Bijlagen bij motivering 9 Ontplofbare oorlogsresten onderzoek (percelen 3202, 3257 en 3262)
Tekst van het document
1 Opsporen Ontplofbare Oorlogsresten
nti
Onderzoek Conflictperiode naar de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten uit de conflictperiode 1940-1945 Projectgebied: Groot-Mijdrecht
Adres: Wisselwerking 54, 1112 XR Diemen
Opdrachtgever: Aveco de Bondt
Postadres: Postbus 60, 1110 AB Diemen
Documentcode: 5230590-23_OC_01
Email: oce@kws.nl
Datum: 23 juni 2023
Telefoon: +31 (0)20 569 4200
Projectleider: D. Smink
Website: http://www.oc-explosieven.nl
Contactgegevens: +31 (0)6 22 96 86 28
Een VolkerWessels onderneming
2
Inhoudsopgave 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Managementsamenvatting ............................................................................................................................................. 3 Inleiding .......................................................................................................................................................................... 4 Onderzoeksmethode ...................................................................................................................................................... 8 Onderzoek Conflictperiode........................................................................................................................................... 11 Luchtfotoanalyse en kaartmateriaal ............................................................................................................................. 14 Analyse van munitievondsten en eerdere opsporingsactiviteit ................................................................................... 17
7. Afweging afbakening verwachtingsgebied .................................................................................................................. 18 8. Leemten in kennis ........................................................................................................................................................ 19 9. Conclusie en advies ..................................................................................................................................................... 20 10. Bijlage 1: Overzicht geraadpleegde bronnen .............................................................................................................. 21 11. Bijlage 2: Verwachtingskaart Ontplofbare Oorlogsresten ........................................................................................... 28 12. Bijlage 3: Gebeurtenissenkaart Ontplofbare Oorlogsresten........................................................................................ 30
Een VolkerWessels onderneming
3
kan dan snel worden vastgesteld of het een (deel van een)
1. Managementsamenvatting
munitieartikel betreft of slechts een regulier object. In dat
KWS OCE heeft in opdracht van Aveco de Bondt een Onderzoek Conflictperiode uitgevoerd om vast te stellen of er
concrete
aanwijzingen
zijn
dat
er
ontplofbare
oorlogsresten (OO) uit de Tweede Wereldoorlog in het onderzoeksgebied ‘Groot-Mijdrecht’ kunnen zijn achtergebleven.
zijn
diverse
hervat, hoeft het werk niet voor langere tijd te worden stilgelegd en wordt eventuele stagnatie geminimaliseerd. In het geval van een munitieartikel dient de politie op de hoogte te worden gebracht (0900-8844). De politie geeft de melding door aan de Explosieven Opruimingsdienst
Onderzoeksresultaat Er
laatste geval kunnen de werkzaamheden direct worden
(historische)
bronnen
conform
de
voorschriften uit het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten (CS-VROO)
Defensie (EODD) om het explosief onschadelijk te laten maken. Tevens kan door KWS OCE worden vastgesteld of er verdere maatregelen nodig zijn om de werkzaamheden te kunnen voortzetten.
geraadpleegd. De analyse van bronnenmateriaal heeft geen concrete aanwijzingen van oorlogshandelingen opgeleverd welke herleidbaar zijn tot het onderzoeksgebied. Daarom is conform het CS-VROO aan het onderzoeksgebied ‘GrootMijdrecht’ de status ‘onverdacht’ toegekend. In Bijlage 2 is op de Verwachtingskaart Ontplofbare Oorlogsresten het onderzoeksgebied
en
het
onverdachte
gebied
weergegeven. Advies Het onderzoeksgebied ‘Groot-Mijdrecht’ is aangemerkt als onverdacht
op
de
aanwezigheid
van
ontplofbare
oorlogsresten in de (water)bodem. De werkzaamheden kunnen regulier (dus zonder verdere opsporing) worden uitgevoerd. Hierbij geldt het advies om de werkzaamheden direct stil te leggen als er onverhoopt een munitieartikel of een munitiegelijkend object wordt aangetroffen. In het geval van een verdachte vondst wordt u geadviseerd om de werkzaamheden ter plaatse te staken, het object niet te beroeren en direct contact op te nemen met KWS OCE. Aan de hand van fotomateriaal of een locatiebezoek
Een VolkerWessels onderneming
4
2. Inleiding Bij
het
een
verplichting
opgenomen
voor
initiatiefnemers van werkzaamheden om de mogelijke
onverwacht
aantreffen
van
ontplofbare
oorlogsresten (OO) tijdens werkzaamheden in de (water)bodem en/of door ondeskundig handelen, kunnen OO ongewenst tot uitwerking komen en mogelijk schade toebrengen aan mens, dier en omgeving. Dit risico kan worden
wettelijke
beheerst,
als
er
voorafgaand
aan
bodemactiviteiten gedegen onderzoek wordt gedaan naar de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten. Bij een dergelijk onderzoek wordt niet alleen de aannemelijkheid van aanwezigheid bepaald, maar wordt ook vastgesteld welk type of kaliber munitie bij eventuele opsporingsactiviteiten het minimale zoekdoel moet zijn. Onbegrensde zoekacties worden op die manier op basis
aanwezigheid en risico’s van ontplofbare oorlogsresten ten minste op basis van een oriënterende studie te laten onderzoeken. Om de kwaliteit en eenduidigheid van bureaustudies te borgen, is het private Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse
Ontplofbare
Oorlogsresten
(CS-VROO)
opgesteld. In dit schema is beschreven aan welke onderzoeksinspanningen minimaal voldaan moet worden om tot een gedegen onderzoeksresultaat te kunnen komen. Het Certificatieschema is vastgesteld door het Centraal
College
van
Deskundigen
Ontplofbare
Oorlogsresten en goedgekeurd door het bestuur van de
van wetenschappelijk onderzoek voorkomen.
Stichting Veilig Omgaan met Explosieve Stoffen (VOMES). KWS OCE verricht voor elk onderzoek tenminste de in het
Regelgeving
CS-VROO geformuleerde onderzoeksinspanningen.
Op een onderzoek naar ontplofbare oorlogsresten is diverse wet- en regelgeving van toepassing, waarvan de onderstaande het meest van belang zijn: ▪ Arbeidsomstandighedenwet, -besluit en –regeling (met name artikel 4.10); ▪ Certificatieschema voor het Opsporen van Ontplofbare Oorlogsresten (CS-OOO);
Volgens het CS-VROO bestaat een volledig Vooronderzoek Ontplofbare
Oorlogsresten
uit
een
Onderzoek
Conflictperiode en een Onderzoek Na-conflictperiode. Het Onderzoek Conflictperiode is gericht op het achterhalen van gebeurtenissen uit de periode 1940-1945 die mogelijk hebben geleid tot het achterblijven van OO in de (water)bodem, terwijl het Onderzoek Na-conflictperiode zich richt op aanwijzingen dat OO mogelijk al uit de bodem
▪ Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse
zijn verwijderd. Hierbij kan gedacht worden aan naoorlogse ontgravingen of eerdere opsporingswerkzaamheden.
Ontplofbare Oorlogsresten; ▪ Gemeentewet; ▪ Wet wapens en munitie; ▪ Rijksfinanciering.
Omschrijving onderzoeksopdracht
In het Arbobesluit is een directe verwijzing opgenomen naar
gebied Groot-Mijdrecht een onderbouwde inschatting te
Om voorafgaand aan geplande werkzaamheden in het
het zogenoemde Certificatieschema voor het Opsporen van Ontplofbare Oorlogsresten (CS-OOO). In deze CS-OOO worden opsporen
proceseisen van
gesteld
Ontplofbare
aan
het
daadwerkelijk
Oorlogsresten
op
een
projectlocatie. Daarnaast is in artikel 4.10 van het Arbobesluit
kunnen maken van de verwachting van mogelijk in de bodem achtergebleven ontplofbare oorlogsresten (OO) heeft KWS OCE in opdracht van Aveco de Bondt de voorliggende
bureaustudie
conform
het
CS-VROO
opgesteld. Met de opdrachtgever is overeengekomen dat Een VolkerWessels onderneming
5
de scope van de opdracht bestaat uit een Onderzoek Conflictperiode. Het onderzoeksgebied Groot-Mijdrecht is gelegen in de gemeente De Ronde Venen (Provincie Utrecht) en beslaat een oppervlakte van circa 58,5 hectare km2. Het gebied heeft een overwegend landelijk karakter. De initiatiefnemer van de grondroerende werkzaamheden is voornemens het gebied te voorzien van
het inrichten van bloemrijk
grasland. Ten
tijde
van
de
Tweede
Wereldoorlog
lag
het
onderzoeksgebied in de voormalige gemeenten AbcoudeProosdij en Vinkeveen en Waverveen. Naoorlogs zijn deze gemeenten gefuseerd. Het gebied had ook tijdens de Tweede Wereldoorlog een landelijk karakter en was grotendeels onbebouwd. Delen van het onderzoeksgebied werden
destijds
Dwarsweg,
aangeduid
Nooitgedacht,
met
de
toponiemen:
Botsholsche
Dwarsweg,
Proostdijer Dwarstocht en Botshol. Deze toponiemen kunnen terugkomen in het archiefmateriaal en worden daarom bij het onderzoek betrokken. Het te onderzoeken gebied is rood omlijnd weergegeven op de kaart op de navolgende pagina. Met een blauwe contour is een bufferzone van 100 meter rondom het onderzoeksgebied geprojecteerd, om eventuele relevante indicaties in de bufferzone te kunnen betrekken bij het onderzoek. Op de daaropvolgende pagina is de topografie van het onderzoeksgebied tijdens de periode 1940-1945 in kaart gebracht.
Een VolkerWessels onderneming
6
Een VolkerWessels onderneming
7
Een VolkerWessels onderneming
8
3. Onderzoeksmethode
Met relevantie wordt het volgende bedoeld: •
waarvan er mogelijk OO in de (water)bodem van het
Het Vooronderzoek heeft als doel om te bepalen of er aanwijzingen
zijn
dat
er
mogelijk
OO
in
onderzoeksgebied
het
gebeurtenissen
onderzoeksgebied kunnen worden verwacht, en indien dat
Bronnenonderzoek Het Onderzoek Conflictperiode wordt gestart met een inventarisatie van eerder uitgevoerde Vooronderzoeken, Risicoanalyses of Opsporingen via de VEO Bommenkaart, de relevante gemeentes, ProRail (indien spoorwegen aanwezig zijn), en Rijkswaterstaat waterschap en provincie (indien infrastructuur in beheer van voornoemde instanties aanwezig is). Vervolgens wordt het bronnenmateriaal, afhankelijk van de scope van de opdracht, geïnventariseerd en geanalyseerd op indicaties en contra-indicaties. Dit zijn respectievelijk gebeurtenissen die erop wijzen dat er OO in de bodem kunnen zijn achtergebleven, of gebeurtenissen die hebben geleid tot het uit de bodem verwijderen van OO. Afhankelijk van het type onderzoek zijn de achterhaalde indicaties én/of contra-indicaties opgenomen in een chronologische tabel in de betreffende delen van de rapportage. In bepaalde gevallen zijn indicaties en contraindicaties na de chronologische tabel verder uitgewerkt en eventueel vergezeld van beeldmateriaal waarmee de informatie beter kan worden geduid. Tijdens het bronnenonderzoek beoordeelt de onderzoeker de indicaties en (eventueel) contra-indicaties op relevantie.
zijn
achtergebleven. herleidbaar
tot
De het
KWS OCE hanteert hiervoor een bufferzone van 100
Deze afweging dient ten minste te worden gemaakt op CS-VROO vastgelegde bronnen en uitgangspunten.
zijn
onderzoeksgebied of de directe omgeving daarvan.
het geval is, om een verwachtingsgebied af te bakenen. basis van een inventarisatie en beoordeling van de in het
Relevante indicaties: gebeurtenissen als gevolg
meter; •
Relevante
contra-indicaties:
gebeurtenissen
als
gevolg waarvan OO mogelijk uit de (water)bodem van het onderzoeksgebied zijn verwijderd. De gebeurtenissen
zijn
herleidbaar
tot
het
onderzoeksgebied. Luchtfotoanalyse Gedurende een Onderzoek Conflictperiode wordt een inventarisatie gemaakt van de beschikbare luchtopnamen die het onderzoeksgebied in geografische zin afdekken. De selectie
van
relevante
luchtfoto’s
geschiedt
met
inachtneming van diverse aspecten die de bruikbaarheid en kwaliteit van het luchtfotobeeld bepalen, zoals de mate van dekking, schaal, bewolking, krassen/ruis, en de fotodatum in relatie tot eventuele oorlogshandelingen. Indien mogelijk wordt er een volledige dekking van het onderzoeksgebied gerealiseerd. De geselecteerde luchtfoto’s worden in hoge resolutie (1200dpi)
ingewonnen
beeldbewerkingssoftware
en en
vervolgens
in
een
in
Geografisch
Informatiesysteem (GIS) geoptimaliseerd. De bewerking omvat
o.a.
het
bestandsformaat,
omzetten instellen
naar van
een
universeel
grijswaarden,
het
wegsnijden van scanranden rondom de foto, en het aanpassen van de kleurstelling (contrast, scherpte etc.). Dit alles om de kwaliteit van het fotobeeld te vergroten.
Een VolkerWessels onderneming
9
Om de luchtfoto’s en locatie van eventuele indicaties in de
het aannemelijk is dat er OO in de (water)bodem van het
huidige geografische context te kunnen plaatsen, worden
onderzoeksgebied zijn achtergebleven. Als dit het geval is,
de luchtfoto’s door een GIS-specialist in programma ArcGIS
dan wordt er in horizontale en verticale zin een
Pro op de huidige geografie geplaatst. Dit proces, ook wel
verwachtingsgebied opgesteld. KWS OCE hanteert bij de
georefereren genoemd, houdt in dat er (indien mogelijk)
afbakening de richtlijnen zoals geformuleerd in de meest
ten minste 10 overeenkomstige herkenningspunten op de
recente versie van het CS-VROO. Van deze richtlijnen mag
historische luchtfoto en een recente topografische kaart of
in bepaalde gevallen onderbouwd worden afgeweken.
satellietbeeld worden vastgelegd. Hierdoor komt de
Anderzijds wordt er geen verwachtingsgebied opgesteld als
luchtfoto nauwkeurig op de recente topografie in het
er geen indicaties zijn achterhaald die duiden op mogelijk
Rijksdriehoeksstelsel
achtergebleven OO, of wanneer de aanwezigheid van OO
te
liggen,
waardoor
een
beeldvergelijking tussen toen en nu mogelijk wordt.
kan worden uitgesloten met contra-indicaties
zoals
naoorlogse vergravingen of eerdere opsporing (onverdacht De georefereerde luchtfoto’s worden door twee luchtfoto-
gebied).
analisten onafhankelijk van elkaar bestudeerd op de zichtbaarheid van indicaties zoals bomkraters en militaire stellingen. Per indicatie geeft de analist een oordeel over de zekerheid van de waarneming: •
Bevestigd: betrouwbaarheid grenst aan zekerheid. tweede bron (betrouwbaarheid 99%); Waarschijnlijk: overwegend zeker van de validiteit van de classificatie van het object op de luchtfoto (betrouwbaarheid 50% of hoger);
•
Mogelijk: overwegend onzeker van de validiteit van de classificatie van het object op de luchtfoto (betrouwbaarheid lager dan 50%).
GIS-database
vastgelegd,
omschreven
rapportage, de chronologische gebeurtenissenlijst, op de Verwachtingskaart Ontplofbare Oorlogsresten en in de eventueel meegestuurde digitale onderzoeksresultaten. Indicaties zijn genummerd met IND1, IND2, en contraindicaties met CIND1, CIND2 enzovoorts. Het doorzoeken van de rapportage is mogelijk door CTR+F in te drukken en bijvoorbeeld ‘IND1’ in te toetsen. Resultaten De geraadpleegde bronnen, achterhaalde informatie,
Indicaties met een concrete locatieaanduiding worden in de
(unieke nummers) om de achterhaalde indicaties en verwachtingsgebieden eenvoudig te herleiden in de
De waarneming kan worden bevestigd met een •
KWS OCE maakt in haar rapportages gebruik van ‘identifiers’
in
de
chronologische overzichtstabel en weergegeven op de Gebeurtenissenkaart in Bijlage 3. Afbakening verwachtingsgebied Op basis van de achterhaalde indicaties en (eventuele) contra-indicaties maakt de onderzoeker een afweging of
afwegingen en conclusies zijn zoveel mogelijk vastgelegd in deze
rapportage,
kaartmateriaal. weergegeven
op
in
het
GIS,
en
op
bijbehorend
De
verwachtingsgebieden
de
Verwachtingskaart
zijn
Ontplofbare
Oorlogsresten, gespecificeerd naar hoofdsoort OO. Deze kaart is te vinden in Bijlage 2. De achterhaalde gebeurtenissen zijn weergegeven op de Gebeurtenissenkaart Ontplofbare Oorlogsresten in Bijlage 3. Een VolkerWessels onderneming
10
De resultaten worden indien gewenst digitaal als Shapefile of DWG aan de opdrachtgever toegestuurd, zodat deze in een GIS of CAD kunnen worden geladen. Indien een partij anders dan de opdrachtgever of het Bevoegd Gezag (veelal de gemeente) om onderzoeksgegevens verzoekt, dan zal eerst
toestemming
gevraagd
worden
aan
de
opdrachtgever van deze studie. Betrokken medewerkers Bij het opstellen van deze bureaustudie zijn per onderdeel de volgende medewerkers betrokken: •
Civiele techniek: D. Smink (Projectleider)
•
Deskundigheid ontplofbare oorlogsresten: L.W.M. van Ulden, R. Gerrits Van den Ende (Senior Deskundigen Ontplofbare Oorlogsresten)
•
Geografische
Informatiesystemen:
C.
Neelen
MA/MSc •
Historisch onderzoek: drs. T. Kleuters MA
•
Luchtfotoanalyse: drs. T. Kleuters MA en C. Neelen MA/MSc
Een VolkerWessels onderneming
11
4. Onderzoek Conflictperiode In dit hoofdstuk volgt een overzicht van de achterhaalde informatie uit eerder onderzoek, informatie uit het geraadpleegde (historisch) bronnenmateriaal, het resultaat van de luchtfotoanalyse en informatie over eerder gedane relevante munitievondsten. De indicaties zijn beoordeeld op
relevantie
en
herleidbaarheid
naar
het
onderzoeksgebied. Relevante indicaties worden later in de rapportage eventueel verwachtingsgebied.
afgebakend
tot
een
4.1 Rapportages derden Bij relevante instanties is navraag gedaan of er eerder onderzoek is uitgevoerd dat van toegevoegde waarde kan zijn voor het voorliggend onderzoek. Aangezien het gebied niet in de directe omgeving van een spoorlijn ligt en het geen beheersgebied van Rijkswaterstaat betreft, zijn de instanties ProRail en Rijkswaterstaat niet om informatie verzocht. Wel is de VEO Bommenkaart geraadpleegd. Dit is een kaart waarop deelnemende bedrijven uit de explosievenopsporingsbranche contouren van eerder onderzoek publiceren. Er blijkt in 2020 een bureaustudie te zijn opgesteld voor een gebied dat aan de westzijde een gedeeltelijke
overlap
heeft
met
het
onderhavige
plangebied. Desbetreffende onderzoek is opgevraagd bij de uitvoerende partij, maar is echter tot op het moment van schrijven niet beschikbaar gesteld.
Een VolkerWessels onderneming
12
Een VolkerWessels onderneming
13
4.2 Chronologische gebeurtenissenlijst (indicaties) Op de navolgende pagina’s zijn relevante gebeurtenissen en oorlogshandelingen (indicaties) die mogelijk geleid hebben tot het achterblijven van ontplofbare oorlogsresten, in chronologische tabelvorm opgenomen. Er wordt gestreefd naar een verificatie van elke gebeurtenis met twee onafhankelijke bronnen. Vervolgens zijn de indicaties beoordeeld op relevantie en herleidbaarheid en, indien het geval, voorzien van een ‘identifier’ (IND).
Datum
Indicaties
Analyse
ID
1941
In documenten aangaande ‘Plaatsen welke nog niet geheel zijn afgedaan volgens de opruimingsstaten van 1940 –
Voor wat betreft de locatie van de (onpeilbare) granaten, wordt gesproken over de Nattersluis’.
-
letters S t/m Z’, wordt gesproken over afgezonken brisantgranaten van het kaliber 7,5 tl (Nationaal Archief Den Haag, 2.13.210) in de nabijheid van de ‘Nattersluis’
Deze sluislocatie wordt tegenwoordig niet langer zo genoemd / is niet herleidbaar en zal zich niet in het onderzoeksgebied hebben bevonden. De huidige sluislocaties bevinden zich namelijk niet in (de nabijheid van) het onderzoeks- of analysegebied.
13-05-1941
T1031A Junker88 A-5 met Werkenummer 6294 van het 5./KG77 stort omstreeks 01.10 uur neer in de
Uit het Verliesregister van de Studiegroep Luchtoorlog 1939-1945 blijkt dat de locatie van de
Vinkeveenseplas te Vinkeveen. (Eversteijn, 630 en SGLO, Verliesregister 1941)
crash als bekend wordt geacht. Ondanks dat, wordt een exacte verwijzing naar het onderzoeksgebied niet geven en kan de indicatie
-
als niet feitelijk herleidbaar worden gesteld. 19-04-1945
Luchtfoto 4-2376, nr 3092 en 3093:
Op de luchtfoto’s zijn geen sporen waargenomen van militaire activiteit zoals aangelegde
De luchtfoto’s genomen op 19 april 1945 dekken ongeveer 90% van het onderzoeksgebied op geringe hoogte en met
loopgraven. antitankgrachten, geplaatste geschutstellingen, (bom)inslagkraters etc.
-
uitstekende beeldkwaliteit. 12-05-1945
Luchtfoto 16-2173, nr. 1026:
Door de geringe beruikbaarheid is het onderzoeksgebied niet tot op detail te
De luchtfoto genomen op 12 mei 1945 dekt het gehele onderzoeksgebied, maar is van grote hoogte en (dus) met lage pixeldichtheid genomen.
analyseren. Griotere, normaliter duidelijk waarneembare objecten als antitankgrachten en luchtafweerstellingen zijn echter niet
-
waargenomen. Tabel 1: Chronologische gebeurtenissenlijst met beoordeling indicaties.
Een VolkerWessels onderneming
14
5. Luchtfotoanalyse en kaartmateriaal Op de navolgende pagina’s zijn uitsneden ingevoegd van het beeldmateriaal dat voor deze bureaustudie is geraadpleegd. Dit kan gaan om luchtfoto’s, kaarten, afbeeldingen van geraadpleegde archiefdocumenten of fotobeelden van historische gebeurtenissen.
Een VolkerWessels onderneming
15
Een VolkerWessels onderneming
16
Een VolkerWessels onderneming
17
6. Analyse van munitievondsten en eerdere opsporingsactiviteit
verleden geen opsporingsactiviteiten uitgevoerd op de onderzoekslocatie.
In deze paragraaf worden de informatiedragers behandeld waar gegevens te vinden zijn over in het verleden gedane munitievondsten en opsporingsactiviteiten. Deze gegevens worden meegenomen bij het al dan niet opstellen van verwachtingsgebieden voor OO in het onderzoeksgebied. Mijnenvelden De mijnenboeken van de EODD zijn geraadpleegd om na te
Munitieruimingen in de media Munitievondsten worden
dikwijls
gemeld
nieuwsberichten op websites of in de krant. Deze informatie is onder andere via online nieuwswebsites en via de online krantenbank Delpher te vinden. Voor deze bureaustudie zijn de voornoemde bronnen geraadpleegd. Er zijn geen verwijzingen naar munitievondsten in het onderzoeksgebied aangetroffen.
gaan of er locaties zijn geregistreerd waar zich mogelijk mijnen bevinden. Er bleken geen mijnenvelden in het onderzoeksgebied te zijn geregistreerd. Er hoeft op basis van deze conclusie dus geen verwachtingsgebied opgesteld. Ruimingen EODD 1971-2023 In het ruimingsregister van de EODD zijn de uitgevoerde ruimingen opgenomen over de periode 1971-2023.
Dit
archief is geraadpleegd op ruimingen binnen een straal van 200 meter van het onderzoeksgebied. Resultaat van deze analyse is de conclusie dat er geen aanwijzingen zijn dat er binnen het analysegebied meldingen of ruimingen van ontplofbare oorlogsresten zijn geregistreerd. Eerdere opsporingswerkzaamheden Via de VEO Bommenkaart is deels inzichtelijk gemaakt of de deelnemende
partijen
op
de
kaart
in
eerder
opsporingswerkzaamheden in (de directe omgeving van) het onderzoeksgebied hebben uitgevoerd. Via de kaart zijn geen relevante gegevens achterhaald. Daarnaast is het eigen archief geraadpleegd omtrent eerdere opsporingswerkzaamheden. KWS OCE heeft in het
Een VolkerWessels onderneming
18
7. Afweging afbakening verwachtingsgebied Indicaties (1940-1945) In de geraadpleegde literatuur zijn geen feitelijke en herleidbare aanwijzingen aangetroffen dat er munitie gerelateerde activiteiten in het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden. Contra-indicaties (naoorlogs) Het onderzoeksgebied is in de naoorlogse periode nauwelijks veranderd. Zo heeft er sinds 1945 geen ruilverkaveling
plaatsgevonden, zijn
de
watergangen
identiek
niet
zijn
grootschalige
(dus
verbreed)
en
bouwactiviteiten niet achterhaald. Afweging Aangezien er geen kans verhogende gebeurtenissen èn geen kans verlagende activiteiten zijn achterhaald, wordt er geen verwachtingsgebied afgebakend.
Een VolkerWessels onderneming
19
8. Leemten in kennis •
Een
aantal
in
het
verleden
gedane
munitieruimingen door de EODD kunnen niet naar exacte locaties worden herleid. De vondstlocaties van explosieven werden in sommige gevallen op straatniveau
of
met
een
andere
beperkt
herleidbare plaatsaanduiding geregistreerd. •
Er zijn beperkte gegevens verkrijgbaar over het aantreffen en ruimen van munitie in de periode 1946 – 1970. Van de periode daarna zijn er ruimingslijsten van de EODD beschikbaar.
•
Ter beschieting van vijandelijke vliegtuigen werd in de periode 1940-1945 luchtdoelartillerie ingezet. Blindgangers van dit type geschut kunnen binnen een radius van enkele kilometers van het betreffende kanon terecht zijn gekomen en zijn vaak niet goed gedocumenteerd of vast te stellen aan de hand van bronnenmateriaal. In het CSVROO is een algemeen uitgangspunt opgenomen om geen afbakening te hanteren voor blindgangers van luchtdoelartillerie.
Een VolkerWessels onderneming
20
het object niet te beroeren en direct contact op te nemen
9. Conclusie en advies
met KWS OCE. Aan de hand van fotomateriaal of een locatiebezoek kan dan snel worden vastgesteld of het een
KWS OCE heeft in opdracht van Aveco de Bondt een Onderzoek Conflictperiode uitgevoerd om vast te stellen
(deel van een) munitieartikel betreft of slechts een regulier object. In dat laatste geval kunnen de
of er concrete aanwijzingen zijn dat er ontplofbare
werkzaamheden direct worden hervat, hoeft het werk
oorlogsresten (OO) uit de Tweede Wereldoorlog in het onderzoeksgebied ‘Groot-Mijdrecht’ kunnen zijn
niet voor langere tijd te worden stilgelegd en wordt eventuele stagnatie geminimaliseerd.
achtergebleven. Onderzoeksresultaat
In het geval van een munitieartikel dient de politie op de hoogte te worden gebracht (0900-8844). De politie geeft
Er zijn diverse (historische) bronnen conform de
de melding door aan de Explosieven Opruimingsdienst
voorschriften uit het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten (CS-VROO)
Defensie (EODD) om het explosief onschadelijk te laten
geraadpleegd.
er verdere maatregelen nodig zijn om de werkzaamheden
maken. Tevens kan door KWS OCE worden vastgesteld of te kunnen voortzetten.
De analyse van bronnenmateriaal heeft geen concrete aanwijzingen van oorlogshandelingen opgeleverd welke herleidbaar zijn tot het onderzoeksgebied. Daarom is conform het CS-VROO aan het onderzoeksgebied ‘GrootMijdrecht’ de status ‘onverdacht’ toegekend. In Bijlage 2 is op de Verwachtingskaart Ontplofbare Oorlogsresten het onderzoeksgebied
en
het
onverdachte
gebied
weergegeven. Advies Het onderzoeksgebied ‘Groot-Mijdrecht’ is aangemerkt als onverdacht op de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten in de (water)bodem. De werkzaamheden kunnen regulier (dus zonder verdere opsporing) worden uitgevoerd. Hierbij geldt het advies om de werkzaamheden direct stil te leggen als er onverhoopt een munitieartikel of een munitiegelijkend object wordt aangetroffen. In het geval van een verdachte vondst wordt u geadviseerd om de werkzaamheden ter plaatse te staken,
Een VolkerWessels onderneming
21
10.
Bijlage 1: Overzicht geraadpleegde bronnen
Bron
Verplicht
Situationeel
Raadpleging
verplicht Literatuur
✓
Via aanvraag en eigen bibliotheek
Gemeentearchief en provinciaal archief
✓
Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie Nationaal Archief Nederlands Instituut Collectie 575 voor Militaire Historie Collectie 492
✓ ✓ ✓
Bezoek gemeentearchief en provinciaal archief Via bedrijfsarchief Via bedrijfsarchief Via archieven.nl
Collectie 409 Semi-statisch Informatie Beheer Ministerie van Defensie Explosieven Opruimingsdienst Defensie Krantenberichten The National Archives Luchtaanvallen Londen Artilleriebeschietingen / grondgevechten Bundesarchiv-Militärarchiv Library And Archives Canada National Archives and Luchtaanvallen Records Administration Artilleriebeschietingen / grondgevechten Luchtfotocollecties Wageningen Universiteit Kadaster National Collection of Aerial Photography (NCAP) Laurier Military History Archive National Archives and Records Administration Kadaster (historisch / naoorlogs kaartmateriaal) Websites Delpher krantenbank SGLO crash database Vergeltungswaffen
✓
Via archieven.nl ✓
✓ ✓ ✓ ✓
Via archieven.nl Via bedrijfsarchief
✓
Digitale ruimingslijsten Via Delpher Bedrijfsarchief, downloads en aankoop derden Niet geraadpleegd
✓ ✓ ✓
Via bedrijfsarchief Niet geraadpleegd Niet geraadpleegd Niet geraadpleegd
✓
✓ ✓ ✓
Via website DotkaData Via website DotkaData Via website NCAP
✓
Via website LMHA
✓
Via website NCAP (deels ontsloten)
✓ ✓ ✓
Via bedrijfsarchief en ArcGIS Portal Via delpher.nl Via verliesregister. studiegroepluchtoorlog.nl Via vergeltungswaffen.nl
✓
Tabel 2: Overzicht van te raadplegen bronnen zoals vermeld in het CS-VROO-02
Een VolkerWessels onderneming
22
Literatuur en overige documentatie •
Amersfoort, H. en P. Kamphuis (red), Mei 1940. De strijd op Nederlands grondgebied (4e druk, Den Haag 2012).
•
Chu, P.C., G. Ray, C.W. Fan, en P. Gefken, ‘Underwater bomb trajectory prediction for stand-off assault (Mine/IED) breaching weapon fuse improvement (SOABWFI)’, Eighth Monterey International Symposium on Technology and Mine Problems, Society for Counter-Ordnance Technology, Monterey, California, 5-7 May (2008).
•
Deltares, Ontwerp voorschrift bepalen indringingsdiepte Conventionele Explosieven, 1210497-000 (2015).
•
Foreman, J., The Fighter Command War Diaries: July 1944 to May 1945 (2004).
•
Huurman, C., Het spoorwegbedrijf in oorlogstijd, 1939-’45 (Eindhoven 2001).
•
Klep, C. en B. Schoenmaker, De bevrijding van Nederland 1944-1945. Oorlog op de flank (Den Haag 1995).
• •
Middlebrook, M., en C. Everitt, Bomber Command War Diaries: An Operational Reference Book 1939-1945 (2014). Molenaar, F.J., De Luchtverdediging in de Meidagen 1940 (2 delen, Den Haag 1970).
•
Nierstrasz, V.E. (red), De strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog II (diverse delen, Den Haag 19521963).
•
Stichting VOMES, Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse ontplofbare oorlogsresten (CS-VROO-01), consultatieversie 21-02-2021.
•
Stichting VOMES, Nadere bepalingen voor het uitvoeren van Vooronderzoek en Risicoanalyse, behorende bij het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse ontplofbare oorlogsresten (CS-VROO-02), consultatieversie 2102-2021.
•
Zwanenburg, G.J., En nooit was het Stil. Kroniek van een Luchtoorlog (2 delen, Den -Haag 1990-1992).
Websites • •
delpher.nl dinoloket.nl
•
dotkadata.nl
•
explosievenopsporing.nl
•
kadaster.nl
•
ncap.org.uk
• •
verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl vergeltungswaffen.nl
•
vinkeveen.nl
Luchtfoto’s Datum
Sortie
Foto
Archief
19-04-1945 12-05-1945
4-2376 16-2173
3092 en 3093 1026
WUR TOPO
Tabel 3: Overzicht geanalyseerde luchtfoto’s.
Een VolkerWessels onderneming
23
EODD ruimingslijsten Raadpleging van digitale overzichten heeft tot de conclusie geleid dat er geen meldingen herleidbaar zijn tot het analysegebied van dit onderzoek. Ruimrapporten zijn derhalve niet aangevraagd. Mijnenvelden Raadpleging van mijnenboeken van de EOD heeft tot de conclusie geleid dat er geen mijnenvelden herleidbaar zijn tot het analysegebied van dit onderzoek. Leg- en ruimrapporten omtrent mijnenvelden zijn derhalve niet aangevraagd. Gemeentearchief Vinkeveen en Waverveen Inv.nr.
Naam
0959 Gemeente Vinkeveen en Waverveen, 1971-1988 672
Opsporing/ruiming kettingbom uit de Wereldoorlog II op perceel Achterbos 69/71, 1985/1989.
130
Huisnummering - (ON 2463), 1972/1983
131
Huisnummering, 1983/1988.
Tabel 4: Overzicht geraadpleegde stukken uit het gemeentearchief Vinkeveen en Waverveen.
Gemeentearchief Abcoude Proosdij Inv.nr.
Naam
1251 Luchtbeschermingsdienst van de gemeenten Abcoude-Proostdij en Abcoude-Baambrugge, later de gemeente Abcoude, 1939-1945 Tabel 5: Overzicht geraadpleegde stukken uit het gemeentearchief Abcoude Proosdij
Utrechts Archief Inv.nr.
Naam
1136 Militair gezag in de provincie Utrecht, 1945-1946 (1948) Archief van de Provinciale Militaire Commissaris in Utrecht 205 Ingekomen brieven van de Utrechtse gemeentebesturen, waarin opgegeven wordt waar en wanneer militaire vliegtuigen zijn neergestort en wat er met de bemanningen is gebeurd, 1945 207 Correspondentie over het melden van de ligplaatsen van landmijnen en andere onontplofte projectielen, 1945 214 Stukken betreffende het vernietigen van oorlogsgoederen en -materieel, 1945 i Archief van de Militaire Commissarissen van de districten Utrecht-centrum te Utrecht, Utrecht-oost te Amersfoort en Utrecht-west te Oudenrijn/Haarzuilens 374 Sectie IV Brandweer en Luchtbescherming: Ingekomen stukken, 1945 1202 Commissaris der Koningin in de Provincie Utrecht 1920-1954 235 1940 mei-juli 236 1940 aug.-dec 237 1941 640 1942-1943 Tabel 6: Overzicht geraadpleegde stukken uit het Utrechts Archief.
Een VolkerWessels onderneming
24
Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie Inv.nr.
Naam
077 Generalkommissariat für das Sicherheitswesen-Höhere SS-und Polizieführer Nord-West 1328 Dagberichten van de Befehlshaber der Ordnungspolizei Den Haag betreffende vijandelijke luchtaanvallen, 1940-1941. 216k Departement van Justitie 1940-1945 180 Rapporten van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politiekorpsen en de Marechaussee inzake het geven van het sein luchtalarm, het neerstorten van vliegtuigen en vliegtuigonderdelen en de vondst van niet-ontplofte explosieven, 23 juni 1943 - 28 april 1944. 181-185 Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en Marechaussee met betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeenten, 1943 - 1944. 181 Aalsmeer-Apeldoorn 182 Arcen-Arnhem 183 Baarn-Burgh 184 Capelle a/d IJssel-Dwingeloo 185 Echt-Zwolle 186 188
Meldingen van verschillende gemeenten betreffende ongevallen, beschietingen, bombardementen en het afwerpen van (lege) benzinetanks door vliegtuigen. Meldingen van luchtalarm in de provincies Gelderland en Overijssel, 18 september 1944 - 16 januari 1945.
Tabel 7: Overzicht geraadpleegde stukken uit het NIOD.
Nationaal Archief Inv.nr.
Naam
2.04.53.15 Archief van de Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen, 1937-1946 42 Commissaris der Koningin in de provincie Utrecht, nrs. 18.6.1 - 18.6.15 Meldingen en processen -verbaal ontvangen van gemeenten over geallieerde luchtactiviteiten 1940-1941 74 Utrecht 2.13.25 Archief van het Militair Gezag, (1939) 1943-1946 (1956) 1542 Rapporten en verslagen [4.04.00, 4.19.00], 1944-1945 1563 Rapporten betreffende bom- en granaatinslagen en de organisatie van luchtbeschermingsdiensten in gemeenten in Zeeland, Noord-Brabant en Limburg [4.46.00], 1944-1945 1567 Stukken betreffende de opsporing en ruiming van mijnen en andere explosieven [4.75.00], 1944-1945 Rapporten van de Censuurdienst van de Sectie PTT inzake brieven waarin melding gemaakt wordt van 1568 bombardementen, afschriften [4.06.00], 1944-1945 2809 Stukken betreffende de organisatie van de mijnopruimingsdienst en het opsporen en ruimen van mijnen die de uitvoering van bepaalde openbare werken verhinderen [IVf], 1945 3746 Overzicht van de ontmijning van Nederland, 1945 2.04.110 Archief van het Korps Hulpverleningsdienst, 1945-1974 20 Registers met krantenknipsels inzake explosieven. Z.d. 21 Registers met krantenknipsels inzake explosieven. 1945-1947 22 Registers met krantenknipsels inzake explosieven. 1957-1959
Een VolkerWessels onderneming
25
Inv.nr.
Naam
27 Register met krantenknipsels inzake ongevallen met oorlogstuig. [1965-1970] 28 Verzameling krantenknipsels inzake de Hulpverleningsdienst. [1947-1970] 2.13.210 Archief van de Commissie van Proefneming met hierin opgenomen afgedwaalde archiefbescheiden van onderdelen van de Artillerie-Inrichtingen en Artillerie onderdelen, (1814-) 1867-1942 23 Staten houdende opgaven van plaatsen waar mogelijk onontplofte projectielen zijn gevonden, die wel of niet geruimd zijn, 1940 2.13.71 Archieven van het Ministerie van Defensie te Londen [1940-1941]; Ministerie van Oorlog te Londen [1941-1945]; Departement van Oorlog: Bureau Londen [1945-1947], (1933) 1940-1947 (1974) 1788-2107 Rapporten betreffende verdedigingsstelsels in Nederland, 1941-1945 1895 Provincie Utrecht. 1943-1945 Tabel 8: Overzicht geraadpleegde stukken uit het Nationaal Archief
Nederlands Instituut voor Militaire Historie Inv.nr.
Naam
Collectie 409 Gevechtsverslagen en -rapporten mei 1940 Niet relevant Collectie 492 De strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog II Hoofddeel Nederlands verdediging tegen de Duitse aanval van 10 - 19 mei 1940 III 19 Beknopt overzicht van de krijgsverrichtingen der Koninklijke Landmacht 20 Beknopt overzicht van de krijgsverrichtingen der Koninklijke Landmacht, kaarten Collectie 575 Duitse verdedigingswerken in Nederland en rapporten van het Bureau Inlichtingen te Londen (1940-1945) Niet relevant Tabel 9: Overzicht geraadpleegde stukken uit het NIMH.
Semi-Statisch Informatiebeheer Defensie Inv.nr.
Naam
Archief van de Mijn- en Munitieopruimingsdienst DB 411 Gemeenten beginnend met de letter A DB 412 Gemeenten beginnend met de letter B (deel 1) DB 413 Gemeenten beginnend met de letter B (deel 2) DB 414 Gemeenten beginnend met de letter C DB 415 Gemeenten beginnend met de letter D DB 416 Gemeenten beginnend met de letter E DB 417 Gemeenten beginnend met de letter F DB 418 Gemeenten beginnend met de letter G (deel 1) DB 419 Gemeenten beginnend met de letter G (deel 2) DB 420 Gemeenten beginnend met de letter H (deel 1) DB 421 Gemeenten beginnend met de letter H (deel 2) DB 422 Gemeenten beginnend met de letter H (deel 3)
Een VolkerWessels onderneming
26
Inv.nr.
Naam
DB 423 DB 424 DB 425 DB 426 DB 427 DB 428 DB 429 DB 430 DB 431 DB 432 DB 433 DB 434 DB 435 DB 436 DB 437 DB 438
Gemeenten beginnend met de letters I en J Gemeenten beginnend met de letter K Gemeenten beginnend met de letter L Gemeenten beginnend met de letter M Gemeenten beginnend met de letter N Gemeenten beginnend met de letter O (deel 1) Gemeenten beginnend met de letter O (deel 2) Gemeenten beginnend met de letter P Gemeenten beginnend met de letter R Gemeenten beginnend met de letter S Gemeenten beginnend met de letter T Gemeenten beginnend met de letter U Gemeenten beginnend met de letter V Gemeenten beginnend met de letter W Gemeenten beginnend met de letter IJ / Y Gemeenten beginnend met de letter Z
Tabel 10: Overzicht geraadpleegde stukken uit het SIB.
The National Archives (Londen) Inv.nr.
Naam
AIR 14 Air Ministry: Bomber Command: Registered Files Day and Night Raid sheets 3360 - 3368 Day bomb raid sheets Vol. I – Vol. IX 1939 Sept - 1945 July Summaries of Form E reports 3141 - 3198 Summaries of Form E reports AIR 15 Air Ministry and Admiralty: Coastal Command: Registered Files 766 - 771 Coastal Command: Attack Sheets Nos. 1-893, 1940 Apr.- 1941 Sept. AIR 24 Air Ministry and Ministry of Defence: Operations Record Books, Commands 632 - 652 HQ Fighter Command, Appendices, 1944-1945 652 HQ Fighter Command, Appendices J - Z, 1945 May. AIR 37 Air Ministry: Allied Expeditionary Air Force, later Supreme Headquarters Allied Expeditionary Force (Air), and 2nd Tactical Air Force: Registered Files and Reports 715 2nd Tactical Air Force: Daily log: Sept.- Oct. 716 2nd Tactical Air Force: Daily log: Nov.- Dec. 717 2nd Tactical Air Force: Daily log: Jan.- Feb. 718 2nd Tactical Air Force: Daily log: Mar.- May Tabel 11: Overzicht geraadpleegde stukken uit The National Archives (Londen).
Een VolkerWessels onderneming
27
Bundesarchiv-Militärarchiv (Freiburg) Inv.nr.
Naam
RL 2-II Generalstab der Luftwaffe / Luftwaffenführungsstab 205-269 Lageberichte 1940-1941 Tabel 12: Overzicht geraadpleegde stukken uit het Bundesarchiv-Militärarchiv.
National Archives and Records Administration (Washington) Inv.nr.
Naam
RG 18 Mission Reports, World War II Combat Operations Reports 1941 - 1946 Niet relevant RG 407 War Diaries Niet relevant Tabel 13: Overzicht geraadpleegde stukken uit het NARA.
Library and Archives Canada (Ottawa)
Inv.nr.
Naam
RG24-C-3 War Diaries Niet relevant Tabel 14: Overzicht geraadpleegde stukken uit het LAC.
Een VolkerWessels onderneming
28
11.
Bijlage 2: Verwachtingskaart Ontplofbare Oorlogsresten
Een VolkerWessels onderneming
30
12.
Bijlage 3: Gebeurtenissenkaart Ontplofbare Oorlogsresten
Een VolkerWessels onderneming