20250501 - Energiestrategie De Wolden - versie 4

Energiestrategie De Wolden 2025 – 2040 Opwek van duurzame energie

Conceptversie 18-05-2025 Bestemd voor terinzagelegging

Samenvatting De opgave is om in 2040 in de gemeente De Wolden volledig energieneutraal te zijn. Dat betekent dat we in De Wolden onze eigen energie opwekken. We geven hier invulling aan door eerst in te zetten op energiebesparing. De energie die we dan nog nodig hebben wekken we duurzaam op. Met deze Energiestrategie bepalen we de strategie om invulling te geven aan onze opgave voor de opwekking van duurzame energie van 0,1 Terawattuur (hierna: TWh) zoals afgesproken binnen de RES en onze ambities voor de opwek van duurzame energie zoals die staan omschreven in de Toekomstvisie De Wolden 2022-2040 – Samen aan zet! (hierna: Toekomstvisie). Voor de opwekking van duurzame energie zijn de volgende doelen gesteld: •

• • •

In 2030 wekt De Wolden 70% van het elektriciteitsverbruik duurzaam op. In de RES Regio Drenthe hebben we afgesproken in 2030 0,1 TWh aan hernieuwbare elektriciteit op te wekken. In 2040 wekt De Wolden alle elektriciteit die we in onze gemeente gebruiken duurzaam op. Dit ligt tussen de 0,14 en 0,16 TWh. In 2030 is het gasnetwerk van De Wolden volledig gevuld met groen gas. Bij alle duurzame energieprojecten zetten we in op een lokaal eigenaarschap van minimaal 70%, met een streven naar 100% lokaal eigenaarschap.

We maken met de Energiestrategie nog geen keuzes welke verkenningen voor de RESopgave in 2030 daadwerkelijk worden gerealiseerd. Hiervoor moeten eerst de verkenningen worden doorlopen. Energiestrategie voor 2030 en voor 2040 Om onze opgaven te realiseren hebben we een strategie nodig waarmee we aan onze opgave voor 2030 en aan die van 2040 kunnen gaan voldoen. Deze strategie bestaat uit verschillende bouwblokken, waarbij we de licht- en donkergroene projecten zien als kansrijk om aan de opgave voor 2030 te voldoen en het paarse bouwblok inzetten om aan onze opgave voor 2040 te voldoen. Erfmolens Zon op gebouw (>15 KW) Kansen voor grote daken en regionaal ondersteuningsprogramma Potentiële bijdrage: 0,060 TWh

Opwerk Energie op Rijksvastgoed (OER) A28/N48 Verkenning mogelijkheden zonneenergie langs de A28/N48 Potentiële bijdrage: 0,002 TWh

Erfmolens tot 15 meter, met een pilot voor windmolens tot 25 meter bij (agrarische) ondernemers Potentiële bijdrage: 0,002 TWh

Energiehub De Wijk 20

Grootschalig wind

Scenario’s in het zoekgebied Potentiële bijdrage RES: 0,023 TWh Potentiële bijdrage groen gas: 3 miljoen m3

Verkenning mogelijkheden windenergie Ruinerwold Noord Potentiële bijdrage: 0,038 TWh

Inwonersalternatief

Groengas projecten

Dorps Energie Strategie

Ruimte voor een plan/initiatief voor de opwek van hernieuwbare elektriciteit binnen de kaders van de RES Potentiële bijdrage: onbekend

Maken geen onderdeel uit van de RES, maar dragen bij aan de groengas opgave Potentiële bijdrage: 7,7 miljoen m3

Ruimte voor lokale initiatieven en een denktank voor innovatieve en creatieve oplossingen Potentiële bijdrage: 0,040 – 0,060 TWh

Figuur 1: Bouwblokken Energiestrategie De Wolden 2025-2040.

De lichtgroene projecten en/of verkenningen voeren we op dit moment uit om invulling te geven aan de RES-opgave voor 2030. De RES-opgave is namelijk gebonden aan landelijk afgesproken kaders en bestaat uit de opwek van hernieuwbare elektriciteit in de vorm van wind- en/of zonne-energie. Met het donkergroene blok geven we invulling aan onze groengasdoelstelling en met het paarse blok schetsen we onze inzet richting 2040. Met welke technieken we onze opgave voor 2040 kunnen invullen weten we nu nog niet. Op dit moment zijn er namelijk nog geen landelijke of regionale afspraken gemaakt over hoe na afloop van de huidige RES in 2030 invulling gegeven gaat worden aan de opgave voor 2040. Daardoor zien we ook kansen om de mogelijkheden voor innovatieve en

creatieve oplossingen te verkennen die op dit moment nog geen onderdeel uit kunnen maken van de RES. Voor de Dorps Energiestrategie (hierna: DES) geldt dat het zwaartepunt van de uitvoering na 2030 komt te liggen. Borging van de uitvoering Voor de realisatie en de borging van de uitvoering van de Energiestrategie geven we invulling aan de volgende activiteiten: •

•

•

• •

•

•

We onderzoeken de mogelijkheden om invulling aan onze RES-opgave te geven door middel van de volgende verkenningen: energiehub De Wijk 20, windenergie Ruinerwold Noord en OER A28. Mochten de verkenningen kansrijk blijken en worden besloten dat daar een vervolg aan gegeven moet worden, dan zal dit in ons ruimtelijk beleid mogelijk gemaakt moeten worden. Ook staan we open voor een alternatief plan vanuit de inwoners om invulling te geven aan de nog openstaande RES-opgave, mits dit voldoet aan de gestelde kaders en regelgeving. Naast de mogelijkheid voor agrariërs om erfmolens van 15 meter hoog te kunnen realiseren, nemen we deel aan de pilot Erfmolens met een hoogte van 25 meter. Hierbij zetten we in op het structureel mogelijk maken van hogere erfmolens bij (agrarische) ondernemers. We ondersteunen inwoners en ondernemers met de lopende ondersteuningsprogramma’s om zoveel mogelijk zonne-energie op gebouwen te realiseren. We bieden ondersteuning bij de realisatie van groengasprojecten. Binnen de DES geven we lokale initiatieven met een DES-loket de ondersteuning en de ruimte om met de opwek van duurzame energie aan de slag te gaan. Ook starten we met een denktank voor innovatieve en creatieve oplossingen om duurzame energie op te wekken. Indien nodig kijken we, als we een lokaal initiatief wenselijk vinden, waar ruimtelijk beleid aangepast moet worden.

We starten met een pilot in twee dorpen en/of afgebakende gebieden om door middel van een slim energiemanagementsysteem energie op te wekken, te gebruiken, te delen en op te slaan. Om de voortgang te monitoren maken we gebruik van de RES-monitor en de Regionale klimaatmonitor. Ook wordt jaarlijks via onze P&C cyclus gerapporteerd. Voor inwoners is dit inzichtelijk op ons duurzaamheidsplatform www.dewoldengeeftenergie.nl. In 2029 volgt een evaluatie en zo nodig een herijking van de Energiestrategie.

Figuur 2: Tijdlijn uitvoering Energiestrategie.

Inhoudsopgave Samenvatting .......................................................................................................2 1.

Inleiding ........................................................................................................5

2.

Onze opgave ..................................................................................................9

3.

Leidende principes ........................................................................................14

4.

De opgave voor 2030 en de uitvoering .............................................................16

5.

De opgave voor 2040 en de uitvoering .............................................................23

6.

Borging van de realisatie van de Energiestrategie ..............................................25

1. Inleiding Het klimaat verandert snel. De gevolgen van klimaatverandering zien we ook in onze gemeente terug. We staan met elkaar voor een grote opgave om de opwarming van de aarde te beperken en ons aan te passen aan de gevolgen van klimaatverandering. Dit betekent dat we de komende decennia het fossiele energiesysteem gaan vervangen door een duurzaam energiesysteem. Het is belangrijk dat we minder energie gaan verbruiken en dat de energie die we gebruiken duurzaam wordt opgewekt. Dit is niet alleen belangrijk voor het klimaat, maar ook om voor onze energie minder afhankelijk te worden van het buitenland. De voorliggende Energiestrategie beschrijft hoe we in De Wolden invulling geven aan de opwek van duurzame energie voor de periode 2025-2040. De strategie omschrijft welke mogelijkheden we zien om de energieopgave te realiseren. We maken daarin nog geen expliciete keuzes. Het is dus niet zo dat in deze Energiestrategie wordt bepaald welke kansrijke initiatieven zullen worden uitgevoerd. Hiervoor zal per initiatief aparte besluitvorming plaatsvinden. Wel geven we een aantal randvoorwaarden waar hernieuwbare energieprojecten aan moeten voldoen. Voordat we onze opwekstrategie beschrijven, gaan we eerst in op de totstandkoming van de Energiestrategie. Daarna gaan we in op de internationale en nationale afspraken die zijn gemaakt waar deze Energiestrategie aan moet voldoen.

Vervolgens gaan we in op de opgave waaraan we moeten voldoen en waar deze Energiestrategie wel en niet over gaat. Totstandkoming van de Energiestrategie: via twee sporen invulling geven aan de opgave De totstandkoming van de Energiestrategie voor duurzame opwek van De Wolden startte toen de gemeenteraad in mei 2020 instemde met de Concept RES regio Drenthe en in juni 2021 de RES 1.0 vaststelde. In onze Toekomstvisie hebben we vervolgens de gemeentelijke ambities voor de opwek van duurzame energie vastgelegd en is afgesproken om via twee sporen invulling te geven aan deze ambities. Namelijk, via een aanpak per dorp met de Dorps Energie Strategie (hierna: DES) en via het kijken naar kansen voor grootschalige opwek van duurzame energie. Door het omarmen van kansen, zoals Energiehub De Wijk 20, waar de NAM eerder dan verwacht haar activiteiten stopte, is de hier voorliggende strategie later tot stand gekomen dan gepland. Met deze strategie kiezen we ervoor door te gaan met de 2 sporen en bestendigen we de uitvoering die we zijn gestart. Leren van de Dorps Energie Strategie Ansen Om te komen tot een goede aanpak om samen met de inwoners en andere betrokkenen onze dorpen en kernen te verduurzamen doen we sinds 2021 ervaringen op in Ansen. Hier werken we samen met de energiecoöperatie energieKansen aan een DES met als doel: een energieneutraal Ansen.

Deze samenwerking heeft geleid tot een Uitvoeringsplan waarin de strategie staat omschreven richting een energieneutraal Ansen in 2028. De geleerde lessen nemen we mee in onze aanpak richting 2040. Kansen grootschalige opwek benutten Naast de DES hebben we als gemeente gekeken naar de kansen voor de grootschalige opwek van duurzame energie. Zo hebben we onderzocht waar het ruimtelijk gezien mogelijk is om in onze gemeente wind- en/of zonne-energie op te wekken. Op basis van dit verkennende onderzoek hebben we meerdere mogelijkheden in kaart gebracht die we op dit moment verder aan het verkennen zijn en die we in dit document beschrijven. Ook heeft zich een aantal kansen en ontwikkelingen binnen onze gemeente voorgedaan, zoals Energiehub De Wijk 20 en OER A28/N48.

Het Klimaatakkoord van Parijs Om de klimaatverandering te beperken, is in 2015 met het Klimaatakkoord van Parijs (hierna: Parijsakkoord) afgesproken dat de opwarming van de aarde wordt beperkt tot minder dan twee graden Celsius ten opzichte van het pre-industriële tijdperk. Het streven is echter om de opwarming beperkt te houden tot anderhalve graad. Om dit doel te halen dienen landen veel minder CO2 uit te stoten. De Nederlandse Klimaatwet en het Klimaatakkoord In Nederland zijn de afspraken uit het Parijsakkoord vertaald in de Klimaatwet. Hierin is vastgelegd dat we in 2030 49% minder broeikasgassen moeten uitstoten en in 2050 95% minder ten opzichte van 1990. Dit is een grote opgave en daarom is in 2019 het Nederlandse Klimaatakkoord afgesloten. Afgesproken is om in 2030 49% minder CO2 uit te stoten ten opzichte van 1990. Het Klimaatakkoord is een akkoord tussen meer dan 100 bedrijven, instellingen en belangenorganisaties en de verschillende overheden, waaronder de gemeenten. In het akkoord staan de maatregelen omschreven waarmee we met elkaar de klimaatdoelstellingen gaan halen. De Klimaatwet en de afspraken uit het Klimaatakkoord betekenen een grote opgave voor ons als gemeente. In het Klimaatakkoord staat de opgave om voldoende hernieuwbare energie op te wekken in 2030.

Namelijk ten minste 35 Terawattuur (hierna: TWh1) aan hernieuwbare elektriciteit op land en 49 TWh aan hernieuwbare elektriciteit op zee. Hernieuwbare elektriciteit bestaat volgens het Klimaatakkoord uit windturbines op zee, windturbines op land en uit zonnepanelen op daken en zonnevelden. Het Nationaal Plan Energiesysteem In het Nationaal Plan Energiesysteem (hierna: NPE) staan de richtlijnen omschreven voor een klimaatneutraal energiesysteem in 2050, met nadruk op duurzame energiebronnen zoals zonne-, wind- & kernenergie, en aardwarmte. In het plan staat een langetermijnvisie op het energiesysteem in 2050 en er wordt omschreven wat de Rijksoverheid en de andere overheden (gemeenten, provincies) moeten doen en inbrengen om in 2050 een klimaatneutraal energiesysteem te realiseren. In het NPE heeft de Rijksoverheid de ambitie uitgesproken om in 2035 alle elektriciteit duurzaam op te wekken. De Regionale Energiestrategieën De Regionale Energiestrategieën (hierna: RES) vloeien voort uit het Klimaatakkoord. De RES bestaat uit 30 verschillende energieregio’s bestaande uit lokale en regionale overheden. Met elkaar werken 30 regio’s samen om ten minste 35 TWh aan hernieuwbare elektriciteit op te wekken in 2030, met een streven naar 55 TWh. De 30 verschillende energieregio’s hebben bij elkaar een bod gedaan dat opgeteld leidt tot 55 TWh aan hernieuwbare elektriciteit in 2030.

In Drenthe werken we samen binnen de RES-regio Drenthe. Gezamenlijk hebben de provincie Drenthe en de Drentse gemeenten afgesproken om in 2030 3,45 TWh aan hernieuwbare elektriciteit in de vorm van wind- of zonne-energie op te wekken. Ter vergelijking: dit staat gelijk aan ongeveer een kwart van het Drentse energieverbruik. De gemeenteraad van De Wolden heeft in 2021 besloten dat we in De Wolden in 2030 0,1 TWh aan hernieuwbare elektriciteit gaan opwekken. De RES loopt in ieder geval tot en met 2030 door. Op dit moment is onbekend hoe de rijksoverheid de opwek van duurzame energie na 2030 vorm wil gaan geven. Onze opgave en doelen De opgave is om in 2040 in gemeente De Wolden volledig energieneutraal te zijn. We 1 Terawattuur is een energie-eenheid die wordt gebruikt om de hoeveelheid

geproduceerde of gebruikte energie, elektriciteit of warmte uit te drukken.

geven hier invulling aan door eerst in te zetten op energiebesparing. De energie die we dan nog nodig hebben wekken we duurzaam op met duurzame elektriciteit en groengas. Met deze Energiestrategie bepalen we de strategie waarmee we invulling gaan geven aan onze opgave voor de opwekking van duurzame energie van 0,1 TWh zoals afgesproken binnen de RES en de ambities zoals die staan omschreven in de Toekomstvisie. Voor de opwekking van duurzame energie zijn de volgende doelen gesteld: •

• • •

In 2030 wekt De Wolden 70% van het elektriciteitsverbruik duurzaam op. In de RES Regio Drenthe hebben we afgesproken in 2030 0,1 TWh aan hernieuwbare elektriciteit op te wekken. In 2040 wekt De Wolden alle elektriciteit die we in onze gemeente gebruiken duurzaam op. Dit ligt tussen de 0,14 en 0,16 TWh. In 2030 is het gasnetwerk van De Wolden volledig gevuld met groengas. Bij alle duurzame energieprojecten zetten we in op een lokaal eigenaarschap van minimaal 70%, met een streven naar 100% lokaal eigenaarschap.

Scope en afbakening van de Energiestrategie duurzame opwek

Figuur 3: Schematische weergave van de verhouding tussen de beleidsdocumenten.

Deze Energiestrategie gaat enkel over de opwek van duurzame energie en daarmee niet over het besparen van energie, de wijze waarop we de warmtevoorziening aardgasvrij maken en niet over de energie-infrastructuur en het energiesysteem. Dat alles staat beschreven in andere beleids- en uitvoeringsdocumenten. De maatregelen die de gemeente neemt om zoveel mogelijk energie te besparen en de ondersteuning van inwoners en bedrijven staan bijvoorbeeld omschreven in het Actieplan Duurzaamheid 2025 – 2027. De keuzes die de gemeente maakt om stap-voor-stap te werken aan een warmtevoorziening die aardgasvrij is, worden omschreven in het nog op te stellen Warmteprogramma (voorheen: Transitievisie Warmte) en de Uitvoeringsplannen die de gemeente per wijk of gebied vaststelt. Dit is inclusief de eventuele inzet van groengas in onze gemeente. Uiteraard is er wel een koppeling tussen de vraag naar en de opwek van energie. De vraag hoeveel duurzame energie we in 2040 moeten opwekken, hangt namelijk af van keuzes die we maken in andere beleids- en uitvoeringsdocumenten, zoals het Warmteprogramma en het Uitvoeringsplan per wijk, dorp of gebied. Daarom leggen we

ook een verbinding tussen de DES en het Uitvoeringsplan in het kader van de warmtetransitie omdat hierbij de energievraag en -besparing in het desbetreffende gebied een belangrijke rol spelen. Immers: hoe meer energie we besparen, des te minder energie er opgewekt hoeft te worden. Leeswijzer De opbouw van de Energiestrategie is als volgt: • • • • •

Hoofdstuk 2 schetst een beeld van de opgave waar we als gemeente voorstaan. Hoofdstuk 3 gaat in op de principes die we bij alle projecten hanteren. Hoofdstuk 4 gaat over onze inzet voor de opgave tot 2030 en de uitvoering. Hoofdstuk 5 omschrijft de aanpak voor onze opgave tot 2040 en de uitvoering. Hoofdstuk 6 maakt inzichtelijk hoe de Energiestrategie wordt geborgd (herijkt en gemonitord).

2. Onze opgave In 2040 willen we 100% van ons elektriciteitsverbruik duurzaam opwekken. In 2030 wekken we 70% van ons elektriciteitsverbruik duurzaam op, daarover hebben we afspraken gemaakt in de RES Regio Drenthe. Ook is in 2030 ons gasnetwerk volledig gevuld met groengas. Allereerst schetsen we onze opgave richting 2030. Vervolgens geven we inzicht in hoe we er op dit moment voorstaan. Daarna gaan we in op onze opgave richting 2040. Opgave hernieuwbare elektriciteit voor 2030 In de RES Regio Drenthe hebben we afgesproken dat De Wolden in 2030 0,1 TWh bijdraagt aan onze gezamenlijke opgave van 3,45 TWh. De RES bestaat uit afspraken over de opwek van hernieuwbare elektriciteit en mag alleen worden ingevuld met zonneenergie op gebouwen of velden, of met windenergie. Daarbij heeft de gemeenteraad bij de vaststelling van de RES in 2021 ook bepaald met welke methoden we de hernieuwbare elektriciteit willen opwekken: • • • •

0,06 TWh door zonne-energie op gebouwen. 0,037 TWh door een nog nader vast te stellen opwekmethode (techniekneutraal). 0,002 TWh door wind op land. 0,001 TWh door zon op veld.

RES 1.0 De Wolden

Zonne-energie op dak 0,06TWh Techniek Neutrale energie 0,037TWh Wind-energie 0,002TWh Zonne-energie op land 0,001TWh Figuur 4: Onderverdeling RES 1.0 De Wolden.

Wat is 0,1 TWh Om inzichtelijk te maken wat 0,1 TWh inhoudt, maken we gebruik van het onderstaande overzicht. Dit betreft een indicatie. Het mogelijk dat de meest recente cijfers afwijken omdat inmiddels innovaties hebben plaatsgevonden. Binnen deze vergelijking hebben we alleen gekeken naar hernieuwbare oplossingen die onderdeel uit mogen maken van het RES-bod.

Figuur 5: Vergelijking tussen hernieuwbare energieoplossingen (indicatief).

Huidige stand van zaken Tot en met 2024 is de RES-doelstelling voor de Wolden voor 20% gerealiseerd. De verdeling van de gerealiseerde energie-opwek met de verschillende technieken staat weergegeven in de onderstaande tabel.

Figuur 6: Realisatie RES-doelstellingen tot en met 2024. Bron: res.drentheincijfers.nl.

Met een realisatiegraad van 20% van onze RES-doelstellingen loopt de gemeente achter op het Drentse gemiddelde. In Drenthe is er met 2,01 TWh, 58% van de doelstelling van 3,45 TWh gerealiseerd (peildatum 31 december 2024). We zien dat we onze RES-opgave op dit moment alleen invullen met zon-op-gebouw (19%) en met erfmolens (1%). Belangrijk om aan te geven is dat alleen grootschalige zonne-installaties op gebouwen meetellen2. Kleinere zonne-installaties tellen in eerste instantie niet mee voor de RESopgave. Wanneer de landelijke doelstelling van 7 TWh is gerealiseerd, dan tellen de 2 Een veld of een dak met zonnepanelen is ‘grootschalig’ als het vermogen van de

panelen samen groter is dan 15 KW. Dat komt overeen met 43 zonnepanelen van 350 wattpiek. De grens van 15 KW is het minimum waarvoor subsidie verleend kan worden via de SDE-regeling.

kleinschalige installaties (+/- <50 panelen) onder bepaalde voorwaarden wel mee3. Dit zijn de zonne-installaties die we vaak terugzien op woningen en/of kleine bedrijfspanden. Op dit moment wekken inwoners in onze gemeente 0,017 TWh op met kleinschalige installaties (cijfers 2023). Daarom verwachten we dat de kleinschalige installaties na het behalen van de landelijke doelstelling geen significante bijdrage gaan leveren aan onze RES-opgave. Kortom, in De Wolden moeten we nog 80% van de RES-opgave van 0,1 TWh realiseren vóór 2030 (peildatum 31 december 2024). Ruimtelijke verkenning wind- en zonne-energie Om in kaart te brengen welke mogelijkheden er zijn om onze RES-opgave in te vullen, heeft de gemeente in 2024 aan onderzoeksbureau Pondera gevraagd om de ruimtelijke mogelijkheden voor wind- en/of zonne-energie in kaart te brengen4. Uit deze verkenning blijkt dat er mogelijkheden zijn in onze gemeente om wind- en/of zonne-energie op te wekken. Bij zonne-energie is echter geen rekening gehouden met de strenge regels voor zonnevelden op landbouwgrond. Hier komen we later op terug. Landelijke en provinciale kaders en regelgeving Als gemeente zijn we gebonden aan landelijke en provinciale regelgeving voor de opwek van duurzame energie.

Zo is met de RES, die loopt tot 2030, afgesproken dat de opwek van hernieuwbare elektriciteit op land moet worden ingevuld met grootschalige winden/of zonne-energie op land. Ook moet iedere gemeente de eigen RES-opgave invullen en realiseren binnen de gemeentegrenzen. Voor grootschalige windenergie gelden er regels. In de Provinciale Omgevingsverordening (hierna: POV) staat dat grootschalige windenergie is toegestaan mits dit aan een aantal ruimtelijke en landschappelijke voorwaarden voldoet. Ook moeten windmolens voldoen aan alle geldende regelgeving, onder andere op het gebied van geluid, slagschaduw, veiligheid, milieu en natuur. Sinds 30 juni 2021 moet, door een uitspraak van de Raad van State, het Rijk, de provincie of de gemeente zelf beoordelen hoeveel geluid en slagschaduw windmolens in de buurt bij huizen mogen veroorzaken. Wel werkt de Rijksoverheid aan nieuwe milieunormen voor wind op land. Naast strengere geluidsnormen komt er waarschijnlijk ook een harde afstandsnorm ten opzichte van woningen en andere geluidsgevoelige objecten van twee keer de tiphoogte (de hoogte van de mast plus de wieklengte).

Als we kijken naar toekomstig provinciaal beleid, dan heeft de provincie Drenthe aangegeven dat bij het ontwikkelen van een visie op de energievoorziening richting 2050 als vertrekpunt wordt gehanteerd dat er, nadat de RES-opgave is gerealiseerd, geen nieuwe grootschalige zon- en windmolenparken worden toegevoegd aan Drenthe5. Wat dit precies gaat betekenen en wat grootschalig inhoudt, is op dit moment nog onduidelijk. Waarom geen grote zonnevelden op landbouwgrond? Uit de Ruimtelijke verkenning wind- en zonne-energie die door onderzoeksbureau Pondera is uitgevoerd, blijkt dat we in onze gemeente veel potentieel hebben voor

3 In het Klimaatakkoord is afgesproken dat kleine zonne-installaties in eerste instantie

niet meetellen voor de RES-opgave en meetellen als autonome groei voor de landelijke opgave. Kleinschalige zonne-installaties tellen mee zodra de landelijke drempelwaarde van 7 TWh is gerealiseerd. Zodra alle regio’s samen ten minste 35 TWh opwekken, dan wordt duidelijk of en hoeveel kleinschalige zonne-installaties mee kunnen tellen voor onze RES-opgave van 0,1 TWh. 4 https://dewoldengeeftenergie.nl/wp-content/uploads/2025/03/20240410-Verkenningwind-en-zonne-energie-gemeente-De-Wolden-v5.0.pdf 5 https://www.provincie.drenthe.nl/publish/pages/140029/w2407_167-drcontournota_omgevingsvisie_web_def.pdf

zonne-energie op landbouwgrond. Echter, door strengere regels vanuit de Rijksoverheid6 kan alleen nog onder een drietal uitzonderingen een zonneveld op landbouwgrond worden toegestaan. Als we kijken naar de drie uitzonderingen, dan hebben we in onze gemeente geen grote transitiegronden7 om aanspraak te maken op deze uitzondering. Ook zijn er op dit moment geen mogelijkheden om zonne-energie bij een bestaand windmolenpark aan te sluiten om aanspraak te maken op de uitzondering met betrekking tot een efficiënt gebruik van het elektriciteitsnet. De uitzondering die dan overblijft luidt multifunctioneel landgebruik door agri-pv. De Wageningse Universiteit (hierna: WUR) omschrijft hiervoor een tweetal opties: deels transparante overkapping of een verticaal systeem8. Als we vervolgens kijken naar de opbrengsten per hectare dan geldt dat we voor een deels transparante overkapping 41 ha nodig hebben om de techniekneutrale ambitie van 0,037 TWh in te vullen. Kiezen we voor een verticaal systeem, dan is een ruimtebeslag van 102 ha vereist. De provinciale Omgevingsverordening staat maximaal 38 ha aan zon op veld toe in gemeente De Wolden. Dit maakt dat we binnen de huidige regelgeving onvoldoende ruimte hebben om onze RES-opgave met alleen zonne-energie in te vullen.

Daarom kiezen we ervoor om, naast de mogelijkheden voor zon-op-water bij De Wijk 20, ook de mogelijkheden voor windenergie in onze gemeente te verkennen. Verzwaring van het elektriciteitsnet Op dit moment is het elektriciteitsnet in Nederland overbelast. Dit maakt dat het voor inwoners en bedrijven steeds lastiger wordt om zelf duurzame energie op te wekken. Denk aan zonnepanelen die uitvallen op hele zonnige dagen, aan woningen die niet aangesloten kunnen worden op het elektriciteitsnet of aan bedrijven die hun zonneenergie niet terug kunnen leveren. We werken daarom intensief samen met de netbeheerders, buurgemeenten en de provincie om het elektriciteitsnet zo snel mogelijk te verzwaren. Ook kijken we naar oplossingen om slim gebruik te maken van de capaciteit die op dit moment beschikbaar is. Landelijk is de verwachting dat er rond 2030 veel meer capaciteit op het elektriciteitsnet beschikbaar komt. Opgave groengas voor 2030 In 2023 gebruikten we in De Wolden 12,3 miljoen m3 aan aardgas voor de woningen (cijfers 2023). Het totale aardgasverbruik van alle bedrijven en instellingen lag in 2022 afgerond op 4,2 miljoen m3 (bron: Klimaatmonitor). Actuelere cijfers zijn op dit moment niet beschikbaar. Opgeteld betekent dit dat het aardgasverbruik op ongeveer 16,5 miljoen m3 neerkomt.

Als De Wolden inzet op een reductie van het aardgasverbruik van tussen de 30 en 50% in 2030, dan komt de totale groengasopgave voor 2030 tussen de 8,3 en 11,6 miljoen m3 aan groengas te liggen. Deze bandbreedte is echter een zeer grove inschatting, gebaseerd op de aangenomen daling van 5% per jaar zoals tussen 2022 en 2023 het geval was (bron: CBS). Door isolatie en door elektrificatie van de warmtevoorziening van woningen en bedrijfsprocessen verwachten we de komende jaren een verdere daling van het aardgasverbruik. In De Wolden hebben we met de lopende verkenningen en/of projecten een potentieel van 7,7 miljoen m3 aan groengas (bron: Inventariserende Energiestrategie provincie Drenthe). De daadwerkelijke inschatting maken we in het Warmteprogramma. 6 https://open.overheid.nl/documenten/5421fe0d-fb6f-4c83-bb80-f4546457578a/file 7 Transitiegronden zijn landbouwgronden die op basis van bestuurlijk bindende afspraken

in transitie zijn, bijvoorbeeld gronden die in de toekomst een andere bestemming krijgen zoals woon-werk-bestemming, recreatie of overgang naar natuur of gronden die minder geschikt worden voor een landbouwfunctie door verzilting, vernatting of bodemdaling. Zon-PV draagt financieel bij aan het mogelijk maken van de gebiedsgerichte opgaven voor een maximale periode (30 jaar), waarna de gebieden hun definitieve bestemming zullen krijgen. 8 https://edepot.wur.nl/639134

Opgave richting 2040 In 2040 willen we 100% van ons elektriciteitsverbruik duurzaam opwekken. Hoe groot deze opgave precies is, dat weten we op dit moment nog niet. Dat hangt namelijk af van vele factoren. Denk daarbij aan de groei van het aantal woningen en bedrijven, de groei van het aantal elektrische auto’s, de mate waarin bedrijven hun bedrijfsprocessen gaan elektrificeren en hoeveel woningen er verwarmd gaan worden met warmtepompen of airco’s. In het onderstaande overzicht hebben we een inschatting gemaakt voor het totaal voorspelde elektriciteitsverbruik in De Wolden in 2040. In dit overzicht spreken we over 0,155 TWh, gebaseerd op een aantal aannames. Gezien het grote aantal onzekerheden en afhankelijkheden gaan we als gemeente uit van een bandbreedte tussen de 0,14 en 0,16 TWh. Elektriciteitsverbruik De Wolden 2023

83 GWh

Woningtoename 2030 (+10%)

7 GWh

Elektriciteitsverbruik e-auto 2030 (40% hh)

17 GWh

Totaal voorspeld elektriciteitsverbruik De Wolden 2030

107 GWh /0,107 TWh

60% v.d. woningen (hybride) warmtepomp (COP4) in KWh

23 GWh

Elektriciteitsverbruik e-auto 2040 (100% hh)

25 GWh

Totaal voorspeld elektriciteitsverbruik De Wolden 2040

155 GWh/0,155 TWh

Figuur 7: Inschatting opgave richting 20409.

Invulling van de opgave Voor de hernieuwbare elektriciteitsopgave van 2030 gaan we uit van al bewezen technieken en van de afspraken zoals die zijn gemaakt in de Regionale Energie Strategieën. Richting 2040 zien we ook ruimte voor andere innovatieve technieken om voldoende hernieuwbare elektriciteit op te wekken. Initiatieven vanuit de dorpen krijgen vorm in een plan per dorp, ofwel een DES.

9 Voorspellingen met betrekking tot het elektriciteitsverbruik van de warmtepomp zijn

gebaseerd op cijfers van de Klimaatmonitor, met een inschatting van het aantal geïnstalleerde warmtepompen, waarbij nog geen rekening is gehouden met een energiebesparing van 10-20% bij de slecht geïsoleerde woningen (D, E, F & G-labels) en de plannen uit het warmteprogramma. Het verbruik van de elektrische auto is gebaseerd op cijfers van het CBS uit 2022 met 2.818 bedrijfsauto’s die gemiddeld 20500 kilometer rijden en 14.555 personenauto’s die gemiddeld 12.400 kilometer per jaar rijden. Daarbij is uitgegaan van een gemiddeld stroomverbruik van 17,5 KWh per 100 kilometer.

3. Leidende principes De energietransitie is een grote opgave die we alleen met elkaar kunnen laten slagen. De keuze voor grootschalige hernieuwbare elektriciteit heeft een grote impact op onze leefomgeving. De opwek van hernieuwbare energie vraagt namelijk om veel ruimte en we begrijpen dat dit hinder met zich mee kan brengen. Daarom willen we hier samen met inwoners en betrokkenen invulling aan geven. Zoals in de Toekomstvisie staat omschreven: we zijn samen aan zet! Samen met inwoners, ondernemers en andere betrokkenen. Daarom willen we de lasten zoveel mogelijk beperken en de lusten (lees: de opbrengsten) zo eerlijk mogelijk verdelen. De uitdaging waar we met elkaar voor staan is het vinden van een evenwicht tussen de lusten en de lasten. Op deze manier kan onze maatschappelijke opgave voor de opwek van duurzame energie worden gerealiseerd in combinatie met een zo groot mogelijk draagvlak in de samenleving. De opgaven die voor ons liggen, vullen we daarom in door de mogelijkheden in kansrijke gebieden te benutten en door ruimte te geven aan initiatieven uit de samenleving. Op deze manier kunnen wij de doelstellingen voor de RES en de ambitie voor De Wolden in 2040 met elkaar waarmaken. Binnen deze opgave hanteren we de volgende principes, gebaseerd op onze Toekomstvisie. Bij de uitwerking van de opgave zijn de volgende principes leidend: •

•

•

•

•

•

•

We wekken in De Wolden onze eigen energie op: we nemen in De Wolden onze verantwoordelijkheid en wekken zo veel als mogelijk onze eigen energie op. Daarbij maken we gebruik van de bronnen waarover we in onze gemeente beschikken. We zetten in op een lokaal eigenaarschap van minimaal 70%, met een streven naar 100% lokaal eigenaarschap voor projecten in De Wolden: als we in De Wolden onze eigen energie opwekken, dan willen we ook dat deze duurzame energieprojecten in lokaal eigendom zijn van inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden uit onze gemeente. Zo hebben we zelf zeggenschap over wat er met de opbrengsten van de projecten gebeurt en zorgen we ervoor dat de opbrengsten van de opgewekte energie bij de inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden in onze gemeente terechtkomt. We gaan zuinig om met onze ruimte en ons mooie landschap in De Wolden: de energietransitie vraagt om veel ruimte en heeft impact op ons landschap. We maken daarom afgewogen keuzes en proberen ons landschap zoveel mogelijk te sparen. Onder andere door zoveel mogelijk zonnepanelen op daken te plaatsen en inwoners en ondernemers hierbij te helpen. We proberen hinder zoveel mogelijk te voorkomen: samen met inwoners en experts kijken we naar oplossingen om de hinder bij hernieuwbare energieprojecten zoveel mogelijk te voorkomen.

We betrekken inwoners, organisaties en bedrijven van De Wolden om de energietransitie samen vorm te geven: op het moment dat we met een project aan de slag gaan, doen we dat met een gebiedsproces. Hierbij kunnen inwoners, organisaties, bedrijven en overige belanghebbenden meedenken en meedoen. We zetten daarbij in op lokale initiatieven. We maken slimme keuzes voor energie opwek en energie-infrastructuur: we proberen waar mogelijk opwek, verbruik en opslag zoveel mogelijk met elkaar te combineren, maar nemen daarbij ook de impact op omwonenden, de ruimte en het landschap mee in de afwegingen die we maken. De opwekking van duurzame energie binnen projecten in De Wolden is rechtvaardig met een eerlijke verdeling van lusten en lasten: energie is een basisvoorziening en moet voor iedereen betaalbaar zijn. Bij ieder project moeten de lusten en de lasten eerlijk worden verdeeld. Bewoners in de nabijheid van een

hernieuwbaar energieproject moeten dus (financieel) worden gecompenseerd en bij voorkeur goedkoop de lokaal opgewekte energie kunnen afnemen.

4. De opgave voor 2030 en de uitvoering In 2030 wekken we binnen onze gemeente 70% van ons elektriciteitsverbruik duurzaam op en is ons gasnetwerk volledig gevuld met groengas. In de RES is afgesproken dat we in 2030 0,1 TWh opwekken met hernieuwbare elektriciteit. In dit hoofdstuk omschrijven we welke mogelijkheden we zien om in 2030 de 0,1 TWh op te wekken. We beseffen ons dat dit veel inspanning van ons allemaal vereist. Daarbij staat zorgvuldigheid voorop. Dit maakt dat we er liever voor kiezen om later aan de doelstelling te voldoen, dan te kiezen voor een haastig proces. Ook omschrijven we in dit hoofdstuk de lopende processen en verkenningen. In deze Energiestrategie worden daarom ook geen nieuwe keuzes gemaakt, maar schetsen we de kansen die we zien om aan onze opgave voor 2030 te voldoen. Maar eerst schetsen we de mogelijkheden voor lokaal eigenaarschap en energiegemeenschappen. Lokaal eigenaarschap We zetten bij alle blokken in op een lokaal eigenaarschap van minimaal 70%, met een streven naar 100% lokaal eigenaarschap. Dat vinden we belangrijk omdat we inwoners zeggenschap willen geven over de energievoorziening en de lusten en de lasten zo eerlijk mogelijk over onze gemeente willen verdelen. We gebruiken daarbij de mogelijkheden uit de nieuwe Energiewet om dit juridisch te borgen. De Energiewet maakt namelijk energiegemeenschappen mogelijk.

Een energiegemeenschap is een samenwerking waar bewoners, ondernemers, overheden en andere betrokkenen in een gebied onderdeel van uit kunnen maken. Deze omgevingspartijen kunnen eigenaar zijn van (een deel van) de productie-installatie, maar kunnen de opgewekte stroom ook delen, opslaan of verkopen. Dit past bij het nieuwe energiesysteem, dat een lokaal karakter kent. Als gemeente kijken we bij alle ontwikkelingen hoe we energiegemeenschappen kunnen ondersteunen en faciliteren bij de eventuele realisatie van een hernieuwbaar energieproject. We nemen dit mee in alle verkenningen die onderstaand staan omschreven. We onderzoeken daarbij ook hoe we ons als gemeente kunnen inzetten om de energiegemeenschappen te laten slagen. Ook kijken we hoe we ontwikkelaars juridisch kunnen verplichten om zich in te spannen het lokaal eigenaarschap te realiseren. Daarvoor volgen we de landelijke ontwikkelingen en komen we met regels zodat ontwikkelaars zich verplicht moeten inspannen om het lokaal eigenaarschap te realiseren. Strategie voor 2030 De mogelijkheden die we zien om in 2030 onze opgave in te vullen, bestaan uit een aantal onderdelen. Deze onderdelen noemen we bouwblokken. Bij een aantal van deze bouwblokken wordt de haalbaarheid nog onderzocht. Dit doen we samen met de omgeving en andere betrokkenen. Onderstaand een weergave van de bouwblokken.

In het vervolg staan deze per blok omschreven.

Zon op gebouw (>15 KW) Kansen voor grote daken en regionaal ondersteuningsprogramma

Erfmolens Erfmolens tot 15 meter, met een pilot voor windmolens tot 25 meter bij (agrarische) ondernemers

Opwek Energie op Rijksvastgoed (OER) A28/N48 Verkenning mogelijkheden zonneenergie langs de A28/N48

Energiehub De Wijk 20

Grootschalig wind

Scenario’s in het zoekgebied

Verkenning mogelijkheden windenergie Ruinerwold Noord

Inwonersalternatief Ruimte voor een plan/initiatief voor de opwek van hernieuwbare elektriciteit binnen de kaders van de RES

Groengasprojecten Maken geen onderdeel uit van de RES, maar dragen bij aan de groengasopgave

Figuur 8: Overzicht van de kansen voor 2030.

De keuze voor deze bouwblokken is gebaseerd op de leidende principes zoals omschreven in hoofdstuk 3 en op een aantal kaders: •

•

•

• • •

De opdracht van de gemeenteraad om de mogelijkheden voor een kansrijk gebied te onderzoeken met een lokaal eigenaarschap van minimaal 70%, met een streven naar 100% lokaal eigenaarschap uit juni 202110. De Ruimtelijke verkenning wind- en zonne-energie die door onderzoeksbureau Pondera is uitgevoerd in 2024, waarin is gekeken waar in onze gemeente wind- en zonne-energie opgewekt kan worden. Door beperkende regelgeving kan de resterende RES-opgave niet volledig met zonnevelden worden ingevuld (zie hiervoor de paragraaf ‘waarom geen grote zonnevelden op landbouwgrond?’ in Hoofdstuk 2). We wekken zoveel mogelijk zonne-energie op de gebouwen op en zien kansen voor zon-op-water en gaan daardoor zuinig om met onze ruimte. De hinder voor inwoners moet zoveel mogelijk worden voorkomen. De Energiewet geeft gemeenten meer mogelijkheden om initiatieven op lokaal eigenaarschap te toetsen.

Zon op gebouwen Zon op dak is de prioriteit voor De Wolden. Dit is ook terug te zien in ons RES-bod, waarbij 60% van ons bod bestaat uit zon op gebouwen. In de gemeente is inmiddels voor 0,019 TWh aan zon-op-gebouw initiatieven gerealiseerd, maar er zijn nog veel daken van (agrarische) bedrijven en particulieren beschikbaar om initiatieven te realiseren. In totaal ligt er een potentieel van 0,084 TWh in onze gemeente, als al het potentiële dakoppervlak wordt benut met zonnepanelen. Dit is echter niet realistisch, omdat in de praktijk blijkt dat meerdere dakconstructies onvoldoende geschikt zijn voor grootschalige zonne-installaties. Ondanks dat in 2023-2024 de voortgang van zon-op-gebouw initiatieven is vertraagd, blijft de gemeente inzetten op de doelstelling van 0,06 TWh voor zon op gebouwen. De belangrijkste reden voor de vertraging is netcongestie. Door netcongestie is het op dit moment niet mogelijk om nieuwe aansluitingen te realiseren (of om aansluitingen te verzwaren) en is er een grote kans dat opgewekte stroom op piekmomenten niet kan worden terug geleverd. Ook leidt het afschaffen van het salderen door de Rijksoverheid 10 Om invulling te geven aan de RES-opgave heeft de Raad per motie verzocht om samen

met inwoners/grondeigenaren van een kansrijk gebied voor grootschalige opwek van hernieuwbare energie te onderzoeken of het mogelijk is om het gebied van onderaf te ontwikkelen. Op deze manier moet er een lokaal eigenaarschap van minimaal 70%, met een streven naar 100% lokaal eigenaarschap, ontstaan.

tot vertraging. Het is daarom onzeker of de doelstelling van 0,06 TWh voor 2030 gerealiseerd kan worden. Als we ons RES-bod willen halen, dan kan het zo zijn dat de gemeente voor andere opties moet kiezen en dat we zonne-energie op gebouwen gebruiken om onze opgave vóór 2040 te halen. Om er echter alles aan te doen om de doelstelling te halen, blijft de gemeente zon-opgebouw initiatieven ondersteunen. In samenwerking met de provincie en andere gemeenten werken we aan een gebiedsgericht ondersteuningstraject, met bijvoorbeeld slimme oplossingen ‘achter de meter’. Met deze oplossingen kan de opgewekte energie zoveel mogelijk lokaal worden benut. Bouwblok 1.

Zon op gebouw

Potentiële bijdrage RESopgave 0,084 TWh (potentieel) & 0,06 TWh (realistisch)

Tabel 1: Potentieel zon op gebouw.

Erfmolens In onze gemeente zijn erfmolens met een ashoogte tot 15 meter toegestaan bij (agrarische) ondernemers in het buitengebied. Daarnaast zijn we, samen met de gemeenten Hoogeveen, Midden-Drenthe en Westerveld, gestart met een proef om erfmolens met een ashoogte tot 25 meter mogelijk te maken. Dit omdat de hogere molens een hogere energieopbrengst hebben. Vooral in gebieden met meer begroeiing zoals in onze gemeente. Gezien de interesse in de pilot zetten we in op het structureel mogelijk maken van de hogere erfmolens. Hiervoor moet eerst de provincie de regels in de Provinciale Omgevingsverordening aanpassen. Bouwblok 1.

Erfmolens bij (agrarische) ondernemers

Potentiële bijdrage RESopgave 0,002 TWh

Tabel 2: Potentieel erfmolens.

Invulling van de resterende opgave Naast het RES-bod van 0,002 TWh voor erfmolens bij (agrarische) ondernemers en het bod van 0,06 TWh voor zon op gebouwen, hebben we nog een openstaande techniekneutrale opgave van 0,037 TWh. Techniekneutraal wil zeggen dat we nog niet hebben bepaald of we met wind- en/of zonne-energie de hernieuwbare elektriciteit gaan opwekken. Hiervoor vindt momenteel een aantal verkenningen plaats, die we hieronder omschrijven. Energiehub De Wijk 20 De Wijk 20 betreft een voormalige NAM-locatie waar tot voor kort aardgas werd gewonnen. In het gebied is veel infrastructuur aanwezig voor het transporteren van energie, zoals een elektriciteitskabel en een gasnetwerk. Ook wordt er lokaal veel elektriciteit gebruikt voor het winnen van zand. De zandvoorraad van de huidige zandwinplas raakt op en daarom wil de zandwinner aan de westzijde van het gebied op een nieuwe locatie zand gaan winnen. Daarmee komt de oude zandwinplas mogelijk vrij om energie op te wekken. Dit maakt het gebied geschikt om lokaal energie op te wekken en die ook zoveel mogelijk lokaal te verbruiken. In 2023 is de gemeente begonnen met een gebiedsproces om samen met de inwoners en de ontwikkelaars van de nieuwe zandwinning de ontwikkeling van het gebied vorm te geven. Onderdeel van het gebiedsproces betreft de mogelijkheden om hernieuwbare energie op te wekken in het gebied.

In opdracht van de werkgroep energie heeft onderzoeksbureau Ekwadraat onderzocht wat de mogelijkheden zijn voor de opwek van hernieuwbare elektriciteit:

•

Zonne-energie: uit het onderzoek van Ekwadraat blijkt dat op de huidige zandwinplas is een drijvend zonnepark van ongeveer 9 ha mogelijk is met een potentieel van 0,00175 TWh en een elektriciteitsproductie voor ruim 5.000 huishoudens. De zandwinplas is ongeveer 20 ha groot. Bermgrasvergisting: met een bermgrasvergister kan groengas worden opgewekt. Dit maakt geen onderdeel uit van de opgave voor hernieuwbare elektriciteit, maar is wel meegenomen in het onderzoek voor de energiehub. Dit omdat de gemeente ook een doelstelling heeft voor groengas. Uit het onderzoek blijkt dat een bermgrasvergister economisch haalbaar is en voor 2.000 tot 3.000 huishoudens gas kan opwekken. Windenergie: een windturbine met een ashoogte van 165 meter is niet haalbaar. Wel is het mogelijk om één of meerdere dorpsmolen(s) met een ashoogte van 50 meter, of één of meerdere erfmolen(s) met een ashoogte van 15 meter te plaatsen. Mocht de provincie naar aanleiding van de Pilot Erfmolens hogere erfmolens dan 15 meter toestaan, dan zouden deze molens ook 25 meter hoog kunnen worden.

•

•

Onderstaand staat het potentieel per techniek weergegeven. In totaal ligt er een potentieel van 0,0229 TWh in het gebied De Wijk 20. Bouwblok 1.

De Wijk 20 a. b. c.

Zonnepanelen op water voormalige zandwinning Dorpsmolen (maximaal 3) Bermgrasvergister (verwaarden groene reststromen)

Potentiële bijdrage RESopgave en groengasopgave 0,229 TWh 3 miljoen m3 groengas 21 MW / 0,0175 TWh 2,7 MW / 0,00540 TWh 3 miljoen m3 groengas

Tabel 3: Potentieel De Wijk 20.

Afhankelijk van de uitkomsten van het gebiedsproces De Wijk 20 wordt er een keuze gemaakt of hier wel of niet (onderdelen van) een energiehub gerealiseerd kan/kunnen worden. Grootschalige windenergie Om de RES-opgave en onze doelstelling voor 2030 tijdig te realiseren, zullen we op een aantal grootschalige projecten in moeten zetten. De mogelijkheden voor grootschalige windenergie in de gemeente De Wolden zijn weergegeven in het verkenningsrapport wind- en zonne-energie van Pondera. Uit deze scan blijkt dat het in een aantal gebieden in onze gemeente mogelijk is om windenergie op te wekken, binnen de nieuwe conceptnormering en afstandsregels voor windturbines vanuit het Rijk11. Bij een windturbine met een tiphoogte van 250 meter bedraagt de minimale afstand tot geluidsgevoelige objecten 500 meter. Als we vervolgens ook de nieuwe vereisten voor geluid meenemen (45 dB Lden (overdag) en 39 dB Lnight (in de nacht)), dan moet ongeveer 600 meter afstand ten opzichte van geluidsgevoelige objecten worden aangehouden. Uit deze verkenning is een vijftal gebieden gekomen waar het mogelijk is om windenergie op te wekken. Daarbij is rekening gehouden met een minimale afstand van 600 meter tot geluidsgevoelige objecten. 11 Op dit moment heeft het Rijk nog geen besluit genomen over de nieuwe normering en

afstandsregels voor windenergie. Dit betekent dat lokale en regionale overheden gebruik moeten maken van een overgangsregeling. Bij de verkenning die de gemeente heeft uitgevoerd is gebruik gemaakt van de conceptnormering vanuit het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

De gemeente wil de geluidshinder voor omwonenden zoveel mogelijk voorkomen. Daarom is gekeken of het mogelijk is om een zo groot mogelijke afstand tot woningen en andere geluidsgevoelige objecten aan te houden. Op basis van deze verkenning blijkt dat het mogelijk is om in het gebied Ruinerwold Noord een afstand van 800 meter tot geluidsgevoelige objecten aan te houden, als er wordt gekozen voor maximaal 3 windturbines met een tiphoogte van 250 meter. Dit maakte dat de gemeenteraad in september 2024 heeft besloten om samen met de omgeving te onderzoeken of het mogelijk is om windenergie te ontwikkelen in het gebied Ruinerwold Noord. Dit betekent niet dat er windenergie gaat komen. Ook de hoogte van de windturbines staat nog niet vast. Uit het onderzoek moet blijken of het mogelijk is en of er een lokaal eigenaarschap van minimaal 70%, met een streven naar 100% lokaal eigenaarschap gerealiseerd kan worden.

Figuur 9: Zoekgebied Ruinerwold Noord. In het gebied aan de linkerzijde worden de mogelijkheden voor windenergie onderzocht.

Als we kijken naar de potentiële bijdrage voor onze RES-opgave, dan bedraagt die 0,0375 TWh, uitgaande van drie windturbines met een vermogen van 5,6 MW. Bouwblok 1.

Verkenning Ruinerwold Noord Uitgaande van 3 windturbines met een vermogen van 5,6 MW12

Potentiële bijdrage RESopgave 16,8 MW / 0,0375 TWh

Tabel 4: Potentieel grootschalige windenergie.

Vervolgonderzoek moet uitwijzen of het mogelijk is om in dit gebied windenergie op te wekken, waarbij er ook wordt gekeken naar de effecten op gezondheid, milieu, landschap, etc. Dit onderzoek wordt samen met de inwoners, onze buurgemeenten, de provincie, energiecoöperaties en andere belanghebbenden vormgegeven en uitgevoerd. Op basis van de resultaten van dit onderzoek zal blijken of het mogelijk is om 12 De tiphoogte van de windturbines staat nog niet vast. Dit betreft een indicatie van het

maximale potentieel.

windenergie op te wekken. Vervolgens zal de gemeenteraad hierover een besluit moeten nemen. Opwek Energie op Rijksvastgoed (OER) A28/N48 Met het OER-programma onderzoekt de Rijksoverheid samen met gemeenten of het mogelijk is om hernieuwbare energie op rijksgronden op te wekken. Als gemeente hebben we aan de samenwerkende rijkspartijen gevraagd of het mogelijk is om zonneenergie langs de A28/N48 op te wekken. Omdat we hierbij gebruikmaken van rijksgronden langs wegen, kunnen we zoveel mogelijk landbouwgrond besparen. Uit de verkenning blijkt dat het niet wenselijk is om zonne-energie langs de A28 op te wekken. Wel ligt er met ongeveer 2 hectare aan potentieel een beperkte mogelijkheid voor zonneenergie langs de N48. In de volgende fase moet blijken of het ook daadwerkelijk mogelijk is om zonne-energie langs de N48 te realiseren. Daarbij worden ook de lokale energiecoöperaties betrokken. Bouwblok 1.

OER A28/N48

Potentiële bijdrage RESopgave 0,002 TWh

Tabel 5: Potentieel OER A28/N48.

Mocht het blijken dat er potentie ligt om zonne-energie langs de N48 op te wekken, dan zal hierover een besluit genomen moeten worden door de samenwerkende projectpartners en door de gemeente. Ruimte voor een inwonersinitiatief Bovenstaand hebben we de drie mogelijkheden omschreven om minimaal invulling te geven aan onze nog openstaande techniekneutrale RES-ambitie van 0,037 TWh. Met deze verkenningen zien wij mogelijkheden om binnen de huidige regelgeving en de afspraken binnen de RES aan onze opgave te kunnen voldoen. We weten ook dat er veel kennis en expertise bij inwoners en bedrijven in De Wolden aanwezig is en veel inwoners ook graag zelf plannen bedenken. Daarom geven we ruimte aan inwoners en andere betrokkenen om met een plan te komen om een substantieel gedeelte van de nog openstaande RES-opgave in te vullen, mits dit past binnen de kaders waarop onze strategie voor 2030 is gebaseerd. Dit betekent dat het plan moet gaan over de opwek van hernieuwbare elektriciteit met wind- en/of zonne-energie, het plan moet passen binnen de landelijke en provinciale wet- en regelgeving en het moet passen binnen de uitgangspunten van deze Energiestrategie. Totaalpotentieel hernieuwbare elektriciteitsopgave voor 2030 In dit hoofdstuk worden de mogelijkheden omschreven waar de gemeente nu op inzet.

Met de verkenningen en de processen die op dit moment lopen, ligt er een totaalpotentieel van 0,1244 TWh. Belangrijke kanttekening hierbij is dat er op dit moment bij geen van de bouwblokken, op zon-op-gebouw na, een besluit is genomen of de gemeente hier daadwerkelijk op in gaat inzetten. Wel kunnen we concluderen dat het met de strategie die we nu voeren mogelijk lijkt om de RES-opgave te halen. Bouwblok 1. 2.

Energiehub De Wijk 20 Verkenning Ruinerwold Noord Uitgaande van 3 windturbines met een vermogen van 5,6 MW13

Potentiële bijdrage RESopgave 0,0229 TWh 16,8 MW / 0,0375 TWh

13 De tiphoogte van de windturbines staat nog niet vast. Dit betreft een indicatie van het

maximale potentieel.

3. 4. 5. 6. Totaal

Zon op gebouw OER A28/N48 Erfmolens bij (agrarische) ondernemers Inwonersinitiatief

0,0600 TWh 0,0020 TWh 0,0020 TWh Onbekend 0,1244 TWh

Tabel 6: Potentieel hernieuwbare elektriciteitsopgave voor 2030.

Invulling van de groengasopgave voor 2030 Als gemeente willen we in 2030 ons volledige gasnetwerk vullen met groengas. Dat betekent dat we volgens een grove inschatting tussen de 7,9 en 9,0 miljoen m3 aan groengas moeten opwekken. Groengas kan onder andere worden opgewekt door mest of groene reststromen te vergisten. Door vergisting maken we gebruik van de grondstoffen die in onze gemeente aanwezig zijn en werken we tegelijkertijd aan de reductie van stikstof en methaanuitstoot. In onze gemeente zien we veel (agrarische) ondernemers die hiermee aan de slag willen gaan. Als gemeente ondersteunen we groengasprojecten in samenwerking met de provincie Drenthe en netwerkbeheerder Rendo. We verwachten dat de betrokken ondernemers in 2025 de eerste vergister hebben gerealiseerd. Daarnaast ligt er een potentieel bij projecten/verkenningen waar we op dit moment, samen met de ondernemers, aan werken om aan de opgave te voldoen.

1. 2. 3. 4. 5. 6. Totaal

Huidige groengasprojecten/verkenningen Energiehub De Wijk 20 Proeftuin Aardgasvrije Wijken Ansen Koekange Alteveer-Kerkenveld Ruinerwold Veeningen

Potentiële bijdrage groengasopgave 3 - 3,5 miljoen m3 0,5 miljoen m3 1,5 miljoen m3 1 miljoen m3 2 miljoen m3 0,2 miljoen m3 7,2 - 7,7 miljoen m3

Tabel 7: Totaalpotentieel groengasopgave voor 2030.

Vervolg Voor de Energiehub De Wijk 20 en de Verkenning Ruinerwold Noord zal uit de gebiedsprocessen moeten blijken in hoeverre het haalbaar is om hernieuwbare energie te realiseren. We verwachten de verkenningen vóór 2027 te hebben afgerond. Op basis van deze resultaten zal de gemeente hierover een besluit nemen. Voor de OER A28/N48 zal uit de vervolgonderzoeken moeten blijken of het haalbaar is om zonne-energie op te wekken. Hierover zal zowel het Rijk als de gemeente een besluit moeten nemen.

5. De opgave voor 2040 en de uitvoering In 2040 wil De Wolden 100% van het elektriciteitsverbruik duurzaam opwekken. Dat betekent dat we waarschijnlijk tussen de 0,14 en 0,16 TWh moeten opwekken. Dit is echter onzeker en van vele factoren afhankelijk. Strategie voor 2040 Als we onze RES-doelstelling hebben gerealiseerd en we uitgaan van de bovengenoemde cijfers, moeten we nog tussen de 0,04 en 0,06 TWh extra aan duurzame elektriciteit opwekken. Dit willen we doen door middel van de Dorps Energie Strategie (hierna: DES). Met de DES krijgen lokale initiatieven de ondersteuning en de ruimte om met duurzame energieprojecten aan de slag te gaan. Dorps Energie Strategie Ruimte voor lokale initiatieven en een denktank voor innovatieve en creatieve oplossingen

Uitvoeringsplan (warmtetransitie) Een plan waarin de toekomstige warmtevoorziening per wijk en/of gebied staat omschreven

Figuur 10: Strategie voor 2040.

Dorps Energie Strategieën Met de DES willen we dorpen en/of samenwerkende gebieden de kans geven om met eigen initiatieven te komen om duurzame elektriciteit op te wekken en lokaal energie op te slaan, bijvoorbeeld met waterstof, met warmtekoudeopslag of batterijen. Dit kan bijvoorbeeld door middel van een dorpsmolen, door middel van een collectief zonnedak of door middel van een innovatie of techniek waar we op het moment van schrijven nog geen weet van hebben, of een techniek die valt buiten de afspraken zoals die zijn gemaakt met de RES. De gemeente wil initiatieven de ruimte geven om met creatieve plannen te komen om de resterende opgave richting 2040 in te vullen. Daarnaast wil de gemeente samen met lokale initiatieven (o.a. energiecoöperaties of in de toekomst energiegemeenschappen) kijken hoe de gemeente hen kan ondersteunen bij het realiseren van initiatieven. Met de Proeftuin Aardgasvrije Wijken (hierna: PAW) in Ansen doen we hier al veel ervaring in op. Dit project is een voorbeeld van een inwonersinitiatief, waarbij het dorp zelf met een plan is gekomen om in 2028 aardgasvrij te zijn en de eigen energie op te wekken. Om lokale initiatieven de ruimte te geven, richten we een gemeentelijk DES-loket in. Lokale initiatieven met een plan kunnen zich dan via www.dewoldengeeftenergie.nl aanmelden bij de gemeente.

Vervolgens kijken we samen naar het plan en hoe de gemeente hierbij kan helpen. Ook kijken we of het huidige gemeentelijke beleid het initiatief al toestaat en of de gemeente dit initiatief vanuit een breder perspectief wenselijk vindt. Daarbij wordt dan ook gekeken naar effecten op het landschap, de ruimte, de omgeving, etc. Als de gemeente het vanuit een bredere afweging ook een wenselijk initiatief vindt, dan zal vaak het beleid aangepast moeten worden. Denk bijvoorbeeld aan een dorpsmolen die op dit moment in ons beleid nog niet mogelijk is. Daarnaast hebben we, onder andere bij de energiecoöperaties, veel kennis en expertise over duurzame energieoplossingen in onze gemeente. Om kennis met elkaar te delen en met elkaar te werken aan creatieve oplossingen, richten we een denktank van lokale experts in. De denktank gaat aan de slag met creatieve en innovatieve oplossingen voor de opwek van duurzame energie. De opgedane kennis vanuit de denktank wordt

vervolgens beschikbaar gesteld aan andere lokale initiatieven en kan bijdragen aan gemeentelijk beleid. Slim energie opwekken, gebruiken, opslaan en delen Naast het opwekken van energie willen we met de DES ook kijken hoe we zo slim mogelijk samen energie kunnen opwekken, en gebruik kunnen maken van elkaars energie en van het elektriciteitsnet. Daarom starten we in 2026 met een pilot voor een gemeenschappelijk energiemanagementsysteem in maximaal twee dorpen of afgebakende gebieden. Een slim energiemanagementsysteem kan vraag en aanbod van energie bij elkaar brengen. Er zijn in Nederland al voorbeelden van energiecoöperaties en netbeheerders die experimenteren met een slim energiemanagementsysteem. Dit wordt beschikbaar gesteld aan alle inwoners binnen een afgebakend gebied die hieraan mee willen doen (op basis van vrijwilligheid) en dit maakt het in de toekomst mogelijk om bijvoorbeeld de zonne-energie die men zelf niet gebruikt, te leveren aan iemand anders in dat gebied. Door de afschaffing van de salderingsregeling in 2027 zal er de komende jaren meer naar dit soort oplossingen worden gekeken. Koppeling met de warmtetransitie In 2050 moet Nederland zonder aardgas worden verwarmd. Dit betekent dat woningen en bedrijfsgebouwen over zullen gaan op een andere warmtebron.

In het Warmteprogramma (voorheen: Transitievisie Warmte) staat omschreven hoe we in De Wolden stap voor stap van het aardgas af gaan en welke mogelijkheden we per gebied zien om gebouwen te verwarmen. Vervolgens werken we samen met de inwoners, ondernemers en andere betrokkenen van een specifiek gebied uit, wat de definitieve warmteoplossing wordt en hoe de gemeente daarbij kan ondersteunen. Dit noemen we een Uitvoeringsplan. Innovatieve energieoplossingen en initiatieven vanuit de inwoners kunnen we meenemen in deze uitvoeringsplannen. Daarom maken we een koppeling tussen de initiatieven die komen vanuit de DES en de Uitvoeringsplannen binnen de warmtetransitie. Vervolg De DES wordt in 2025 en 2026 verder uitgewerkt in samenwerking met lokale initiatieven, energiecoöperaties en andere betrokkenen. Ook werken we het Warmteprogramma de komende tijd verder uit, waarbij we de koppeling leggen met de DES.

6. Borging van de realisatie van de Energiestrategie In hoofdstuk 5 hebben we inzichtelijk gemaakt hoe we in De Wolden in 2040 uiteindelijk al onze elektriciteit duurzaam willen opwekken. Wel bouwen we in 2030 een tussenstap in. In dit hoofdstuk omschrijven we welke stappen we gezet moeten hebben om tot realisatie over te kunnen gaan, bijvoorbeeld omdat nieuw beleid nodig is. Daarbij maken we onderscheid in de opgave voor 2030 en die voor 2040.

Figuur 11: Tijdlijn uitvoering Energiestrategie.

Borging realisatie opgave voor 2030 Het huidige ruimtelijke beleid van de gemeente staat het grootste deel van de potentiële hernieuwbare energieprojecten, zoals die staan omschreven in de Energiestrategie, op dit moment niet toe. Zo zijn in onze gemeente op dit moment alleen windmolens met een ashoogte tot 15 meter toegestaan. We willen ook de erfmolens met een ashoogte tot 25 meter mogelijk maken bij (agrarische) ondernemers. Hiervoor moet eerst de provincie de regels aanpassen. In bepaalde gevallen is het mogelijk om een zonneweide van maximaal 2 hectare te realiseren. Zon op gebouwen is in bijna alle gevallen wel toegestaan. Mocht uit de verkenning blijken dat één of meerdere van de blokken kansrijk en wenselijk is, dan zal hiervoor het Omgevingsplan aangepast moeten worden. Daarbij worden altijd de reguliere ruimtelijke procedures gevolgd en wordt een integrale afweging gemaakt. De mogelijkheden die voortvloeien uit de Energiewet om ontwikkelaars een inspanningsverplichting op te leggen, zullen via een aparte verordening geborgd moeten worden. Hiervoor volgen we de landelijke ontwikkelingen en werken we op basis daarvan een voorstel uit. De groengasopgave werken we verder uit in het Warmteprogramma. De keuzes die we maken in de warmtetransitie zullen ook invloed hebben op het toekomstige (groen)gas verbruik in onze gemeente.

Borging realisatie opgave voor 2040 De DES zullen in een later stadium verder worden uitgewerkt. Hiervoor volgt in de tweede helft van 2025 of begin 2026 een startbijeenkomst met lokale initiatiefnemers, energiecoöperaties, andere betrokkenen en partners, zoals de Natuur en Milieufederatie