Raadsvoorstel Beleidskader Cultuurhistorie Monumenten

Beleidskader Cultuurhistorie & Monumenten - Erfgoed leeft!

Raadsvoorstel Aan: de gemeenteraad Datum: 24-1021-3-2023 Raadsvergadering: 27 november 2023 Commissie: Klik of tik om tekst in te voeren. Organisatieonderdeel: Team Ruimte en Economie Portefeuillehouder: Cees van Uden Naam behandelend ambtenaar: Mathilde Spruyt, Tilly Macleane Registratienummer: Klik of tik om tekst in te voeren. Ter inzage: Klik of tik om tekst in te voeren. Bijlage(n): 1. Bijlage 1 – Beleidskader Cultuurhistorie & Monumenten 2023-2028 ‘Erfgoed Leeft!’ 2. Bijlage 2 – Gewijzigde subsidieverordening ‘gemeentelijke monumenten en beeldbepalende panden De Ronde Venen 2024 3. Bijlage 2a – Subsidieverordening gemeentelijke monumenten en beeldbepalende panden De Ronde Venen 2015 incl. wijzigingen 4. Bijlage 3 – Nieuwe subsidieverordening ‘verkenning duurzame toekomst gemeentelijke monumenten De Ronde Venen 2024’

Onderwerp Beleidskader Cultuurhistorie & Monumenten 2023-2028 ‘Erfgoed Leeft!’ van gemeente De Ronde Venen Voorstel 1. Het beleidskader Cultuurhistorie & Monumenten 2023-2028 ‘Erfgoed Leeft!’ zoals bijgevoegd in bijlage 1 vast te stellen. 2. De gewijzigde subsidieverordening ‘gemeentelijke monumenten en beeldbepalende panden De Ronden Venen 2024’, zoals bijgevoegd in bijlage 2, vast te stellen. 3. De nieuwe subsidieverordening ‘verkenning duurzame toekomst gemeentelijke monumenten De Ronde Venen 2024’, zoals bijgevoegd in bijlage 3, vast te stellen. 4. Van de extra middelen van €100.000 voor cultuurhistorie en monumenten een jaarlijks budget van €25.000 te reserveren voor de subsidieverordening ‘verkenning duurzame toekomst gemeentelijke monumenten De Ronde Venen 2024’ en de programmabegroting 2024-2027 hierop aan te passen. Inleiding De laatste visie Cultuurhistorie ‘Blijvend Vernieuwen’ komt uit 2013. In de tussentijd is er veel veranderd. We zien een groot aantal maatschappelijke uitdagingen. Denk bijvoorbeeld aan het

blad 1 van 5

woningtekort, de bodemdaling en de klimaatverandering. Deze ontwikkelingen hebben invloed op ons erfgoed. Ook zijn er landelijk monumenten uit de wederopbouwperiode (1940-1965) aangewezen en het landelijke aanwijzingsprogramma ‘Post-65’ (1965-1990) is opgestart. Deze categorieën komen nauwelijks of niet voor in ons erfgoedregister. Ook wordt de subsidie voor onderhoud aan gemeentelijke monumenten (zie bijlage 2) goed gebruikt en verdient de instandhouding van onze monumenten extra aandacht. Al deze ontwikkelingen vragen om een update van de oude beleidsvisie. Daarom stelde de gemeente een nieuw beleidskader Cultuurhistorie & Monumenten op (zie bijlage 1) waarin al de bovengenoemde onderwerpen aan bod komen. Op deze manier maakt de gemeente haar erfgoedveld klaar voor de toekomst. Beoogd effect Met dit beleidskader zorgt de gemeente dat het beleidsveld Cultuurhistorie & Monumenten weer bij de tijd en op de toekomst voorbereid is. Argumenten 1.1 De gemeente zet zich hiermee in voor het behoud en de versterking van de beleving van het erfgoed Dit staat als doel opgenomen in de Programmabegroting 2023-2026 (B23 1.5). De monumenten in de gemeente vertellen het verhaal van de ruimtelijke ontwikkeling van De Ronde Venen. Hoe woonden en leefden we? In dit verhaal mist de moderne periode (post-1940).

Door nieuwe monumenten aan te wijzen maakt de gemeente het verhaal weer compleet en zet de gemeente zich in voor het behoud van het moderne erfgoed (hoofdstuk 1, bijlage 1). Daarnaast benoemt het beleidskader een aantal concrete acties waarmee de gemeente de beleving van het erfgoed wil versterken (hoofdstuk 4, bijlage 1). 1.2 De gemeente zorgt hiermee voor de instandhouding van het monumentale erfgoed Volgens de Erfgoedwet en de Verordening Fysieke Leefomgeving De Ronde Venen zijn eigenaren van rijks- en gemeentelijke monumenten verplicht deze in stand te houden. Dit komt door hun bijzondere betekenis voor de samenleving door bijvoorbeeld hun schoonheid, architectuurhistorische en/of cultuurhistorische waarde. Door het Beleidskader Cultuurhistorie & Monumenten vast te stellen, helpt de gemeente monumenteigenaren bij het in stand houden van hun monument. Dit doet de gemeente door het gemeentelijk subsidiebeleid aan te passen. Ook gaat de gemeente actief toezicht houden op de instandhouding van rijks- en gemeentelijke monumenten, om handhaving te voorkomen. (Zie ook de hoofdstukken 2 en 3, bijlage 1) 1.3 Het beleidskader draagt bij aan een soepel en helder ruimtelijk proces Erfgoed speelt in veel ruimtelijke opgaven een rol. Nu is het voor betrokken partijen vaak onduidelijk wat er kan, moet en wanneer.

Wat betekent erfgoed voor mijn projectontwikkeling en hoe kan ik het erin integreren? Welke onderzoeken moeten er worden uitgevoerd en wanneer? Daarnaast moet de gemeente, onder de Omgevingswet, rekening houden met de aanwezigheid van een monument in een plangebied. Door het beleidskader vast te stellen kan de gemeente aan de slag met het verbeteren van het ruimtelijk proces. Hierdoor bereidt de gemeente zich voor op de Omgevingswet en zorgt ze voor duidelijkheid voor bijvoorbeeld vastgoedeigenaren, projectontwikkelaars en architecten. (Zie ook hoofdstuk 5, bijlage 1) 1.4 Het beleidskader speelt in op de gevolgen van klimaatverandering op erfgoed

blad 2 van 5

Het landschap van de gemeente verandert. Klimaatverandering en een veranderend gebruik van het landschap heeft invloed op de staat van ons erfgoed. Denk bijvoorbeeld aan paalrot, scheefstand en scheurvorming. Daarnaast willen we ons landschap ook anders gebruiken. We willen er bijvoorbeeld meer woningen bouwen. Deze veranderingen hebben invloed op de staat van ons erfgoed en vragen ons: willen we het erfgoed koste wat het kost behouden? En binnen welke kaders willen we herbestemming en transformatie van het erfgoed mogelijk maken? Door het beleidskader vast te stellen, maakt de gemeente een begin met het beantwoorden van deze vragen. Daarmee bereidt de gemeente zich voor op de gevolgen van klimaatverandering op erfgoed en zorgt de gemeente voor duidelijkheid richting onze inwoners. 2.1 De aangepaste subsidieverordening gemeentelijke monumenten en beeldbepalende panden sluit aan bij het nieuwe beleidskader In het beleidskader (hoofdstuk 2, bijlage 1) stelt het college voor om de subsidieverordening gemeentelijke monumenten en beeldbepalende panden aan te passen. De huidige subsidieverordening bevatte verwijzingen naar verouderde regelgeving en onderdelen waar geen gebruik van gemaakt werd. Door de gewijzigde subsidieverordening vast te stellen geeft de gemeente meteen uitvoering aan dit actiepunt. Zie ook bijlage 2 en 2a.

3.1 Met de nieuwe subsidieregeling wordt de verduurzaming en herontwikkeling van monumenten gestimuleerd Als je een monument wilt ontwikkelen of verduurzamen dan zijn daar vaak extra onderzoeken voor nodig. Onderzoeken die niet-monumenteigenaren niet hoeven te doen. Zoals bijvoorbeeld een onderzoek naar verduurzamingsmogelijkheden en een onderzoek naar de haalbaarheid van de bedachte herbestemming. In het beleidskader (hoofdstuk 2, bijlage 1) staat dat de gemeente ondersteuning wil bieden in de kosten voor dit soort onderzoeken. Met de subsidieregeling verkenning duurzame toekomst gemeentelijke monumenten geeft de gemeente meteen vervolg aan dit actiepunt (zie ook argument 3.1 en onder financiën). Zie ook bijlage 3.

3.2 Met de nieuwe subsidieregeling wordt geluisterd naar de wensen van monumenteigenaren Op de inloopavond over het nieuwe beleidskader, gaven monumenteigenaren aan dat een bijdrage in de verduurzaming van hun monument gewenst was. Om een monument te verduurzamen zijn er namelijk vaak bijzondere ingrepen nodig en een duurzaamheidsonderzoek. Ook bleek dat inwoners positief staan tegenover de herbestemming van monumenten. Door de gewijzigde subsidieregeling vast te stellen geeft de gemeente gehoor aan de wensen van deze inwoners. 4.1 De reservering van €25.000,- is nodig om de nieuwe subsidieregeling verkenning duurzame toekomst gemeentelijke monumenten in werking te stellen Door dit geld te reserveren kan de gemeente in de jaren 2024-2027 uitvoering geven aan de nieuwe subsidieverordening verkenning duurzame toekomst gemeentelijke monumenten De Ronde Venen. Zie ook argumenten 4.1 en 4.2 en onder financiën. Kanttekeningen 1.1 Ondanks de verbetering van het toezicht op de instandhouding van monumenten, kunnen eventuele handhavingstrajecten 3-4 jaar blijven duren De gemeente wil handhavingstrajecten voorkomen. Door het toezicht op de instandhouding van monumenten te verbeteren (zie hoofdstuk 3, bijlage 1) voorkomt de gemeente langdurige handhavingstrajecten.

Als de gemeente toch een handhavingstraject moet starten dan wil de gemeente oog houden voor de situatie en persoon achter de overtreding. Door in gesprek te blijven en

blad 3 van 5

verschillende oplossingen te overwegen en te bespreken. Deze aanpak vraagt tijd, waardoor handhavingstrajecten gemiddeld 3-4 jaar duren. Dit is in overeenstemming met het VTH-beleidsplan 2023-2026 (de raad is hierover op 6 juni 2023 geïnformeerd). Financiën Het uitvoeren van de actiepunten uit het Beleidskader Cultuurhistorie en Monumenten vindt plaats met de middelen uit het structureel beschikbare budget voor Monumenten van € 60.000 aangevuld met € 100.000 uit de Kadernota 2024 voor cultuurhistorie en monumenten (C.13). Uit de € 100.000 zal in de jaren 2024-2027 jaarlijks een bedrag van € 25.000 worden gereserveerd voor de nieuwe subsidieregeling duurzaam benutten gemeentelijke monumenten De Ronde Venen (bijlage 3). Dit wordt verwerkt in de bij dit voorstel behorende begrotingswijziging 2024. Betrokkenheid en communicatie Op 10 mei 2023 is de raad tijdens een voorbereidende bijeenkomst geïnformeerd over het nieuwe beleidskader Cultuurhistorie & Monumenten. Op 16 mei 2023 organiseerde de gemeente een inloopavond voor inwoners in de gemeente. Tijdens deze bijeenkomst kregen inwoners de mogelijkheid te reageren op en in gesprek te gaan over de 6 thema’s uit het beleidskader. Dit deden we aan de hand van open vragen bij elk thema. Er vielen een aantal zaken op:        

Er waren veel erfgoedvrijwilligers en monumenteigenaren aanwezig; Aanwezigen waarderen het erfgoed binnen de gemeente en koesteren dit; De subsidieregeling is niet bij iedereen bekend. De hoge instandhoudingskosten zijn een zorg voor eigenaren; Toezicht en handhaving wordt belangrijk gevonden. Inwoners vinden dat hier meer aandacht voor moet zijn; Ook is er behoefte aan een grotere adviesrol vanuit de gemeente en netwerkmomenten; Inwoners staan positief tegenover herbestemmingen van monumentale panden; Klimaatverandering gaat gepaard met zorgen; Voor verduurzamingsmaatregelen is een bijdrage van de gemeente gewenst.

Ook de Historische Vereniging De Proosdijlanden was aanwezig tijdens de inloopavond. Zij lieten met artefacten concrete voorbeelden zien van het erfgoed in de gemeente. Na vaststelling van het beleidskader door het college op 24 oktober is er een persbericht gedeeld over het nieuwe beleidskader (zie bijlage 4). Ook hebben monumenteigenaren een brief ontvangen over het nieuwe beleidskader en wat dit voor hen betekent. Vervolg Na vaststelling geeft de gemeente uitvoering aan de actiepunten uit het beleidskader Cultuurhistorie & Monumenten. Evaluatie In 2028 evalueert de gemeente of de actiepunten naar wens zijn uitgevoerd en of de 6 thema’s nog actueel zijn. Op basis van deze evaluatie formuleert de gemeente eventuele nieuwe thema’s en/of

blad 4 van 5

acties. Ook zal in dit jaar de nieuwe subsidieverordening ‘verkenning duurzame toekomst gemeentelijke monumenten De Ronde Venen 2024’ worden geëvalueerd. Op basis van deze evaluatie wordt de subsidieregeling verlengd of stopgezet.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van de gemeente De Ronde Venen,

Marco Vonk secretaris

Maarten Divendal burgemeester

blad 5 van 5