Burgerinitiatief, bijlage 9 Informatienota 20.0009930 Zienswijze college inwonerinitiatief Veenergie.nu

Informatienota raad AAN DATUM ORGANISATIEONDERDEEL PORTEFEUILLEHOUDER BEHANDELEND AMBTENAAR TOESTELNUMMER

de gemeenteraad 25 augustus 2020 RU Kiki Hagen Paul van Tongeren 1695

REGISTRATIENUMMER

20.0009930

TER INZAGE BIJLAGE(N)

Onderwerp Zienswijze college inwonerinitiatief Veenergie.nu

Waarom naar de raad Bij behandeling van de ontvankelijkheid van het burgerinitiatief Veenergie.nu heeft het college haar zienswijze met betrekking tot het initiatief aan de raad toegezegd (toezegging 13/20).

Inleiding Op basis van de informatie die het burgerinitiatief u heeft aangeboden en voor bespreking en beoordeling in uw raad hebben wij het initiatief onderzocht op duurzaamheids, ruimtelijke en financiële aspecten. Daarbij kijken we naar huidig en toekomstig beleid en regelgeving. Als het daar niet in past kijken we of het mogelijk te maken is. Vervolgens doen wij drie aanbevelingen. Deze informatienota is opgesteld ten behoeve van bespreking van het burgerinitiatief in uw raad. Het is geen zienswijze in de juridische zin van het woord (zienswijze op een ontwerpbesluit).

Kernboodschap Eerst zullen we ingaan op de duurzaamheids, ruimtelijke en financiële aspecten. Vervolgens trekken we een aantal conclusies op hoofdlijnen en geven wij aanbevelingen voor het vervolg. 1. Duurzaamheid De hoofdlijnen van de duurzaamheidsambitie in De Ronde Venen zijn uitgewerkt in het ‘Spoorboekje naar een klimaatneutrale gemeente’ (2017) en voor elektriciteit is dat verder uitgewerkt in het ‘Transitieontwerp elektriciteit’(2018). Vervolgens heeft u in juli 2020 ‘Voorwaarden voor zonnevelden en windmolens’ vastgesteld. Spoorboekje en Transitieontwerp -

In 2040 heeft De Ronde Venen naar verwachting een elektriciteitsbehoefte van 1251 Terajoule (TJ). Daarvoor is tussen de 125 en 305 hectare zonneveld (afhankelijk van inzet windenergie, zon-op-dak en innovatie). Het initiatief voorziet in een deel van deze behoefte.

Informatienota raad - documentnummer: 44628

-

In het Transitieontwerp zit een ontwikkellijn voor beleid en locaties voor duurzame opwek en is er ruimte voor de voorbereiding van versnellingsprojecten waaronder 40 hectare zonneveld. Ten aanzien van de beleidsontwikkeling heeft u inmiddels voorwaarden vastgesteld en start in september de participatie voor zoekgebieden. Een versnellingsproject is bij voorkeur op een locatie met weinig complicaties en met een grote kans zoekgebied te worden. In het vervolg van deze infonota leest u dat de beoogde locatie ruimtelijke complicaties kent. De kans dat de beoogde locatie zoekgebied wordt, is moeilijk in te schatten.

Voorwaarden voor zonnevelden en windmolens -

Voorwaarden voor procesparticipatie: het initiatief voldoet niet aan deze voorwaarden (voorwaarde 1, 2 en 3 ‘Voorwaarden voor zonnevelden en windmolens’). Dat is niet vreemd. De voorwaarden zijn van latere datum dan het initiatief. Uitgangspunt van deze voorwaarden is dat inwoners en belangengroepen zo vroeg mogelijk betrokken zijn en dat dit kan leiden tot aanpassing van de plannen. Voor een goede beoordeling van het initiatief is wenselijk dat de

-

initiatiefnemer alsnog invulling geeft aan de voorwaarden. Voorwaarden voor financiële participatie: het initiatief voldoet grotendeels aan deze voorwaarden. Het percentage lokaal eigendom is maximaal (voorwaarde 4). Ook ten aanzien van winstdeling zijn er mogelijkheden (voorwaarde 5). Aandachtspunt voor het initiatief is dat met de voorwaarde wordt beoogd de winst ten goede te laten komen aan een bredere groep dan alleen de leden. Dat vraagt nog nadere uitwerking. Het verzoek tot vrijstelling van leges is strijdig met voorwaarde 6. Meer hierover leest u onder het kopje ‘financieel’. Samenwerking met lokale bedrijven is in het voorstel niet uitgewerkt maar wij voorzien hier geen

-

obstakels (voorwaarde 7). Voorwaarden voor zowel zonnevelden als windmolens: De beoogde locatie ligt (nog) niet in een zoekgebied. Daarmee wordt niet voldaan aan voorwaarde 8. Zoals hierboven aangegeven en bij de raadsbehandeling van de voorwaarden besproken, is er ruimte hiervan af te wijken met een versnellingsproject maar wij adviseren dit niet te doen. Uit de stukken blijkt niet dat sociale grondvergoedingen zijn onderzocht en hoe pachters zo nodig tegemoet gekomen worden (voorwaarde 9 en 10). Gezien de eigendomssituatie en omdat het niet een ontwikkeling in een deel van groter zoekgebied betreft voorzien wij hier echter geen obstakels. De stukken geven niet genoeg inzicht in de gevolgen voor de natuur en hoe het initiatief deze compenseert (voorwaarde 11). Zie ook het kopje ‘ruimtelijk’ hieronder. Het initiatief voldoet aan de voorwaarde over opruimen na ontmanteling (voorwaarde 13). Er kan worden voldaan aan voorwaarde 14 want er wordt een tijdelijke afwijking van het

-

bestemmingsplan gevraagd. Specifieke voorwaarden zonnevelden: Het initiatief is niet genoeg uitwerkt ten aanzien van de inpassing in de omgeving en de gevolgen voor de natuur. De minimale afstand van 40 meter tot woningen en tuinen lijkt niet in acht te worden genomen (voorwaarde 15, 16 en 17). Ruil van kavels lijkt niet onderzocht door initiatiefnemer, dat is wel wenselijk (voorwaarde 18).

Deelconclusie duurzaamheid Past het binnen wet- en regelgeving?

Informatienota raad - documentnummer: 44628 - pagina 2

nee

Is het mogelijk te maken? door initiatiefnemer

mogelijk wel (vraagt nadere uitwerking, activiteiten en mogelijk kleine aanpassingen van het initiatief)

door gemeente

ja (door aanpassing beleid voorwaarden zonnevelden en windmolens)

2. Ruimtelijk Voor de ruimtelijke beoordeling zijn vooral de ‘beheersverordening Buitengebied De Ronde Venen’ en de ‘provinciale ruimtelijke verordening’ van belang. Voor een goede belangenweging is een verbetering van de ruimtelijke onderbouwing nodig. Enerzijds ontbreekt er informatie in de aangeleverde ruimtelijke onderbouwing, anderzijds is een grondiger uitwerking op diverse aspecten nodig. Voorbeelden van ontbrekende onderdelen: -

Een toetsing aan de provinciale ruimtelijke verordening

-

Het initiatief is gelegen binnen Natuur Netwerk Nederland gebied. Dit is een gebied met provinciale bescherming. Hier wordt geen melding van gemaakt, ook niet hoe het daar in past.

-

Een paragraaf die ingaat op het al dan niet uitvoeren van een milieueffectrapportage

-

Een quickscan flora en fauna ontbreekt.

-

Een paragraaf met de uitkomsten van de watertoets/overleg met het waterschap, de invloed van de panelen op de waterkwaliteit is niet uitgewerkt.

Voorbeelden van grondiger uitwerking: -

De toets aan de ladder van duurzame verstedelijking (hst 4.1) bestaat slechts uit de conclusie dat hieraan wordt voldaan, een inhoudelijk onderbouwing ontbreekt.

-

De landschapstoets van de landschapsnota is niet (goed) doorlopen. Het betreft een landschappelijk en cultuurhistorisch waardevol natuurgebied. Het is nog met de hand ontgonnen en dat is terug te zien in de legakker structuur. Uniek voor De Ronde Venen. Kenmerk is ook dat de legakkers onbeschoeid en dus zeer kwetsbaar zijn.

-

De omgevingsaspecten (hst 5) zijn alle zeer summier weggeschreven en vragen in sommige gevallen een nadere motivering, onder andere door onderzoek.

-

Er is geen afweging gemaakt op het effect op de omliggende woningen.

-

De ruimtelijke onderbouwing geeft weinig informatie over de installatie. Er worden technieken genoemd, zoals transparante panelen en een lichte buizenconstructie, maar zonder specifieke kenmerken.

Al wel geconstateerd kan worden dat: -

De ontwikkeling niet past in het bestemmingsplan plassengebied. Het bestemmingsplan staat geen ontwikkeling op deze locatie toe.

-

De ontwikkelruimte binnen Natuur Netwerk Nederland voor ontwikkelingen zoals dit initiatief zeer beperkt is.

Zowel lokaal als provinciaal is beleid en regelgeving in ontwikkeling. Geeft dat mogelijkheden? -

De ‘ontwerp Provinciale Omgevingsvisie’ en ‘Provinciale Omgevingsverordening’ bieden meer ruimte voor de ontwikkeling van duurzame energie binnen de NNN. Daarvoor moet wel

Informatienota raad - documentnummer: 44628 - pagina 3

gecompenseerd worden. In antwoord op door u gestelde vragen geven initiatienemers aan dat de businesscase daarvoor nog ruimte biedt. Voor een goede beoordeling van compensatie is verder uitwerking noodzakelijk. -

In het ‘bestemmingsplan Plassengebied’ dat in voorbereiding is wordt voor dit gebied geen bebouwingsruimte voor de legakkers voorzien. De situatie verandert niet ten opzichte van de huidige situatie.

Deelconclusie ruimtelijk Past het binnen wet en regelgeving?

nee

Is het mogelijk te maken? door initiatiefnemer

complex (vraagt nadere uitwerking, op voorhand is het twijfelachtig of deze ontwikkeling onderbouwd kan worden)

door gemeente

nee

3. Financieel Het initiatief vraagt de gemeente op twee manieren financieel bij te dragen: vrijstelling van leges en een borgstelling voor een lening bij de Bank Nederlandse Gemeenten. Geen specifieke kaders voor duurzaamheidsinitiatieven U heeft nog geen kaders gesteld over financiële steun voor initiatieven die duurzame energie opwekken. Indien u bij meer initiatieven het financiële risico wil dragen, en leges (ca € 200.000 voor dit initiatief) wilt kwijtschelden is het financieel effect groot. Dit vraagt kaders die dit initiatief overstijgen. Dit initiatief voorziet in ca. 6,5 van de 125 hectare die ten minste nodig is. Als we de kosten van dit initiatief als norm nemen dan betekent dat circa 3,8 miljoen aan legesderving en 115 miljoen aan borgstellingen. Daar komen initiatieven voor windmolens nog bij. Hoewel bij een borgstelling en legesvrijstelling voor dit initiatief dat niet per definitie betekent dat je dit bij ieder ander initiatief ook moet doen, zal het verwachtingen scheppen bij andere initiatieven. Wij adviseren eerst beleid te maken over uw financiële rol in de energietransitie voordat u individuele initiatieven steunt. Er zijn andere rollen denkbaar waarbij naast het dragen van de risico’s ook rendement mogelijk is. 3A. Leges Bij een volledige vrijstelling van leges is er waarschijnlijk sprake van ongeoorloofde staatsteun.

Omdat de productie en verkoop van elektriciteit een economische activiteit is, is vanwege staatssteunregels € 200.000 het maximumbedrag voor alle vormen van steun aan het initiatief bij elkaar opgeteld (deminimis regeling). De bouwkosten zijn niet bekend maar op basis van een grove inschatting zal het legesbedrag daar net bovenuit komen. Vrijstelling tot € 200.000 lijkt mogelijk. Gemeentelijk beleid lijkt wel een belemmerende factor. De gemeente kent een vrijstelling voor leges: ‘beleidsregels vrijstelling bouwleges De Ronde Venen 2018’. De regeling is bedoeld voor organisaties die niet-commerciële activiteiten van maatschappelijke, sociale of culturele aard en waarbij deze activiteiten in hoofdzaak worden verricht door vrijwilligers (artikel 1). Uit de toelichting blijkt dat het daarbij gaat om het versterken van de sociale samenhang en sociale participatie tussen de inwoners waarbij sport en cultuur in beginsel bereikbaar moeten zijn voor iedereen. Omdat er sprake is van een economische activiteit, waarbij de leden financieel voordeel halen uit de constructie en een professionele uitvoeringsorganisatie het meeste werk verricht, lijkt geen sprake van

Informatienota raad - documentnummer: 44628 - pagina 4

een initiatief zoals beoogd met de regeling. Het vraagt een nadere onderbouwing door het initiatief waarom het initiatief binnen de doelgroep van de regeling valt. Deelconclusie leges Past het binnen wet en regelgeving?

nee

Is het mogelijk te maken? door initiatiefnemer

mogelijk wel tot € 200.000 (vraagt nadere onderbouwing)

door gemeente

ja, tot € 200.000 (door aanpassing van de beleidsregels vrijstelling bouwleges De Ronde Venen 2018)

3B. Borgstelling Met betrekking tot borg en garantstelling is de gemeente gebonden aan de wet ook heeft de gemeente zelf regelgeving. Relevante wetten en beleidsstukken zijn: de wet Fido, de Gemeentewet en de nota borg- en garantstellingen. Wetgeving is geen belemmering om het initiatief een borgstelling te verlenen. De borgstelling verlenen mag. Omdat het een economische activiteit is, moet de borgstelling onder marktconforme voorwaarden worden verleend. De vraag is wat voor de initiatiefnemers dan nog de toegevoegde waarde is van borgstelling door de gemeente. In de regeling ‘Nota borg- en garantstellingen van 16 april 2019’ heeft u regels vastgelegd voor borgstellingen. Uitgangspunt is het ‘nee, tenzij…’ principe (hoofdstuk 2, 3e bullet). Zo moet initiatiefnemer eerst proberen een lening te verkrijgen zonder borgstelling en aantonen dat dit niet is gelukt (hoofdstuk 6, sub 3). Uit de stukken blijkt niet dat het initiatief dit heeft geprobeerd. Het is dus nodig dat het initiatief dit aantoont voordat de gemeente over borgstelling kan beslissen. Vervolgens vindt de beoordeling plaats aan de hand van een stappenplan (hoofdstuk 6, paragraaf stappenplan). Twee voorwaarden staan centraal in de weging: 1. het initiatief heeft een gemeentelijke borgstelling nodig Dat een gemeentelijke borgstelling nodig is heeft de initiatiefnemer in de aanvraag niet onderbouwd.

Dit onderwerp vraagt dus aanvulling. Wij voorzien een obstakel op dit punt. De borgstelling mag namelijk slechts op marktconforme voorwaarden worden verleend en daarbij is een rentevoordeel alleen onvoldoende reden voor het aantonen van de noodzaak. 2. er is sprake is van een publieke taak. Gezien de gewenste versnelling in de energietransitie kan beargumenteerd worden dat er sprake is van een publieke taak. Deelconclusie borgstelling Past het binnen wet en regelgeving?

nee

Is het mogelijk te maken? door initiatiefnemer

waarschijnlijk niet (nadere onderbouwing is nodig)

door gemeente

ja (door aanpassing van de ‘Nota borg- en garantstellingen’ en mits onder marktconforme voorwaarden)

Informatienota raad - documentnummer: 44628 - pagina 5

Conclusie Het initiatief raadsvoorstel past niet binnen het duurzaamheidsbeleid, ruimtelijke wet- en regelgeving en financiële wet- en regelgeving. Het initiatief behoeft op proces, ruimtelijke en financiële onderdelen nadere uitwerking en onderbouwing om goed beoordeeld te kunnen worden en binnen de wet- en regelgeving te passen. Op voorhand is niet te zeggen of daarmee alle knelpunten weggenomen kunnen worden en dit zal leiden tot een positieve beoordeling van het initiatief. De gemeente kan beleid wijzigen om de financiële ondersteuning mogelijk te maken. Ook kan met dat doel duurzaamheidsbeleid worden aangepast. De ruimtelijke beoordeling ligt echter voor een belangrijk deel in handen van de provincie en het waterschap. Schematische samenvatting: Past binnen huidige

Mogelijk te maken door initiatiefnemer

gemeente

wet- en regelgeving 1. Duurzaamheid

x

nadere uitwerking

Vereist wijzigen beleid

2. Ruimtelijke

x

nadere uitwerking

provincie/waterschap

3A. Legesvrijstelling

x

nadere onderbouwing

vereist wijzigen beleid

3B. Borgstelling

x

nadere onderbouwing

vereist wijzigen beleid

Aanbevelingen 1. Wij ontraden u op dit moment het voorstel aan te nemen. Wij adviseren u de besluitvorming over de zoekgebieden af te wachten. Gezien de ruimtelijke complexiteit van deze locatie ligt het initiatief niet voor de hand als versnellingsproject. Het gebied valt binnen het Natuurnetwerk Nederland, heeft natuur en cultuurhistorische waarde, en het huidige bestemmingsplan en het ontwerp bestemmingsplan staan geen ontwikkeling op deze locatie toe. 2. Wij adviseren u het initiatief in de gelegenheid te stellen in de tussentijd de aanvraag verder uit te werken. Voor wat betreft de gevraagde ambtelijke ondersteuning kan een ruimtelijke verkenning worden aangeboden zonder de daarvoor gebruikelijke kosten (deze kosten worden wel meegerekend voor het staatssteunplafond, zie hierboven onder leges). Ook kan in die verkenning aandacht worden besteed welke nadere onderbouwing voor de legesvrijstelling en borgstelling nodig is. 3. Wij raden u aan u te oriënteren op de mogelijke financiële rollen van de gemeente bij duurzaamheidsontwikkelingen. Dit kan in de raadswerkgroep duurzaamheid.

Consequenties N.v.t.

Informatienota raad - documentnummer: 44628 - pagina 6

Communicatie Het initiatief ontvangt een afschrift van deze informatienota en het persbericht.

Vervolg N.v.t.

Informatienota raad - documentnummer: 44628 - pagina 7