1. Rapportage Voorliggend veld De Wolden - RadarAdvies.pdf

Besc

Rapport Februari 2023 Rekenkamercommissie De Wolden

SAMENVATTING ‘De vraag komt altijd in beeld als je de mens centraal stelt. Eropaf dus!’ aldus Erika, voorzitter van het sociaal team De Wolden. Erika, geboren en getogen in De Wolden is één van de inwoners en professionals die hun verhaal hebben verteld in het kader van het onderzoek naar de impact van het voorliggend veld. Tot het voorliggend veld behoren al die voorzieningen in de gemeente waar inwoners vrij toegankelijk een beroep op kunnen doen voor hulp en ondersteuning. De gemeente De Wolden wil een sterk en vitaal voorliggend veld, zodat alle inwoners mee kunnen doen. Dit draagt eraan bij dat inwoners zich niet uitgesloten voelen, maar juist erbij horen, ertoe doen en mee kunnen doen op een manier die bij hen past en hen recht doet. Het college en de gemeenteraad zien voor het voorliggend veld ook een belangrijke rol weggelegd als het gaat om preventie. Zo kunnen in het voorliggend veld maatschappelijke en zorgvragen vroegtijdig gesignaleerd en opgepakt worden. Storytelling: onderzoek gericht op de leefwereld De Rekenkamercommissie heeft in haar onderzoek naar de vitaliteit van het voorliggend veld de leefwereld van inwoners centraal gesteld. De kernvragen in dit onderzoek richten zich op hoe inwoners de effecten van het voorliggend veld beleven en hoe vrijwilligers en professionals de samenwerking binnen het voorliggend veld ervaren.

Na een klankbordsessie met beleidsmedewerkers en eerstelijnswerkers hebben aan de hand van de storytellingmethode interviews plaatsgevonden met inwoners, eerstelijnswerkers en vrijwilligers die actief zijn in het voorliggend veld. Van deze interviews zijn portretten gemaakt die zijn opgenomen in een verhalenbundel. Bevindingen en aanbevelingen Storytelling verrijkt het monitoren van het beleid en de uitvoering ervan. Op basis van de inventarisatie van ervaringen en belevingen van inwoners, professionals en vrijwilligers die actief in het voorliggend veld zijn, hebben we inzichten en aanbevelingen geformuleerd ten aanzien van de rol van de gemeente en het versterken van de preventieve kracht van het voorliggend veld. Samenvattende bevindingen van het onderzoek zijn: • Uit de verhalen met inwoners, vrijwilligers en professionals kan worden opgemaakt dat het voorliggend veld positieve effecten (impact) heeft op persoonlijke levenssituaties van inwoners en op de kwaliteit van de leefomgeving binnen de gemeente. Het voorliggend veld heeft voor veel inwoners een preventieve functie en in sommige gevallen voorkomt het complexere problemen dan wel in de inzet van duurdere zorg. Wel is het zo dat in veel gevallen voorliggende voorzieningen worden ingezet naast geïndiceerde zorg. • Combinaties van inzet van ondersteuning uit de nulde lijn en de eerste lijn zijn vooral belangrijk.

Dat vraagt om een sterke verbinding tussen deze twee niveaus binnen het voorliggend veld. • Uit het onderzoek blijkt dat de faciliterende en regisserende rol van de gemeente verder versterkt kan worden door de kenbaarheid van het aanbod in het voorliggend

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 2/37

veld te vergroten, de onderlinge samenwerking binnen het voorliggend veld te bevorderen en meer outreachend te gaan werken.

Samenvattende aanbevelingen zijn: • Betrek bij beleidsevaluaties nadrukkelijk de leefwereld van inwoners door kwalitatieve onderzoeksmethoden zoals storytelling in te zetten als aanvulling op kwantitatieve methodes. • Zorg voor een inzichtelijk en actueel overzicht van het aanbod in het voorliggend veld door middel van bijvoorbeeld een digitale sociale kaart die openstaat voor inwoners, vrijwilligers en professionals. • Investeer in een outreachende wijze van werken (Eropaf-methode) van de gemeente en maatschappelijke organisaties. Ontwikkel hierbij een netwerk van sleutelfiguren uit de verschillende kernen dat als klankbord kan fungeren.

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 3/37

Inhoudsopgave 1 INTRODUCTIE 1.1 Aanleiding en achtergrond 1.2 De onderzoeksvraag 1.3 De onderzoeksaanpak: storytelling 1.3.1 Verhalen van inwoners, vrijwilligers en professionals centraal 1.3.2 De leefwereld en de systeemwereld 1.3.3 Het onderzoek naar het voorliggend veld 1.3.4 Afbakening van het onderzoek 1.4 Leeswijzer

5 5 5 6 6 6 7 7 7

2 2.1 2.2

SITUATIESCHETS VOORLIGGEND VELD DE WOLDEN Voorliggend veld: waar hebben we het over? Analyse van het voorliggend veld in De Wolden

8 8 8

3

VERHALENBUNDEL

11

4 4.1 4.2 4.3

PATRONEN UIT DE VERHALEN Rol van de gemeente De preventieve kracht van het voorliggend veld Samenredzaamheid, vertrouwen en terughoudendheid

24 24 25 26

5

BEVINDINGEN TEN AANZIEN VAN DE CENTRALE ONDERZOEKSVRAAG EN

5.1 5.2

DEELVRAGEN Centrale onderzoeksvraag Deelvragen

28 28 29

6 6.1 6.2

AANBEVELINGEN: HANDREIKING VOOR FOLLOW-UP De gemeenteraad College van B&W en ambtelijke organisatie

32 32 32

7 7.1 7.2 7.3

BIJLAGEN Bijlage 1: deelnemers klankbordsessie Bijlage 2: lijst bestudeerde documenten Bijlage 3: globaal overzicht

33 33 33 33

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 4/37

1

Introductie

1.1

AANLEIDING EN ACHTERGROND De Rekenkamercommissie heeft in het najaar van 2021 een aantal thema’s uit het sociaal domein verkend als mogelijk onderzoeksonderwerp. Op veel thema’s binnen het sociaal domein ervaart de raad weinig regie en sturing, omdat de beïnvloedingsmogelijkheid als individuele gemeente zeer beperkt is op bijvoorbeeld Jeugdzorg en Wmo (o.a. beschermd wonen). Om deze reden is voor een thema gekozen waarbij de gemeente sturing en beïnvloedingsmogelijkheden heeft vanuit haar rol als regisseur en/of opdrachtgever. Het betreft hier het voorliggend veld in het sociaal domein. Het voorliggend veld bestaat uit algemeen toegankelijke voorzieningen binnen de gemeente. College en gemeenteraad zien voor het voorliggend veld een belangrijke rol weggelegd als het gaat om preventie. Dat betekent maatschappelijke en zorgvragen vroegtijdig signaleren en oppakken, ook vanuit de opdracht om het beroep op (duurdere) voorzieningen en zorg in het sociaal domein beheersbaar/betaalbaar te houden. Het gekozen onderzoeksthema heeft dus zowel een maatschappelijk als financieel belang. Vanuit de Kadernota Sociaal Domein 2022-2025 wordt over het voorliggend veld het volgende gezegd: “Gemeente De Wolden ziet dat een sterk preventief en voorliggend veld op meerdere manieren loont voor de inwoners.

Het is in het belang van inwoners om tijdig problemen te signaleren, zodat we er samen voor kunnen zorgen dat problemen niet erger worden en niet meer leed veroorzaken dan nodig. Voorkomen is beter dan genezen. In de eerste plaats geldt dat natuurlijk voor de inwoner zelf. Maar ook voor de gemeente die ziet dat inwoners daardoor zichzelf en dus ook elkaar, beter kunnen redden zonder hulp van de gemeente. Daarnaast voorkomt preventie vaak een beroep op duurdere ondersteuning en zorg. Op het vlak van de preventie heeft de gemeente een stimulerende, faciliterende en/of regisserende rol.” Met deze beleidsambitie is het voor verdere beleidsontwikkeling en de uitvoering van het beleid van groot belang om goed zicht te hebben op de staat van het voorliggend veld binnen de gemeente De Wolden. Biedt het voorliggend veld daadwerkelijk die preventieve kracht en hoe kan die mogelijk verder versterkt worden?

1.2

DE ONDERZOEKSVRAAG Naar aanleiding van bovenstaande wil de Rekenkamercommissie onderzoeken wat het effect en de impact van het voorliggend veld op de inwoners en de gemeente in De Wolden is. Vanuit deze centrale vraagstelling zijn de volgende deelvragen geformuleerd: 1. Wat/wie is/behoort tot het voorliggend veld in De Wolden? 2. Hoe ervaart/beleeft het voorliggend veld zijn preventieve rol in het sociaal/gemeentelijk domein? 3. Hoe wordt het voorliggend veld gefaciliteerd door de gemeente (bijvoorbeeld subsidies)? 4. Op welke wijze wordt (is) het voorliggend veld betrokken bij het preventiebeleid van de gemeente? 5. Wat is het effect van het voorliggend veld op het leven van de inwoners (beleving)? 6. Hoe ervaren inwoners de buurt en de kracht van hun eigen netwerk?

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 5/37

7. Wat is het effect en de impact van het voorliggend veld op de gemeente; bijvoorbeeld minder een beroep op ondersteuning/zorg? 8. Hoe ervaren vrijwilligers en professionals de samenwerking tussen de nulde lijn, eerste lijn en de gemeente De Wolden (tweede lijn)? RadarAdvies heeft het onderzoek in opdracht van de Rekenkamercommissie uitgevoerd. 1.3

DE ONDERZOEKSAANPAK: STORYTELLING

1.3.1 Verhalen van inwoners, vrijwilligers en professionals centraal Na een documentstudie en een sessie met professionals en vrijwilligers over het voorliggend veld zijn, om de impact en effecten van het voorliggend veld in kaart te brengen, verhalen opgehaald bij inwoners, vrijwilligers en professionals middels de storytelling-methodiek. De verhalen worden vervolgens gestructureerd in patronen die de basis vormen voor bevindingen en aanbevelingen voor de gemeenteraad, het college en de ambtelijke organisatie. 1.3.2 De leefwereld en de systeemwereld Storytelling is een kwalitatieve onderzoeksmethodiek die de leefwereld van mensen centraal stelt. De leefwereld is een filosofisch concept, dat vaak als tegenpool van de systeemwereld wordt gezien. De leefwereld omvat de ervaringen, belevingen, interpretaties, emoties, beelden etc. van mensen – in dit geval de inwoners van gemeente De Wolden – en biedt inzicht in wat er speelt in hun dagelijks leven. De systeemwereld gaat daarentegen over regels, wetten, procedures, protocollen, instellingen en structuren. De systeemwereld is de wereld van processen en procedures die in computersystemen en formulieren zijn gevangen. Cultuurpsycholoog Van der Lans betoogt ‘dat die twee sferen uit elkaar drijven, geen betekenisvolle overlap meer vertonen en elkaar dwars zitten’ (2011: 56).

De systeemwereld is volgens hem ‘losgezongen’ van de leefwereld (2011: 75). 1 Voorbeelden hiervan zijn de toeslagenaffaire – waarbij door verkeerde regelgeving duizenden mensen onterecht als fraudeur zijn bestempeld en in de schulden zijn geraakt; of gedwongen bijstandsgerechtigden die sancties opgelegd krijgen als ze zich niet aan regels houden voor re-integratie, ondanks dat ze zelf ook graag weer aan het werk willen.2 Simpeler gezegd gaat het er dus om dat de regels en structuren van overheden – de systeemwereld – niet voldoende aansluiten bij de behoefte van de inwoners – de leefwereld – waardoor mensen niet langer hun leven naar voldoening kunnen leiden, soms zelfs op het fundamentele af (lees: geen geld voor boodschappen, kinderen die gedwongen uit huis

1

https://www.socialevraagstukken.nl/systeem-en-leefwereld-hoe-de-kloof-te-dichten/

2

https://www.saxion.nl/binaries/content/assets/onderzoek/health-and-wellbeing/socialwork/kloof-tussen-leefwereld.pdf

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 6/37

worden geplaatst). Door het verschil tussen systeemwereld en leefwereld, is in de formulering van beleid soms het verband met het dagelijkse leven van inwoners uit het oog verloren. 1.3.3 Het onderzoek naar het voorliggend veld Zonder ervanuit te gaan dat er een grote tegenstrijdigheid is tussen de systeem- en leefwereld in De Wolden, wordt door het vooropstellen van de leefwereld door middel van een methodiek als storytelling een stap gezet om de systeemwereld nog beter te laten aansluiten op de leefwereld; bevindingen worden concreet gemaakt aan de hand van de ervaringen van échte mensen. De verhalen van inwoners zullen inspireren en een beeld geven aan de gemeente over het voorliggend veld in De Wolden. En waar is een gemeente voor, als niet voor haar inwoners? De verhalen zijn in de vorm van een verhalenbundel terug te vinden in dit onderzoek. De bundel biedt een levendige inkijk in het leven van een diverse groep inwoners, die aan het woord gelaten worden over de ervaren effecten van het voorliggend veld. De bevindingen vanuit de storytelling worden ondersteund door een documentanalyse en een klankbordsessie met beleidsmedewerkers en professionals die actief zijn in het voorliggend veld (zie ook bijlage 1.).

1.3.4 Afbakening van het onderzoek Het onderzoek dient vooral om een inzicht in de leefwereld van inwoners te geven en biedt een startpunt voor discussie en ontwikkeling over toekomstige inrichting en werkwijze van het voorliggend veld. Het is van belang om hierbij te vermelden dat in dit onderzoek de leefwereld van de inwoner centraal staat en niet kan worden gelezen als kwantitatieve evaluatie of 0-meting. De verhalen dienen als aanleiding voor verdere gesprekken over het voorliggend veld en als aanvulling op andere kwalitatieve én kwantitatieve onderzoeken. Dit rapport is er niet voor bedoeld om middels expliciete, eenduidige conclusies beleid te evalueren, maatschappelijke ontwikkelingen te duiden of keuzes te ondersteunen over het al dan niet financieel investeren in het voorliggend veld. Wel zullen de verhalen uit de leefwereld van de inwoners inspiratie bieden voor een verdere oriëntatie op een ontwikkeling van het voorliggend veld. 1.4

LEESWIJZER De rapportage van het onderzoek kent de volgende hoofdstukken. Na een introductie van de aanleiding en opzet van het onderzoek gaan we in het aansluitende hoofdstuk in op wat nu verstaan wordt onder het voorliggend veld en brengen we in beeld wat goed gaat en wat beter kan in het voorliggend veld van De Wolden. Op basis van deze analyse zijn we de fase ingegaan van de interviews met inwoners, vrijwilligers en professionals. De opbrengst hiervan is vastgelegd in de verhalenbundel in hoofdstuk drie. De patronen die we uit de verhalen hebben opgehaald zijn opgenomen in hoofdstuk vier. In hoofdstuk vijf zijn de onderzoeksbevindingen ten opzichte van de deelvragen te vinden. Tenslotte geven we in het laatste hoofdstuk – hoofdstuk zes - aanbevelingen aan de gemeenteraad, het college en de ambtelijke organisatie.

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 7/37

2

Situatieschets voorliggend veld De Wolden Alvorens in te gaan op de verhalen van inwoners, vrijwilligers en professionals die actief zijn in het voorliggend veld, is het van belang dat we weten waar we het over hebben als we spreken over het voorliggend veld. Na een omschrijving van het voorliggend veld geven we een schets van de sterke punten en aandachtspunten die ervaren worden in het voorliggend veld van De Wolden.

2.1

VOORLIGGEND VELD: WAAR HEBBEN WE HET OVER? Waar hebben we het over als we spreken over het voorliggend veld? Het voorliggend veld staat voor het totaal aan algemeen, vrij toegankelijke voorzieningen die beschikbaar zijn voor inwoners in een wijk of gemeente. Het gaat dus om alle voorzieningen voor (hulp)vragen zonder indicatie. In het voorliggend veld wordt een onderscheid gemaakt tussen de nulde lijn en de eerste lijn. • Nulde lijn: samenredzaamheid3 en georganiseerd informeel aanbod o.a. vrijwilligers, vrijwillige hulporganisaties, dorpshuizen, bibliotheken, sport- en culturele verenigingen of diaconieën. • Eerste lijn: georganiseerd formeel aanbod o.a. maatschappelijk werk, de praktijkondersteuner van de huisarts, welzijnswerk, buurtteams of onafhankelijke cliëntondersteuning. Het voorliggend veld staat voor het totaal aan algemene voorzieningen dat beschikbaar is in de gemeente voor ondersteuning. Indien deze ondersteuning (deels) ontoereikend is dan kan een beroep worden gedaan op zorg en begeleiding in de tweede lijn waarvoor een indicatie nodig is van de gemeente of het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ). Denk hierbij bijvoorbeeld aan ambulante thuisbegeleiding, dagbesteding en psychische hulp.

In de gesprekken met inwoners hebben wij de term ‘voorliggend veld’ vervangen door de term ‘algemeen toegankelijke voorzieningen’ om beter aan te sluiten op de beleving van de inwoners. In de gesprekken met professionals hebben wij wel verwezen naar ‘het voorliggend veld’ en hebben daarin ook het onderscheid tussen nulde- en eerstelijnsvoorzieningen benoemd.

2.2

ANALYSE VAN HET VOORLIGGEND VELD IN DE WOLDEN Voordat de interviews voor de verhalenbundel plaatsvonden met inwoners, vrijwilligers en professionals in het voorliggend veld, heeft een klankbordsessie plaatsgevonden met beleidsmedewerkers en uitvoerende professionals van de gemeente en eerstelijnswerkers actief in de gemeente De Wolden (zie bijlage 1). Het doel van de sessie was om het voorliggend veld in de gemeente De Wolden in kaart te brengen en nader te analyseren op basis van sterke punten, knelpunten en/of aandachtspunten binnen het voorliggend veld.

3

Samenredzaamheid: het collectieve vermogen om handelingen te kunnen doen, die mensen in het gewone leven zonder professionele inmenging verrichten.

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 8/37

De ervaringen en inzichten van de professionals zijn ook aangevuld met verwijzingen naar de documentanalyse, waarvan de lijst van documenten kan worden teruggevonden in bijlage 2. Hieronder staan de bevindingen uit de klankbordsessie. Waar ligt de kracht in de gemeente De Wolden als het gaat om het voorliggend veld? •

•

•

•

•

Het voorliggend veld in De Wolden kent een rijk aanbod voor diverse doelgroepen binnen de gemeente. In bijlage 3 van het rapport is aangegeven welke organisaties deel uitmaken van het voorliggend veld in De Wolden. Het verenigingsleven is sterk ontwikkeld. Veel maatschappelijk organisaties en verenigingen vervullen een actieve maatschappelijke rol. Het verenigingsleven is veelal lokaal georiënteerd en georganiseerd binnen de verschillende kernen. Er zijn tal van initiatieven vanuit de gemeenschap, zoals ook blijkt uit de bundel ‘Initiatiefrijk De Wolden’ (zie bijlage 2). Ook is tijdens de sessie aangegeven dat binnen de kernen veel vrijwilligers actief zijn. De bereidheid om vrijwillig een maatschappelijke bijdrage te leveren is over het algemeen groot. Er is een sterke binding in veel van de verschillende dorpen (en wijken): men staat voor elkaar klaar, er is aandacht voor elkaar en er is een grote mate van samenredzaamheid. Deelnemers in de klankbordsessie noemen ook korte lijnen binnen en tussen de organisaties een kracht van het voorliggend veld in De Wolden.

Naast deze sterke punten van het voorliggend veld in De Wolden zien de betrokken professionals ook diverse knel- en aandachtspunten en mogelijkheden om het voorliggend veld te versterken en beter te verbinden. Wat zijn de knel- of aandachtspunten? •

•

•

•

De sterke verbondenheid in de lokale gemeenschap leidt ook juist sneller tot schaamte, uitsluiting of een hogere drempel tot het vragen om hulp. Mensen kennen elkaar en zijn daardoor minder geneigd om moeilijkheden met elkaar te delen, omdat iedereen het dan weet. Dit leidt er dan weer toe dat er soms pas in een laat stadium wordt ingegrepen, als problemen al complexer zijn geworden. Deelnemers geven aan het lastig te vinden om de ‘stille’ doelgroepen te bereiken. Nogal wat inwoners ervaren drempels bij het zoeken van hulp en ondersteuning, zo werd door de deelnemers aangegeven. Doelgroepen die om extra aandacht vragen zijn: - de overgangsgroep 18 plus: jongeren krijgen na hun 18e jaar te maken met andere regelgeving. Dit kan ertoe leiden dat jongeren tussen wal en schip vallen als het om zorg en ondersteuning gaat; - nieuwkomers, mede met het oog op passende huisvesting; - inwoners die eenzaam zijn (met name ouderen); - inwoners/gezinnen met schulden en financiële problemen. Hoewel er korte lijnen zijn tussen organisaties, ontbreekt een actueel totaaloverzicht aan activiteiten en voorzieningen. Zo ontstaat het risico op overlap en onderbenutting van aanbod. Een sociale kaart wordt dan ook gemist door de professionals. De toegang tot ondersteuning is nog gefragmenteerd en onvoldoende slagvaardig.

Dit wordt ook bevestigd in de documentstudie, zoals in het ‘Welzijn De Wolden Koersplan 2019-2022’: ‘Inwoners die om wat voor reden dan ook zaken moeten

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 9/37

•

•

regelen op het gebied van zorg, wonen, werk, veiligheid, inkomen en/of onderwijs, zien vaak door de bomen het bos niet meer. De zorg en ondersteuning die inwoners nodig hebben, zijn in allerlei aparte wetten ondergebracht. Vaak zijn deze te bereiken via verschillende loketten. Dat maakt het erg ingewikkeld.’ Het meten van impact en effecten van beleid en activiteiten is een aandachtspunt. Bij activiteiten wordt niet standaard gemonitord op impact en effecten. Het leervermogen van en binnen organisaties zou door impact- en effectmeting versterkt kunnen worden. De gemeente dient vooral een aanjagende en faciliterende rol te hebben als het om het voorliggend veld gaat. Er is bij initiatieven uit het voorliggend veld behoefte aan laagdrempelige en snelle ondersteuning. Dit vraagt om een sterkere externe oriëntatie van de gemeente naar inwoners en organisaties.

De klankbordgroep diende ook als een moment voor het vinden van respondenten voor de storytelling-interviews, maar helaas konden maar weinig professionals ons direct doorverwijzen naar inwoners die mogelijk hun verhaal wilden doen. Naast privacyoverwegingen werd gemeld dat het niet eenvoudig is inwoners te vinden in De Wolden die hun verhaal met ervaringen in het sociaal domein publiekelijk willen maken. Met de context verkregen uit de klankbordsessie zijn inwoners, vrijwilligers en professionals actief in het voorliggend veld in De Wolden, benaderd voor de interviews. De opbrengst van de verhalen vindt u in het hiernavolgende hoofdstuk: de verhalenbundel.

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 10/37

3

Verhalenbundel

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 11/37

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 12/37

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 13/37

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 14/37

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 15/37

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 16/37

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 17/37

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 18/37

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 19/37

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 20/37

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 21/37

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 22/37

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 23/37

4

Patronen uit de verhalen In dit hoofdstuk structureren we de belangrijkste patronen die we kunnen halen uit de verhalenbundel en de uitkomsten van de klankbordsessie. Wat zijn terugkerende thema’s als we inwoners en professionals bevragen over het voorliggend veld? De patronen uit de verhalen zijn ingedeeld in drie pijlers: de rol van de gemeente; de preventieve kracht van het voorliggend veld; samenredzaamheid, vertrouwen en terughoudendheid.

4.1

ROL VAN DE GEMEENTE •

Er bestaat nog een kloof tussen kwetsbare inwoners en de gemeentelijke organisatie. Inwoners met een ondersteuningsbehoefte geven bijvoorbeeld aan de gemeente niet vaak te zien, niet te weten wat ze doen, of ervaren een onduidelijke communicatie vanuit de gemeente. Ook blijkt uit verschillende verhalen dat de menselijke maat in de dienstverlening een aandachtspunt is. Hierin is dan ook het advies van de geïnterviewden om als gemeente nog meer naar buiten te treden en beter contact te leggen met inwoners. Voorzitter van het sociaal team Erika: “Je moet naar de inwoners toe. Niemand in De Wolden zal je de deur wijzen als je aanbelt en hulp aanbiedt.”

•

Schakelen met de gemeente lukt, maar kan doelmatiger. De verbinding tussen initiatieven en organisaties om snel en effectief te kunnen schakelen op casusniveau kan soms beter. Elkaar beter leren kennen is hiervoor een voorwaarde. Overigens geven met name de professionals aan dat ze wel de korte lijnen hebben met de gemeente. Het liefst zouden zij ook zien dat er bij laagdrempelige initiatieven nog wel sneller en effectiever geschakeld wordt door de gemeente. Voorzitter VV Ruinen Estev: “Er heerst soms een sentiment ‘op het gemeentehuis worden dingen voor ons bepaald’. De afstand tussen de gemeente en de dorpen kan verkleind worden door concrete waardevolle acties vanuit de gemeente zichtbaar te maken, terug te koppelen en daarin te bevestigen “wij zien jullie en wij zien elkaar”.

•

Het is lastig voor sommige inwoners om aan de juiste informatie te komen of de juiste persoon te vinden bij de gemeente. De kenbaarheid van de mogelijkheden en een duidelijke toegang voor inwoners is er niet altijd. Er wordt aangegeven dat de toegang wat versnipperd is. Andersom geven ook beleidsmedewerkers en professionals aan niet altijd te weten ‘wat er allemaal is’. Er is geen sociale kaart met een up-to-date overzicht van het voorliggend veld. Hoewel professionals bij verschillende preventieprogramma’s betrokken zijn, hebben professionals en sleutelfiguren behoefte aan meer kennis over het aanbod om mensen eerder te wijzen op de mogelijkheden. Anderen noemen één centraal aanspreekpunt als oplossing.

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 24/37

Buurtopbouwwerker Lotte: “De Wolden heeft veel voordeuren, mensen vragen wel eens ‘bij wie moet ik terecht’?” •

De ‘eropaf-methode’ is een belangrijke succesfactor van het voorliggend veld. Nog niet alle organisaties werken outreachend. De eropaf-methode verhoogt de kenbaarheid en effectiviteit van ondersteuning. Denk hierbij aan jongerenwerkers die langsgaan bij keten of maatschappelijk werkers die gewoon aankloppen om ondersteuning te bieden. Deze methode draagt bij aan de laagdrempeligheid en zichtbaarheid van het voorliggend veld. Inwoner de heer Klunder: “Als de gemeente iets wil weten over voorzieningen, zoals over De Boerhoorn, dan zou ik het liefst hebben dat ze gewoon zelf komen binnenwandelen.”

4.2

DE PREVENTIEVE KRACHT VAN HET VOORLIGGEND VELD •

Slimme combinaties van het voorliggend veld en de indicatieve zorg. Door slimme combinaties van inzet van het voorliggend veld naast indicatieve zorg kan veelal de inzet van duurdere intensievere zorg worden voorkomen. Zo kan iemand én ondersteund worden door jongerenwerk én psychische ondersteuning krijgen. Het wordt vaak als een onmisbare en meer laagdrempelige aanvulling ervaren. Voorzitter van het sociaal team Erika: “Het sociaal team kon de juiste hulp inzetten, niet meer of zwaardere hulp, maar de juiste hulp. Dit was dus een combinatie van voorliggende voorzieningen en gespecialiseerde hulp, gericht op wat Marieke nodig had.”

•

De eerste lijn en de nulde lijn kunnen elkaar goed aanvullen. Naast de combinatie met geïndiceerde zorg is ook de combinatie tussen de eerste en de nulde lijn van groot belang, zo blijkt uit de verhalen. Waar de nulde lijn mensen het vertrouwen geeft dat ze ergens op terug kunnen vallen, wordt voor de eerste lijn juist de objectieve, externe mening gewaardeerd, die de nulde lijn (zoals vrienden, buren, ouders, familieleden) vaak niet kan bieden. Een aanbod met een goed afgestemde combinatie tussen ondersteuning uit de nulde lijn en de eerste lijn kan inzet van geïndiceerde zorg voorkomen. Inwoner Nanne: “Mijn eigen netwerk heeft mij heel goed kunnen helpen, maar zij werken ook en zijn niet altijd de onafhankelijke hulp die ik kan gebruiken.”

•

De kracht van de eigen buurt, ‘de nulde lijn’, voor de betrokkenheid van inwoners. Zo kunnen ouderen in het dorpshuis terecht voor activiteiten, wat door velen een ‘tweede huis’ wordt genoemd. Ook voor nieuwe inwoners kan dit het makkelijker maken om te aarden op een nieuwe plek. Laagdrempelige voorzieningen waarin de ontmoeting centraal staat, zorgen voor verbinding en bieden vroegtijdige mogelijkheden tot signalering. Inwoner de heer Klunder: “Ik kom hier simpel gezegd omdat ik het leuk vind en omdat ik hier nieuwe mensen heb leren kennen. Mocht je partner ooit komen te overlijden, dan zit je niet alleen.”

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 25/37

4.3

SAMENREDZAAMHEID, VERTROUWEN EN TERUGHOUDENDHEID

•

Samenredzaamheid kent vele voordelen, maar kent ook grenzen en kan leiden tot uitsluiting. Uit de verhalen komt veelal de kracht van samenredzaamheid naar voren. Voorbeelden die hierbij genoemd worden zijn: ‘op iemand of een netwerk terug kunnen vallen, bij je buren, of vaders en moeders op het schoolplein, spontane acties die georganiseerd worden voor hen die het moeilijk hebben’. Deze hechte verbondenheid geeft de vitaliteit binnen de gemeente aan. Maar we hebben uit de verhalen ook een keerzijde kunnen opmaken: inwoners die niet kunnen participeren of uitgesloten worden; inwoners die uit schaamte of om andere redenen niet tijdig hulp in kunnen schakelen. Juist omdat het veelal kwetsbare inwoners betreft, ligt hier een aandachtspunt voor beleid. Buurtopbouwwerker Lotte: “Het zit hier in de cultuur dat hulp vragen niet zo gewoon is. Hierdoor trekken mensen soms laat aan de bel, op het moment dat iets al urgent is.”

•

Sommige doelgroepen blijven buiten het zicht. Sommige doelgroepen blijven lastig te bereiken, zoals gezinnen in armoede of eenzame personen. Onbekendheid van het bestaan van hulp en schaamte spelen hierbij een rol, zo blijkt uit de verhalen. Inwoner Nanne: “Zelf ga ik actief achter dingen aan en vind ik het niet erg om hulp te vragen, maar lang niet iedereen kan dat. Hierdoor denk ik dat veel mensen voor de gemeente niet in beeld zijn.” Sportfunctionaris Astrid: “Voor de jeugd en ouderen is er al redelijk veel aanbod maar voor volwassenen is dit beperkter. Dit komt omdat deze doelgroep veel lastiger te bereiken is. Ook schaamte, omdat er bijvoorbeeld geen geld is om te sporten, speelt hierbij een rol.”

•

Vertrouwen onder druk. We hebben ook gemerkt in de interviews dat mede als gevolg van de coronacrisis en andere ingrijpende maatschappelijke vraagstukken zoals de stikstofcrisis en de energiecrisis, het vertrouwen van burgers in de politiek en overheid flink onder druk staat. Regelmatig werd in de interviews stilgestaan bij de effecten van dit gebrek aan vertrouwen voor de onderlinge verhoudingen binnen de gemeente zoals bijvoorbeeld zichtbaar werd door de boerenprotesten. Ook uit onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau blijkt dat het vertrouwen in de politiek en overheid onder druk staat4. Het is volgens het Sociaal Cultureel Planbureau belangrijk dat kritische burgers niet afhaken. Daarom moet de overheid laten zien dat ze luistert en betrouwbaar is. Ze moet keuzes uitleggen en daarnaar handelen.

4

SCP, Continu Onderzoek Burgerperspectieven, 2022

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 26/37

•

Terughoudendheid. Tijdens het onderzoek gaven zowel professionals als inwoners aan dat veel mensen hun persoonlijke verhalen niet snel willen delen omdat veel mensen elkaar goed kennen. Dit is iets wat wij terug hebben gezien in het onderzoek. Het was lastig om respondenten te vinden en er was sprake van een zekere mate van terughoudendheid om het persoonlijke verhaal te vertellen. Daarnaast leverden sommige respondenten uitgebreide feedback om zo regie te houden over hun eigen verhaal en wilden velen in hun portret niet in beeld worden gebracht. Veel van de verhalen zijn daarom geanonimiseerd. Sommige inwoners en professionals maakten hierbij nadrukkelijk de link naar de kenmerken van de streek waarbij termen genoemd werden als achterdocht, schaamte en terughoudendheid.

Op basis van bovengenoemde patronen uit de verhalen, de uitkomsten uit de klankbordsessie en de documentanalyse kunnen we tot bevindingen, inzichten en aanbevelingen komen ten behoeve van het versterken van het voorliggend veld in de gemeente De Wolden.

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 27/37

5

Bevindingen ten aanzien van de centrale onderzoeksvraag en deelvragen In dit hoofdstuk gaan we, op basis van de patronen uit de verhalenbundel en de bevindingen uit de klankbordsessie, in op de beantwoording van de centrale onderzoeksvraag en de geformuleerde deelvragen. Gezien de aard van het onderzoek worden hierbij zoals eerder aangegeven, geen expliciete, eenduidige conclusies geformuleerd. De bevindingen geven inzicht in de leefwereld en bieden een basis voor een nadere oriëntatie op de ontwikkeling van het voorliggend veld.

5.1

CENTRALE ONDERZOEKSVRAAG De centrale vraag van dit onderzoek is: “Wat zijn de effecten en impact van de inzet van het voorliggend veld op de inwoners en op de gemeente?” Zoals aangegeven heeft het gekozen onderzoeksthema zowel een maatschappelijk als financieel belang. Het is dus interessant om naar aanleiding van de verhalen, klankbordgroep en documentanalyse te kijken in hoeverre het voorliggend veld ‘loont’. Hiermee wordt ook wel de waarde van het voorliggend veld bevraagd. Het is belangrijk om te benadrukken dat het niet eenduidig kan worden vastgesteld of het voorliggend veld ‘loont’ in financiële zin, en of het dus meer of minder financiële ondersteuning van de gemeente behoeft. Wel kan op basis van de patronen uit de verhalen vastgesteld worden dat het voorliggend veld van waarde is voor inwoners. Ten aanzien van de centrale vraag en deelvragen van het onderzoek komen we op basis van de bevindingen uit de klankbordsessie, de documentanalyse en de patronen uit de verhalenbundel tot de volgende bevindingen: De gemeente De Wolden kent een breed voorliggend veld met tal van voorzieningen, activiteiten en verenigingen (zie bijlage 3). Uit de verhalen kan worden opgemaakt dat het voorliggend veld een positieve impact en positieve effecten heeft op de persoonlijke levenssituatie, voor de omgeving als ook voor de samenleving als geheel.

Uit verschillende verhalen hebben we kunnen opmaken dat het voorliggend veld voor veel inwoners vaak een preventieve functie heeft in het voorkomen van complexere problemen dan wel in de inzet van duurdere zorg. De kracht zit vooral ook in het kunnen bieden van combinaties van ondersteuning vanuit de nulde lijn, de eerste lijn en eventueel ook vanuit de tweede lijn. In termen van concrete effecten en impact kan op basis van dit onderzoek niet eenduidig worden geconcludeerd dat het sterke voorliggend veld kosten bespaart, omdat mensen eerder worden geholpen en omdat de hulp minder kostbaar is. Uit de verhalen blijkt namelijk dat voorliggende voorzieningen en geïndiceerde hulp vaak naast elkaar bestaan, en dat mensen soms laat aan de bel trekken waardoor er óók direct geïndiceerde hulp nodig is en alleen voorliggende voorzieningen niet toereikend zijn. Uit de verhalen blijkt het belang van laagdrempelige voorzieningen waarin de ontmoeting centraal staat, die zorgen voor verbinding en vroegtijdige mogelijkheden tot signalering. ‘Het zijn veelal de kleine initiatieven die het verschil maken’, zo bleek uit één van de verhalen. Een sterke basis in de vorm van een vitale nulde lijn met samenredzaamheid is cruciaal voor het voorliggend veld. Uit de verhalen blijkt dat deze samenredzaamheid of noaberschap

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 28/37

impact heeft voor inwoners. Het biedt ondersteuning, een luisterend oor, signalering en een vangnet. Toch hebben we ook kunnen opmaken dat sommige inwoners geen netwerk hebben waar ze op terug kunnen vallen, of dat het eigen netwerk hier niet geschikt voor is. Daarbij blijven er verschillende doelgroepen buiten zicht en werd wantrouwen en terughoudendheid van inwoners geconstateerd. “Het zit hier in de cultuur dat hulp vragen niet zo gewoon is. Hierdoor trekken mensen soms laat aan de bel, op het moment dat iets al urgent is.” Om de preventieve kracht te versterken is het van belang het bereik van het voorliggend veld te vergroten voor deze inwoners. 5.2

DEELVRAGEN Verbonden aan de centrale vraag van het onderzoek zijn ook deelvragen geformuleerd. Deze deelvragen hebben enerzijds betrekking op feitelijke en formele informatie over het voorliggend veld en anderzijds op ervaringen en belevingen binnen het voorliggend veld. Omvang en facilitering voorliggend veld Als deelvragen zijn geformuleerd: 1. Wat/wie is/behoort tot het voorliggend veld in De Wolden? Het voorliggend veld in De Wolden kent een rijk aanbod voor diverse doelgroepen binnen de gemeente. Van belang voor preventief beleid is om uit te gaan van een brede opvatting van het voorliggend veld door ook sport- en cultuurvoorzieningen tot het voorliggend veld te rekenen. In bijlage 3 van het rapport is aangegeven welke organisaties en initiatieven deel uitmaken van het voorliggend veld in De Wolden. Ook weerspiegelt de verhalenbundel de breedte en rijkheid van het voorliggend veld: het buurtteam, sportfunctionarissen, buurthuizen, praktijkondersteuning (POH), buurtopbouwwerkers, algemeen maatschappelijk werk (Welzijn De Wolden), Buurtgezinnen en jongerenwerkers worden hierin als voorbeeld genoemd, 2.

Hoe wordt het voorliggend veld gefaciliteerd door de gemeente (bijvoorbeeld subsidies)? Het voorliggend veld wordt vanuit de gemeente gefaciliteerd door structurele en incidentele vormen van subsidie die zijn vastgelegd in de Algemene Subsidieverordening en de Subsidieregeling De Wolden 2016-II. In de Subsidieregeling zijn de te subsidiëren subsidieterreinen aangegeven. Daarnaast zijn er voor specifieke projecten (bijvoorbeeld gezondheid, eenzaamheid) subsidieinstrumenten. Zo kunnen bewonersinitiatieven en verenigingen in het kader van de Subsidieregeling Initiatiefrijk De Wolden een éénmalige subsidie aanvragen voor het verbeteren van de leefomgeving in De Wolden. De Rekenkamercommissie heeft in 2021 een onderzoek uitgevoerd naar de rechtmatigheid en doeltreffendheid van de subsidieregeling “Initiatiefrijk De Wolden”. Opvallende conclusies uit het onderzoek zijn o.a. dat de initiatieven grotendeels fysiek en ruimtelijk van aard zijn en minder gericht op het sociaal domein en dat onvoldoende de outcome-effecten in beeld zijn van de regeling, hetgeen ook bevestigd werd in de klankbordsessie. Aangezien het onderhavige onderzoek naar ervaren effecten van het voorliggend veld met name is uitgevoerd op basis van verhalen van inwoners, vrijwilligers en professionals is geen

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 29/37

specifieke analyse gemaakt over de inzet van het subsidie-instrumentarium ten behoeve van het gehele voorliggend veld. Hiervoor is indien wenselijk, aanvullend onderzoek nodig. 3. Op welke wijze wordt (is) het voorliggend veld betrokken bij het preventiebeleid van de gemeente? Uit de documentanalyse en de klankbordsessie blijkt dat partners in het voorliggend veld de afgelopen jaren diverse keren zijn betrokken bij de formulering van het preventiebeleid. Voorbeelden hiervan zijn o.a. het proces van herijking van het sociaal domein, het opstellen van het Koersplan Welzijn, het preventieakkoord in het kader van het gezondheidsbeleid en het betrekken van specifieke doelgroepen bij beleid zoals jongeren bij het project Young. De betrokkenheid is gekoppeld aan een bepaald project of programma. Er is geen specifiek preventieplatform vanuit het voorliggend veld binnen de gemeente . Hoewel er korte lijnen zijn en organisaties actief worden betrokken bij het formuleren van beleid, is een aandachtspunt dat een actueel totaaloverzicht aan activiteiten en voorzieningen in het voorliggend veld ontbreekt. Zo kan het risico ontstaan op overlap en onderbenutting van aanbod. Ervaringen en effecten Centraal in het onderzoek staat de vraag wat ervaringen van inwoners, vrijwilligers en professionals zijn binnen het voorliggend veld en welke effecten waarneembaar zijn.

De deelvragen die betrekking hebben op ervaringen en effecten zijn: 4. Hoe ervaart/beleeft het voorliggend veld zijn preventieve rol in het sociaal/gemeentelijk domein? Zoals eerder aangegeven, hebben de verhalen gezorgd voor een aanvullend inzicht in de uitvoering en impact van het voorliggend veld maar kunnen ten aanzien van de bovengenoemde deelvragen geen harde conclusies getrokken worden. Professionals en vrijwilligers ervaren duidelijk de preventieve functie van het voorliggend veld in het sociaal domein. Uit de verhalen blijkt dat door voorzieningen en initiatieven in de nulde en eerste lijn veelal de inzet van duurdere en complexere zorg wordt voorkomen dan wel uitgesteld. Wel wordt aandacht gevraagd voor de inzet van combinaties van hulp uit de eerste lijn en de tweede lijn. Voor het maken van deze combinaties is een goede afstemming nodig tussen de nulde-, de eerste- en de tweedelijnsvoorzieningen. Deze afstemming kan door intensievere communicatie tussen de verschillende lijnen versterkt worden. Ook kan een (digitale) sociale kaart hierbij een belangrijke functie vervullen. 5. Hoe ervaren inwoners en de buurt de kracht van hun eigen netwerk? De kracht van hun eigen netwerk wordt duidelijk ervaren maar tegelijkertijd wordt aangegeven dat hier ook een kwetsbaarheid in schuilt.

Noaberschap zorgt voor verbindingen en steun maar sluit ook uit en is veelal geen antwoord op complexe zorgvragen. Daarbij kan het eigen netwerk meestal niet de objectieve hulp bieden waar behoefte aan is. Zo werd in één van de verhalen aangegeven dat het eigen netwerk heel behulpzaam was, maar dat mensen uit dit netwerk ook belast zijn en niet de onafhankelijke hulp kunnen bieden die wenselijk is.

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 30/37

De patronen uit de verhalen geven aan dat het voorliggend veld effecten op het leven van inwoners heeft. Laagdrempelige voorzieningen maken ontmoetingen mogelijk en dragen bij aan vroegsignalering. Veel hulpvragen kunnen effectief opgepakt worden in het voorliggend veld, maar een tijdige inzet van vormen van tweedelijnsondersteuning is bij complexere problematiek noodzakelijk. Hierbij hebben vooral combinaties van inzet van nulde, eerste en tweede lijn veel effect. 6. Hoe ervaren vrijwilligers en professionals de samenwerking tussen de nulde lijn, eerste lijn en de gemeente De Wolden (tweede lijn)? Uit verschillende verhalen blijkt het belang van een goede samenwerking tussen de nulde lijn en de eerste lijn. Combinaties van ondersteuning blijken effectief en vooral ook prettig vanwege de combinatie van andere inzichten en vermindering van belasting van de nulde lijn. Voor professionals is kenbaarheid van groot belang. De samenwerking verloopt over het algemeen goed. De lijnen zijn kort maar het overzicht aan wat voor wie geboden wordt in de gemeente kan beter in kaart worden gebracht. 7. Wat is het effect van het voorliggend veld op het leven van de inwoners (beleving)? De verhalen geven aan hoe diep voorzieningen uit het voorliggend veld van betekenis kunnen zijn op het leven van inwoners.

Het gaat dan niet alleen om wat langdurige professionele hulp maar ook om de ‘kleine vormen’ van ondersteuning en ontmoeting. Het ‘praatje’ in dorpshuizen en binnen verenigingen. Het voorkomt eenzaamheid en isolement. Niet onderschat mag worden wat de waarde is van deze ‘kleine’ ontmoetingen in de nabijheid van inwoners. Ook hier speelt het belang van niet alleen het hebben van activiteiten en voorzieningen maar ook de aanpak van ‘eropaf’. 8. Wat is het effect en de impact van het voorliggend veld op de gemeente; bijvoorbeeld minder een beroep op ondersteuning/zorg? Het voorliggend veld heeft een effect en impact op de gemeente als publieke organisatie. Een vitaal voorliggend veld zorgt voor sociale cohesie en vertrouwen. Steeds meer staat het vertrouwen tussen inwoner en overheid onder druk. Een gebrek aan vertrouwen belemmert de participatie van inwoners bij beleids- en besluitvorming binnen de gemeente. Uit de verhalen en de klankbordsessie blijkt een zekere terughoudendheid en herkenning op het gebrek aan vertrouwen. Van belang is dat de gemeente blijvend investeert in de dialoog met haar inwoners en vooral outreachend werkt. Naast het maatschappelijk effect kan er ook een financieel effect zijn van het voorliggend veld.

Op basis van de verhalen kan niet worden geconcludeerd of het voorliggend veld ‘loont’ in financiële zin en of het dus meer of minder financiële ondersteuning van de gemeente behoeft. Voor het beantwoorden van deze vraag is een aanvullend en ander type onderzoek nodig.

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 31/37

6

Aanbevelingen: handreiking voor follow-up In dit hoofdstuk formuleren we aanbevelingen als handreiking voor een follow-up. Bij de aanbevelingen maken we een onderscheid tussen aanbevelingen voor de gemeenteraad als kaderstellend en controlerend orgaan en voor het college van B&W en de ambtelijke organisatie ten aanzien van de uitvoering van het beleid.

6.1

DE GEMEENTERAAD 1. Organiseer een bijeenkomst waarin samen met inwoners, ervaringsdeskundigen en professionals uit het voorliggend veld de verhalen en bevindingen uit het onderzoek worden besproken. Waar herkennen we ons in? Wat betekent dit voor het huidige beleid en de uitvoering van het beleid? 2. Maak naast kwantitatieve methoden voor monitoring en evaluatie van beleid, gebruik van kwalitatieve onderzoeksmethoden zoals de methode van storytelling.

6.2

COLLEGE VAN B&W EN AMBTELIJKE ORGANISATIE 1. Ontwikkel samen met het voorliggend veld een (digitale) sociale kaart voor inwoners en professionals. Zorg dat de sociale kaart actueel blijft en toets regelmatig of in het aanbod van het voorliggend veld sprake is van overlap en/of lacunes. 2. Ga met partijen uit het voorliggend veld structureel in overleg bij beleidsontwikkeling en evaluatie, waarbij vooral aandacht is voor de uitvoering in de leefwereld. Organiseer met het voorliggend veld jaarlijks ‘een voorliggend veld-werkconferentie’ met aandacht voor goede voorbeelden, gesprekken met inwoners / ervaringsdeskundigen en innovaties. 3. Zorg dat in het preventiebeleid ruimte is voor slimme combinaties tussen het aanbod in de nulde lijn, eerste lijn en tweede lijn. Deze combinaties voorkomen dat uitsluitend duurdere zorg moet worden aangeboden. 4. Monitor en evalueer beleid en programma’s structureel op maatschappelijke effecten en preventie. Specifiek bij subsidieverlening kan de gemeente naast de output (de concrete activiteiten die verricht zijn) ook de outcome (de maatschappelijke effecten) inzichtelijk laten maken5. 5. Implementeer de Eropaf-methodiek als basishouding/kernwaarde binnen de gemeente. Ontwikkel hierbij een netwerk van sleutelfiguren uit de verschillende kernen dat als klankbord kan fungeren.

Werk als gemeentelijke organisatie meer buiten het gemeentekantoor, op locatie zoals bij verenigingen en dorpshuizen. Op deze wijze ontstaat meer inzicht in en verbinding met de leefwereld van inwoners.

5

Meer informatie: https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/publicationattachment/Op-weg-naar-outcomegericht-werken%20%5BMOV-12116211-1.1%5D.pdf

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 32/37

7

Bijlagen

7.1

BIJLAGE 1: DEELNEMERS KLANKBORDSESSIE • • • • • • • • • •

7.2

Aaldert Renting, de Ontmoetingskerk Erika de Boer, Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) Jan van Goor, Gebiedscoöperatie Zuidwest Drenthe Leoni Pleiter, Beleidsadviseur Gezondheid De Wolden Hoogeveen Marleen Eschbach, Stichting Welzijn De Wolden Rob Feijen, Sociale Wijkteams Rowini Pot, Stichting Onafhankelijke clientondersteuning Suzanne Lammers, Dorpscoördinator/ adviseur sociaal domein De Wolden Mevrouw Weerink, mantelzorgconsulent Stichting Welzijn De Wolden Wim Kromdijk, Adviesraad Sociaal Domein De Wolden

BIJLAGE 2: LIJST BESTUDEERDE DOCUMENTEN Document Aanbiedingsbrief Kadernota 2022 De Wolden De Wolden Stem van het Veld De Wolden Stem van het Veld - Thema's en ideeën De Wolden Stem van het Veld - Verdieping van ideeën Als ik morgen wethouder zou zijn De Wolden - Zorg Slimmer organiseren Herijking Sociaal Domein De Wolden - Informatie raadsbijeenkomst 27 januari 2021 Powerpoint Raadsbijeenkomst ‘Herijking sociaal domein’ Info Raad - Bijeenkomsten 27 januari en 2 februari Draaiboek raadsbijeenkomst 27 januari Samenvatting AEF Rapport Jeugdzorg Sociaal domein op koers samenvatting Sociaal Domein Bijlage 1 DW Kaderbrief 2021 Begroting 2022 gemeente De Wolden De Wolden geeft energie! Collegeprogramma De Wolden 2022-2026 Samen Aan Zet! Toekomstvisie 2022-2040 van Gemeente De Wolden Kadernota Sociaal Domein De Wolden 2022-2025 “Duurzaam in Balans” Koersplan Welzijn De Wolden Plan van Aanpak Herijking Sociaal Domein Preventieakkoord De Wolden Initiatiefrijk De Wolden Boek + Initiatiefrijk De Wolden deel 2 RKC De Wolden, Rechtdoen aan Initiatiefrijk De Wolden Nota Jeugd Nota/Visie Centrum voor Jeugd en Gezin Startnotitie De sociale basis: terug van weggeweest van Movisie Wat werkt bij outreachend werken, Movisie Jaarstukken 2020 De Wolden

7.3

BIJLAGE 3: GLOBAAL OVERZICHT *Disclaimer: deze lijst is niet compleet, maar geeft een globaal beeld van de rijkheid aan voorzieningen en initiatieven in de gemeente De Wolden.

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 33/37

Voorbeelden genoemd in klankbordsessie en interviews (sommige initiatieven zijn geëindigd): • Babbelen bij een bakkie • Gast aan tafel • Onder ons bij de soep • Moeders van De Wolden • Young De Wolden • Lang Leve Thuis • Internationale vrouwenochtend • De Wolden Vervoert • Buurtteams • Buurtgezinnen De Wolden • Sociaal eetpunt - De Boerhoorn • Sportfunctionarissen • Cultuurcoaches • Voetbalvereniging v.v. Ruinen • Weggeefwinkel Noppes • Stichting OCO • CJG De Wolden Hoogeveen • Welzijn De Wolden • Maatschappelijk werk • Informatiepunt Geldzaken • Schoolmaatschappelijk werk • Jongerenwerk • Sociale activering • Buurtopbouwwerk • ViP De Wolden • Maatschappelijke dienstverlening Voorbeelden sportmogelijkheden: O.a. seniorenactiviteiten, verenigingen: • • • • • • • • • • • • • •

Koersbal: Dorpshuis De Alke, Alteveer/Kerkenveld, Ontmoetingscentrum De Havezate, de Wijk, Dorpshuis de Schakel Koekange, Dorpshuis ’t Neie Punt Ruinen, Klaverjassen en jokeren (v.v. Ruinen) Spelmiddag Dorpshuis ’t Markehuus Zuidwolde: Darten, volksdansen, Sjoelclub De Deurdouwers, Sjoelclub De Vrolijke Schoevers (Ontmoetingscentrum de Boerhoorn) Badminton: Badminton Vereniging Ruinen, Badmintonclub Ruinerwold, Badmintonvereniging de Slagen Bewegen op Muziek: WGV de Wijk Bodypoint Bewegingsbanken: Jeanet Gerding Bodypoint Biljarten: Biljartclub De Havezate, Senioren Biljartvereniging “De Tump”, Biljartvereniging ‘De Boerhoorn’ Bridge: Bridgeclub Hartentroef, Bridgeclub De Overslag, Bridgeclub ‘Runer Aas’, Wijker Bridge Club, Bridgeclub Ruinerwold Fietsen: Stichting Wielercomité De Wijk, Wieler Toer Club Ruinen, Fitness: Atlas Sport, Fitnesscentrum Schreuder, Prima Life Fysiotherapie: Fysiotherapie en Training Centrum Zuidwolde, Training centrum Zuidwolde Golf: Golfclub Martensplek Gymnastiek: Dames Actief Ruinerwold, Gymnastiekvereniging T.D.G., Zorgcollectief Zuidwest-Drenthe Jan Wierengaweg, Gymnastiekvereniging D.O.O. Ruinen, Damesgym Koekange

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 34/37

• • • • • • • • • • • • • • • • • •

Hardlopen: Loopgroep Enjoy Running, Loopgroep Ruinen, Loopgroep Koekange Hengelsport: HSV Visgenoegen Zuidwolde Jeu de Boules : Jeu de Boules vereniging ‘De Entekoele’ Klootschieten : EDKV Fort Korfbal: Korfbalvereniging ZKC’19, Korfbalvereniging KIA, Ouderensoos: Ouderensoos Echten Roeien: HRV de Compagnie, Schaatsen: Schaatstrainingsvereniging de Ijshazen Schaken: Schaakvereniging Ruinen, Schaakclub Zuidwolde Stichting Sport en Beweeg Tai Chi: Tai Chi Tao De Wolden, Tai Chi Gong Tennis: Tennisclub Runa, TC Suthwalda Voetbal: VV- Ruinerwold, Vitesse ’63, VV Zuidwolde, V.V. Ruinen Volleybal: Volleybalclub Zuidwolde (VCZ), Volleybalvereniging Wijhko, VIOS Ruinen Wandelen: Elke stap telt, Wandelclub Zuidwolde, Nordic Walking Yoga: Noorderster Dru Yoga, Yogacentrum Drenthe Power of Love Zwembaden: Zwembad Ruinen, Zwembad De Dolfijn, Zwemvereniging de Watersnip Naschoolse activiteiten

Meer informatie: https://www.dewolden.nl/fileadmin/de_wolden/PDF/Overig/Senioren_brochure_Uitgave_d ecember_2021.pdf en https://www.actiefnaschooltijd.nl/activiteiten Voorbeelden cultureel aanbod • • • • •

• •

•

Wiedewold Centrum voor de Kunsten Beeldende Kunst: Kleurig Kakelen Zuidwolde, Atelier C ambachten De Wijk, Femke Anne Ruinen, Kunstkooi Ruinen, Kunstvormvorm Theater: Theatercollectief Asbest Echten Muziek: Stichting Koorschool Viva la musica Zuidwolde, Studio Kleinkunst Zuidwolde, Muziekvereniging Woudklank Zuidwolde, Koninklijke Muziekvereniging Apollo De Wijk, Muziekvereniging Con Amore Veeningen, Muziekvereniging Crescendo Ruinen, Chr. Muziekvereniging de Bergklanken Berghuizen, Stichting Vertel je Verhaal Zuidwolde Bibliotheken De Wolden Musea: Edeltingieterij Tin-Art Zuidwolde, Blikken museum Koekange, Cultuurhistorisch streek en handkarrenmuseum De Wemme Zuidwolde, Museumboerderij/ Galerie New Greenwich Village Veeningen, Museumboerderij De Karstenhoeve Ruinerwold, Museumboerderij Pasmans Huus Ruinen, Fietsmuseum Het Toeval Echten Culturele activiteiten o.a. te vinden op Cultureel De Wolden.

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 35/37

Figuur 1: kopie van culturele kaart

Voorbeelden speeltuinverenigingen: • • • •

Speeltuinvereniging de Woldklimmers Speeltuinstichting Ravotti Speeltuinvereniging De Speulhorst Speeltuinvereniging De Hommel

Deelnemers Preventieakkoord: • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

VNN Voedingsadviesbureau Diadem Noorderboog Huisartsen De Wolden Rabobank Het Drentse Land VV Zuidwolde Adviesraad Sociaal Domein Welzijnswerk De Wolden Speeltuinvereniging De Woldklimmers Ruinerwold VitaalPersoneel IVN-natuureducatie en Jong Leren Eten Fysiotherapie en training centrum Zuidwolde MEE Drenthe Sportcafé De Marse Speeltuinvereniging Ravotti Vitaliteit & Veerkracht GGD Drenthe Stichting Wolderwijs Prima Life Speeltuinvereniging De Hommel JOGG De Wolden Sportfunctionarissen De Wolden Icare ‘t Wapen van Ruinen Care for Weight Gemeente De Wolden

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 36/37

Voorbeelden buurtorganisaties • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

‘t Neie Punt Belangengroep Koekangerveld Belangenvereniging Koekange Buurtvereniging Bos en Es Buurtvereniging De Stapel Buurtvereniging d'Olde Nes Buurtvereniging Haakswold, Boerpad, de Arke Buurtvereniging Hoofdstraat-Noord Buurtvereniging Oosteinde Dorpsbelangen Rune Dorpsbelangen Zuidwolde Dorpshuis De Alke Dorpshuis de Barg’n Figuur: info op smartmap De Wolden Dorpshuis De Bastogne Dorpshuis De Kolonie Dorpshuis de Schakel Dorpshuis de Snikke Dorpshuis De Veldhoek Dorpshuis De Wijk Dorpshuis d'Olde Karke Dorpshuis 't Drogterhuus Dorpshuis 't Markehuus Multifunctioneel Centrum Buddingehof Ontmoetingscentrum de Boerhoorn Plaatselijk Belang Alteveer/Kerkenveld Plaatselijk Belang Linde Plaatselijk belang Veeningen Stichting Dorpshuis Linde Straatvereniging Mevrouw Gelinck van Kerkwijkstraat Streekbelang Drogteropslagen e.o. Vereniging Dorpsbelangen Ansen Vereniging Dorpsbelangen Echten

______________________________________________________________________________ Februari 2023 | Voorliggend veld | Rekenkamercommissie De Wolden 37/37