20260107 rapport impactonderzoek IRDW

41

De subsidieregeling Het contact met de gemeente is de afgelopen jaren wat veranderd. Er is veel verloop van inhoudelijk betrokken ambtenaren. Er wordt wel aangegeven dat de initiatieven hiervan niet afhankelijk zijn; je moet vooral expertise binnen je eigen gemeenschap regelen om tot een goed plan te komen. Het contact met de dorpencontactfunctionarissen is wel goed.

De leefbaarheid in het dorp is echt verbeterd door de samenwerking die op gang kwam met de ontwikkeling van de dorpsvisie en daarna het initiatief Het Groene Hart. Ook de saamhorigheid wordt benoemd; die is niet alleen vergroot door het bestaan van gerealiseerde projecten in het dorp, maar vooral ook door het proces waar actieve inwoners in gaan zitten tijdens de realisatie van het project. Vooral in de coronatijd werd er veel gebruik gemaakt van Het Groene Hart. Mensen gingen naar buiten; in de speeltuin en het belevingspad. “Dit is ook echt het hart van het dorp; er wordt veel georganiseerd, er is veel te doen.” Veeningen is voor jongere potentiële inwoners een nog aantrekkelijker dorp geworden. Het helpt daarin dat Veeningen zo’n 900 inwoners heeft. Daardoor kun je ook echt de bewoners betrekken. In grotere dorpen moet je eigenlijk in een deel van het dorp bezig om deze betrokkenheid te krijgen.

Wat betreft het doen van een aanvraag bij Initiatiefrijk De Wolden, wordt aangegeven dat het formulier voor de aanvraag niet in orde is. Er wordt informatie gevraagd die je eigenlijk niet kunt geven, omdat dit stappen zijn die je tijdens het proces gaat doorlopen. De dorpencontactfunctionarissen kunnen wel helpen met het invullen van het formulier. Vanuit Plaatselijk Belang worden de formulieren gezien en signaleren ze ook dat dit makkelijker kan. Er zitten ook veel dubbelingen in de vragen. Ook kan het formulier niet geprint worden voordat het is ingevuld.

Zo heeft de verbouwing van de zaal van ‘t Markehuus erin geholpen dat het aantrekkelijk is om in deze zaal te gebruiken voor activiteiten, waardoor er meer wordt georganiseerd in ’t Markehuus.

Maatschappelijke waarde en betekenis voor Veeningen De onderlinge samenwerking tussen inwoners is tot stand gekomen door de ontwikkeling van een dorpsvisie. Daar kwam het initiatief Het Groene Hart uit, dat mede gerealiseerd is door de voorloper van Initiatiefrijk De Wolden. Daarna kwam de subsidieregeling, waarin inwonersinitiatieven centraal gingen staan. Daardoor zijn er andere initiatieven gerealiseerd, vooral omdat er toen meer werd samengewerkt tussen gemeente en de onderlinge samenwerking tussen inwoners. Maatschappelijke waarde | Inititatiefrijk De Wolden

“Mensen die hier binnenkomen die hebben een beeld bij een dorpshuis, en die nu denken: wat een gezellig dorpshuis is dit. Daar onderscheiden we ons echt wel in.”

42

toegankelijkheid wordt genoemd, bijvoorbeeld bankjes die in het park zijn geplaatst. Die zijn voor een deel bekostigd vanuit Initiatiefrijk De Wolden. De regeling heeft het vooral mogelijk gemaakt dat mensen die zelf iets willen in het dorp deze mogelijkheid hebben gekregen, omdat er financiële mogelijkheden kwamen. Bij afwezigheid van de subsidieregeling Vanuit de aanwezigen wordt benadrukt dat het initiatief en de inzet vanuit het dorp maakt dat er initiatieven gekomen, gerealiseerd en onderhouden worden. Wel wordt erkend dat het zonder de financiële en adviserende rol van de gemeente niet was gelukt, of in ieder geval een stuk lastiger was geworden, om bepaalde initiatieven te realiseren. Dit is nu gegoten in de subsidieregeling Initiatiefrijk De Wolden, een andere regeling was ook goed geweest.

Een ander initiatief dat ondersteund is door de subsidieregeling is het terugbrengen van een stukje heide in het bos. De financiële kant kwam vanuit de gemeente, maar de samenwerking was tussen de inwoners en de grondeigenaren (Drentse Landschap, in dit geval). De kracht van een aanvraag is dus dat de regie bij de inwoners zelf ligt, en niet bij de gemeente, waarmee een dorp zelf initiatieven kan ontplooien op een korte termijn.

Toekomst Er komen volgens de aanwezigen ongetwijfeld weer nieuwe initiatieven in het dorp. De subsidieregeling zet in op nieuwe initiatieven, maar het behoud is ook heel belangrijk. De regeling zou daar volgens de aanwezigen ook mogelijkheden voor moeten bieden zodat initiatieven blijven bestaan. Het gaat dan met name om materiaalkosten voor het onderhoud (zoals verf, schroeven etc.), mogelijke (her)keuringskosten van speeltoestellen en eventuele externe inhuur voor het onderhoud.

“Het dorp heeft de regie.” Er wordt vooral benadrukt hoe de initiatieven, in het bijzonder Het Groene Hart, de leefbaarheid hebben vergroot, zorgen voor reuring en verbinding, betrokkenheid, en het aantal aanvragen bij het dorpshuis tevens hebben verhoogd, bijvoorbeeld voor verjaardagsfeestjes van kinderen. Ook 43

Initiatiefrijk De Wolden vanuit Zuidwolde

Maatschappelijke waarde | Inititatiefrijk De Wolden

44

Initiatiefrijk De Wolden vanuit Zuidwolde 30 september 2025 - 11 aanwezigen

bij Initiatiefrijk De Wolden. Eén van hun aanvragen betreft een optreden bij een muziekfestival in het dorp. Barak Linde geeft tevens aan veel te danken aan Initiatiefrijk De Wolden. Zij hebben de subsidie gebruikt voor het behouden en herstellen van een barak uit de Tweede Wereldoorlog. Het idee was ook om de barak geschikt te maken voor educatieve doeleinden. “Als het er niet was geweest, hadden we niet gestaan waar we nu staan.”

Initiatieven in Zuidwolde De Natuurvereniging Zuidwolde zit onder andere aan tafel. Zij vertellen dat zij veel onderzoek hebben gedaan naar de begraafplaats in Zuidwolde. In plaats van een rapport, is er gewerkt naar een boek over de begraafplaats en natuur van deze begraafplaats. Dit boek is aangeboden aan alle inwoners van het dorp en bezorgd door vrijwilligers. Het heeft veel opgeleverd, ook veel waardering. Theaterkuil Falieberg heeft het Falieberg Festival kunnen realiseren met behulp van een subsidie vanuit Initiatiefrijk De Wolden. Toen zij op zoek waren naar mogelijkheden, werden ze vrij snel geattendeerd op Initiatiefrijk De Wolden. De Speelotheek heeft naadloos kunnen verhuizen van de oude bibliotheek naar de nieuwe plek dankzij Initiatiefrijk De Wolden. Daarover wordt dan ook gezegd dat de Speelotheek niet was voortbestaan als de subsidies er niet waren geweest. De Wolden Vervoert geeft aan dat het vrijwilligersvervoer is gestart in Hoogeveen, en vervolgens is uitgebreid naar De Wolden met behulp van de subsidie. Museum De Wemme geeft aan dat zij dankzij de subsidieregeling onder andere aanbouw en verbetering van de toegankelijkheid konden realiseren. Daarnaast kon er mede dankzij de subsidies meer aandacht besteed worden aan het 750-jarig bestaan van Zuidwolde. Ook het popkoor doet af en toe een aanvraag

De subsidieregeling De aanwezigen zijn over het algemeen erg tevreden over Initiatiefrijk De Wolden. De ervaring is dat de gemeente dorpsinitiatieven met open armen ontvangt. Naast een financiële ondersteuning, wordt vanuit de gemeente ook erg meegedacht met het initiatief. “Je gaat in overleg met de gemeente. Het voelde wel als een warm bad, en kreeg het gevoel dat ze er vaker mee te maken hebben. We kregen ook advies: waar kunnen we rekening mee houden, wat is handig om te doen?” Vanuit Barak Linde wordt er verteld hoe er door de gemeente ook met hen is meegedacht over de locatie. Ook met het oprichten van de stichting heeft de gemeente geholpen, evenals advisering over waar je nog meer geld vandaan kan krijgen.

45

Ook wordt er enthousiast gesproken over de dorpencontactfunctionarissen.

Aan de andere kant zijn er ook anderen bij wie de aanvraag prima is gegaan. Wel wordt daarbij opgemerkt dat met name een aanvraag voor het eerst doen als wat lastiger ervaren kan worden.

“Fantastisch plezierig; hulp geboden aan alle kanten”.

“Het valt niet mee om een antwoord te formuleren op de vragen die worden gesteld, dat moet je net kunnen.”

“Je krijgt ook adviezen. Ik ben heel erg enthousiast.”

Hierbij wordt vooral gedoeld op de vragen: ‘Hoe draagt uw initiatief bij aan de leefbaarheid en of aan de sociale vitaliteit?’ Er wordt geopperd om in ‘gewone taal’ wat toevoegingen te doen bij de vragen over wat alles betekent, zodat de vragen wat concreter gesteld kunnen worden; ‘wat is jullie doel, wat beoog je nou precies’. Wel wordt benoemd dat vergeleken met andere financiers, een aanvraag bij Initiatiefrijk De Wolden ‘ronduit gemakkelijk’ is.

Het doen van een aanvraag wordt soms wel als lastig ervaren.

“Je moet, terecht, laten zien wat je begroting is, hoe die is opgebouwd. Wat altijd lastiger is: hoe motiveer je nou waarom je een beroep doet op zoveel geld. Wie betrek je erbij, en wat wil je er nou mee.”

Maatschappelijke waarde | Inititatiefrijk De Wolden

Verder zijn er enkele categorieën waar je aanvraag onder kan laten vallen. Als je bepaalde categorieën kiest, krijgt je alsnog vragen over de andere categorieën, die je met ‘nvt’ moet beantwoorden. Een idee is om het formulier online zo te maken, dat je alleen vragen krijgt die relevant zijn voor jouw aanvraag, waarbij irrelevante categorieën automatisch wegvallen. Er blijken ook wat vragen erg op elkaar te lijken, waardoor ze als dubbelop worden ervaren.

46

De natuurvereniging vertelt dat hun doel vooral is dat mensen de waarde van de natuur erkennen. “Om klimaatverandering maar te noemen, en dan weten we gewoon dat we echt anders moeten leven. Dat proberen wij duidelijk te maken, en dat willen we vooral aan de jeugd proberen te doen.” De ambitie was ook om jeugdgroepen op te richten om jongeren een podium te bieden om de natuur beter te leren kennen, en die groepen zijn er nu. De Speelotheek leent spelmateriaal uit. Zij proberen ook op creatieve manieren geld binnen te halen, om de contributie zo laag mogelijk te houden. Hiermee bieden zij ook aan mensen die minder te besteden hebben de mogelijkheid om speelgoed te lenen, en bijvoorbeeld voor grootouders die af en toe kleinkinderen op bezoek krijgen. Bovendien is dit een initiatief dat door uitleen en hergebruik de duurzaamheid ten goede komt.

Maatschappelijke waarde en betekenis voor Zuidwolde Veel aanwezigen zijn niet bekend met welke initiatieven uit het dorp precies vanuit Initiatiefrijk De Wolden zijn gerealiseerd. Er wordt erkend dat het dorp erg actief is en er veel activiteiten worden georganiseerd. Maar waar precies geld van Initiatiefrijk De Wolden achter zit, is bij de meesten niet bekend. De aanwezigen zien binnen hun eigen initiatief wel sterk de maatschappelijke waarde voor het dorp. Vanuit De Wolden Vervoert wordt aangegeven dat een taxi erg prijzig is en openbaar vervoer niet in elk dorp aanwezig is.

Het Falieberg Festival heeft geprobeerd om ‘nieuwe Nederlanders’, statushouders en asielzoekers, bij het festival te betrekken.

“Als wij het vervoer niet bieden, dan kunnen mensen gewoon niet naar het ziekenhuis, of naar een cursus, of naar familie. En wij zeggen bijna overal ‘ja’ op.” Een andere aanwezige zegt dan ook over dit initiatief: “Zo’n voorziening is natuurlijk fantastisch”.

“Ze waren ontzettend enthousiast, fantastisch.”

47

was het vrijwilligersvervoer niet opgestart in gemeenten De Wolden. Voor de gemeente zit er bovendien ook een belang: vervoersvragen die bij hen terecht komen, kunnen nu worden doorgespeeld naar De Wolden Vervoert. Er wordt aangegeven dat het de gemeente zelf meer zou kosten als ze het zelf zouden moeten regelen. Het popkoor geeft ten slotte wel aan dat hun plannen ook zonder Initiatiefrijk De Wolden gelukt zouden zijn.

Verder is er bij Barak Linde geprobeerd om te focussen op een educatief programma. Ook bij de ontwikkeling van het boek over de begraafplaats vanuit de Natuurvereniging Zuidwolde was het educatieve aspect belangrijk.

Bij afwezigheid van de subsidieregeling Door meerdere initiatieven wordt aangegeven dat het initiatief niet tot stand was gekomen, of voortgezet had kunnen worden, als de subsidies er niet waren geweest. Voor de Speelotheek geldt wel dat dit eerst zonder subsidie was gelukt, maar de afgelopen tijd niet meer, toen er het één en ander geregeld moest worden. De subsidie is bijvoorbeeld ook gebruikt voor het bekostigen van een notaris om een stichting op te richten, om meer voor elkaar te krijgen. Ook vanuit Theaterkuil Falieberg wordt aangegeven dat het lastig was geworden zonder Initiatiefrijk De Wolden, omdat het een forse bijdrage betrof, en het Falieberg Festival eigenlijk niet zonder subsidie georganiseerd kan worden. De Wolden Vervoert bestond al in Hoogeveen. Vanuit Welzijn De Wolden kwam de vraag of het uitgebreid kon worden naar gemeente De Wolden. Dit is gerealiseerd door de subsidie vanuit Initiatiefrijk De Wolden. Als de subsidie niet was verleend,

Maatschappelijke waarde | Inititatiefrijk De Wolden

Toekomst De Initiatieven draaien in principe op vrijwilligers. Bij De Wolden Vervoert heerst hier wel een risico: alle vrijwilligers daar zijn wel op leeftijd, wat het kwetsbaarder maakt. Over het algemeen wordt herkend dat met name de wat oudere inwoners vrijwilligerswerk op zich nemen. Het is lastig om de jongere groep te motiveren en vinden. Bij bijna alle initiatieven wordt dan ook aangegeven dat het lastig is om vrijwilligers te vinden. Wat verder als lastig wordt ervaren, is regelgeving.

“Tegenwoordig moet je een natuurtoets, veiligheidsplan, verkeersregelaars voor een festival, dat zijn lastige dingen. Die moedigen dit soort activiteiten niet aan.”

48

Een wens is dan ook dat de gemeente helpt met nieuwe regelgeving.

De keerzijde is dat dit bedrag dan gehaald moet worden uit de pot waar je nieuwe initiatieven uit zou betalen.

“Die expertise is daar al aanwezig.”

Een idee dat tevens wordt voorgesteld, is een jaarlijkse evaluatie vanuit de gemeente met initiatieven. Tijdens deze evaluatie kan er gekeken worden naar hoe het is verlopen, met name op financieel vlak. Er kan dan ook gekeken worden of het initiatief bijvoorbeeld na een aantal jaren zelfstandig kan functioneren, of dat dit niet gaat lukken.

Er wordt aangegeven dat dit voor vrijwilligers best lastig is; aan wat voor regelgeving je moet voldoen. Vanuit sommige initiatieven wordt aangegeven dat er uitnodigingen worden ontvangen vanuit de gemeente over dit soort onderwerpen, maar dit is niet bij iedereen het geval.

Er zijn soms ook wel veel fondsmogelijkheden voor bijvoorbeeld beheer en onderhoud, waar niet iedereen vanaf weet. Via de cultuurcoaches kan je ook veel informatie over subsidies verkrijgen, maar dat is specifiek op het gebied van cultuur. Er zijn wel mogelijkheden, maar je moet aan bepaalde voorwaarden voldoen en de juiste weg kennen.

Verder wordt aangegeven dat continuïteit wordt gemist vanuit Initiatiefrijk De Wolden. Op dit moment is het lastig om subsidie aan te vragen voor iets wat gecontinueerd wordt.

“Initiatiefrijk De Wolden zou open moeten staan voor herhaling, dingen die vaker terugkomen.”

Tot slot bestaat er een onduidelijkheid over wie de feitelijke klap geeft op de aanvragen.

“Bij mij bestaat het idee dat de ambtenaren het doen, maar formeel de wethouder. Dat mag wel wat transparanter zijn van mij.”

Een idee is dat een gedeelte van het budget gereserveerd kan worden als een soort vitaliteitsbudget, die terugkerend uitgekeerd kan worden aan initiatieven, mits dit passend is voor het initiatief. Een kleine jaarlijkse bijdrage zou al fijn zijn.

“Je voelt dan ook de waardering van de gemeente.”

49

Initiatiefrijk De Wolden vanuit de gemeente gesprek 1

Maatschappelijke waarde | Inititatiefrijk De Wolden

50

Initiatiefrijk De Wolden vanuit de gemeente - gesprek 1 14 juli 2025 - 5 aanwezigen (burgemeester, dorpencontactfunctionarissen en (oud-)beleidsmedewerkers)

Lessen en randvoorwaarden Een belangrijke les is dat vertrouwen en nabijheid essentieel zijn. Het opbouwen van een relatie met inwoners vraagt tijd en inzet. Een herkenbaar contactpersoon, zoals een dorpencontactfunctionaris, draagt bij aan vertrouwen en korte lijnen. Die menselijke maat is cruciaal, zeker in kleine dorpen waar mensen elkaar bij naam kennen. De regeling werkt het best als er een duidelijke structuur en aanspreekpunten zijn, zoals aandachtswethouders, een burgemeester die betrokken is, dorpencontactfunctionaris, het Buurtteam en opbouwwerkers die als vast uitvoeringsteam functioneren. Deze samenwerking geeft overzicht en maakt dat inwoners altijd ergens terecht kunnen.

Ontstaansgeschiedenis en ambitie De regeling Initiatiefrijk De Wolden is ontstaan uit de wens om inwoners actiever te betrekken bij hun leefomgeving. In de periode 2012-2015 leefde in de gemeente sterk de vraag: hoe kunnen we het anders doen met participatie? Een mooi voorbeeld van de bijdrage van Initiatiefrijk De Wolden in de startperiode is het Groene Hart wat door inwoners uit Veeningen uit eigen initiatief is gerealiseerd. Dit leidde bij de gemeente ook tot veel enthousiasme; er werd verder 1 miljoen euro beschikbaar gesteld voor Initiatiefrijk De Wolden. De ambitie was dat inwoners zelf middelen kregen om projecten uit hun dorpsvisies te realiseren. Die ambitie is in de loop der jaren niet wezenlijk veranderd, maar er zijn wel aanpassingen in de uitvoering en bedragen gedaan, met als doel om de regeling beter te laten aansluiten bij de behoeften.

Een andere voorwaarde is dat collega’s binnen de gemeente betrokken en beschikbaar zijn. In de praktijk is dat een uitdaging, zeker als collega’s weinig tijd hebben of als continuïteit door wisselingen niet geborgd is. Het opnemen van deze inzet in taak- en formatieplannen is daarom belangrijk.

51

Toegevoegde waarde voor dorpen De subsidieregeling geeft dorpen zeggenschap en ruimte om te handelen. Dorpen behouden daarmee hun eigenheid en versterken hun sociale DNA. Het stimuleert samenwerking en draagt bij aan het gevoel van eigenaarschap. Inwoners voelen zich gezien en gehoord, en zijn daardoor ook bereid om zich in te zetten voor beheer en onderhoud van voorzieningen. Het zorgt voor meer betrokkenheid, sociale cohesie en onderlinge steun. Inwoners gaan in gesprek over onderwerpen die ertoe doen. Door de positieve ervaring met kleinere projecten of ideeën ontstaat er ook draagvlak voor moeilijkere en complexe thema’s.

Wat als de regeling er niet was? Zonder de regeling zou de gemeente meer vragen en signalen krijgen via het WMO-loket, het klantencontactcentrum en bij verschillende afdelingen. Hierdoor zou er geen overzicht van de verschillende inwonersinitiatieven zijn. De regelarme benadering en eigen verantwoordelijkheid van inwoners ontlasten juist het gemeentelijk apparaat. Ook zou de sociale samenhang vermoedelijk afnemen, en zouden inwoners minder actief bijdragen aan hun omgeving.

Maatschappelijke resultaten en succescriteria De regeling heeft aantoonbaar bijgedragen aan meedoen en participatie. Projecten zoals een fietspad tussen Fort en Zuidwolde zijn niet alleen gerealiseerd, maar worden ook door dorpsbewoners onderhouden. Dit vergroot de trots en verbondenheid in het dorp. Een top drie van succescriteria: 1. Eigenaarschap bij inwoners: initiatieven komen van onderop. 2. Ruimte met duidelijke kaders: weinig regels, maar heldere afspraken over rollen. 3. Langdurige relaties en vertrouwen tussen gemeente en inwoners.

Maatschappelijke waarde | Inititatiefrijk De Wolden

52

Verhouding gemeente – inwoners De regeling nodigt de gemeente uit om te kantelen in haar rol: van sturende instantie naar ondersteunende partner. Dat vraagt om meebewegen, aandacht voor verschillende dorpsculturen en continu overleg. Het kwartaaloverleg, waarin beleid, uitvoering en betrokken collega’s samenkomen is, daarin belangrijk. Hoewel veel mogelijk is, is het belangrijk om duidelijke kaders te behouden en te investeren in goede afstemming, ook binnen de gemeentelijke organisatie.

Slotopmerkingen • Blijf de regeling als zelfstandig instrument koesteren, zonder te versnipperen over meerdere subsidiepotjes. • Houd focus op het doel: vanuit inwoners, met vertrouwen en ruimte. • Verwachting is dat de regeling bijdraagt aan nog meer verbondenheid en sociale cohesie in dorpen.

Toekomst en verbeterpunten De regeling loopt tot en met 2026. Er is brede steun voor voortzetting, maar vragen over vorm, omvang en inzet staan nog open. Niet elk jaar wordt het volledige budget benut. Er is behoefte aan verbreding van de thema’s, zoals de energietransitie, armoede en vergrijzing en wonen. De gemeente zou hierin kennis kunnen delen en ondersteunen, zodat inwoners ook meer met complexe thema’s aan de slag kunnen, in plaats van alleen ‘de stoeptegel’. Tegelijkertijd is het belangrijk om te blijven inzetten op lichte, positieve onderwerpen die vertrouwen opbouwen. Het risico bestaat dat de regeling verschuift naar het faciliteren van feestjes of lustrumprojecten. Er is behoefte aan meer reflectie op inhoud en impact, zonder dat het zwaar en bureaucratisch wordt.

53

Initiatiefrijk De Wolden vanuit de gemeente gesprek 2

Maatschappelijke waarde | Inititatiefrijk De Wolden

54

Initiatiefrijk De Wolden vanuit de gemeente – gesprek 2 4 september 2025 - 4 aanwezigen (beleidsadviseur wonen en zorg, opbouwwerker Welzijn de Wolden, adviseur plattelandsontwikkeling en adviseur fysieke leefomgeving - deze persoon heeft de eerste 140 projecten geëvalueerd en een voorstel gemaakt voor 2023-2026)

Een blijvend vraagstuk is de balans tussen ruimte geven en sturen. Hoeveel vertrouwen geef je inwoners, en wanneer ga je als gemeente toch het veld in om draagvlak te toetsen? Soms ging dat mis, bijvoorbeeld bij de realisatie van een padelbaan waar achteraf onvoldoende draagvlak bleek. Zulke situaties hebben tot meer aandacht voor het goede gesprek aan de voorkant geleid.

Inleiding Dit gesprek vond plaats in het kader van het maatschappelijke waarde-traject van Initiatiefrijk De Wolden. De regeling bestaat inmiddels tien jaar. Eind volgend jaar wordt de tweede periode afgesloten en volgt een nieuwe evaluatie, die ook richting moet geven aan de regeling voor de derde periode.

Daarnaast is er door de jaren heen een verschuiving zichtbaar: van vooral fysieke projecten naar een betere balans tussen fysieke en sociale initiatieven. Er wordt ook meer gekeken naar het duurzame effect en de borging van projecten.

Ambities en ontwikkeling van de regeling De kern van de regeling is vanaf het begin hetzelfde gebleven: overheidsparticipatie, waarbij de gemeente ruimte en budget vrijmaakt om initiatieven van inwoners mogelijk te maken. In de eerste jaren was er veel enthousiasme; dorpen kwamen met talloze plannen. Dat leidde wel tot de vraag welke criteria de gemeente moest hanteren en hoe begeleiding georganiseerd kon worden, want daar was aanvankelijk geen capaciteit voor ingeregeld. Gaandeweg zijn er verbeteringen doorgevoerd. Tegenwoordig melden dorpen hun idee eerst, vóórdat ze een uitgebreid formulier invullen. Dat voorkomt teleurstellingen. Ook worden aanvragen nu elk kwartaal multidisciplinair besproken, met deelname van een opbouwwerker. Dit voorkomt de eenzijdige en bilaterale beoordeling uit de beginjaren en zorgt voor betere interne afstemming.

Toegevoegde waarde en maatschappelijke waarde De financiële middelen binnen Initiatiefrijk zijn relatief beperkt, maar de meerwaarde ligt vooral in de werkwijze. Voor elke euro subsidie komt er vaak een meervoud aan cofinanciering en zelfwerkzaamheid terug. Bovendien kan een initiatief via Initiatiefrijk veel sneller gerealiseerd worden dan via de reguliere begroting. De regeling geeft dorpen de mogelijkheid om zelf aan het roer te staan en hun omgeving vorm te geven zoals zij dat willen. Dit versterkt gemeenschappen en maakt 55

nieuwe vormen van samenwerking mogelijk. Voor dorpsbelangenorganisaties is het een belangrijke steun in de rug: ideeën uit dorpsvisies kunnen worden gerealiseerd, wat hun geloofwaardigheid vergroot. Concreet heeft de regeling vooral in de kleinere dorpen veel impact gehad, waar de organisatiekracht sterk is en de gemeente minder aanwezig is. Veeningen wordt genoemd als een dorp dat optimaal van Initiatiefrijk heeft geprofiteerd.

Bekendheid en zichtbaarheid De regeling is onder actieve dorpsbewoners bekend, maar voor de meeste inwoners is het minder zichtbaar waar de financiering vandaan komt. Wel worden de effecten in de dorpen duidelijk ervaren, bijvoorbeeld in verbeterde voorzieningen en nieuwe ontmoetingsplekken.

Wat als de regeling er niet was geweest? Zonder initiatiefrijk was de openbare ruimte van de Wolden schraler. Inwoners hebben hard gewerkt aan het verrijken van de openbare ruimte door middel van (familie-)paden, speeltuinen, kunstwerken, winterverlichting etc. Daarbij leidt de samenwerking aan fysieke projecten leidt tot versterking van de sociale cohesie in een dorp. Andere subsidies zijn vaak ingewikkeld en drempelverhogend. Initiatiefrijk is juist laagdrempelig en eenvoudig. De regeling dwingt de gemeente bovendien tot een ondersteunende rol. Zonder dit instrument zou die houding minder vanzelfsprekend zijn geweest. Ook zit er een toegevoegde waarde in de snelheid: een initiatiefnemersgroep kan binnen een termijn van 3-4 maanden de financiële middelen beschikbaar hebben. Indien dit zonder initiatiefrijk via college en raad beschikbaar moet worden gesteld kan dit zo maar 6 – 12 maanden duren.

Tegelijkertijd is zichtbaar dat inwoners ook ‘initiatiefmoe’ kunnen worden. Mensen zijn minder bereid zich voor langere tijd te binden in besturen, en richten zich liever op kortdurende projecten. Corona heeft deze ontwikkeling versterkt. Daarnaast is het vanuit Initiatiefrijk de regel dat de initiatieven vernieuwend zijn? En hoe vaak heeft een dorp [nog] iets vernieuwends nodig?

Maatschappelijke waarde | Inititatiefrijk De Wolden

56

Verbeterpunten en toekomst Een belangrijke les uit de beginjaren is dat er te weinig aandacht was voor beheer en onderhoud. Inmiddels wordt daar nadrukkelijker op gestuurd, bijvoorbeeld via onderhoudsovereenkomsten. Voor de toekomst is het wenselijk dat de regeling niet alleen impulsen biedt, maar ook ruimte creëert voor vervanging of verduurzaming van bestaande voorzieningen. Voor grotere projecten wordt nu al gewerkt met netwerkanalyses om draagvlak beter in kaart te brengen. Het idee is dat dit structureel onderdeel wordt van de aanpak.

Tips en aandachtspunten • Leer ook van minder geslaagde projecten en neem deze mee in evaluaties. • Blijf oog houden voor de rol van kartrekkers: sterke individuen die een dorp vooruithelpen en anderen enthousiasmeren. Deze mensen verdienen blijvende steun. • Er is altijd verschil tussen dorpen: het succes hangt vaak samen met de inzet van bewoners en soms ook van ondernemers die zich als trekkers opstellen.

De regeling moet volgens de ambtenaren in elk geval behouden blijven. Zij zien kansen om deze verder te ontwikkelen door: • Meer balans te zoeken tussen fysieke en sociale initiatieven; • Draagvlaktoetsing sterker te integreren; • En ruimte te maken voor vervangings- en verduurzamingsprojecten.

57

Met dank aan De inwoners van de vier dorpen voor het delen van hun ervaringen en inzichten. Gemeente De Wolden voor hun bijdrage aan dit traject, in het bijzonder de dorpencontactfunctionarissen Jacomijn de Jong en Suzanne Lammers

Maatschappelijke waarde | Inititatiefrijk De Wolden

58

Colofon

Onderzoekers/auteurs Martin Bakker Eline Meijer Marcel Endendijk Vormgeving Sandra Jonge Poerink Adres Trendbureau Drenthe | onderdeel van CMO STAMM Weiersstraat 1e | 9401 ET Assen Laan Corpus den Hoorn 100-2 | 9728 JR Groningen www.trendbureaudrenthe.nl

Deze publicatie is mede mogelijk gemaakt door de provincie Drenthe | Januari 2026 © Copyright 2026, CMO STAMM Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van CMO STAMM. Voor zover het maken van kopieën is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912j° het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351, zoals gewijzigd bij Besluit van 23 augustus 1995, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 882, 1180 AW Amstelveen). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze opgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich te wenden tot CMO STAMM.

59