Bijlage 1: Inwonerparticipatiebeleid

Afspraken voor lokaal samenspel Inwonerparticipatiebeleid De Ronde Venen

Voorwoord Inwonerparticipatie is een moeilijk woord voor iets dat eigenlijk heel gewoon is: namelijk dat we samenwerken. Dat kan gaan om moeilijke opgaven en om leuke ideeën. Met als gemeenschappelijk kenmerk dat onze gemeente er mooier of sterker van wordt. Dat samenwerken is niet altijd makkelijk. Daarvoor kunnen verschillende redenen zijn. Bijvoorbeeld dat er over een onderwerp erg uiteenlopende meningen bestaan. Of dat er technische of financiële grenzen zitten aan wat er kan. Dit kan er toe leiden dat we wel willen samenwerken, maar elkaar niet goed meer begrijpen. Met alle teleurstelling van dien. Vandaar dat deze nota de titel “Afspraken voor lokaal samenspel” heeft gekregen. Met deze afspraken weten we beter wat we van elkaar kunnen verwachten. En kunnen we elkaar daar ook op aanspreken. Dat gebruiken we om het samen steeds een stapje beter te gaan doen. Er is in onze gemeente de komende jaren genoeg te doen! Als we de ambities uit het coalitieakkoord ‘In het hart’ waar willen maken, moeten we stevig aan de slag. En dat doen we met iedereen die daaraan mee wil helpen: inwoners, ondernemers, organisaties, bestuurders en ambtelijke organisatie. Want de gemeente dat zijn we samen! Maarten van der Greft Wethouder Sociaal domein, Inwonerparticipatie en Openbare ruimte

Inwonerparticipatiebeleid De Rond Venen

Pagina 2 van 11

Inhoud 1

Inleiding ...................................................................................................................................4 1.1 1.2 1.3

2

Inwonerparticipatie in De Ronde Venen ...............................................................................6 2.1 2.2

3

Wat willen we bereiken met inwonerparticipatie? ........................................................6 Acht afspraken voor lokaal samenspel ........................................................................6

Inwonerparticipatie mogelijk maken ....................................................................................9 3.1 3.2 3.3

4

De samenleving en zeggenschap ................................................................................4 Wat is dat: Lokaal samenspel? ....................................................................................4 Leeswijzer ....................................................................................................................5

Wie maken inwonerparticipatie mogelijk? ....................................................................9 Hoe maken we inwonerparticipatie mogelijk? ..............................................................9 Wat zetten we in om inwonerparticipatie mogelijk te maken?....................................10

De inwonersparticipatie van de toekomst .........................................................................11 4.1 4.2 4.3

Nu… ...........................................................................................................................11 Over vier jaar… ..........................................................................................................11 Over tien jaar… ..........................................................................................................11

Inwonerparticipatiebeleid De Rond Venen

Pagina 3 van 11

1 Inleiding 1.1

De samenleving en zeggenschap De samenleving verandert. De tijd dat we 1 keer per 4 jaar naar de stembus gaan en het voor de rest aan het bestuur overlaten op wat inspraakmomenten na, is al lang voorbij. De representatieve democratie alleen is niet meer voldoende. De gemeente betrekt inwoners meer en eerder bij beleid en plannen. En inwoners nemen vaker het initiatief. Ook in gemeente De Ronde Venen zien we deze ontwikkeling. Met de afspraken voor lokaal samenspel ondersteunen we deze ontwikkeling.

1.2

Wat is dat: Lokaal samenspel? Lokaal Samenspel in De Ronde Venen is dat inwoners, ondernemers, organisaties en gemeente met elkaar werken aan oplossingen voor de vraagstukken en plannen die er zijn in onze gemeente.

Met “Lokaal Samenspel” hebben we het over alle samenwerking tussen inwoners1 en de gemeente. Onafhankelijk van wie hiervoor het initiatief neemt. In bestuurlijke taal noemen we dit inwonerparticipatie2. Daarnaast gebruiken we de term overheidsparticipatie. Dan gaat het om de situatie waarin inwoners een plan hebben en aan de gemeente vragen daarin mee te doen. Waarom en hoe we dit doen, is het onderwerp van de volgende hoofdstukken.

1 2

Waar we over inwoners spreken, bedoelen we ook ondernemers en organisaties Deze begrippen gaan over inwoners die zich betrokken voelen bij en inzetten voor zaken in de samenleving. Soms daartoe uitgenodigd door de overheid (inwonerparticipatie). En de specifieke situatie dat inwoners een initiatief hebben en de overheid vragen om mee te doen (overheidsparticipatie). Meer hierover op: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/burgerschap/burgerparticipatie https://prodemos.nl/samenwerking/gemeenten/burgerparticipatie/ https://www.movisie.nl/burgerparticipatie

Inwonerparticipatiebeleid De Rond Venen

Pagina 4 van 11

1.3

Leeswijzer • •

De kern van het beleid bestaat uit vier doelen en acht afspraken. Deze leest u in hoofdstuk 2 In hoofdstuk 3 staat wat we tot onze beschikking hebben om goede inwonerparticipatie

•

mogelijk te maken Hoofdstuk 4 kijken we vooruit naar de inwonersparticipatie van de toekomst

Dit beleidsstuk beperkt zich tot de kern. Er is veel meer te zeggen over hoe dit stuk tot stand is gekomen en welke overwegingen zijn gemaakt. Deze staan in de bijlagen. Daar is ook de uitvoering en juridische doorvertaling verder uitgewerkt. Bijlage 1: Toelichting en verantwoording Bijlage 2: Beschikbare instrumenten en middelen Bijlage 3: Implementatie Bijlage 4: Inwonerparticipatieverordening Bijlage 5: inwonerparticipatierichtlijn (inhoudelijke opzet, zonder vormgeving)

Inwonerparticipatiebeleid De Rond Venen

Pagina 5 van 11

2 Inwonerparticipatie in De Ronde Venen 2.1

Wat willen we bereiken met inwonerparticipatie? Er zijn vier doelen van inwonerparticipatie in De Ronde Venen. Inwonerparticipatie-activiteiten dragen hier aan bij.

Zorgvuldig besluiten nemen Betere plannen maken Prettig samenleven Draagvlak creëren

Alle belangen in kaart voordat keuzes worden gemaakt, transparante afwegingen Nieuwe inzichten en alternatieven opdoen, knelpunten en nadelen verhelpen Rekening houden met elkaar, luisteren, iedereen voelt zich gezien en gehoord (saamhorigheid) De steun voor besluiten in de samenleving vergroten, door zorgvuldig, transparant en met oog voor de ander te werken

Er blijven altijd plannen, initiatieven en activiteiten bestaan waar niet iedereen hetzelfde over denkt. Hoe zorgvuldig het proces ook is doorlopen. Het is heel mooi als het lukt om oplossingen te vinden waar iedereen blij van wordt. Als dit niet kan, is het extra belangrijk om zorgvuldig en transparant te zijn over de afwegingen.

2.2

Acht afspraken voor lokaal samenspel Of de initiatiefnemer nu een inwoner, een ondernemer of de gemeente is: de volgende afspraken gelden voor iedereen. 1

De inwonerparticipatie-aanpak draagt bij aan de 4 doelen De activiteiten richten zich op de vier doelen. De aanpak, afwegingen en -

besluitvorming laten dit zien. Alle betrokkenen worden in staat gesteld om hier aan bij te dragen, door gelijke informatiepositie, een open dialoog en transparante doorwerking in de besluitvorming.

2

Direct geraakt? Dan meer te zeggen! Hoe dichter het vraagstuk of het initiatief bij de inwoner ligt, hoe belangrijker en groter

-

betrokkenheid en zeggenschap is. En hoe meer men zich ook betrokken voelt. De eigen straat, de eigen leefomgeving, de eigen voorzieningen: allemaal zaken waar inwoners zoveel mogeljk zelf aan het roer staan. De gemeente pakt een grotere rol naarmate er meer publiek geld nodig is of het

-

algemeen belang een grotere rol speelt. De initiatiefnemer (inwoner of gemeente) gaat na wie er direct geraakt worden en kan hier anderen bij betrekken.

Inwonerparticipatiebeleid De Rond Venen

Pagina 6 van 11

3

Ieders belang weegt mee (inclusief3) De initiatiefnemer (inwoner of gemeente) doet zijn best alle belanghebbenden te

-

betrekken en heeft oog voor diversiteit in de samenleving: ook mensen die niet snel zelf meepraten. Daarvoor zet de initiatiefnemer middelen en werkvormen in die passen bij de belanghebbenden. Inzet van belanghebbenden bepaalt het succes.

4

Samenwerken begint met luisteren Alle betrokkenen luisteren naar elkaar met de intentie om te begrijpen wat de ander drijft. Luisteren betekent niet “precies doen wat de ander zegt”. Maar luisteren is wel de basis voor zoeken naar gezamenlijke oplossingen, elkaar helpen, bijdragen aan de vraag van de ander, rekening houden met elkaar.

5

6

Elke vraagstuk heeft zijn eigen aanpak (maatwerk) De aanpak kan keer op keer verschillen, omdat betrokken, specifieke opgaven of -

andere omstandigheden nooit helemaal hetzelfde zullen zijn. De initiatiefnemer (inwoner of gemeente) snijdt de aanpak toe op de situatie en

-

doelgroepen, zodat deze optimaal bijdraagt aan de doelen van het lokaal samenspel. Daarbij gebruiken we de ervaring die we opdoen om te blijven leren.

Inwonerparticipatie start zo vroeg mogelijk De initiatiefnemer (inwoner of gemeente) bedenkt vooraf hoe belanghebbenden te betrekken bij het vraagstuk. Dat kan bij alle fasen: Het start al bij het eerste idee. En vervolgens bij het maken van een plan, de uitvoering en de evaluatie. -

Soms is het vraagstuk er niet geschikt voor om al bij het eerste idee anderen te betrekken. Bijvoorbeeld omdat er wat uitzoekwerk moet worden gedaan. Dan legt de initiatiefnemer dat uit en geeft aan wanneer wél betrokkenheid wordt georganiseerd.

7

Communicatie over inwonerparticipatie is duidelijk De initiatiefnemer (inwoner of gemeente) is vanaf de start duidelijk over welke ruimte

-

er is voor inbreng (kaders), wie welke rol en verantwoordelijkheid heeft, wie er uiteindelijk besluit. Hij doet dit in eenvoudige taal, gebruikt plaatjes en vermijdt jargon. Tijdens het hele proces neemt de initiatiefnemer betrokkenen stap voor stap mee. Hij

-

geeft vooraf aan wanneer hij communiceert. En hij komt deze afspraken na. Hij is toegankelijk en stelt informatie beschikbaar. Ingewikkelde stukken vat hij samen. De besluitnemer maakt duidelijk wat er met de opgehaalde informatie en meningen is

-

gedaan. Hoe hij dit heeft meegewogen in het uiteindelijke besluit. Wanneer inwoners inbreng leveren bij of vragen stellen aan de gemeente, zorgt de gemeente dat de status van de behandeling hiervan duidelijk is.

3

Een inclusieve samenleving is een samenleving waaraan iedereen optimaal kan deelnemen, ongeacht leeftijd, culturele achtergrond, gender, inkomen, talenten of beperkingen. In een inclusieve samenleving kan iedereen op een gelijkwaardige manier meedoen met clubs en verenigingen, op de arbeidsmarkt, op school en in de buurt.

Inwonerparticipatiebeleid De Rond Venen

Pagina 7 van 11

8

Inwoners met een initiatief voelen zich welkom bij de gemeente Het is duidelijk waar initiatiefnemers zich bij de gemeente kunnen melden en wat ze -

dan mogen verwachten (en wat niet). De gemeente staat positief tegenover inwoners met ideeën. Mocht iets écht niet

-

kunnen, dan is ze daar ook duidelijk over. De gemeente neemt het initiatief niet over, maar denkt mee over hoe de gemeente dit kan ondersteunen.

Inwonerparticipatiebeleid De Rond Venen

Pagina 8 van 11

3 Inwonerparticipatie mogelijk maken 3.1

Wie maken inwonerparticipatie mogelijk? Dat doen we met zijn allen Met de initiatiefnemers, of dat nu de gemeente, een inwoner of een ondernemer is. Met de belanghebbenden, de omwonenden, de direct betrokkenen bij bepaalde plannen. En met de besluitnemers: dat kan de gemeente zijn -de raad of het college- of inwoners van een bepaalde wijk of straat. Want de gemeente dat zijn wij. Maar ieder heeft daarin wel een eigen verantwoordelijkheid voor het resultaat. We hebben verschillende rollen en petten Dat kan inwonerparticipatie ingewikkeld maken. De één wil iets en de ander juist niet; wie hakt dan de knoop door? Hieronder een aantal rollen die voor kunnen komen in een inwonerparticipatieproces. Het is belangrijk om vooraf duidelijk vast te leggen wie welke rol heeft.

Initiatiefnemer

Belanghebbende

Besluitnemer

3.2

Rol Een inwoner, ondernemer, organisatie of de gemeente heeft een idee dat hij wil realiseren óf ziet een probleem waarvoor hij een oplossing zoekt. Een partij die effecten van het initiatief ondervindt en dat belang inbrengt in het proces. Dit kan ook een maatschappelijke organisatie zijn, die een maatschappelijk belang inbrengt. Degene die de afwegingen maakt en de knoop doorhakt. Is vaak (maar niet altijd) gemeenteraad of college.

Verantwoordelijkheid Maakt de inwonerparticipatieaanpak, zodat iedereen zich betrokken en gehoord voelt, zorgt voor transparantie, staat open voor nieuwe ideeën Luistert naar initiatiefnemer, brengt belang en eventuele ideeën in, informeert zich

Stelt vooraf kaders voor besluitvorming, maakt zorgvuldige afweging, controleert of alle belangen in beeld zijn en of inwonerparticipatie zorgvuldig is doorlopen.

Hoe maken we inwonerparticipatie mogelijk? Een initiatief, beleidsvraag of andere activiteit? Inwonerparticipatieplan maken! Dit inwonerparticipatieplan draagt bij aan de 4 doelen van inwonerparticipatie in De Ronde Venen en laat zien hoe de 8 afspraken worden ingevuld. Dit mag kort en bondig! Eén A4 is vaak genoeg. Inwonerparticipatie is een volwaardig onderdeel van elk (beleids)proces Tijd en kosten voor inwonerparticipatieactiviteiten worden mee geraamd bij elk project. In de verschillende fasen van de planning is ruimte voor inwonerparticipatie. Een vergelijkbare informatiepositie is voorwaarde voor goede inwonerparticipatie Informatie waar de gemeente over beschikt, is ook (eenvoudig) beschikbaar voor inwoners. Hebben we nog vragen? Dan delen we de antwoorden daarop ook.

Inwonerparticipatiebeleid De Rond Venen

Pagina 9 van 11

“Hoe zou ik zelf benaderd willen worden?” In de communicatie met elkaar staat deze vraag centraal. Vriendelijk, duidelijk, to-the-point, op tijd, enz. zijn begrippen die hierbij een rol spelen.

3.3

Wat zetten we in om inwonerparticipatie mogelijk te maken? Er zijn verschillende mogelijke instrumenten Er is geen blauwdruk voor goede inwonerparticipatie, omdat elke situatie anders is. Juist die verschillen maken het belangrijk steeds opnieuw na te denken over wie betrokken wordt en wat de kaders zijn. En vervolgens bewust kiezen welke instrumenten worden ingezet. Veel instrumenten die we kunnen inzetten heeft de gemeente in huis Bijvoorbeeld: Diverse informatiekanalen (bv. website, gemeentepagina, social media) Verschillende loketten (bv. mailbox, goud in je wijk, accountmanager bedrijven,

-

contactfunctionarissen (aanspreekpunt voor wijk-en dorpscomités en bewonersgroepen) Mogelijkheden om in actie te komen (bv. groenadoptie, uitdaagrecht, referendum) Specifieke middelen en activiteiten (bv. bijeenkomsten, folders, campagnes,

werkgroepen, MKB toets) Digitale tools (bv. inwonerpanel, specifieke websites) In bijlage 2 is een uitgebreider overzicht van beschikbare inwonerparticipatiemiddelen opgenomen. Maar er is altijd nog veel te leren en te ontwikkelen Want het kan altijd beter. En de samenleving en de mogelijkheden om samen te werken blijven in beweging. De gemeente speelt daar op in bijvoorbeeld door: Medewerkers te trainen (in schrijven, organiseren en plannen, het voeren van het -

goede gesprek, etc.) en te stimuleren om kritisch te zijn op wat er beter kan. Het opnemen van inwonerparticipatie in steeds meer werkprocessen Het maken van formats (bijvoorbeeld voor een inwonerparticipatieaanpak) en

hulpmiddelen (bijvoorbeeld de inwonerparticipatierichtlijn; bijlage 5) Het steeds verbeteren van de website, socials en andere digitale tools In bijlage 3 is opgenomen welke instrumenten en acties geïmplementeerd kunnen worden. De Inwonerparticipatieverordening (bijlage 4) en de Referendumverordening zorgen voor juridische borging Daarmee zorgen we dat voor de meest ingrijpende instrumenten, zoals het uitdaagrecht en het referendum, aan de wet wordt voldaan. En dat de te volgen procedures en voorwaarden vastliggen.

Inwonerparticipatiebeleid De Rond Venen

Pagina 10 van 11

4 De inwonersparticipatie van de toekomst 4.1

Nu… Gaan inwoners en gemeente samen de nieuwe afspraken in praktijk brengen. Er komen veel onderwerpen op ons af om mee aan de slag te gaan. Dat is een proces van leren en ontwikkelen voor alle partijen. Ook daarin luisteren we, brengen we ideeën in en hebben en houden we begrip voor elkaars rol en positie.

4.2

Over vier jaar… Is er een nieuw ijkmoment. Hoe hebben we het gedaan? Waar laten we steken vallen? Hoe kijken inwoners, ondernemers, organisaties en gemeente naar elkaar? De nieuwe gemeenteraad bepaalt dan de volgende ambitie en wil vast en zeker weer een stap verder gaan met inwonersparticipatie.

4.3

Over tien jaar… Is het niet te zeggen hoe inwonersparticipatie er uit ziet. Tien jaar terug hadden we ook niet kunnen voorspellen waar we nu staan. Toch was toen de ontwikkeling al wel herkenbaar: De ontwikkeling waarin de verhouding tussen overheid en inwoners verandert en steeds meer een gelijkwaardige samenwerkingsrelatie is geworden. We weten dus niet wat het wordt, maar één ding weten we zeker: De ontwikkeling gaat door.

Inwonerparticipatiebeleid De Rond Venen

Pagina 11 van 11