Raadsvoorstel Spoorboekje Klimaatneutraal en Circulair De Ronde Venen en RES Herijking

Raadsvoorstel Aan: de gemeenteraad Datum: 17 juli 2025 Raadsvergadering: 25 september 2025 Organisatieonderdeel: Ruimte en Economie Portefeuillehouder: Wethouder Van Uden Naam behandelend ambtenaar: Ivar Dorst Registratienummer: 11438 Ter inzage: n.v.t. Bijlage(n): Bijlage 1: Spoorboekje Klimaatneutraal en Circulair De Ronde Venen Bijlage 2: Verslag participatie herijking Spoorboekje klimaatneutraal en circulair De Ronde Venen Bijlage 3: Terugblik spoorboekje 2017 Bijlage 4: Rapport Energiemonitor De Ronde Venen Bijlage 5: Memo Duurzaamheidsverplichtingen Gemeente De Ronde Venen Bijlage 6: RES Herijking (2.0) en beantwoording zienswijzen (bijlage 5)

Onderwerp: Raadsvoorstel Herijking Spoorboekje Klimaatneutraal en Circulair De Ronde Venen Voorstel 1. Het Spoorboekje Klimaatneutraal en Circulair De Ronde Venen vast te stellen; 2. De RES Herijking (2.0) vast te stellen. Inleiding Spoorboekje Klimaatneutraal en Circulair De Ronde Venen In 2017 heeft de raad het Spoorboekje ‘Naar een klimaatneutrale gemeente in 2040’ vastgesteld. Hierin was de route uitgestippeld om in 2040 klimaatneutraal te zijn. In het coalitieakkoord ‘In het hart’ is vastgelegd om te gaan voor een nuchter en realistisch klimaatbeleid in lijn met de landelijke ambitie om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Een nieuw spoorboekje is nodig om de gestelde ambitie en kaders aan te passen aan nieuwe inzichten en (politieke) ontwikkelingen. Het herijkte Spoorboekje Klimaatneutraal en circulair De Ronde Venen is in december 2024 aan de raad aangeboden. Dit heeft geresulteerd in een voorbereidende bijeenkomst op woensdag 19 februari 2025. Tijdens deze avond heeft de raad verzocht om een nieuwe cijfermatige onderbouwing bij de ambities en inzicht in de wettelijke verplichtingen op het gebied van duurzaamheid. Voor beide verzoeken is extern onderzoek verricht, zie bijlage 4 en 5. Over de cijfermatige onderbouwing is een passage in het spoorboekje opgenomen.

Het nieuwe spoorboekje stelt als ambitie voor De Ronde Venen om zich in te zetten voor een klimaatneutrale en circulaire gemeente in 2050. Deze ambitie draagt bij aan een duurzame woon-

blad 1 van 6

en leefomgeving en aan het verminderen van de druk op de landelijke omgeving. Maar het biedt vooral kansen om het woongeluk en de economische (groene) groei in de gemeente te vergroten. Op deze manier blijft De Ronde Venen een fijne plek om te wonen, werken en verblijven. De ambitie klimaatneutraal vraagt onder andere om het ‘gemeentebreed’ uitfaseren van fossiele brandstoffen met elektriciteit als belangrijkste alternatief en het duurzaam opwekken van de benodigde elektriciteit. De ambitie circulair vraagt onder andere om anders te consumeren en produceren om als gemeente onderdeel te worden van een gesloten grondstoffenkringloop. Om de gemeentelijke ambitie te realiseren volgt de gemeente 3 hoofdsporen: Besparen, Lokaal versterken en Duurzaam vernieuwen. Ieder hoofdspoor wordt nader uitgewerkt in trajecten. Elk traject draagt bij aan de realisatie van het hoofdspoor. De sporen samen vormen de gemeentelijke strategie. De inhoudelijke toelichting van de sporen en trajecten is in het spoorboekje in bijlage 1 te lezen. Een klimaatneutraal en circulair De Ronde Venen in 2050 bereikt de gemeente niet alleen met een goede strategie, maar vooral ook door duurzaam te doen. Stappen hierin zijn het aansluiten bij de convenanten Toekomstbestendig Bouwen en Schoon en Emissieloos Bouwen.

Daarnaast worden per traject in het spoorboekje in bijlage 1 onder het kader Duurzaam doen concrete voorbeelden gegeven van gerealiseerde of geplande concrete maatregelen. Cijfermatige onderbouwing Gemeente De Ronde Venen wil in 2050 klimaatneutraal en circulair zijn. Een belangrijk onderdeel hiervan is energieneutraliteit. Dit betekent dat de gemeente in 2050 evenveel duurzame energie produceert als ze verbruikt. Dit kan worden gemeten met een energiebalans in Terra Joules (TJ). Bij het spoorboekje van 2017 zat ook een berekening van energieneutraliteit welke in de voorbereidende avond van 19 februari 2025 is besproken en waar de raad een update van heeft gevraagd. Daarnaast is ook de CO2 uitstoot van het energieverbruik inzichtelijk gemaakt. De bredere doelstelling om klimaatneutraal en circulair te zijn, kan het beste worden gemeten door de uitstoot van broeikasgassen. Energieverbruik en opwekking (energieneutraliteit) zijn inputgegevens. De uitstoot van broeikasgassen is de output die direct verantwoordelijk is voor klimaatverandering. Voor de ambitie om klimaatneutraal te zijn, moet de uitstoot van alle broeikasgassen volledig worden verminderd of gecompenseerd. Het belangrijkste broeikasgas CO2 is voor het energieverbruik inzichtelijk gemaakt. Naast CO2 komen ook andere broeikasgassen vrij, zoals methaan en fluorgassen in landbouw, industrie en afvalverwerking.

We drukken de uitstoot van deze broeikasgassen uit in CO2-equivalenten om ze vergelijkbaar met CO2 -uitstoot te maken. Deze zijn niet opgenomen in de cijfermatige onderbouwing en niet in het spoorboekje. De totale CO2 uitstoot in 2023 was 212 kiloton de overige gassen in CO2equivalenten was 94 kiloton CO2 waarvan 86,5 kiloton CO2 afkomstig van de landbouwsector. De cijfers over de energiebalans en CO2-uitstoot (bijlage 1, p. 7) laten zien dat we nog een lange weg te gaan hebben naar klimaatneutraal en circulair. Met het huidige beleid halen we dit doel niet. Er is nog tijd om een inhaalslag te maken. Het spoorboekje bevat niet het uitgewerkte beleid, maar wel de strategie die kaders geeft om nieuw beleid te ontwikkelen.

blad 2 van 6

Bij de berekening zijn ook samengevat de volgende aanbevelingen gedaan met daarbij een reactie van het college:  Inzetten op energiebesparing en verduurzaming van woningen, bedrijven en eigen organisatie --> hier zet het college onverminderd hard op in. Vooral het spoor besparen van het spoorboekje legt hier de focus op.  Inzetten op realisatie van de geplande initiatieven voor hernieuwbare energie ‘in pijplijn’ vóór 2030 --> het college zet zich vol in voor het realiseren van het beleid grootschalige zonnevelden. Dit zal door de netcongestie iets later worden dan 2030 maar wel kort na 2030.  Verkennen of heroverwegen van mogelijkheden voor ‘nieuw’ potentieel van hernieuwbare energie op korte of lange termijn --> hier ziet het college binnen de huidige kaders van de raad geen mogelijkheden toe. Windenergie wordt uitgesloten en de inzet van warmtenetten is binnen de huidige kaders nog niet financieel haalbaar waardoor het college hier vooralsnog niet op inzet.  Onderzoeken van nut, mogelijkheden en wenselijkheid van inzet energieopslag --> hierover is in een bestuurlijk overleg met netbeheerder Stedin afstemming geweest om de rol van de gemeente te bepalen 



 



Onderzoek optimalisatie van energiemix, opwek- en verbruiksmomenten --> het uitsluiten van windenergie en het ontbreken van restwarmte maakt de energiemix voor De Ronde Venen zeer beperkt waarmee er weinig te optimaliseren is. Inzetten op/ faciliteren van maximale energieprestatie voor gebouwen bij nieuwbouw van woningen en bedrijven --> Om hogere kosten voor woningen en een nadelige concurrentiepositie ten opzichte van omliggende gemeente te voorkomen sluit het college aan bij de landelijke normen en zet hier niet extra op in. Faciliteren elektrisch vervoer d.m.v. laadpalen --> Met de vastgestelde laadvisie zorgen we voor een dekkend laadnetwerk daar waar behoefte is vanuit de inwoners “Slimme” oplossingen doorvoeren in de warmtetransitie en elektrisch vervoer, zodat de effecten van netcongestie verzacht worden --> Netcongestie en netbewust (nieuw)bouwen is onderdeel van het op te stellen warmteprogramma. Slim laden is onderdeel van de concessie voor laadpalen. Samen met bedrijven transitie naar energieneutraal nader verkennen --> Er is goed contact met de ondernemers(verenigingen) en waar gewenst ondersteunt het college verduurzamingsoplossingen. Dit is wel op basis van vrijwilligheid wij leggen geen extra verplichtingen op. Door netcongestie zijn veel stappen voor ondernemers voorlopig niet mogelijk.

Juridische onderbouwing Uit onderzoek blijkt dat de gemeente juridisch verplicht is tot minimaal: 1. Medewerking te verlenen aan en uitvoering te geven aan afspraken uit de Regionale Energiestrategieën (RES); 2. Elke vijf jaar het warmteprogramma (voorheen transitievisie warmte) te herijken; 3. Bij aankoop van gebouwen te voldoen aan milieu- en duurzaamheidseisen; 4. Bij aanschaf van voertuigen een minimaal aandeel uitstootvrije of schone voertuigen in te kopen; 5. Elke zes jaar een klimaatstresstest uit te voeren, een risicodialoog te voeren en bij te dragen aan een adaptatiestrategie.

blad 3 van 6

Voor andere thema’s geldt geen directe verplichting, maar is het wel van belang dat de gemeente voldoende kennis heeft om haar rol als bevoegd gezag (bijvoorbeeld bij vergunningverlening of toezicht) goed te kunnen vervullen. De volgende trajecten in het Spoorboekje geven invulling aan een wettelijke verplichting:  Verwarmen, verplichting 2  Veerkracht, verplichting 5  Grootschalige opwek, verplichting 1 Binnen de volgende trajecten zijn onderdelen die betrekking hebben op de eigen organisatie verplicht:  Fossielvrij rijden, verplichting 4  Nieuwbouw en (her)ontwikkeling, verplichting 3 De overige trajecten zijn niet verplicht, maar raken wel aan wettelijke kaders of toekomstige verplichtingen:  Isoleren: Onderdeel van het warmteprogramma, raakt aan verplichting 2.  Mobiliteit: Duurzaamheidscomponent binnen bestaand beleid.  Inzicht en verminderen: Geen verplichting voor gemeente, wel informatieplicht voor ondernemers waarop wij moeten handhaven. RES Herijking (2.0) Eén van de wettelijke verplichtingen is om medewerking te verlenen en uitvoering te geven aan afspraken uit de Regionale Energie Strategieën over het (laten) opwekken van groene stroom. Dit borgen we in het spoorboekje in het traject Grootschalige opwek.

Op 6 juli 2021 heeft de raad ingestemd met een RES bod voor het opwekken van groene stroom per 2030 ter hoogte van 92 TJ door middel van zonnepanelen op grote daken en 318 TJ door middel van zonnevelden in de zoekgebieden op land (totaal 410 TJ). Op 15 september 2021 is de RES 1.0 door de raad vastgesteld. Daarin is ook een periodieke herijking afgesproken. De RES Herijking geeft een beeld van de gezamenlijke inspanning en van de tussenresultaten bij het realiseren van duurzame opwek van energie in de RES regio U16. Het bevat geen nieuwe doelstellingen en is niet strijdig met gemeentelijk beleid. Wel wordt de intentie vastgelegd om in de volgende RES (de RES 3.0) een doelstelling op te nemen voor na 2030 en is sprake van ‘een goede balans tussen zon en wind’ voor de RES regio. Samen met het spoorboekje ligt nu deze RES Herijking voor (bijlage 6) met daarin in bijlage 5 de nota van beantwoording van zienswijzen. Beoogd effect In 2050 een klimaatneutraal en circulair De Ronde Venen. Het spoorboekje geeft de gemeentelijke kaders om dit te bereiken. De RES Herijking geeft voor een deel, grootschalig opwek tot 2030, invulling aan die kaders.

Argumenten 1.1 De gemeente zet zich in voor een klimaatneutraal en circulair De Ronde Venen in 2050 Via de hoofdsporen Besparen, Lokaal versterken en Duurzaam vernieuwen wordt invulling gegeven aan de afspraken gemaakt in het Klimaatakkoord en de landelijke ambitie voor circulariteit.

blad 4 van 6

1.2 De gemeente zorgt hiermee voor een duurzame woon- en leefomgeving en het verminderen van de druk op onze landelijke omgeving Dit biedt kansen om het woongeluk en de economische (groene) groei in onze gemeente te vergroten. Op deze manier blijft De Ronde Venen een fijne plek om te wonen, werken en verblijven. 1.3 Het herijkte spoorboekje geeft toepasbare kaders om de gemeentelijke inzet te vervolgen en als uitnodigingskader te dienen voor inwoners en ondernemers Het oude spoorboekje uit 2017 was niet meer in lijn met de huidige inzichten en (politieke) ontwikkelingen. 2.1 De gemeente is verplicht medewerking te verlenen aan de RES afspraken waaronder deze herijking De RES Herijking geeft een beeld van de gezamenlijke inspanning en van de tussenresultaten bij het realiseren van duurzame opwek van energie in de RES regio U16. Het bevat geen nieuwe doelstellingen en is niet strijdig met gemeentelijk beleid. Kanttekeningen 1.1 De ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid gaan snel Hierdoor is het pad naar 2050 niet zeker. De gekozen kaders zullen in de (nabije) toekomst op sommige onderdelen mogelijk om een bijstelling vragen. 1.2 De gemeente heeft hierbij de rol van regisseur De gemeente initieert, stimuleert, maakt vorderingen zichtbaar, communiceert deze en stuurt bij waar nodig. Het merendeel van de maatregelen kan de gemeente niet afdwingen.

Voor de uitvoering van maatregelen en het tijdig behalen van de doelstellingen is het noodzakelijk dat inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties hun eigen verantwoordelijkheid nemen. 1.3 Met het huidige beleid gaan we de doelstellingen niet halen Het spoorboekje bevat niet het uitgewerkte beleid om die doelstellingen wel te halen. Het geeft enkel de strategie die kaders geeft om nieuw beleid te ontwikkelen. 2.1 De intentie wordt vastgelegd om in de volgende RES een doelstelling voor na 2030 op te nemen De cijfers van het spoorboekje laten zien dat we flink tekort komen op duurzame opwek om energieneutraal te worden. Voor de doelstelling klimaatneutraal is een extra opwek doelstelling dus noodzakelijk. Tegelijk is wind uitgesloten en is er ook weerstand tegen zonnevelden. Dit maakt het committeren aan een aanvullende doelstelling complex. 2.2 In de RES herijking is opgenomen dat er ingezet wordt op een goede balans tussen zon en wind voor de RES regio Wind is voor gemeente De Ronde Venen uitgesloten. Dat blijkt in de RES herijking pas uit de kaart op pg 22.

blad 5 van 6

Financiën De uitvoering van het spoorboekje Klimaatneutraal en Circulair De Ronde Venen vindt plaats binnen bestaande budgetten. Een groot deel van de dekking voor deze uitvoering komt vanuit rijksmiddelen die via specifieke uitkeringen zijn toegekend. Ook wordt gebruik gemaakt van provinciale subsidies. Voor specifieke gemeentelijke duurzaamheidstaken wordt jaarlijks een gemeentelijk programmabudget Duurzaamheid beschikbaar gesteld. Daarnaast hebben de gestelde beleidskaders ook impact op budgetten in andere gemeentelijke domeinen. Indien het niet mogelijk is dit passend binnen bestaande budgetten op te vangen zal er een apart verzoek aan de raad gedaan worden. De RES Herijking heeft geen financieel effect. De kosten die hiervoor gemaakt worden zijn de kosten die al worden gemaakt voor het uitvoeren van het zonnevelden beleid. Betrokkenheid en communicatie Voor de totstandkoming van dit spoorboekje heeft een participatiebijeenkomst plaatsgevonden met belangengroepen vanuit de gemeente. Hierin zijn de beleidskaders toegelicht en is om reacties gevraagd. In het bijgevoegde participatieverslag (bijlage 2) is de input weergegeven en beschreven hoe met de input is omgegaan. Vervolg Na vaststelling van het spoorboekje wordt deze op de website gepubliceerd en wordt via een persbericht kenbaar gemaakt dat de nieuwe kaders zijn vastgesteld.

Het spoorboekje is vooruitlopend op de vaststelling als input meegenomen in de Omgevingsvisie en dient als kader dienen voor verder te ontwikkelen plannen, zoals het Warmteprogramma. De periodieke raadsinformatiebrief duurzaamheid wordt uitgebreid met een dashboard om de voortgang richting klimaatneutraal en circulair te monitoren. Op basis hiervan kan de gemeentelijke inzet worden bijgestuurd. Evaluatie Er is geen evaluatie van het spoorboekje gepland. Zodra - door bijvoorbeeld externe ontwikkelingen - de behoefte voor een herijking ontstaat bij de raad, of het college, wordt het huidige spoorboekje geëvalueerd.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van de gemeente De Ronde Venen

Marco Vonk secretaris

Maarten Divendal burgemeester

blad 6 van 6