Raadsvoorstel Participatiekoers 2025-2030 Hart voor werk

Raadsvoorstel Aan: de gemeenteraad Datum: 21 januari 2025 Raadsvergadering: 20 februari 2025 Commissie: Organisatieonderdeel: Welzijn en Samenleving Portefeuillehouder: Wethouder Van Uden Naam behandelend ambtenaar: Louise Willems Registratienummer: 20710 Ter inzage: Bijlage(n): Bijlage 1. Participatiekoers 2025-2030 'Hart voor werk’, Bijlage 2. Advies van Adviesraad SD op Participatiekoers 2025-2030, Bijlage 3. Beantwoording Advies van Adviesraad SD op Participatiekoers 2025-2030, Bijlage 4. Advies van Jongeren Advies Commissie op Participatiekoers 2025-2030, Bijlage 5. Beantwoording Advies van Jongeren Advies Commissie op Participatiekoers 2025-2030; Bijlage 6. Businesscase 10 inwoners in dienst laten treden bij een sociaal ontwikkelbedrijf.

Onderwerp: Raadsvoorstel Participatiekoers 2025-2030 'Hart voor werk’ Voorstel 1. De Participatiekoers 2025-2030 ‘Hart voor werk’ vast te stellen. Inleiding De Participatiekoers 2025-2030 ‘Hart voor werk’ vervangt de Participatiekoers uit 2019. De Participatiekoers 2025-2030 vormt het beleidsplan en beschrijft hoe de gemeente, samen met lokale bedrijven en maatschappelijke partners, zich de komende zes jaar inzet om iedereen die kan werken, aan het werk te helpen. De Ronde Venen wil een gemeente zijn waar iedereen die kan werken werkt, en daarmee financieel zelfstandig is. Als dat niet kan, moet een inwoner de kans krijgen zich te ontwikkelen richting de arbeidsmarkt of naar een ander duurzaam perspectief. Werk is namelijk meer dan alleen inkomen. Het geeft zelfrespect, draagt bij aan het vormen van een identiteit en geeft inwoners het gevoel om deel uit te maken van de samenleving. En elke extra werknemer helpt mee om het personeelstekort in Nederland, en dus ook binnen De Ronde Venen, te verminderen. Op 21 oktober 2024 stemde de raad in met een motie waarin het college gevraagd wordt om extra maatregelen te treffen om inwoners die beschikken over arbeidsvermogen en nu in de bijstand zijn,

blad 1 van 6

te helpen en stimuleren richting werk én om als streefdoelstelling te hanteren dat er per 1 november 2025 15% minder inwoners in de bijstand zijn aan wie een uitkering wordt verstrekt. Op 20 november is met de raad via een voorbereidende bijeenkomst gesproken over de huidige uitvoering van het re-integratiebeleid, de ontwikkelingen in het uitkeringsbestand en over het hoe en waarom van de voorgestelde ambities en doelstellingen uit de Participatiekoers 2025-2030. Ook werd de raad in de gelegenheid gesteld om vragen te stellen en input te leveren. Deze bijeenkomst heeft geresulteerd in een verduidelijkt beeld van de wijze waarop het Team Toegang en Participatie de afgelopen 2,5 jaar bezig is geweest. De raad heeft tijdens deze bijeenkomst aangegeven dat het doel van de motie is om een ‘beweging’ te maken en in de Participatiekoers 2025-2030 een realistische ambitie op te nemen. In de Participatiekoers 2025-2030 is opgenomen om de uitstroom naar betaald werk jaarlijks met 5% te verhogen. De peildatum hiervoor is december 2024. Het aantal uitkeringen bedroeg 431 en het aantal bijstandsontvangers 531. De uitstroom naar betaald werk bedroeg in 2024, 40 personen. Om deze ambitie waar te maken, zijn er drie doelstellingen geformuleerd: 1. Het aantal bijstandsuitkeringen waar mogelijk verder verlagen en daarbij de uitstroom naar werk jaarlijks met 5% te verhogen; 2.

65% van de inwoners met een bijstandsuitkering een positieve stap (of stappen) laten maken op de participatieladder, waardoor zij zich richting een betaald dienstverband op de arbeidsmarkt bewegen; 3. Het verkorten van de gemiddelde verblijfsduur in de uitkering met minimaal 10% naar 56 maanden, in plaats van de huidige 62 maanden. Om de ambitie en de doelstellingen te bereiken, zet de gemeente in op vier actielijnen: o Actielijn 1: Beheersen instroom en verhogen duurzame uitstroom; o Actielijn 2: Inzetten op een rechtmatige inkomensvoorziening; o Actielijn 3: Bevorderen van de ontwikkeling van inwoners; o Actielijn 4: Zorgen voor meer passend werk. De activiteiten die in het kader van deze actielijnen de komende jaren worden uitgevoerd, staan opgenomen en omschreven in de Participatiekoers 2025-2030. Beoogd effect Met de Participatiekoers beoogt de gemeente haar ambitie te realiseren om iedereen die kan werken, aan het werk te krijgen en financieel zelfstandig te maken. Voor wie dat (nog) niet mogelijk is, wordt een ander duurzaam perspectief geboden en wordt gezorgd voor een menswaardig bestaan.

Argumenten 1.1 Met het beleidsplan Participatiekoers 2025-2030 geeft gemeente De Ronde Venen invulling aan haar ambitie om zo veel mogelijk mensen, die tot de doelgroep van de gemeente behoren, naar werk te begeleiden

blad 2 van 6

Gemeente De Ronde Venen wil een gemeente zijn waar iedereen die kan werken werkt en daarmee financieel zelfstandig is. Dit uitgangspunt vormt de primaire focus van de dienstverlening. Aan de hand van een analyse van het huidige en verwachte uitkeringsbestand, beschrijft de Participatiekoers 2025-2030 activiteiten die ingezet gaan worden om meer inwoners aan het werk te helpen of te ontwikkelen naar werk. Dit laatste is een belangrijk punt, want het merendeel van de inwoners die een beroep doen op een uitkering, hebben een grote afstand tot de arbeidsmarkt, veelal veroorzaakt door complexe problematieken. Zij bevinden zich in trede 3 en 4 van de VNGparticipatieladder. Om deze groep aan het werk te krijgen moet er eerst worden geïnvesteerd in trajecten waarin inwoners geholpen worden om stapsgewijs hun competenties te ontwikkelen en tegelijkertijd te werken aan het oplossen van de aanwezige problematieken. De samenwerking hierin met maatschappelijke partnerorganisaties en sociaal ontwikkelbedrijven is essentieel. De kleine groep inwoners die een korte afstand tot de arbeidsmarkt hebben (circa 9% van het totale uitkeringsbestand) worden al tijdens de intake gekoppeld aan een accountmanager die hen helpt om zo snel mogelijk een betaalde baan te vinden.

1.2 Waar werk (nog) niet mogelijk is, wordt het verrichten van vrijwilligerswerk en/of het participeren in de samenleving actief gestimuleerd 48% van de inwoners uit het huidige uitkeringsbestand zijn inwoners waarvoor werk nog niet aan de orde is. Zij leven een geïsoleerd bestaan of hebben slechts beperkte sociale contacten buitenshuis. Zij bevinden zich in trede 1 of 2 van de VNG-participatieladder. De gemeente stimuleert deze inwoners om via vrijwilligerswerk, mantelzorg en/of het deelnemen aan activiteiten georganiseerd door het welzijnswerk te participeren in de samenleving. Voor een deel van deze groep zullen deze activiteiten een eerste opstap vormen om zich te ontwikkelen richting betaald werk. Voor een aantal inwoners zal deze stap niet of nooit haalbaar zijn, voor hen draagt de gemeente zorg voor een menswaardig bestaan, bijvoorbeeld door hen financieel te ondersteunen met behulp van minimaregelingen. 1.3 Er is de komende jaren aandacht voor specifieke doelgroepen die extra ondersteuning nodig hebben om de stap naar de arbeidsmarkt te kunnen zetten. Samen met werkgevers en maatschappelijke partners zet de gemeente in op het creëren van meer passend werk met ondersteuning Uit het Rekenkameronderzoek (2024) blijkt dat er specifieke doelgroepen zijn die extra moeite hebben om de aansluiting op de arbeidsmarkt te vinden.

Door de komende jaren de focus te leggen op het begeleiden van deze specifieke doelgroepen, ondersteunt de gemeente de meest kwetsbare inwoners om zich te ontwikkelen naar vormen van (arbeids)participatie. Hierbij heeft de gemeente vooral oog voor statushouders, aangezien zij de grootste groep ‘nieuwkomers’ in de bijstand vormen. Activiteiten die specifiek ingezet kunnen worden voor kwetsbare inwoners zijn: - Het breder openstellen van het doelgroepenregister door het toepassen van de praktijkroute. Hierdoor kunnen inwoners en hun werkgevers gebruik maken van ondersteuning op de werkplek, loonkostensubsidie en de no risk polis. Dit vergroot de kans dat werkgevers kwetsbare inwoners een betaald dienstverband aanbieden. - Met één of meerdere sociaal ontwikkelbedrijven afspraken maken om inwoners met een beschut werk indicatie of een inschrijving in het doelgroepenregister een 2-jarig

blad 3 van 6

-

betaald dienstverband aan te bieden met als doel om na afloop van deze periode uit te stromen naar een dienstverband bij een reguliere werkgever. Het ontwikkelen van trajecten met baangaranties samen met werkgevers uit de regio en/of in samenwerking met de arbeidsmarktregio Groot-Amsterdam. Inwoners starten met een onbetaald ontwikkeltraject waarin zij werknemers-en functievaardigheden aanleren en zij bij goed functioneren aansluitend een betaald dienstverband krijgen.

1.4 Met specifieke aandacht voor een rechtmatige inkomensvoorziening en controle hierop, ziet de gemeente toe op de bestaanszekerheid van inwoners met een bijstandsuitkering en op een juist gebruik van deze inkomensvoorziening Tijdens de intakefase, maar ook gedurende de periode dat er bijstand wordt verstrekt, biedt de gemeente toegankelijke en begrijpelijke dienstverlening aan haar inwoners. De route naar werk staat altijd centraal in de dienstverlening. Maar waar dat (nog) niet kan, krijgen inwoners de juiste inkomensondersteuning. Inwoners worden actief geïnformeerd over de rechten en plichten die horen bij een bijstandsuitkering. De gemeente voert jaarlijks heronderzoeken uit om onrechtmatige verstrekkingen van bijstandsuitkeringen te voorkomen en om dit aantal zo laag mogelijk te houden. 1.5 Door meer en beter gebruik te maken van data-analyses, speelt de gemeente adequaat in op veranderingen en trends in het uitkeringsbestand De afgelopen 4 jaar heeft de samenleving te maken gehad met een aantal forse en deels onvoorziene ontwikkelingen zoals de coronapandemie, de oorlog in Oekraïne en een groeiende toestroom van vluchtelingen. Vanuit het Rijk wordt steeds vaker een beroep gedaan op (tijdelijke) dienstverlening door gemeenten in dit soort situaties. Dit vereist dat de gemeentelijke dienstverlening, ook op het gebied van werk en inkomen, wendbaar en flexibel is.

Goed zicht op de individuele inwoner, maar ook op trends en ontwikkelingen binnen het uitkeringsbestand, moeten ondersteunend zijn in het tijdig aanbieden van de juiste dienstverlening en de inzet van passende re-integratie instrumenten. Hiervoor gebruikt de gemeente zowel de interne BI-tool als de Divosa benchmark Werk&Inkomen. Kanttekeningen 1.1 De economische en maatschappelijke ontwikkelingen en daarmee de situatie op de arbeidsmarkt laten zich momenteel moeilijk voorspellen In de Participatiekoers 2025-2030 is één van de doelstellingen om het huidige uitkeringsbestand waar mogelijk te verlagen en jaarlijks 5% meer uitstroom naar werk te realiseren. Of dit daadwerkelijk gaat lukken, zal mede afhangen van de instroom. Deze laat zich moeilijk sturen: indien iemand rechthebbend is, dan moet er een uitkering verstrekt worden. Bij een economische teruggang en/of een forse recessie, zal het aantal uitkeringen toenemen en zijn er fors meer inspanningen nodig om de uitstroom te bevorderen. Ook het al dan niet afschaffen van de spreidingswet en de daarbij behorende taakstelling zal van invloed zijn op de instroom. De taakstelling voor gemeente De Ronde Venen bedraagt voor alleen de eerste helft van 2025 het huisvesten van 45 statushouders. Er wordt voor heel 2025 rekening gehouden met de komst van 100 statushouders.

De gemeente ziet dat een aanzienlijk deel van de statushouders een beroep doet op een uitkering via de Participatiewet.

blad 4 van 6

1.2 Door het verbreden van het doelgroepenregister met inwoners die relatief minder kwetsbaar zijn, bestaat het risico dat inwoners met een forsere afstand tot de arbeidsmarkt minder aandacht en ondersteuning krijgen. Door de doelgroep te verbreden, verschuift de focus mogelijk naar het activeren van een bredere groep werkzoekenden. Dit kan ten koste gaan van gerichte ondersteuning voor inwoners met een complexe of langdurige hulpbehoefte. Immers middelen en inspanningen worden verdeeld over een bredere groep. Financiën De meerjarenbegroting 2025-2028 van programma 2 (taakveld 6.3, 6.4 en 6.5), vormen het budgettaire kader waarbinnen de ambities van dit beleidskader moeten worden gerealiseerd. Jaarlijks gaat het om een totale begroting van circa € 13,5 mln. Het grootse deel hiervan (zo'n 68%) zijn de kosten van bijstandsuitkeringen en loonkostensubsidies. Daarnaast gaat het om inkoop van re-integratie instrumenten voor werkzoekenden en de salarislasten van de Wsw’ers (14%). Het overige deel heeft betrekking op de personele inzet voor uitvoering van de Participatiewet (18%). De actuele programmabegroting heeft een looptijd tot en met 2028. De gemeente verwacht echter geen grote financiële wijzigingen in de periode hierna op de genoemde taakvelden en daarom gaan we voor 2029 en 2030 uit van dezelfde bedragen.

De belangrijkste inkomstenbron in de meerjarenbegroting zijn middelen vanuit het Rijk. De gebundelde uitkering (BUIG) voor het verstrekken van bijstandsuitkeringen en loonkostensubsidies vormt het grootste deel hiervan. Voor de re-integratie en begeleiding van werkzoekenden worden rijksmiddelen vanuit het gemeentefonds beschikbaar gesteld. Inkomsten vanuit de WSW zijn de detacheringsvergoedingen die worden ontvangen. De doeluitkering BUIG blijft in 2025 en 2026 rond de 7,9 miljoen om de uitkeringen te betalen. De gemeente begroot dat er rond de 7,1 miljoen uit wordt geven aan uitkeringen (participatiewet, IOAW, IOAZ, beginnend BBZ (excl. gevestigd BBZ) en loonkostensubsidie). Deze prognose levert een positief saldo op, dat wordt benut in de verdere begroting. Dit saldo wordt niet toegespitst op een bepaald onderdeel. De afgelopen jaren heeft de gemeente overigens steeds overgehouden op het BUIG budget. Het re-integratie budget blijft de komende jaren constant op € 411.000. De voorgestelde activiteiten in de Participatiekoers 2025-2030 en de daaraan verbonden kosten, passen binnen dit budget. Afspraken met één of meer sociaal ontwikkelbedrijven om inwoners met een beschut indicatie of een doelgroep registratie een betaald dienstverband aan te bieden, lijken op het eerste gezicht kostbare trajecten. Voor een groot deel veroorzaakt door de grote mate van begeleiding.

Maar aan de hand van een uitgewerkte (indicatieve) businesscase, zie bijlage 6, blijkt dat de besparing op de uitkering en op de maatschappelijke kosten, opweegt tegen de kosten van een dergelijk traject. Dit komt omdat de middelen voor loonkostensubsidie uit het BUIG-budget worden gefinancierd. Betrokkenheid en communicatie Bij het opstellen van de Participatiekoers 2025-2030 zijn de Adviesraad Sociaal Domein (ASD) en de Jongeren Advies Commissie (JAC) geconsulteerd. Zowel de ASD als de JAC hebben laten

blad 5 van 6

weten dat zij zich kunnen vinden in de Participatiekoers 2025-2030 en achter de geformuleerde ambities en doelstellingen staan. Het advies van de ASD en de JAC en de beantwoording daarvan zijn bijgevoegd in bijlagen 2 tot en met 5. Vervolg Na vaststelling van de Participatiekoers 2025-2030 door de raad, zal deze de leidraad vormen voor de activiteiten en werkzaamheden die verricht worden door het Team Toegang Participatie en Sociale Zaken. Jaarlijks worden de doelstellingen en activiteiten vastgelegd in het teamplan. Dit teamplan wordt vervolgens beoordeeld door de directie. Evaluatie Jaarlijks zal er een korte evaluatie naar realisatie, ambities en doelstellingen plaatsvinden. De raad zal daarover worden geïnformeerd middels een raadsinformatiebrief. Daar waar nodig kan tussentijds bijgesteld worden. Begin 2030 zullen de voorbereidingen worden getroffen voor het schrijven van een nieuwe Participatiekoers, welke in zal moeten gaan in 2031. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van de gemeente De Ronde Venen

Marco Vonk secretaris

Maarten Divendal burgemeester

blad 6 van 6