3. Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
Tekst van het document
REGIONAAL RISICOPROFIEL 2025 1
INHOUD 1. Bestuurlijke samenvatting 4 1.1 kernboodschap 5 1.2 leeswijzer 6 2. Positie RRP 7 2.1 Wet veiligheidsregio’s 8 2.2 Basis voor plannen 8 3. Werkwijze 9 3.1 Tijd voor vernieuwing 10 3.1.1 Nieuwe inzichten 10 3.1.2 Expertbeoordeling 10 3.1.3 Crisis benamingen 11 3.2 De effecten van risico’s beperken: welke ontwikkelingen zijn van invloed?
12
3.2.1 Omgevingswet 12 3.2.2 Ontwikkeling informatie- en data-gestuurd werken 12 4. Verandering in de fysieke en sociale leefomgeving
13
4.1 Klimaatverandering 14 4.1.1 Het wordt warmer 16 4.1.2 Het wordt natter 16 4.1.3 Het wordt droger 16 4.1.4 De zeespiegel stijgt 16 4.2 Energietransitie 18 4.2.1 Nieuwe vormen van energieopwekking- vervoer en -opslag
19
4.2.2 Energieopslagsystemen 20 4.2.3 Biomassa 20 4.2.4 Geothermie (aardwarmte) 20 4.2.5 Effect op ruimtelijke ordening en veiligheid
20
4.3 Verminderde zelfredzaamheid 22 4.4 Cyberveiligheid, digitale afhankelijkheid 23 4.5 Maatschappelijke onrust 23 5. Dreigingsthema’s 24 5.1 Natuur en Klimaat 25 5.1.1 Water 25 5.1.2 Zeer zware storm, windhozen en onweer 25 5.1.3 Natuurbranden 26 5.2 Gezondheid mens en dier 27 5.2.1 Plagen/Ongedierte 27 5.2.2 Dierziekten & zoönose 27 5.2.3 Bedreieging mentale gezondheid 27
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
2
5.3 Verstoring vitale voorzieningen 27 5.3.1 Energievoorziening 5.3.2 Drinkwater
27
27
5.3.3 ICT en telecommunicatie (cyberdreigingen) 28 5.4 Fysieke leefomgeving en milieu 28 5.4.1 Transport 28 5.4.2 Stralingsongevallen 29 5.4.3 Aardbevingen als gevolg van gaswinning (geïndiceerde aardbeving)
29
5.5 Maatschappij 30 5.5.1 Verstoring openbare orde 30 5.5.2 Maatschappelijke onrust 30 5.5.3 Terrorisme, polarisatie en ondermijning 30 6. Capaciteitenanalyse VRD 32 Bijlage: Risicomatrix 35
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
3
01. BESTUURLIJKE SAMENVATTING
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
4
De Veiligheidsregio Drenthe (VRD) stelt iedere vier jaar een regionaal risicoprofiel (RRP) vast. Dat doen we op basis van de Wet veiligheidsregio’s. Het RRP geeft een overzicht van de veiligheidsrisico’s binnen de VRD die tot een brand, ramp of crisis kunnen leiden. Het geeft een inschatting van de gevolgen van deze risico’s voor de hulpverlening. Zo maken we de risico’s en de mogelijkheden tot bestrijding daarvan bespreekbaar. Het RRP richt zicht tot de VRD-organisatie en de veiligheidspartners, maar ook tot burgers, gemeentebesturen en gemeenteraden. 1.1 Kernboodschap
maatregelen genomen om de negatieve gevolgen te beperken. Deze maatregelen kunnen ook doorwerken
In crisissituaties wordt met grote regelmaat een beroep
in de inrichting van de (leef)omgeving. En zoals gezegd,
gedaan op de veiligheidsregio. Om hier adequaat op
kan dat kan weer gevolgen hebben voor het werk van
te kunnen reageren, is een flexibele en veerkrachtige crisisorganisatie nodig, maar ook een veerkrachtige
de hulpverleningsorganisaties. • Verminderde zelfredzaamheid kan ervoor zorgen
samenleving. Een crisissituatie als de klassieke flitsramp zal
dat mensen tijdens een crisis niet in staat zijn om
blijven bestaan. Daarnaast verwachten we dat er steeds
zichzelf voor te bereiden of in veiligheid te brengen
vaker sprake zal zijn van langdurige crisis met een langere
De vergrijzing neemt toe en ouderen wonen steeds
(sluimerende) aanloopperiode. Denk aan de Covid-19
langer thuis. Dat betekent dat steeds meer mensen
pandemie, de opvang van Oekraïense vluchtelingen en
aangewezen zijn op bijzondere voorzieningen of zorg
de crisisnoodopvang voor het COA.
in hun eigen woning. Dat is van belang omdat het Bouwbesluit lagere eisen stelt aan woningen dan aan
Voorwaarde voor een adequate crisisbeheersing is goede samenwerking en voorbereiding met onze partners. Dit
zorggebouwen. • De zorg staat onder druk. Een van de oorzaken
RRP is één van de middelen om deze samenwerking te
hiervoor is toe te schrijven aan de toenemende vraag
bevorderen en te bestendigen. Het schetst een gedeeld
naar zorg door bijvoorbeeld vergrijzing en anderzijds
beeld van de risico’s en/of bedreigingen, inclusief het
aan de druk op de personele capaciteit binnen de
landelijke beeld van het analistennetwerk. De grootste
zorgketen. Dit is een landelijk en bekend probleem.
veiligheidsrisico’s zijn – net als in 2020 – natuurbrand,
De GHOR onderkent dit probleem en monitort
pandemie en verstoring vitale voorzieningen Daarnaast
gezamenlijk met de zorgketen hoe de toenemende
zien we een aantal ontwikkelingen die de komende
zorgvraag wordt opvangen binnen de bestaande
jaren steeds belangrijker worden voor het risicobeeld.
capaciteit, waarbij maximaal gebruik wordt gemaakt
Hieronder zetten we ze op een rij.
van informatie uit en een overstijgende blik op de verschillende sectoren en domeinen binnen de zorg.
• De klimaatverandering leidt tot extremere en
• Door Internationale en militaire dreiging lopen
minder voorspelbare weersomstandigheden. Zoals
geopolitieke spanningen op tussen diverse
bijvoorbeeld natuurbrand. Om de negatieve gevolgen
grootmachten en bedreigen onze omgeving en de
van de klimaatverandering te beperken, worden allerlei
nationale veiligheid. Een illustratie is de Russische inval
maatregelen genomen. Deze maatregelen zullen
in Oekraïne van begin 2022, waardoor de grenzen in
doorwerken in de inrichting van de (leef)omgeving. Dit
Europa bedreigd worden met gewapend optreden.
vraagt om grotere flexibiliteit van hulpverleners en dit
• Digitalisering leidt tot verdergaande afhankelijkheid en
kan weer gevolgen hebben voor het werk van de VRD.
kwetsbaarheid. Dit kan leiden tot meer verstoringen,
• De energietransitie leidt tot de introductie van nieuwe energiebronnen, -dragers en vervoerders met
met kettingreacties in andere processen met mogelijk maatschappelijke ontwrichting tot gevolg.
bijbehorende nieuwe risico’s. Hoe groot die risico’s zijn, weten we nog niet. De risicobeheersing is op dit gebied sterk in ontwikkeling. Ook hier worden
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
5
1.2 Leeswijzer Hoofdstuk 2 beschrijft de grondslagen en doelstellingen van dit RRP. De werkwijze is opgenomen in hoofdstuk 3. Daarna volgen in hoofdstuk 4 de relevante ontwikkelingen in de samenleving in relatie tot veiligheid. In hoofdstuk 5 komen de dreigingsthema’s aan bod. Hoofdstuk 6, de capaciteitenanalyse, gaat in op de mate waarin de VRD in staat is om met eventuele gevolgen van risico’s om te gaan.
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
6
02. POSITIE RRP
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
7
2.1 Wet veiligheidsregio’s
2.2 Basis voor plannen
De VRD stelt als basis voor de beleidsvisie een RRP op
Het RRP schetst de aanwezige en mogelijk toekomstige
en laat dit vaststellen door het bestuur. Volgens de Wet
risico’s op hoofdlijnen. De wijze waarop de VRD zich
veiligheidsregio’s, artikel 15 , bestaat een risicoprofiel uit de
voorbereid op calamiteiten, rampen en crisis, hebben we
volgende elementen:
vastgelegd in verschillende plannen. Het dekkingsplan
• een overzicht van de risicovolle situaties binnen de
geeft een beeld van de respons van de brandweer op
veiligheidsregio die tot een ramp of crisis kunnen
een hulpvraag uit de samenleving, en dan met name de
leiden,
snelheid waarmee hulp ter plaatse komt. In het crisisplan
1
• een overzicht van de soorten rampen en crises die zich
staan de organisatie, taken, verantwoordelijkheden en
in de veiligheidsregio kunnen voordoen, en
bevoegdheden op het gebied van de rampenbestrijding
• een analyse waarin de weging en inschatting van
en crisisbeheersing beschreven. Ook wordt toegelicht hoe
de gevolgen van de soorten rampen en crises zijn
in multidisciplinair verband een acute crisis of een niet-
opgenomen.
acute crisis wordt bestreden en beheerst. Het RRP is tevens een basis voor de beleidsvisie van de VRD. Wat is de koers, gezien de risico’s die er zijn? Waar ligt de grens van het maakbare en waar begint de improvisatie?
1
Wet veiligheidsregio’s: wetten.nl - Regeling - Wet veiligheidsregio’s - BWBR0027466 (overheid.nl)
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
8
03. WERKWIJZE
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
9
Dit RRP bouwt deels voort op het RRP uit 20202. Daarnaast verwerkten we: 1. Nieuwe inzichten en opvattingen over kansen, effecten en de te beschermen belangen; 2. Nieuwe methoden voor het beschrijven en monitoren van risico’s op basis van illustratief scenario. 3.1 Tijd voor vernieuwing
3.1.2 Expertbeoordeling Een VRD-kernteam vergeleek samen met partners de al langer bekende risico’s en de nieuwe risico’s en/of
De vorige risicoprofielen zijn gebaseerd op een werkwijze
bedreigingen uit de landelijke risicoanalyse en schetste
uit 2009. De veiligheidsregio’s concludeerden unaniem
de relevantie voor Drenthe. Hierbij keken ze ook naar de
dat deze methodiek niet meer past bij deze tijd. In
incidenten die afgelopen jaren plaatsvonden. De risico’s
aanloop naar een nieuwe werkwijze gaven veel regio’s
zijn daarna geclusterd per thema, omdat sommige risico’s
een eigen invulling aan het opstellen van een risicoprofiel.
weer zorgen voor een ander risico.
Na een inventarisatie binnen het project ‘Vernieuwing regionaal risicoprofiel’ is de conclusie dat bijna alle
Rijksbrede Risicoanalyse Nationale Veiligheid
regio’s geen uitgebreide rekenkundige risico-inschatting
In september 2022 publiceerde het RIVM de opvolger
(kwantitatief) meer maken. Er wordt gebruik gemaakt
van het Nationaal Veiligheidsprofiel: de Rijksbrede
van kwantitatieve risicoanalyses van ketenpartners als het
Risicoanalyse Nationale Veiligheid3. Hierin werd de nieuwe
KNMI en het Analistennetwerk Nationale Veiligheid. Dit
term ‘dreigingsthema’ geïntroduceerd. In het RRP 2024
wordt aangevuld met kwalitatieve analyses op basis van
vervangen deze dreigingsthema’s de risicothema’s uit het
gebeurtenissen. Daarnaast kiezen veiligheidsregio’s ervoor
RRP 2020. De Rijksbrede Risicoanalyse neemt concrete
om meerdere risico’s onder te brengen bij een centraal
scenario’s als uitgangspunt in de beoordeling van risico’s.
thema.
In de aanloop naar de publicatie hiervan verrichtte en publiceerde het Analistennetwerk Nationale Veiligheid
3.1.1 Nieuwe inzichten
verschillende themastudies . Deze kennis nemen we
De komende jaren veranderen de fysieke en sociale
mee in dit RRP. Het ‘Totale risicodiagram’ in de Rijksbrede
omgeving, in Nederland en binnen het verzorgingsgebied
Risicoanalyse is de basis voor de risicomatrix voor de VRD
van de VRD. Daarmee veranderen ook de risico’s.
(zie bijlage 1).
Dit geeft aanleiding om de impact van sommige ontwikkelingen opnieuw te wegen. Een voorbeeld is de versnelling van klimaatverandering. Dit RRP benoemt ontwikkelingen die voor de veiligheidsketen relevant zijn. Hoofdstuk 4 beschrijft de veranderingen in de fysieke en sociale omgeving. Hoofdstuk 5 beschrijft de relevante dreigingsthema’s voor onze regio.
2
Regionaal Risicoprofiel 2020 Drenthe: https://www.vrd.nl/publish/pages/2221/02_regionaal_risicoprofiel_drenthe.pdf
3
Rijksbrede Risicoanalyse Nationale Veiligheid 2022: https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/
rapporten/2022/07/31/rijksbrede-risicoanalyse-nationale-veiligheid-2022/Rijksbrede+Risicoanalyse+Nationale+Veiligheid+2022.pdf
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
10
3.1.3 Crisis benamingen De oorsprong van de crisisbestrijding ligt in de bestrijding
Ook zorgen we ervoor dat crisisteams en
van rampen met een fysieke oorzaak. De VRD heeft
hulpverleningseenheden getraind en geoefend zijn.
jarenlange ervaring in de voorbereiding op flitsincidenten
De aanloop naar een creeping crisis strekt zich uit over
of rampen (1), zie figuur 1. Deze ontstaan plotseling en
een langere periode waarin we ons voorbereiden op
vragen een grote operationele inspanning aan het begin
manieren en mogelijkheden om proactief in te grijpen. De
van het incident.
uitingsvorm van een creeping crisis kan dan een flitscrisis
Een langdurige crisis (2), is een ongewone situatie die
zijn, maar ook in een langdurige crisis. Voorbeelden
een ongewone aanpak vraagt, vaak een crisisaanpak
hiervan zijn de crisis rondom de opvang van asielzoekers
met korte, daadkrachtige besluitvorming en uitvoering.
(flitscrisis) en de klimaatcrisis (langdurige crisis).
De afgelopen jaren deed zich dat een aantal keren
De verschillende soorten crises onderscheiden zich niet
voor, denk aan het coronacrisisteam en het Regionaal
alleen in tijdsduur en aanloop. Ook de capaciteit die nodig
Voorbereidingsteam (RVT) -droogte.
is voor de aanpak va de crisis of ramp en het tijdsverloop
Een creeping crisis (3) is een voorzienbare, dreigende
verschilt.
en/of sluimerende crisis. De crisisorganisatie bereidt zich hierop voor door onder meer plannen te maken en procedures te beschrijven.
(1) Flitsramp
(2) Langdurige crisis
(3) Voorzienbare, dreigende en/of
Figuur 1 - crisis benamingen
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
sluimerende crisis
11
3.2 De effecten van risico’s beperken: welke ontwikkelingen zijn van invloed? Op 1 januari 2024 trad de Omgevingswet in werking.
3.2.2 Ontwikkeling informatie- en data-gestuurd werken
Met deze wet streeft de Rijksoverheid naar een balans
Steeds meer gegevens over de fysieke en sociale
tussen het benutten en het beschermen van de fysieke
omgeving zijn in digitale vorm beschikbaar. Gevalideerd
leefomgeving. Daarbij staan veiligheid en gezondheid
en daarna gecombineerd met interne data, biedt dit een
centraal.
onschatbare toegevoegde waarde voor ons werk.
3.2.1 Omgevingswet
Digitale gegevensbronnen geven steeds vaker belangrijke De thema’s en risico’s in dit RRP houden veelal verband
inzichten in de risico’s of het veiligheidsniveau in de
met (ontwikkelingen in) de fysieke leefomgeving. Het
regio en de veranderingen daarin. Daardoor kunnen we
is van belang om dit mee te nemen in de beoordeling
de analyse van dreigingsthema’s uitbreiden met een
van initiatieven en ontwikkelingen. Daarbij betrekken we
analyse van deze data. Zo ontstaat een actueel risico- en
vroegtijdig in het proces zowel risico- en crisisbeheersing
veiligheidsbeeld en wordt het verloop van risico’s in de
als de GHOR als partner en adviseur. Het borgen van
tijd en mogelijke verbanden tussen risico-ontwikkelingen
zorgcontinuïteit en veiligheid in een omgevingsvisie
beter zichtbaar. Het veiligheidsinformatie knooppunt (VIK)
en een omgevingsplan van gemeenten en provincie
speelt hier een centrale rol in.
helpt bij het beheersen van risico’s. Bovendien wordt het dan makkelijker om deze aspecten in trajecten voor omgevingsvergunningen mee te nemen. De VRD hanteert hierbij de landelijke kernwaarden van de veiligheidsregio’s om te komen tot een zo goed mogelijk fysiek veilige leefomgeving. Deze kernwaarden zijn: • Voorkomen of beperken van risico’s vergroot de veiligheid • Afstand tot risico’s vergroot de veiligheid • Bouwwerken en omgeving bieden bescherming • Bouwwerken en gebieden zijn veilig te verlaten • De omgeving maakt snel en effectief optreden van de hulpdiensten mogelijk
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
12
04. VERANDERING IN DE FYSIEKE EN SOCIALE LEEFOMGEVING
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
13
Het Analistennetwerk Nationale Veiligheid beschreef de relevante ontwikkelingen van de afgelopen jaren zoals die in het (wereld)nieuws zijn geweest en werkte dit uit in een reeks publicaties4. De thema’s die voor de VRD van belang zijn, staan in dit hoofdstuk. Per thema lichten we toe wat voor dit RRP van belang is. Achtereenvolgens komen aan de orde: klimaatverandering, energietransitie, verminderde zelfredzaamheid, cyberveiligheid en maatschappelijke onrust. Omschrijving van Drenthe Drenthe is één van de dunst bevolkte provincies van Nederland, met een inwoneraantal van ruim 504.000 personen en een gebiedsoppervlakte van ca 2683 km2. Het inwoneraantal groeit nog steeds, in tegenstelling tot wat in het vorige RRP werd verwacht. Dit is mede te verklaren door de oorlog in Oekraïne en de instroom van migranten5. Drenthe kenmerkt zich door de aanwezigheid van landelijke gebieden en een aantal grotere kernen zoals Emmen, Assen, Hoogeveen en Meppel. Toerisme en recreatie bepalen in belangrijke mate het karakter van de provincie. Na een dip in het jaar 2020 blijven de recreatiecijfers stijgen en komen ze zelfs uit boven de aantallen van 20196. De regio heeft een regionale luchthaven (Groningen Airport Eelde in Tynaarlo) en vier ziekenhuizen (Meppel, Emmen, Hoogeveen en Assen).
Jaarlijks terugkerende evenementen zoals de TT, Zuidlaardermarkt, Ronde van Drenthe, Gouden Pijl en Hello Festival trekken vele bezoekers. (Chemische) industrie concentreert zich met name in Emmen, Hoogeveen, Coevorden en Meppel.
4.1 Klimaatverandering Het klimaat verandert en dat is dagelijks merkbaar. De regio heeft vaker te maken met hitte en minder vaak met strenge vorst. Extreem weer is niet meer uniek of zeldzaam. Figuur 2 geeft een grafische samenvatting van de klimaatrisico’s. Het KNMI publiceerde in 2023 nieuwe klimaatscenario’s7. De relevante hoofdlijnen voor de regio Drenthe zijn: • de kans op droogte in het voorjaar, de zomer en het najaar nemen toe • de kans op aanhoudende extreme weersituaties zoals langdurige droogte, natte, warme of koude periodes wordt groter • de buien worden extremer en bij de zwaarste buien kunnen meer valwinden ontstaan • steden worden warmer, extreme neerslag én droogte vormen een steeds grotere uitdaging voor de stad • De kans op extreem hoge temperaturen neemt toe werken
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
4
Nationale Veiligheid | RIVM
5
Provincie Drenthe in cijfers en grafieken (bijgewerkt 2024!) | AlleCijfers.nl
6
Feiten & cijfers Drenthe | Marketing Drenthe
7
KNMI - KNMI’23-klimaatscenario’s
14
In de Nationale Adaptatie Strategie (NAS)8 is een overzicht
Twee van deze trends lijken tegenstrijdig: natter én droger.
uitgewerkt van de belangrijkste klimaatrisico’s. De directe
Dit komt doordat de extremen toenemen en daardoor
en indirecte effecten en gevolgen van klimaatverandering
beide trends van toepassing zijn. Klimaatverandering raakt
zijn verwoord in vier algemene trends:
waterschappen dan ook direct. Alle vier de trends hebben
1.
Het wordt warmer
daarnaast ook impact op de maatschappij als geheel
2.
Het wordt natter
en op de hulpverlening. Deze ontwikkelingen nopen tot
3.
Het wordt droger
intensieve samenwerking met onze partners, met name
4.
De zeespiegel stijgt
met de GHOR en de waterschappen. De betekenis van deze trends voor de VRD en de multidisciplinaire partners wordt hieronder toegelicht.
• Waterkwaliteit • Meer druk op hulpverleningsdiensten
• Natuurbrandrisico
• Toename kans uitval ondersteunende
• Bluswatervoorzieningen • Vraag naar water
systemen. • Risico’s beweegbare wegdelen
• Schade door bodemdaling
• Risico’s evenementen
• Infectieziekten
• Opkomst oude infectieziekten
Hitte
Droogte
• Verstoring vitale infrastructuur
• Gezondheidsregio’s • Vraag naar water
• Overstromingsrisico
Zeespiegel stijgt
Extreme buien
• Bluswatervoorzieningen • Opkomst oude infectieziekten • Toename migratie
• Wateroverlast wegen / erosie heuvelgeb. • Schade & corrosie • Toename kans uitval vitale voorzieningen • Risico’s evenementen • Gezondheidsrisico’s • Overstromingsrisico
Figuur 2 - Samenvatting klimaatrisico’s
8
Nationale klimaatadaptatiestrategie (NAS) - Klimaatadaptatie (klimaatadaptatienederland.nl)
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
15
4.1.1 Het wordt warmer
verzakkingen kunnen optreden met mogelijke gevolgen
Sinds 1901 steeg de temperatuur in deze regio met 2°C,
op bouwwerken en infrastructuur.
in lijn met de opwarming van West-Europa. Het aantal zomerse dagen (25°C of warmer) neemt naar verwachting
Bij een droger wordend klimaat kan de
toe van gemiddeld 26 dagen per jaar nu, naar circa 30 –
bluswatervoorziening onder druk komen te staan,
50 dagen per jaar in 2050. Het aantal gemiddeld tropische
bijvoorbeeld doordat er minder open water beschikbaar
dagen (30°C of hoger) per jaar groeit van 3-6 dagen nu
is. Dijken drogen uit en kunnen bezwijken met lokale
naar mogelijk 9-15 dagen in 2050.
overstroming tot gevolg.
Hittegolven komen vaker voor, met alle problemen die daarbij horen. De vraag naar drinkwater stijgt en komt vaak
4.1.4 De zeespiegel stijgt
in hoge pieken. Daardoor kan de drinkwatervoorziening
De zeespiegel kan in het jaar 2100 met 0,26 cm tot 1,24 m
onder druk komen te staan. Hitte heeft bovendien
gestegen zijn (KNMI - KNMI’23-klimaatscenario’s).
nadelige invloed op de waterkwaliteit van open water.
Zeespiegelstijging is van invloed op de waterstand
Hittegolven zorgen voor een toename van sterfte van met
in de rivieren. De waterbeheerders versterken dan
name ouderen. Dit risico neemt toe doordat hittegolven
ook de keringen. Tot 2050 heeft dit naar verwachting
niet alleen vaker voorkomen, maar ook langer aanhouden.
geen invloed op de crisisvoorbereiding van de VRD.
Het feit dat ouderen met een zorgvraag langer in hun
Dat betekent natuurlijk niet dat we achteroverleunen.
eigen huis wonen, kan dit effect versterken omdat er
Het blijft zaak om samen met de waterbeheerders de
minder toezicht is. Dit heeft in de toekomst ook effect op
voorbereiding op watercrises te blijven ontwikkelen.
de continuïteit van de zorg die verleend kan worden.
Voor het scenario ‘overstroming vanuit zee’ geldt dat de gevolgen hiervan niet op Drenthe van toepassing zijn.
4.1.2 Het wordt natter
Als het gebeurt, zijn we een evacuatieregio. Dit betekent
Sinds 1906 steeg de gemiddelde jaarlijkse neerslag
dat we ons voorbereiden op een grote toestroom van
met 30%. Ook komen er steeds vaker extreem zware
mensen, maar ook vee en dieren, vanuit lager gelegen
buien voor. Dit effect van klimaatverandering zal verder
delen van Nederland.
toenemen, en daarmee ook de problemen die het veroorzaakt. Hevige regenval veroorzaakt wateroverlast.
Natuurbrand
Zware buien kunnen ook gepaard gaan met windstoten
Een droger klimaat betekent ook een grotere kans op
en valwinden, vaak lokaal van aard. De valwind in
een natuurbrand. Natuurbrandsignaal ’23 geeft aan dat
Hoogeveen in 2007 en in Leersum in de zomer van 2021
natuurbranden ook in de regio Drenthe intenser kunnen
zijn daar voorbeelden van.
worden door de klimatologische ontwikkelingen.9
Dit soort extreem weer kan leiden tot verschillende
De afgelopen jaren zagen we in Nederland en in onze
problemen, zoals wateroverlast, stroomuitval door het
buurlanden meerdere voorbeelden van natuurbranden
omwaaien van elektriciteitsmasten, stroomuitval door
in een droge periode. De meest impactvolle was wellicht
de combinatie met wind en ijzel (beijzelde draden van
de natuurbrand in Londen van 2023. In voorgaande
het hoogspanningsnet bezwijken onder het gewicht
jaren bleven deze branden vaak kleiner en daarmee
van het ijs), maar ook tot het ontruimen van een vol
beheersbaarder.
evenemententerrein bij een dreiging van onweer, zoals bij het Bevrijdingsfestival in Assen in 2023.
Langdurige periodes van droogte kenmerken zich door zeer hoge temperaturen en een lage luchtvochtigheid.
4.1.3 Het wordt droger
Daardoor houdt het uitdrogingsproces langer aan,
De kans op droogte in het voorjaar en in de zomer
waardoor biomassa vatbaarder wordt voor brand. Bij
neemt toe en daarmee ook perioden van extremere
ongunstige omstandigheden is het reëel dat er in de regio
droogte. Droogte heeft een nadelige invloed op de
Drenthe een zeer grote natuurbrand ontstaat of meerdere
zandgronden in onze regio, omdat dit type ondergrond
natuurbranden tegelijkertijd. Dit is met de reguliere
regenwater niet goed vasthoudt. Droogte heeft ook
beschikbare middelen moeilijk te bestrijden. Figuur 3 geeft
zijn weerslag op veengronden. Die klinken in, waardoor
een schematisch overzicht van de natuurbrandrisico’s.
9
20230123-NIPV-Natuurbrandsignaal-23.pdf
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
16
Onze regio kent meerdere natuurgebieden, waaronder
Het intensieve gebruik van deze natuurgebieden voor
het Drents-Friese Wold en het Bargerveen. Deze
recreatie, de aanwezigheid van zorglocaties en de
natuurgebieden zijn gevoelig voor droogte, vooral in het
ontsluiting van vitale infrastructuur, maken het gebied
vroege voorjaar als er nog geen bladeren aan bomen
kwetsbaar. Er is sprake van een stapeling van risico’s.
zitten. In of bij een groot deel van deze natuurgebieden
Extreme droogte en natuurbranden kunnen het hele
bevindt zich een aantal zorginstellingen en
gebied ontwrichten. Het mogelijke verlies van cultureel
recreatiegebieden. Bij een natuurbrand zorgt dit voor extra
erfgoed in het gebied heeft ook impact. De voorbereiding
risico’s: bewoners van instellingen zijn minder zelfredzaam
op de toenemende droogte is dan ook van groot belang
en recreanten kunnen in grote getalen aanwezig zijn.
voor Drenthe.
In Drenthe bevinden zich in een aantal
• langdurige inzet vraagt meer van
natuurgebieden:
personeel en materiaal
• Zorginstellingen
• Langdurige risicoperiode vergroot
• Recreatueve voorzieningen
de kans op meerdere branden
• Een aantal vitale infrastructuurlijnen
tegelijk waardoor eventuele
• Gebieden met ecologische
regionale bijstand minder
natuurwaarde
• Droge perioden langer, droger en vaker • Hete periode langer, heter en vaker
Langere inzetten
Meer hitte & droogte
Multi gebruik
Evenwicht nodig
vanzelfsprekend is
• Evenwicht is nodig tussen: veiligheid - gebruik - natuurwaarden
• Langdurige wind uit dezelfde richting • Grote brand kan ‘eigen’ klimaat creëren Figuur 3 - natuurbrandrisico’s in Drenthe op hoofdlijnen
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
17
4.2 Energietransitie
het gaat om nieuwe technieken is nog niet (altijd) duidelijk wat de gevolgen zullen zijn voor de (fysieke) veiligheid. Figuur 4 toont een overzicht van de risico’s in de
Het klimaatakkoord 2018 verwoordt het nationale streven
energietransitie zoals we die nu in kunnen schatten. Er zijn
naar een reductie van de CO2-uitstoot in Nederland
twee hoofdlijnen voor de regio Drenthe: de verwachte
met 49% in 2030 en het gebruik van 100% hernieuwbare
veranderingen in risico’s en de invloed hiervan op de
energie in 2050.10 Om dit doel te verwezenlijken is een
hulpverlening.
transitie naar (meer) duurzame bronnen van energie
• Verwachte veranderingen in risico’s:
essentieel (Ministerie van Economische Zaken 2016).
o Er zijn nieuwe vormen van energieopwekking en
Duurzamere bronnen zijn:
opslag
• Biomassa
o De opwekking en opslag van energie gebeurt zowel
• Windenergie
centraal als decentraal
• Zonne-energie
o Dit leidt tot nieuwe brandscenario’s
• Aardwarmte
o Kansen en effecten van deze nieuwe risico’s zijn (deels)
• Geothermie
nog niet bekend
Ook voor verkeer en transport is ingezet op alternatieven voor verbrandingsmotoren, zoals hybride motoren of
• Deze risico’s beïnvloeden de continuïteit van de hulpverlening:
volledig elektrisch of door waterstof aangedreven voer-/
o Niet-bestrijdbare incidenten komen vaker voor
vaartuigen. Deze grootschalige transitie heeft gevolgen
o Er zijn extra arbeidsveiligheidsrisico’s voor de
hebben voor de inrichting van de (leef)omgeving. Omdat
hulpverleners.
• Windenergie
• Energie opslag systemen (EOS)
• Zonne-energie
• Waterstof opslag (mobiliteit, warm
• Elektrificatie
watervoorziening, energieopslag)
• Waterstof
• Aardwarmte-installatie
• Geothermie
• Bio-vergisting, -gas, -massa
• Biomassa
Opwekking
Decentraal • Elke RES regio voorziet in haar •
Opslag
Nieuwe risico’s
• Vaak kans op en het effect van een incident nog niet goed in kaart bij nieuwe energievoorzieningen
eigen energiebehoeften
• Ruimtelijke inpasbaarheid
• Ontwerp of productiefouten (kinderziektes)
energievoorzieningen binnen gemeenten naast alle andere belangen • Energievoorzieningen decentraler en door verschillende partijen
• verschuiving toepassing bij chemische industrie naar o.a. woonwijken • Geen zicht op particulieren initiatieven • Knelpunten bestrijdbaarheid / niet bestrijdbaar
Figuur 4 - Samenvatting risico’s energietransitie
10
Klimaatakkoord | Publicatie | Klimaatakkoord
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
18
4.2.1 Nieuwe vormen van energieopwekkingvervoer en -opslag
Betekenis van de kleurcodes
Alle Drentse gemeenten, de vier waterschappen en de
Geel: Beperkt transportcapaciteit beschikbaar
provincie werken binnen de Regionale Energie Strategie
Oranje: Voorlopig geen transportcapaciteit
Drenthe (RES Drenthe)11 samen met (maatschappelijke)
beschikbaar in afwachting van uitkomst van het
partners en netbeheerders. Deze partijen maken afspraken
congestiemanagmentonderzoek
over de hoeveelheid grootschalige hernieuwbare
Rood: Geen transportcapaciteit beschikbaar:
elektriciteitsopwekking (uit zon en wind) in Drenthe in
congestuemanagement kan niet worden toegepast
Transparant: Transportcapaciteit beschikbaar
2030 en hoe warmtebronnen het beste kunnen worden verdeeld en benut12.
Met congestiemanagement:
Door de sterke groei van nieuwe vormen van
Transparant gearceerd: Transportcapaciteit beschikbaar
energieopwekking kan het elektriciteitsnetwerk in Drenthe
o.b.v. toepassing congestiemanagement
de elektriciteitsproductie niet aan. Er ontstaat zogeheten
Geel gearceerd: Beperkt transportcapaciteit beschikbaar
netcongestie (file op het elektriciteitsnet). Provincie
o.b.v. toepassing congestiemanagement
Drenthe werkt samen met Tennet, Enexis en Rendo aan
Oranje gearceerd: Voorlopig geen transportcapaciteit
het verzwaren en verbeteren van het elektriciteitsnetwerk
beschikbaar in afwachting van het verdelen van
in Drenthe13.
het vrijgekomen vermogen over de wachtrij o.b.v.
Onderstaande figuren laten de capaciteit van vraag
congestiemanagement. (Het is nog onduidelijk of en
(afname) en aanbod (invoeding) van het elektriciteitsnet
hoeveel vermogen er beschibaar komt voor de nieuwe
zien .
aanvragen die nog niet in de wachtrij staan)
14
Rood gearceerd: Geen transportcapaciteit beschikbaar: de grenzen voor de toepassing van de congestiemanagement zijn bereikt.
Figuur 5 - capaciteit van afnemen en invoeding van het elektriciteitsnet
11
Samen voor schone energie voor Drenthe | Energie voor Drenthe
12
Regionale Energie Strategie Drenthe - Provincie Drenthe
13
Energiesysteem - Provincie Drenthe
14
Capaciteitskaart elektriciteitsnet (netbeheernederland.nl)
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
19
4.2.2 Energieopslagsystemen
4.2.5 Effect op ruimtelijke ordening en veiligheid
Het gebruik van energie-opslagsystemen (EOS) met
De energietransitie leidt tot meer decentrale opwekking,
batterijen zal toenemen nu het elektriciteitsnet volloopt. Bij
opslag en transport van energie. Dat heeft gevolgen voor
evenementen en bouw- of infraprojecten wordt de inzet
de ruimtelijke ordening. Er is meer ruimte nodig voor:
van EOS steeds gebruikelijker.
• Windmolens en zonnevelden • Installaties voor warmtebronnen zoals aardwarmte en
4.2.3 Biomassa
biomassa
Energie uit biomassa wordt gewonnen door vergisting,
• De uitbreiding en aanpassing van de infrastructuur voor
vergassing of verbranding. Deze energieopwekking vindt op verschillende plaatsen in de regio plaats, zoals bij
elektriciteit, gas en warmte • De opslag en/of omzetting van elektriciteit zoals
agrarische bedrijven, afvalverwerker Attero en Bioenergy
bijvoorbeeld buurtaccu’s
in Coevorden. Ook kleinschalig gebruik is mogelijk,
• Onder- of bovengrondse opslag van warmte
denk aan pelletkachels in woningen en zwembaden die
• Nieuwe buisleidingen en ombouwen van bestaande
verwarmd worden met biomassaketels op hout, zoals het
buisleidingen voor transport van waterstof of dragers
zwembad Zwanemeer in Gieten.
daarvan, zoals het toxische ammoniak.
4.2.4 Geothermie (aardwarmte)
De energietransitie heeft invloed op het risicobeeld. Wat
Warm grondwater op grotere diepte is een duurzame
de kansen op en effecten van incidenten met recent
energiebron in Nederland. Het warme water van 45 tot
ontwikkelde technologie zijn, is nog niet goed in kaart
120 °C kan benut worden door het op te pompen uit
gebracht. Wel zien we de volgende risico’s van de
watervoerende aardlagen op 1,5 tot 4 kilometer diepte.
energietransitie:
Op dit moment wordt geothermie (aardwarmte) vooral
1. Ontwerp- of productiefouten van nieuwe technieken
gebruikt voor verwarming (kassen, woningen). Op termijn zou het ook gebruikt kunnen worden voor industriële
(kinderziektes) 2. Toepassing van bekende technologie uit de chemische
processen en om elektriciteit op te wekken. Voor Drenthe zijn drie opsporingsvergunningen afgegeven . 15
industrie op nieuwe locaties, o.a. in woonwijken 3. Beperkt zicht op particuliere initiatieven 4. Knelpunten bij de bestrijdbaarheid van incidenten
15
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
2023_-_vergunningen_voor_aardwarmte.pdf (nlog.nl)
20
Ad 1: Kinderziektes
Ad 3: Particuliere initiatieven
De technologie van diverse energievoorzieningen is nog
Ook particuliere initiatieven kunnen risico’s opleveren.
volop in ontwikkeling en bevindt zich daarmee nog in
Denk aan een waterstofopslag in de achtertuin of een
de fase met mogelijke kinderziektes. Een ontwerp- of
energieopslagsysteem op een onbekende locatie in of
productiefout kan leiden tot een falende component in
buiten de woning. De overheid heeft hier niet altijd zicht
de energievoorziening. Daarbij kan er mogelijk brand, een
op. Deze verborgen risico’s maken het operationeel
explosie of een giftige wolk kan ontstaan.
optreden van de brandweer mogelijk risicovoller.
Ad 2: Toepassing op nieuwe locaties
Ad 4: Knelpunten bestrijdbaarheid
Een voorbeeld is de toepassing van waterstof. Eerst
Nieuwe energievoorzieningen en energiedragers
werd dit alleen toegepast in de industrie, nu wordt het
leiden tot diverse knelpunten bij de bestrijdbaarheid van
ook gebruikt als energievoorziening in woonwijken.
incidenten. Zo zijn branden in buurtbatterijen of elektrische
Een risico is ook de toepassing van waterstof in nieuwe
auto’s niet te blussen. Bij dergelijke branden komen ook
buisleidingen en het geschikt maken van bestaande
giftige en bijtende ontledings- en verbrandingsproducten
aardgasbuisleidingen voor het transport van waterstof. Zie
vrij. Ook kunnen branden in batterijpakketten gepaard
bijvoorbeeld de ontwikkeling van het
gaan met meerdere explosies. Dit maakt het bestrijden van
Waterstofnetwerk Drenthe Overijssel (rvo.nl).
dit soort branden risicovol voor hulpverleners. Voor zowel risicobeheersing als incidentbestrijding en crisisbeheersing is het van belang dat we inzicht hebben in de complexe situatie van nieuwe risico’s. We moeten meer weten over de ruimtelijke inpasbaarheid van de nieuwe ontwikkelingen. Ook is het belangrijk dat meer partijen verantwoordelijk zijn voor de continuïteit van de energielevering.
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
21
4.3 Verminderde zelfredzaamheid
de groep verminderd zelfredzamen. Deze ontwikkeling is te zien in alle leeftijdsgroepen. Daarnaast zien we dat
is iemand die
zorginstellingen kiezen voor het inrichten van kleinschalige
tijdens een crisissituatie niet zelf voor zijn/haar eigen
Een verminderd zelfredzaam persoon
woon- en verpleegvoorzieningen. Bewoners krijgen wel
veiligheid kan zorgen en (deels) afhankelijk is van hulp van
zorg vanuit de instelling, maar wonen bij elkaar in een
anderen. Deze mensen zijn tijdens een crisis mogelijk extra
woonvoorziening in de wijk.
kwetsbaar. De mate van verminder zelfredzaamheid hangt
Het aantal ouderen van 65 jaar en ouder groeit ten
af van:
opzichte het aantal mensen van 20 tot 65 jaar (grijze
• De mobiliteit van de persoon
druk). Daardoor neemt het beschikbare potentieel
• de mate waarin de persoon inzicht heeft in een
aan mantelzorgers af. Ook zien we dat het aantal
16
gevaarlijke situatie • de handelingsbekwaamheid van een persoon bij gevaar
eenpersoonshuishoudens de komende jaren toeneemt in alle leeftijdscategorieën. Alleen wonen zonder sociaal vangnet is een risicofactor bij een crisis.
Het aantal ouderen in de samenleving groeit en daarmee
Omdat veel ouderen met een zorgbehoefte langer thuis
ook het aantal verminderd zelfredzamen. Met een
wonen, weten we niet hoe groot de groep verminderd
toenemende leeftijd neemt naar verwachting de mobiliteit
zelfredzamen exact is. Gemeenten en GGD-en hebben
af. Figuur 6 toont de verwachte toename van het aantal
vaak wel contact met (een deel van) deze groep. De
ouderen in Drenthe tot 2050.
bewoners van kleinschalige verpleegvormen of locaties
Mensen met een zorgbehoefte blijven steeds
voor ‘wonen met zorg’ zijn ook bekend. Daarom zijn
langer thuis wonen in plaats van in een zorginstelling
gemeenten, GGD en (kleine) zorginstellingen relevante
(extramuralisatie). Vaak passen ze de woning aan en/
samenwerkingspartners voor de hulpverleningsdiensten.
of schakelen ze zelf zorg in. Dit leidt tot vergroting van
Figuur 6 - Ontwikkeling bevolking per leeftijdscategorie Drenthe17
16
Marije Bakker e.a., ‘Verminderd zelfredzamen ten tijde van rampen en crises: de overheid een zorg?’ (Arnhem: Instituut Fysieke Veiligheid, 3 december 2018).
17
Groei & krimp | Dit is Drenthe | Feiten en cijfers (drentheincijfers.nl)
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
22
Potentieel risico Het feit dat mensen met een zorgbehoefte steeds langer thuis blijven wonen, werkt risico verhogend voor een
4.5 Maatschappelijke onrust
aantal incidenttypen. Dit komt door het ontbreken van een beschermende structuur, vooral als ze alleen wonen. Als
Verschillende gebeurtenissen en ontwikkelingen kunnen
mensen zichzelf niet in veiligheid kunnen brengen, kan
leidden tot maatschappelijke onrust. Voorbeelden zijn
het aantal slachtoffers bij een crisis toenemen. Zo loopt
de boerenprotesten, maatregelen voortkomend uit het
deze groep meer risico als er brand uitbreekt. Dat heeft
COVID-19-beleid van de overheid en de reacties op de
verschillende oorzaken, bijvoorbeeld:
instroom van asielzoekers. De (sociale) media spelen een
• Bouwregelgeving veronderstelt een bepaald niveau
rol bij de (snelle) verspreiding van acties en onrust.
van zelfredzaamheid van gebruikers in gebouwen, bijvoorbeeld de loopsnelheid tijdens ontruiming. Oudere en minder mobiele mensen halen dit veronderstelde niveau niet altijd. Dit verkleint hun overlevingskans tijdens een brand. • De regels voor herbestemming van bestaande bouwwerken zijn geleidelijk versoepeld. Daardoor kunnen deze bouwwerken door andere groepen gebruikt worden dan waarvoor ze gebouwd zijn en waarop ook de veiligheidsmaatregelen waren afgestemd.
4.4 Cyberveiligheid, digitale afhankelijkheid Digitale middelen en systemen beheersen onze samenleving. Tot in de kleinste details zijn systemen in de samenleving en huishoudens aan elkaar gekoppeld. We verwachten dat in Drenthe - net als in de rest van het land - kleine, digitale verstoringen vaker grotere effecten zullen hebben. Ook zal het risico op een grote verstoring toenemen. Deze verstoringen kunnen bewust veroorzaakt worden door cybercriminelen of vreemde mogendheden. Ze kunnen ook komen door falende systemen of koppelingen tussen systemen. Digitale verstoringen kunnen effect hebben op vitale infrastructuur of vitale processen en/of op dienstverlening van publieke en private organisaties. Dit kan weer leiden tot maatschappelijke ontwrichting. Voorbeelden zijn digitale verstoringen bij energieleveranciers, drinkwaterbedrijven of waterschappen, maar ook uitval van elektronische betaalsystemen of digitale zorgsystemen. Hoe meer ICT-netwerken aan elkaar verbonden zijn (vernetting) hoe groter deze zogenaamde cascade-effecten zullen zijn.
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
23
05. DREIGINGSTHEMA’S
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
24
5.1 Natuur en klimaat Als regio hebben we te maken met overstromingen,
rond (onder andere) Meppel. Voor de omliggende
natuurbranden, droogte & hitte en plaatselijk noodweer.
gebieden kan dit effect hebben op de uitval van vitale functies of stremming van de (spoor-)wegen18. Hoog
5.1.1 Water
water ontstaat echter niet acuut. In de aanloopperiode
• Extreem langdurige neerslag met verzadiging van het
hebben de waterschappen en de crisisorganisatie
watersysteem.
enkele dagen tijd om de benodigde acties uit te zetten
In 1998, 2012, 2022 en 2023 zagen we wat de
en zo de effecten te beperken.
gevolgen kunnen zijn van wateroverlast door langdurige neerslag. Soms in relatief korte tijd en soms langere tijd achter elkaar. In sommige gevallen
5.1.2 Zeer zware storm, windhozen en onweer
was er ook sprake van een combinatie met sterk
Naast extreme neerslag groeit de kans op storm,
verminderde afwateringsmogelijkheden door hoge
windhozen en onweersbuien19. Valwinden en stormen
buitenwaterstanden en al hoge grondwaterstanden. Dit
lieten de afgelopen jaren zien wat de gevolgen kunnen
leidde in de eerstgenoemde jaren tot dijkdoorbraken,
zijn. Denk hierbij aan de valwind in het park Dwingeland
overlast door het buiten de oevers treden van beken
in Hoogeveen en aan de valwind in Leersum. Ook de
en kanalen en tot wegafzettingen in verband met
intensiteit en frequentie van stormen nemen toe. Zo
wateroverlast. Daarnaast verdronken er dieren en
kregen we in februari 2022 te maken met drie stormen
ontstond schade aan woningen.
in één week. Storm Eunice was de zwaarste en trof heel
De afgelopen 25 jaar zijn verschillende maatregelen
Nederland. In Drenthe waren alle brandweerposten
genomen. In het afgelopen jaar zagen we dat die
de hele avond en een deel van de nacht bezig om
maatregelen werken. Er is onder andere gebruik
omgewaaide bomen om te zagen die wegen of
gemaakt van de noodbergingen.
bebouwing versperden. Naast de brandweermensen
In een extreem geval moet de N34 tussen Hardenberg
waren ook medewerkers van gemeenten en
en Coevorden afgesloten worden. Er is een reële kans
waterleidingmaatschappijen druk doende om schades
dat dergelijke wateroverlast voorkomt.
te herstellen. Al deze stormen waren aangekondigd door
• Extreme lokale neerslag met piekbui, met vooral impact
het KNMI. Daardoor waren mensen voorbereid en wisten
in stedelijk gebied.
ze wat ze moesten doen voor, tijdens en na de storm.
Korte, hevige buien komen in de toekomst steeds
Het KNMI is tegenwoordig in staat om tot een uur voor
vaker voor. Het watersysteem en de riolering is niet
het noodweer vrij precies aan te geven waar het zich zal
ontworpen op zulke extreme buien. Een bui van 70
voordoen.
mm in 1 uur zal met name in stedelijk gebied voor veel
Hevige regenval met wateroverlast kan ook leiden tot
overlast zorgen, met ondergelopen straten, kelders en
uitval van nutsvoorzieningen, ook op plekken waar geen
huizen. Ook enkele laaggelegen wegen kunnen enige
(water)overlast is geweest.
tijd onder water staan. • Bezwijken primaire keringen (dijken). Anders dan in andere Veiligheidsregio’s, kent Drenthe geen primaire keringen die het zeewater of rivierwater moeten tegenhouden. Er is een (beperkt) risico door de kans op hogere waterstanden door de zeespiegelstijging en de toename van de rivierafvoer
18
van de IJssel en de Overijsselse Vecht. Dit leidt tot
Provincie Drenthe
een mogelijk risico op overstroming van het gebied
19
Nota Klimaatadaptatie provincie Drenthe maart 2021: Klimaatadaptatie -
Lessen uit crises en minicrises: Klimaatverandering en extreem weer:
20230501-NIPV-Lessen-uit-crises-en-mini-crises-Klimaatverandering-enextreem-weer.pdf
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
25
5.1.3 Natuurbranden In lijn met de nieuwe landelijk visie op natuurbrand zet de VRD vooral in op het voorkomen van natuurbranden. Met betrokken partijen, zoals provincie, gemeenten, waterschappen, natuurbeheerders, en recreatieondernemers willen we gezamenlijk preventieve maatregelen afspreken. De Omgevingswet (en daarmee ook de omgevingsplannen) maakt het goed mogelijk om preventieve afspraken te maken over natuurterreinen. Drenthe is een aantrekkelijke provincie voor toeristen vanwege de aanwezige natuurgebieden. In veel natuurgebieden bevinden zich (grootschalige) recreatieterreinen, zorginstellingen en de bijbehorende vitale infrastructuur. Brand kan schade veroorzaken en slachtoffers maken. Natuurbrandbestrijding- en beheersing blijft een groot aandachtspunt voor de VRD.
Figuur 7 - Natuurbrandgevoeligheid huidige situatie
Brandveiligheid en bewustwording krijgen de komende jaren meer aandacht. Zo willen we de zelfredzaamheid van campingeigenaren, toeristen en bewoners in de natuur vergroten. We gaan met zorginstellingen in gesprek om het bewustzijn van de risico’s te vergroten. We vertellen wat ze van ons mogen verwachten, maar ook wat ze zelf moeten en kunnen doen bij een natuurbrand. De komende jaren blijven wij en onze partners aandacht houden voor natuurbranden en de voorbereidingen daarop. Onderstaande afbeeldingen uit de Klimaateffectatlas. 20laten duidelijk zien waarom dit nodig is.
Figuur 8 - Natuurbrandgevoeligheid 2050 Hoog
20
Natuurbrand - Klimaateffectatlas
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
26
5.2 Gezondheid mens en dier
heel divers zijn. Iemand kan kampen met verschillende aandoeningen of beperkingen, zoals psychische problemen, een licht verstandelijke beperking, dementie
5.2.1 Plagen/Ongedierte
of verslaving. Maar het kan ook gaan om mensen bij
Net als overal, komt ook in Drenthe ongedierte
wie de problemen boven het hoofd dreigen te groeien.
voor. Denk aan teken, knutten, tijgermuggen en
Denk aan ernstige schulden, dakloos zijn of het verlies
eikenprocessierupsen. De verandering van het klimaat kan
van dierbaren. Vaak gaat het om een combinatie van
leiden tot een toename van plagen. We verwachten niet
levensproblemen en een aandoening of beperking.
dat een eventuele plaag tot een crisis leidt die vraagt om
In de huidige samenleving zijn er steeds meer factoren
multidisciplinair optreden van de crisisorganisatie. Dit is
die kunnen leiden tot (het uit de hand lopen van)
onderdeel van de basishulpverlening van de hulpdiensten.
psychosociale problematiek, al dan niet resulterend
Daarom werken we dit crisistype hier niet verder uit.
in verward gedrag of beter gezegd: acute zorgnood. Risicofactoren zijn: armoede, schuldenproblematiek,
5.2.2 Dierziekten & zoönose
werkloosheid, een tekort aan betaalbare woningen, een
Drenthe is een regio met een agrarisch karakter. Er
complexer wordende samenleving, zorgverschraling,
komt veel veeteelt voor. De kans op een uitbraak van
beperkte participatiemogelijkheden voor kwetsbare
dier op dierbesmetting is reëel. Dat bleek wel bij de
groepen, een afnemende tolerantie en stigmatisering.
uitbraken van de afgelopen jaren van bijvoorbeeld MKZ, het blauwtongvirus en de vogelgriep. Dergelijke crises hebben over het algemeen een lange doorlooptijd. Een
5.3 Verstoring vitale voorzieningen
dierziekte kan daarom tot grote problemen leiden in (een deel van) de regio.
5.3.1 Energievoorziening
Een zoönose is een infectieziekte die van dier op mens
Verstoring van de elektriciteitsvoorziening of andere
kan overgaan. In Nederland voorkomende zoönosen zijn
processen in de vitale infrastructuur in de regio Drenthe
COVID-19, de ziekte van Lyme, Q-koorts, toxoplasmose,
kunnen leiden tot keteneffecten. Hiermee wordt bedoeld
salmonellose en vogelgriep. Ongeveer tweederde van
dat het ene probleem, het andere veroorzaakt.
de verwekkers van infectieziekten is afkomstig van dieren. Mensen kunnen er op verschillende manieren mee
5.3.2 Drinkwater
besmet raken: via voedsel, via water, via lucht en via direct
In Drenthe halen drie waterbedrijven (WMD Drinkwater,
contact met besmette dieren of besmet dierlijk materiaal,
Waterbedrijf Groningen en Vitens) grondwater uit de
zoals mest. Ook kunnen verwekkers van zoönosen via
bodem. Dat doen ze op zestien locaties.
teken en muggen worden overgebracht. Naast het
De provincie beschermt de gebieden waar drinkwater
agrarische karakter is Drenthe ook rijk aan natuur. Hierdoor
gewonnen wordt uit grondwater en oppervlaktewater.
is Drenthe aantrekkelijk voor toeristen. Zij lopen risico
Dit zijn grondwaterbeschermingsgebieden. De Provinciale
op de ziekte van Lyme omdat er veel teken zijn in onze
Omgevingsverordening regelt de bescherming
provincie.
van het (grond-)water. In deze gebieden gelden beperkingen voor bijvoorbeeld het gebruik van
5.2.3 Bedreiging mentale gezondheid
gewasbeschermingsmiddelen, het in de bodem lozen van
Het risico Mentale gezondheid en het risico op incidenten
afvalwater, het opslaan van afvalstoffen of het toepassen
waarbij personen met verward of onbegrepen gedrag
van systemen voor warmte-koude-opslag (WKO).
betrokken zijn, is een sociaal-maatschappelijke thema. Verward gedrag heeft vele verschijningsvormen, oorzaken en achtergronden. Bij verward gedrag gaat het om mensen die de grip op hun leven (dreigen te) verliezen. Daardoor is het risico aanwezig dat zij zichzelf of anderen schade berokkenen. De redenen dat dit gebeurt, kunnen
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
27
5.3.3 ICT en telecommunicatie (cyberdreigingen)
Basisnet spoor. Uit de kwartaalrapportage die
Bij veel incidenttypen zal de uitval van ICT-voorzieningen
Prorail maakt voor het Ministerie van Infrastructuur
een steeds grotere rol spelen. De uitval kan de oorzaak
en Waterstaat, blijkt dat er voor Drenthe geen
zijn van het incident, maar ook het gevolg van een ander
overschrijdingen zijn geweest in 2022.
incident.
Gegevens van vervoer van gevaarlijke stoffen over het
Telecommunicatiebedrijven, de chemische industrie
spoor | Informatiepunt Leefomgeving (iplo.nl)
en cloud-aanbieders kunnen kwetsbaar zijn voor
• Buisleidingen
bijvoorbeeld ransomware-aanvallen, kwaadaardige
Transport van gevaarlijke stoffen door buisleidingen
uitschakeling van beveiligingsmaatregelen en het plaatsen
komt voor in Drenthe. Hierbij valt te denken aan olie,
van schadelijke software. De effecten van deze incidenten
aardgas en tegenwoordig ook aan waterstof. De
zijn vergelijkbaar met andere incidenten die tot een
energietransitie introduceert met name de komst van
verstoring of ongeval in deze sectoren leiden.
waterstof door bestaande buisleidingen. Een deel
5.4 Fysieke leefomgeving en milieu
van de leidingen hoeft daarvoor slechts minimaal aangepast te worden. Daarnaast worden er ook nieuwe buisleidingen aangelegd (Waterstofnetwerk Drenthe Overijssel (rvo.nl).
5.4.1 Transport
De waterstof-backbone die gepland staat in Noord-
In Drenthe kan transport van gevaarlijke stoffen voorkomen
Nederland zal vanzelfsprekend ook van invloed zijn
over de weg, het spoor, via buisleidingen en in de
in Drenthe. Met name Gasunie en Tennet zijn trekker
nabije toekomst mogelijk via de Groningen Airport
en ontwikkelaar van het landelijk waterstofnetwerk
Eelde door de lucht. Deze risico’s zijn genormeerd in het
HyWay27
Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl). Tot 1 januari 2024 (de
(HyWay 27 gaat van start: EZK, Gasunie en TenneT
ingangsdatum van de Omgevingswet) was dat het Besluit
onderzoeken inzet landelijk gasnet voor de ontwikkeling
externe veiligheid buisleidingen (Bevb). Het Bevb is onder
van waterstofinfrastructuur › Gasunie).
de Omgevingswet opgegaan in het Bkl. De regels over het vervoer van gevaarlijke stoffen blijven zoals beschreven in de Regeling basisnet. Op dit moment zijn er geen aanwijzingen dat er munitietransporten of militaire middelen in het algemeen Drenthe zullen doorkruisen. De Regionaal Militair Operationeel Adviseur (RMOA) zal dit nauwlettend volgen en waar nodig betrokkenen informeren. • Wegen Met name de A- en N-wegen in Drenthe zijn bestemd voor het vervoer van gevaarlijke stoffen. De A-wegen hebben deze bestemming vanuit het basisnet. De N-wegen zijn hiervoor (met enkele uitzonderingen) aangewezen door de provincie Drenthe. In Drenthe heeft alleen de gemeente Emmen een vastgestelde routering gevaarlijke stoffen. Dit vanwege het zware chemische cluster Getec Park Emmen. Voor zover bekend zijn er tot nu geen overschrijdingen
Waterstofnetwerk (gasunie.nl)
van transportaantallen zoals genoemd in het basisnet. • Spoor Het spoor door Drenthe is gereguleerd door het
Voor buisleidingen is momenteel het Besluit kwaliteit leefomgeving van kracht. Voorheen, tot 1 januari 2024, was dat het besluit externe veiligheid buisleidingen.
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
28
ontwikkelingen en vice versa. Bevoegde instanties,
5.4.3 Aardbevingen als gevolg van gaswinning (geïndiceerde aardbeving)
gemeenten, provincie en Rijk hebben een bevoegdheid
Deze aardbevingen vinden plaats in de directe omgeving
om buisleidingen verantwoord toe te staan. Een
van een gasveld. Gasvelden in Drenthe bevinden zich
verantwoord besluit om dat te doen is onder meer
onder andere in Hooghalen, Winde en Ekehaar. Het
gebaseerd op een advies vanuit de veiligheidsregio.
aantal aardbevingen verschilt per jaar. Het hoogst
Daarbij worden risico’s en effecten afgewogen
aantal bevingen met een magnitude groter dan 1,5 is
tegen maatschappelijke, economische en financiële
geregistreerd in 2013 (30). De afgelopen jaren was dit
ontwikkelingen.
aantal een stuk lager. In 2022 en 2021 kwam het 12 keer
• Water
voor, in 2020 16 keer, in 2019 11 keer en in 2018 15 keer
Buisleidingen hebben invloed op ruimtelijke
Vervoer van gevaarlijke stoffen over water is
(zie figuur 8). De afgelopen jaren zien we een daling van
gereguleerd via het basisnet water. Het is de bedoeling
het aantal aardbevingen in Groningen. Het totaal aantal
dat dit ook onder het Bkl gaat vallen. Voor Drenthe
aardbevingen in het Groningen-gasveld was 72 in 2021. In
heeft dit geen gevolgen, op een klein deel in Meppel
2020 waren dit er 69 en in 2019 nog 85.
na. Hier is een opslag en distributie van diesel bij een
In 2023 zijn in Drenthe vijf lichte aardbevingen (1,3 – 2,2
BRZO-inrichting gevestigd. BRZO staat voor Besluit
schaal van Richter) waargenomen door het KNMI22. Hierbij
Risico’s Zware Ongevallen.
was geen sprake van maatschappelijke onrust of fysieke
• Lucht
schade.
Voor zover bekend vinden er geen transporten van gevaarlijke stoffen plaats bij Groningen Airport Eelde (GAE). Wel verwachten we in de toekomst een medische isotopen fabriek komt in Groningen (Veendam). De fabrikant ziet de mogelijkheid om GAE als transporthub te gebruiken voor verspreiding van deze isotopen in Europa.
5.4.2 Stralingsongevallen Drenthe ligt in het 100 km gebied vanaf de kerncentrale Lingen. De productie van deze kerncentrale is in 2023 gestopt en de ontmanteling vindt de komende jaren plaats. De kans op en effecten van een kernongeval zullen daardoor afnemen. De Veiligheidsregio’s Drenthe en Twente hebben21 in de milieueffectrapportage geadviseerd voor de stillegging en ontmanteling van de Kerncentrale Lingen. De Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS) concludeerde in haar advies namens het bevoegde ministerie dat de ontmanteling bij een normale gang van zaken op geen enkele plaats
Figuur 9 - Overzicht gas- en oliewinningsgebieden Drenthe23
in Nederland gevolgen zal hebben voor mens en milieu. Ook de gevolgen van de incidenten die beschreven zijn in de milieueffectrapportage geven geen verwachting van grensoverschrijdende impact
21
20220620 BS brief VRT stillegging en ontmanteling KCE complex
22
(anonymous) (knmi.nl)
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
23
Kaarten | Atlas Leefomgeving
29
5.5 Maatschappij
geweld en intimidatie gericht op vertegenwoordigers van instituties, zoals politici, rechters, journalisten en
5.5.1 Verstoring openbare orde
wetenschappers. Ook in Noord-Nederland zie we
Toenemende polarisatie en groeiende protesten kunnen
dergelijke anti institutionele groepen bijvoorbeeld de
leiden tot maatschappelijke spanning. Dit uit zich onder
soevereinen.
meer in demonstraties. Ook online wordt ongenoegen
• Polarisatie[1]
over elkaars standpunt geuit. Dit is een trend die zich
Polarisatie kan productief zijn om een verandering in de
ontwikkelt. De druk op de politiek neemt hierdoor toe.
samenleving op gang te brengen. Soms is polarisatie nodig om botsende standpunten, scheidslijnen of
5.5.2 Maatschappelijke onrust
conflicterende belangen helder te maken. Maar
Geweldsincidenten kunnen maatschappelijke onrust
als een polarisatieproces te lang doorgaat of als
veroorzaken in een dorp of stad. Denk hierbij aan
tegenstellingen te veel op de spits worden gedreven,
incidenten in Assen, Weiteveen en Schoonoord.
raakt de samenleving verdeeld. We spreken van
Maatschappelijke onrust ontstaat ook door politieke
ongewenste polarisatie als het polarisatieproces leidt
keuzes die gemaakt worden. Denk hierbij aan de
of dreigt te leiden tot conflicten tussen groepen,
coronamaatregelen en aan de weerstand tegen opvang
segregatie (ongewenste scheiding van groepen
van asielzoekers.
op basis van bijvoorbeeld inkomen, sekse of ras) of het verdwijnen van de ruimte voor genuanceerde
5.5.3 Terrorisme, polarisatie en ondermijning
meningen.
• Terrorisme
Bij de Dienst Regionale Informatie Organisatie
In de huidige tijd zijn radicalisering, extremisme en
(DRIO) van de Politie komen steeds meer aanvragen
terrorisme reële dreigingen. De Nationaal Coördinator
binnen. Dit heeft te maken met de toenemende
Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) maakt een
meningsverschillen over onderwerpen zoals
Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN). Sinds 9
oorlog (Hamas-Israël), de spreidingswet en
december 2023 wordt het dreigingsbeeld ingeschat op
klimaatproblematieken al dan niet vergunde
aanzienlijk. De terroristische dreiging in Nederland nam
demonstraties. Dit leidt tot meer polarisatie in de
het afgelopen half jaar toe. Er zijn steeds meer signalen
maatschappij.
dat jihadistische organisaties voorbereidingen treffen
• Ondermijning
om in Europa terroristische aanslagen te plegen. Deze groeperingen noemen daarbij expliciet Nederland
Georganiseerde, ondermijnende criminaliteit
als doelwit. Ook een terroristische aanslag vanuit
is misdaad die maatschappelijke structuren
extremistische- en geradicaliseerde groeperingen
of het vertrouwen daarin schaadt. Deze vorm
blijft voorstelbaar. Ten slotte zouden eenlingen of
van criminaliteit gaat niet zelden gepaard met
kleine groepen, die zich vanuit complot denken tegen
geweld, bedreiging en intimidatie met als doel
de overheid keren, ook kunnen overgaan tot een
het verdienen van zoveel mogelijk geld24.
geweldsdaad. De AIVD schat in dat de brede verspreiding van deze manier van denken (het narratief) mogelijk op de kortere termijn ook een geweldsdreiging vormt. De aanjagers van het anti-institutioneel-extremisme roepen over het algemeen niet expliciet op tot geweld. Dat neemt niet weg dat het narratief voor een frame zorgt dat er een vijand is - de ‘kwaadaardige elite’ - waarmee men feitelijk in staat van oorlog verkeert. Individuele
[1]
Wat is polarisatie en wat kun je er tegen doen? - YouTube
aanhangers kunnen dat zien als rechtvaardiging voor
24
Ondermijnende criminaliteit | Openbaar Ministerie (om.nl)
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
30
Ook Drenthe heeft last van . Naast hennepkwekerijen en synthetische drugslabs treffen we in Drenthe ook locaties aan waar cocaïne wordt bewerkt of uitgewassen. In de meeste gevallen lijken het criminele samenwerkingsverbanden (CSV) te zijn, die in NoordNederland geschikte locaties voor de wat grotere labs vinden. Veel factoren die ook al genoemd zijn in rapporten van onder andere Tops en Van der Torre over Groningen 25, Friesland en Drenthe, maken NoordNederland een interessant gebied voor criminelen. Factoren zijn onder meer: minder toezicht/controle en veel geschikte (afgelegen) locaties. Steeds meer jongere mensen worden in deze handel getrokken. Jongeren worden hierdoor makkelijker doelwit voor een CSV. Uit een dergelijk CSV stappen is niet makkelijk. Vaak worden jongeren die dat willen, bedreigd. Daarnaast zien we dat groeperingen met elkaar in conflict komen. Dit leidt tot intimidatie door middel van brandbommen, schieten op of explosieven bij woningen. Hierdoor ontstaat onrust in de omgeving , waarbij onschuldige voorbijgangers slachtoffer kunnen worden. Dit kan maatschappelijk ontwrichtend werken.
25
Groningse-praktijken.pdf (hetccv.nl)
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
31
06. CAPACITEITEN ANALYSE VRD
Regionaal risicoprofiel 2025 | Veiligheidsregio Drenthe
32
Dit hoofdstuk gaat in op de mate waarin de VRD (nog niet) in staat is met eventuele gevolgen om te gaan wanneer risico’s zich voordoen. capaciteitenanalyse
Scenario
Brandweer
GHOR
Crisisbeheersing
Incident nieuwe energiedragers/chemie Verstoring vitale voorzieningen Pandemie Internationale- en militaire dreiging Gevolgen cyber aanval Gevolgen evacuatie regio Extreme weersomstandigheden Verminderde zelfredzaamheid Natuurbrand
De risico’s die in de risicomatrix (bijlage 1) genoemd
• Pandemie
worden die ‘beheersbaar’ worden geacht worden niet
We hebben met de Covid-19 pandemie gezien
meegenomen in deze analyse.
wat voor effect dit had op de gehele samenleving.
Een aantal risico’s is op oranje gezet. De onderbouwing
Toen waren we hier niet op voorbereid en mocht
hiervoor volgt hieronder.