Bijlage 5 Startnotitie toekomst afvalbrengstations

Startnotitie toekomst afvalbrengstations

Inhoud 1

2

3

Inleiding....................................................................................................................................3 1.1

Aanleiding .....................................................................................................................3

1.2

De Rondeveense context .............................................................................................3

1.3

Doel ...............................................................................................................................4

1.4

Globale aanpak .............................................................................................................4

Eerste stap: Verkennen en scenario’s ..................................................................................6 2.1

Inleiding .........................................................................................................................6

2.2

Feiten en cijfers.............................................................................................................6

2.3

Scenario’s .....................................................................................................................7

2.4

Proces, draagvlak en uitvoeringsstrategie ....................................................................8

2.5

Adviesrapport ................................................................................................................9

Vervolg .................................................................................................................................. 10 3.1

Besluitvorming gemeenteraad ................................................................................... 10

3.2

Planning ..................................................................................................................... 10

3.3

Kosten ........................................................................................................................ 11

Startnotitie toekomst afvalbrengstations

Pagina 2 van 11

1 Inleiding 1.1

Aanleiding De gemeente heeft 2 afvalbrengstations: 1 in Abcoude en 1 in Mijdrecht. In Mijdrecht is het afvalbrengstation ontstaan bij de gemeentewerf op het bedrijventerrein. Vanaf begin jaren ’90 wordt daar de mogelijkheid geboden grof huishoudelijk afval te brengen. In 2003 is het terrein heringericht tot een afvalbrengstation. Dit is doorgegroeid naar de situatie zoals die nu is. In Abcoude is in 2005 – 2006 bij de nieuwbouw van de gemeentewerf het afvalbrengstation ingericht. Het is kleiner dan in Mijdrecht en heeft beperktere openingstijden. Uit de periodieke risico-inventarisatie1 die is gedaan in het kader van de ARBOwet blijkt dat beide stations verouderd zijn en onderhoud nodig hebben. Dit blijkt ook uit dagelijkse ervaringen van inwoners en medewerkers. De risico-inventarisatie geeft een aantal aandachtspunten rond de inrichting. Omdat investeringen nodig zijn in veiligheid en onderhoud, is dit een logisch moment om breder over de afvalbrengstations na te denken. Maar ook om andere ontwikkelingen bij de overwegingen mee te nemen: Zijn de huidige locaties nog logisch of zijn er ook andere opties? Zijn er kansen om duurzaamheidsambities te realiseren? Zijn er kansen om ambities op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) te realiseren?

1.2

De Rondeveense context De gemeente heeft verschillende bronnen van informatie over afvalstromen en onderhoud en veiligheid van de afvalbrengstations. Zoals verschillende benchmarkonderzoeken door de Nederlandse Vereniging van afval- en Reinigingsdiensten (NVRD), gedetailleerde gegevens over ingezamelde afvalstromen door het jaar heen en de risico-inventarisatie. Ook ervaringen in de praktijk leveren een bijdrage aan het beeld van de situatie op de afvalbrengstations: -

In Mijdrecht zijn bezoekersstromen (inwoners die afval deponeren, parkeerbewegingen) niet gescheiden van werkzaamheden met de verrijdbare kraan. Deze is nodig om het afval in sommige containers aan te duwen en het is op drukke dagen onvermijdelijk dat dit tijdens openingstijden nodig is.

-

Containers staan te dicht op elkaar, waardoor de noodstop van containers lastig te bereiken kan zijn in geval van calamiteiten. Belijning en inrichting is onvoldoende om bezoekers zich op een correcte manier over het terrein te laten bewegen.

-

Het afvoeren en legen van containers gebeurt met een vrachtauto met haak-arm. Het is onvermijdelijk dat dit ook plaatsvindt tijdens de openingstijden, want de diverse afvalstromen moeten naar verschillende verwerkers worden gebracht en zijn dus afhankelijk van die openingstijden.

1 De ‘Tussentijdse evaluatie Arbo werkplan’, door Erik Bol, adviseur arbeid en gezondheid van Erik Bol

Training & Advies.

Startnotitie toekomst afvalbrengstations

Pagina 3 van 11

-

De maximale capaciteit van het aantal afvalstromen en de hoeveelheid afval die kan worden verwerkt lijkt te zijn bereikt. Verdere groei vraagt om inrichtingsmaatregelen en/of vaker afvoeren van afvalstromen van het terrein. In Mijdrecht worden lagere (kleinere capaciteit) containers gebruikt, omdat er geen verhoging op het terrein aanwezig is. Inwoners kunnen er zo toch makkelijker afval in werpen.

-

De verkeerssituatie op de afvalbrengstations is op drukke dagen rommelig en leidt tot opstoppingen. Ook lopen inwoners te voet en auto’s door elkaar. De doorstroming is niet optimaal, wat leidt tot wachttijden en rijen op de openbare weg.

-

Naast de veiligheid is ook het comfort voor de gebruikers voor verbetering vatbaar. Inwoners moeten in Mijdrecht het afval in containers tillen en daarvoor soms vaak heen en weer lopen naar de verschillende containers. In Abcoude is dit opgelost, doordat voor een aantal afvalstromen met de auto over een verhoging kan worden gereden.

Er is geen sprake van acute onveiligheid op de afvalbrengstations. De situaties zijn met goede werkafspraken te beheersen, maar dat zijn geen optimale oplossingen en het is onzeker of dit ook op termijn acceptabele oplossingen blijven. Hoewel er veel gegevens beschikbaar zijn, is er meer onderzoek nodig om antwoord te kunnen geven op vragen over de te verwachten ontwikkeling van afvalstromen de komende jaren. Maar ook om te onderzoeken wat de wisselwerking is tussen wat op de afvalbrengstations wordt ingezameld en wat in de containers thuis en welke invloed de afvalpas heeft (gehad) op de aangeboden goederen. Daarbij speelt een rol dat 2020 en 2021 atypisch waren door de coronapandemie.

1.3

Doel Het project heeft als doel de afvalbrengstations klaar te maken voor de toekomst met aandacht voor het vergroten van de veiligheid van bezoekers en medewerkers. Ook wordt gekeken naar het verbeteren van het comfort voor gebruikers en het benutten van kansen, zoals op het gebied van circulariteit. Deze startnotitie is het startpunt voor het aanpakken van de geschetste aandachtspunten en ontwikkelingen rond de afvalbrengstations. De startnotitie heeft als doel het project af te bakenen, het proces te structureren en te inventariseren welke informatie nodig is om een voorkeursvariant te kunnen kiezen.

1.4

Globale aanpak De afvalbrengstations kunnen vanuit verschillende gezichtspunten worden bekeken. Dat heeft tot gevolg dat het vraagstuk niet makkelijk tot één keuze is terug te brengen. Vandaar dat een proces wordt voorgesteld dat breed en globaal begint om daarna specifieker in te zoomen op de meest kansrijke scenario’s.

Startnotitie toekomst afvalbrengstations

Pagina 4 van 11

Stap 1: Verkennen en scenario’s In deze stap wordt zo breed mogelijk in kaart gebracht welke aspecten een rol spelen bij de afwegingen rond de afvalbrengstations. Op basis hiervan worden enkele kansrijke onderscheidende scenario’s samengesteld. Een globale business case voor deze scenario’s helpt bij de vergelijking. Het doel hiervan is om alle informatie op tafel te krijgen die nodig is om een principebesluit te kunnen nemen over een voorkeursscenario. Deze eerste stap is in hoofdstuk 2 verder uitgewerkt. Stap 2: Business case en realisatiestrategie In stap 2 wordt de haalbaarheid van het voorkeursscenario verder uitgewerkt in een business case en realisatiestrategie. Dat gaat niet alleen om een financiële onderbouwing, maar ook om de maatschappelijke haalbaarheid, eventuele samenwerking met externe partners en andere juridische en praktische haken en ogen. Deze fase levert de informatie op om te kunnen besluiten over de uitvoering van het project en het beschikbaar stellen van de noodzakelijke middelen. Stap 3: Realisatie De realisatie van het project wordt voorbereid en uitgevoerd.

Startnotitie toekomst afvalbrengstations

Pagina 5 van 11

2 Eerste stap: Verkennen en scenario’s 2.1

Inleiding Het resultaat van de eerste stap is dat de gemeenteraad een voorkeursalternatief kan kiezen. Daarvoor is veel informatie beschikbaar. Binnen de gemeente als het gaat om gegevens over afvalstromen en locaties. En buiten de gemeente bijvoorbeeld bij gemeenten met ervaringen met andere vormen van afvalbrengstations. Het verzamelen van deze informatie en het vertalen in enkele scenario’s die onderling kunnen worden vergeleken, vraagt expertise die de gemeente niet in huis heeft. Deze startnotitie dient daarom mede als onderzoeksopdracht voor een externe adviseur. In dit hoofdstuk zijn de resultaten beschreven die het onderzoek moet opleveren.

2.2

Feiten en cijfers Deelresultaat 1: Beschrijf de wettelijke en beleidskaders Het onderzoek beschrijft de landelijke, de regionale en gemeentelijke kaders over afvalverwerking, circulariteit en veiligheid. Daarbij onderscheidt het wet- en regelging, beleid en eventuele bestuurlijke afspraken. Het gaat zowel om geldende stukken als om ontwikkelingen. Daarbij wordt beschreven hoe ‘hard’ doelstellingen zijn. Deze landelijke, regionale en gemeentelijke kaders dienen als randvoorwaarde voor het onderzoek als ze bindend zijn en als criterium als ze richtinggevend zijn. Deelresultaat 2: Zet de feiten voor De Ronde Venen op een rij Het onderzoek verzamelt de beschikbare gegevens over huishoudens, afvalstromen, volumes, verwerking, reststroom, enzovoort voor De Ronde Venen. Het geeft inzicht in de trede van de afvalhiërarchie2 en circulariteitsladder3 waar de verwerking zich bevindt. Daarbij wordt ook gekeken naar bezoekersaantallen van de huidige afvalbrengstations en piekmomenten van drukte. De invloed van de demografische ontwikkeling op deze gegevens hoort hierbij. Hoe is de situatie nu en welke ontwikkeling mag de gemeente verwachten? Tenslotte zijn er andere projecten in de gemeente die een relatie kunnen hebben met de ontwikkeling van de afvalbrengstations, zoals woningbouwprojecten.

Deelresultaat 3: Inventariseer de verschillende mogelijke typen afvalbrengstations Het onderzoek geeft inzicht in de verschillende vormen van afvalbrengstations, milieustraten, circulaire ambachtscentra en upcycle-centra die bestaan. En de verschillende functionaliteiten die deze vormen bieden en hoe dit is georganiseerd. Daarbij wordt specifiek gekeken naar gemeenten die vergelijkbaar zijn met De Ronde Venen.

2 De afvalhiërarchie is opgenomen in hoofdstuk 4 van het Landelijk Afvalbeheerplan 3. 3 Zie hiervoor de website van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland: R-ladder - Strategieën van

circulariteit (rvo.nl)

Startnotitie toekomst afvalbrengstations

Pagina 6 van 11

Per vorm worden goede en eventueel minder goede voorbeelden opgenomen. En wordt beschreven of deze typen specifieke eisen stellen aan locatie en/of organisatie. Het gaat naast de afvalverwerking om verschillende oplossingen gericht op het comfort en de veiligheid van de gebruiker. Om circulariteit (10 R’en) en innovatie. Om maatschappelijk verantwoord ondernemen en verschillende vormen van samenwerking of privatisering. Welke functionaliteit is nu ook in De Ronde Venen aanwezig op het afvalbrengstation of elders? Welke mogelijke lokale partners zijn er in De Ronde Venen met een relatie met deze functies? Deelresultaat 4: Breng bestaande en potentiële nieuwe locaties in kaart Voor de toekomst zijn verschillende combinaties en invullingen denkbaar. Aanpassen of herontwikkelen op de bestaande locaties, herontwikkelen op één van de bestaande locaties, de werf en het afvalbrengstation samenvoegen op één bestaande of nieuwe locatie, een andere locatie ontwikkelen in combinatie met andere functies zoals kringloopactiviteiten, een volledig nieuwe centrale locatie ontwikkelen. In De Ronde Venen is op dit moment een aantal locaties direct of indirect in gebruik voor afvalstromen (exclusief commerciële verwerkers): Afvalbrengstation Mijdrecht (Industrieweg 50, 3641 RM Mijdrecht)

Afvalbrengstation Abcoude

• • • •

(Bovenkamp 15, 1391 LA Abcoude)

Gemeentewerf Wilnis

• • •

(Ringdijk 7, 3648 EB Wilnis)

Kringkoop Mijdrecht (Constructieweg 66, 3641 SN Mijdrecht)

• • • • •

ABS gecombineerd met gemeentewerf, uitvalbasis van de medewerkers groen, opslag van gereedschappen en voertuigen Oppervlakte terrein: circa 4150 m² inclusief werf, circa 2600 m² ABS Open op werkdagen en zaterdag ABS gecombineerd met gemeentewerf, uitvalbasis van de medewerkers voor het gebied Abcoude, opslag van gereedschappen, zout en voertuigen. Oppervlakte terrein: circa 3650 m² inclusief werf, circa 1200 m² ABS Open op woensdag en zaterdag voor inwoners Gemeentewerf, uitvalsbasis van medewerkers riolering en wegen, opslag van materiaal, gereedschappen, zout en voertuigen Oppervlakte terrein circa 4350 m² Niet open voor inwoners Sociale onderneming Richt zich op hergebruik van producten in materialen Directe verkoop van grondstoffen en verkoop van producten in winkel

Het onderzoek brengt de relevante kenmerken van de bestaande locaties in kaart en verkent of er alternatieve nieuwe locaties zijn.

2.3

Scenario’s Deelresultaat 5: Beschrijf enkele kansrijke ontwikkelscenario’s Deelresultaat 3 geeft inzicht in de keuzes die er zijn als het gaat om functionaliteit van de voorzieningen. Op basis hiervan worden in het onderzoek enkele realistische scenario’s uitgewerkt die uiteenlopen op het gebied van impact, functionaliteit, circulariteit en MVO. De aandachtspunten die de gemeenteraad heeft meegegeven bij de voorbereidende bijeenkomst van 24 januari 2024 helpen bij het ontwikkelen van de scenario’s.

Startnotitie toekomst afvalbrengstations

Pagina 7 van 11

De beschrijving laat zien welke eisen dit stelt aan de benodigde locatie en in hoeverre bestaande en nieuwe gemeentelijke locaties hiervoor mogelijk geschikt zijn of geschikt te maken zijn. Voor alle scenario’s geldt: •

De afvalbrengstations voldoen in de toekomst (net als nu) aan wet- en regelgeving, zoals bijvoorbeeld de Wet Milieubeheer en veiligheidsregels voor bezoekers en medewerkers.

•

De afvalbrengstations kunnen minimaal de huidige afvalstromen verwerken plus een groeimarge voor extra capaciteit en aanvullende (wettelijke) afvalstromen.

Deelresultaat 6: Analyseer voor- en nadelen inclusief een globale business case Het onderzoek brengt voor- en nadelen van de scenario’s in kaart. Het gaat om een verkennend onderzoek; in deze fase vindt dit plaats op basis van gegevens die bij de gemeente of in openbare bronnen beschikbaar zijn en op basis van de deskundigheid en ervaring van de onderzoeker. De scenario’s worden in ieder geval vergeleken aan de hand van de volgende criteria: Criterium Toelichting Comfort gebruikers Weinig wachten, weinig zoeken, weinig lopen, weinig tillen. In een veilige omgeving. Bereikbaarheid De afstand die inwoners moeten rijden, eenvoudige en veilige aanrijroutes, doorstroming bij en op het terrein. Capaciteit Oppervlakte terrein, afvalstromen die verwerkt kunnen worden, capaciteit die verwerkt kan worden, ruimte voor groei. Uitvoerbaarheid Termijn van realisatie, zekerheid van realisatie, maatschappelijke uitvoerbaarheid, financiële en andere risico’s Efficiency Schaalvoordelen, functiescheiding, combinatievoordelen. Duurzaamheid Hergebruik ter plekke, verwerking circulair, reststroom, mogelijkheden SROI en MVO. Neveneffecten Afvaldumping, misbruik locaties. Samenwerking Kansen samenwerking maatschappelijke partijen of andere overheden. Lokale economie Kansen om lokale ondernemers te betrekken bij de afvalverwerking.

Daarnaast wordt per scenario een globale business case uitgewerkt waarin kosten van realisatie, eventuele opbrengsten van vrijkomende locaties en structurele kosten (bijvoorbeeld effecten op benodigd personeel) en opbrengsten (bijvoorbeeld opbrengsten van grondstoffen uit afval) op hoofdlijnen op een rij worden gezet. Daarin worden mogelijke mitigerende maatregelen meegenomen en de doorwerking op de hoogte van de afvalstoffenheffing.

2.4

Proces, draagvlak en uitvoeringsstrategie Deelresultaat 7: Organiseer passende inwonerparticipatie en consulteer medewerkers Maak hiervoor een aanpak aan de hand van het Inwonerparticipatiebeleid van de gemeente op een manier die past bij de verkennende fase van het onderzoek. Het gaat vooral om het verzamelen van informatie over de verwachtingen die inwoners hebben van een afvalbrengstation als het gaat om comfort, bereikbaarheid en de afvalstromen die ze kwijt kunnen en welke kosten daartegenover mogen staan. En welk belang ze hechten aan aspecten als afvalscheiding en circulariteit. Hoe denken inwoners dat het afvalbrengstation bijdraagt aan het beter scheiden van afval en mogelijk verlagen van de kosten? Voor de inwonerparticipatie kan het onderzoek gebruik maken van gemeentelijke instrumenten, zoals het inwonerpanel.

Startnotitie toekomst afvalbrengstations

Pagina 8 van 11

Daarnaast bieden ook de medewerkers van de afvalbrengstations nuttige inzichten over oplossingen welke in de praktijk wel of niet kunnen werken en bovenal wat hen helpt bij het prettig en veilig doen van hun werk. Deelresultaat 8: Verzamel realistische flankerende maatregelen Naar verwachting passeren in het onderzoek oplossingsrichtingen de revue die in alle scenario’s en mogelijk direct kunnen worden toegepast. Bijvoorbeeld verbeteringen door werkafspraken, samenwerking met andere gemeenten of partijen, samenwerking met lokale ondernemers, differentiatie van waar welke afvalstromen kunnen worden aangeboden of het invoeren van tarieven voor dienstverlening, et cetera. Maar ook mogelijkheden om de afvalverwerking op een hogere trede van de afvalhiërarchie of 10-R ladder te krijgen of het beïnvloeden van het gedrag van inwoners. Kansrijke oplossingsrichtingen krijgen een plek in het onderzoek met een beschrijving van voor- en nadelen en eventuele randvoorwaarden. Deelresultaat 9: Adviseer de gemeente over het vervolgproces en de uitvoeringsstrategie Sluit de verkenning af met een advies over de uitvoering van de volgende fase:

2.5

•

Welke eisen moet de gemeente stellen aan het vervolg?

•

Welke deskundigheid heeft de gemeente hiervoor nodig?

•

Raming van capaciteit en kosten volgende fase

•

Advies over noodzakelijke contractaanpassingen

•

Advies over inwonerparticipatie in het vervolgproces

•

Advies over het betrekken van mogelijke samenwerkingspartners

Adviesrapport Het verkennend onderzoek wordt afgesloten met een adviesrapport op basis waarvan de gemeenteraad een besluit kan nemen over een voorkeursscenario voor de afvalbrengstations en de te nemen vervolgstappen. Hierin worden de deelresultaten op een overzichtelijke manier samengevat tot een onderbouwd advies aan de gemeenteraad over de toekomst van de afvalbrengstations. In de rapportage is het duidelijk waar gebruikte gegevens vandaan komen en in hoeverre deskundigenoordelen gebaseerd zijn op bestaand onderzoek of ervaringen bij andere projecten. Waar mogelijk wordt referentiemateriaal gebruikt om de analyse te illustreren en onderbouwen.

Startnotitie toekomst afvalbrengstations

Pagina 9 van 11

3 Vervolg 3.1

Besluitvorming gemeenteraad Met deze startnotitie geeft de gemeenteraad de kaders mee voor een verkennend onderzoek naar de toekomst van de afvalbrengstations in De Ronde Venen. Dit is de eerste stap van dit project. Op basis van de onderzoeksresultaten kan de gemeenteraad een voorkeursscenario kiezen. Voorafgaand aan de raadsbehandeling licht de onderzoeker de onderzoeksresultaten toe in een voorbereidende bijeenkomst in de raad. • Kaders voor verkennend onderzoek • Uitwerken verschillende scenario's • Business case op hoofdlijnen • Globale check draagvlak

Besluit startnotitie • Budget onderzoek

• Keuze voorkeursscenario • Kaders voor business case en realisatiestrategie • Kosten en baten

Besluit voorkeurs- • Samenwerking en draagvlak • Voorbereidingsbudget scenario

• Uitvoering voorkeursscenario • Budget realisatie Besluit realisatie

3.2

Planning Voor de verkennende fase zoekt de gemeente een onderzoekspartner met specifieke kennis en ervaring over afval, afvalbrengstations en circulariteit. De startnotitie is de basis voor de aanbesteding van deze opdracht. Hieronder staat de globale planning. In dit proces gaat zorgvuldigheid boven snelheid; het kan zijn dat de aanpak van de gekozen onderzoekspartner leidt tot een aanpassing.

Startnotitie • Maart 2024

Aanbesteding • April - mei 2024

Startnotitie toekomst afvalbrengstations

Opdrachtverlening • Mei 2024

Uitvoering • Mei - sept 2024

Advisering • Oktober 2024

Besluitvor ming • December 2024

Pagina 10 van 11

3.3

Kosten Voor het verkennend onderzoek is maximaal € 70.000 nodig. Hiervoor is geen budget in de begroting opgenomen. Deze incidentele kosten kunnen ten laste gebracht worden van de voorziening afvalstoffenheffing. Een kostenraming voor de volgende fase(n) is een onderdeel van het resultaat van het verkennend onderzoek. Bij de besluitvorming over het verkennend onderzoek wordt een voorstel gedaan over deze kosten.

Startnotitie toekomst afvalbrengstations

Pagina 11 van 11