Bijlage 1.4a beleidsnotitie uitdaagrecht in De Ronde Venen
Tekst van het document
POSTADRES
BEZOEKADRES
Postbus 250
T
0297 29 16 16
3640 AG Mijdrecht
F
0297 28 42 81
Croonstadtlaan 111
E
gemeente@derondevenen.nl
3641 AL Mijdrecht
I
www.derondevenen.nl
AUTEUR(S)
Thijs Harmsen
DATUM
15 juni 2021
STATUS
definitief
Beleidsnota Leren met het uitdaagrecht in gemeente De Ronde Venen
Onderhoud aan het Hugo de Vriespark in Abcoude door werkgroep Groen Abcoude
Inhoud 1 - Inleiding .............................................................................................................................................3 1.1 - Uitdaagrecht als onderdeel van participatiebeleid ......................................................................3 2 - Wat is het uitdaagrecht? ..................................................................................................................4 3 - Het uitdaagrecht in De Ronde Venen ..............................................................................................5 3.1 - Voorbeelden van uitdaagrecht in De Ronde Venen ...................................................................5 3.2 - Wat wil De Ronde Venen bereiken met het uitdaagrecht? .........................................................5 3.3 - Hoe werkt het uitdaagrecht in De Ronde Venen? ......................................................................5 3.4 - Leren met het uitdaagrecht .........................................................................................................7 3.5 - Vervolg ........................................................................................................................................8
1 - Inleiding Bij het uitdaagrecht gaat het om een initiatief van bijvoorbeeld inwoners, maatschappelijke organisaties of sportverenigingen. Via het uitdaagrecht kunnen deze initiatiefnemers een voorstel indienen om een publieke taak over te nemen van gemeente De Ronde Venen, waarbij zij denken dit werk slimmer, beter, goedkoper of anders te kunnen doen. In de praktijk zijn er in De Ronde Venen al een aantal initiatieven met een uitdaagrecht-achtig karakter en is het van belang om met elkaar af te spreken hoe hiermee om te gaan.
1.1 - Uitdaagrecht als onderdeel van participatiebeleid Gemeente De Ronde Venen is bezig met de ontwikkeling van participatiebeleid. Aanleiding is een verwachte wijziging in de Gemeentewet en de komst van de Omgevingswet. De wijziging van de Gemeentewet komt waarschijnlijk in de loop van 2021. De wetswijziging verplicht gemeenten de inspraakverordening te verbreden naar een participatieverordening. In de wetswijziging wordt hoogstwaarschijnlijk ook het uitdaagrecht opgenomen. Gemeenten moeten dan aangeven of en hoe inwoners van dit recht gebruik kunnen gaan maken. Het uitdaagrecht is een specifieke vorm van participatie in de uitvoeringsfase.
In deze notitie komt aan de orde: •
Wat het uitdaagrecht is
•
Het uitdaagrecht toepassen in De Ronde Venen -
Randvoorwaarden
-
Gezamenlijk leren om te gaan met het uitdaagrecht
-
Aandachtspunten
-
Vervolgacties
210624 beleidsnotitie uitdaagrecht in de ronde venen.docx - pagina 3 van 8
2 - Wat is het uitdaagrecht? Bij het uitdaagrecht gaat het om een initiatief vanuit bijvoorbeeld inwoners, maatschappelijke organisaties of sportverenigingen. Via het uitdaagrecht kunnen deze initiatiefnemers een voorstel indienen om een publieke taak over te nemen van gemeente De Ronde Venen, waarbij zij denken dit werk slimmer, beter, goedkoper of anders te kunnen doen. Inwoners en andere initiatiefnemers krijgen met het uitdaagrecht daadwerkelijk de mogelijkheid om hun idee te gaan uitvoeren. Het uitdaagrecht (ook wel Right to Challenge genoemd) is vastgelegd in onder andere de Wet Maatschappelijk Ondersteuning, in de Wet op de Bibliotheekvoorzieningen en wordt ook betrokken bij de uitvoering van het Klimaatakkoord en bij de vernieuwing van het landbouwbeleid. Het Rijk gaat dit recht hoogstwaarschijnlijk opnemen als een 'kan-bepaling' in de wijziging van de Gemeentewet in 2021. Met een 'kan-bepaling' regelt de wet dat het uitdaagrecht kan en mag, maar niet hoeft. Het uitdaagrecht kan gebruikt worden bij de gemeentelijke taken die zijn opgenomen in de gemeentebegroting. In principe staan alle (combinaties van) taken hiervoor open, maar er zijn wel diverse uitzonderingen.
Het uitdaagrecht geldt niet voor die gemeentelijke taken als beoordeling van subsidies, toezicht, vergunningverlening of de gemeentelijke interne bedrijfsvoering of als sprake is van uitvoering van hogere regelgeving waarbij de gemeente geen of nauwelijks beleidsvrijheid heeft. Daarnaast zijn taken op het gebied van veiligheid (politie, BOA’s), GGD en Brandweer uitgesloten.
210624 beleidsnotitie uitdaagrecht in de ronde venen.docx - pagina 4 van 8
3 - Het uitdaagrecht in De Ronde Venen 3.1 - Voorbeelden van uitdaagrecht in De Ronde Venen De Ronde Venen kent al een aantal initiatieven met een uitdaagrecht-achtig karakter. Voorbeelden hiervan zijn: •
Het onderhoud aan het Hugo de Vriespark in Abcoude door werkgroep Groen Abcoude;
•
Het groenonderhoud in de IJsvogelbuurt in Baambrugge door buurtbewoners;
•
Adoptie van verschillende groenstroken en bloembakken, waarbij beheer-, adoptieovereenkomsten worden afgesloten tussen gemeente en inwoners,
•
Het initiatief Het Sporthuis Abcoude kent elementen met een uitdaagrecht-achtig karakter.
3.2 - Wat wil De Ronde Venen bereiken met het uitdaagrecht? Gemeente De Ronde Venen beoogt met het uitdaagrecht het volgende te bereiken: •
Invulling geven aan de eigen kracht van bewoners, maatschappelijke organisaties, sociale initiatieven, e.a. met meer eigen verantwoordelijkheid,
•
De taken van de gemeente met een grotere maatschappelijke meerwaarde laten uitvoeren en/of
•
Efficiënter omgaan met gelden van de gemeenschap.
3.3 - Hoe werkt het uitdaagrecht in De Ronde Venen? De gemeente stelt voorwaarden aan het uitdaagrecht Het uitdaagrecht staat onder voorwaarden open voor onder meer inwoners en maatschappelijke organisaties. •
De uitdaging betreft een huidige lokale voorziening of gemeentelijke taak betreft, zoals opgenomen in de gemeentebegroting.
•
Daarnaast zijn de initiatiefnemers verbonden aan of geworteld in De Ronde Venen (inwoners, maatschappelijke organisaties, sportverenigingen, etc.).
•
De initiatiefnemers kunnen een maatschappelijke meerwaarde bieden, bijvoorbeeld door bij te dragen aan inschakeling van meer mensen met afstand tot de arbeidsmarkt, het behouden of creëren van maatschappelijke voorzieningen (dorpshuis, andere voorziening of ontmoetingsplek, ……), een innovatieve aanpak voor maatschappelijke vraagstukken (duurzaamheid, sociale innovatie) of innovatie in de uitvoering (bijvoorbeeld door gebruik van milieu- en natuurvriendelijke materialen, en een betere aansluiting van het aanbod op de bewoners / klant).
•
Het vergroten van betrokkenheid bij de lokale gemeenschap is ook een voorwaarde bij het uitdaagrecht: het gevoel van eigenaarschap en verantwoordelijkheid neemt toe.
•
De betrokken initiatiefnemers maken aannemelijk dat zij de prestatie kunnen leveren én tonen aan dat er draagvlak is voor hun idee bij de betrokken bewoners / gebruikers waarbij niemand door het initiatief wordt geschaad
•
De kosten voor de uitvoering van de taak zijn bij voorkeur lager, maar in ieder geval niet hoger dan de huidige kosten.
210624 beleidsnotitie uitdaagrecht in de ronde venen.docx - pagina 5 van 8
Gemeente De Ronde Venen heeft hierbij de plicht en wens van behoorlijk bestuur naar haar huidige contractpartners en dit kan betekenen dat sommige initiatieven (nog) niet kunnen worden gehonoreerd in verband met nog lopende contracten. Initiatiefnemers kunnen een voorstel indienen als aan de vooraf opgestelde voorwaarden wordt voldaan. Hoe verloopt een uitdaging? •
Initiatiefnemers hebben een idee, werken dit in eerste instantie op hoofdlijnen uit en kijken of er draagvlak is.
•
Zij dienen een eerste idee in bij de gemeente.
•
Er vindt een oriënterend overleg plaats tussen de gemeente en de initiatiefnemers: is er sprake van het overnemen van een gemeentelijke taak, is het uitdaagrecht de goede vorm of zijn er andere vormen van facilitering mogelijk?
•
De initiatiefnemers werken hun voorstel verder uit. Indien nodig zorgt de gemeente voor het verstrekken van nadere informatie, zodat de initiatiefnemers hun voorstel kunnen opstellen.
•
De initiatiefnemers kijken of er draagvlak is bij bewoners/gebruikers/derden voor hun initiatief en geven aan hoe groot dit draagvlak is. Gemeente en initiatiefnemer bepalen vooraf wat onder draagvlak wordt verstaan. Dit gebeurt per initiatief.
•
De initiatiefnemers dienen de uitdaging in bij de gemeente.
•
Officieel neemt de gemeente het besluit. In de praktijk betrekt de gemeente bewoners/belanghebbenden bij de besluitvorming, zodat de gemeente weet of er voldoende draagvlak is.
•
De gemeente legt de afspraken vast met de initiatiefnemers. Denk aan afspraken over het beoogde maatschappelijke resultaat, de budgetten, duur, de samenwerking en afstemming tussen gemeente, initiatiefnemers, gebruikers/bewoners.
Welke taken van de gemeente staan open voor uitdagingen? Bij het uitdagen van taken kijkt de gemeente of het taken zijn die de gemeente daadwerkelijk zelf uitvoert (door ambtenaren) of dat het taken zijn die de gemeente uitbesteedt. De taken die de gemeente zelf uitvoert, kan de gemeente in principe relatief snel overdragen of laten aansturen door initiatiefnemers. Deze staan dus open voor uitdagingen. Bij taken die de gemeente uitbesteedt, is vaak sprake van een meerjarig contract met andere partijen. Hier kan het uitdaagrecht worden ingezet bij het aflopen van het contract. Als er sprake is van uitdaging van een taak met een nog lopend contact met een externe partij, gaat de gemeente het overleg aan tussen initiatiefnemers, gemeente en externe partij om te zien of en hoe gezamenlijk de ambitie van de initiatiefnemers kan worden gerealiseerd. 210624 beleidsnotitie uitdaagrecht in de ronde venen.docx - pagina 6 van 8
De gemeente zal bij nieuwe contracten opnemen dat delen ervan kunnen worden uitgedaagd, zodat de externe partijen hiervan op de hoogte zijn. Als een taak is uitgedaagd en deze uitdaging is toegekend, komt deze taak niet opnieuw in aanmerking voor een uitdaging door een andere groep van gebruikers voor de duur van de periode waarvoor de uitdaging geldt. Randvoorwaarden om in de praktijk te kunnen werken met het uitdaagrecht Om met de uitvoering van het uitdaagrecht in de dagelijkse praktijk aan de slag te kunnen, werkt de gemeente aan diverse zaken als: •
Een helder en transparant werkproces in gemeente De Ronde Venen met een (digitaal) ‘loket’ om een uitdaging in te dienen. De initiatieven komen binnen bij 1 (digitaal) loket (Goud in je wijk). Hierin zitten vakspecialisten vanuit verschillende disciplines, zodat de aanvraag integraal getoetst wordt. Hierdoor zal weinig tot geen extra capaciteit nodig zijn.
•
Een vast contactpersoon voor de uitdagers.
•
Eventueel ondersteuning bij het indienen van een uitdaging en een helder besluitvormingsproces.
•
Bij de uitvoering van iedere uitdaging moeten onderlinge verantwoordelijkheden van uitdagende partijen en van de gemeente helder zijn. Het moet bijvoorbeeld duidelijk zijn wie aansprakelijkheid is als iets misgaat.
•
In het aanbestedings-, subsidie- en inkoopbeleid moet een clausule worden opgenomen over de mogelijkheid van het uitdaagrecht, zodat hiermee rekening wordt gehouden in (nieuwe) contracten van de gemeente.
•
De gemeente zorgt actief en gestructureerd voor communicatie over het uitdaagrecht. Dit betekent dat de gemeente de hoofdlijnen van het uitdaagrecht bekend maakt, hoe initiatiefnemers nieuwe uitdagingen kunnen indienen en wat daarbij de procedures zijn. De gemeente maakt dit via verschillende kanalen bekend, waaronder de gemeentelijke website, de gemeentepagina en via lokale media.
•
Ook informeert de gemeente partijen als maatschappelijke organisaties en bewonersinitiatieven.
3.4 - Leren met het uitdaagrecht Het uitdaagrecht is nieuw voor gemeente De Ronde Venen. Dit betekent dat De Ronde Venen en initiatiefnemers moeten leren en experimenteren hoe dit recht in de lokale praktijk invulling krijgt. De gemeente gaat hiermee aan de slag en vult al werkende weg het uitdaagrecht verder in. Dit doet de gemeente door (de ervaringen met) het uitdaagrecht te bespreken met het gemeentebestuur en binnen de gemeentelijke organisatie, door te werken aan kennisontwikkeling van ambtenaren en bestuurders in bijeenkomsten en bijvoorbeeld Leerateliers van het Netwerk Right to Challenge. Daarbij kijkt de gemeente De Ronde Venen naar: •
de afstemming en samenwerking tussen gemeente, initiatiefnemers en gebruikers/bewoners;
•
de wijze van werken binnen de gemeente;
•
de maatschappelijke meerwaarde: hebben de uitdagingen geleid tot meerwaarde voor gebruikers/inwoners?
210624 beleidsnotitie uitdaagrecht in de ronde venen.docx - pagina 7 van 8
•
de bestede middelen: worden de taken uitgevoerd met lagere maatschappelijke kosten of wordt er voor hetzelfde geld meer bereikt door het uitvoeren van uitdagingen?
•
de mogelijkheden voor verbetering of aanpassing van het uitdaagrecht in gemeente De Ronde Venen.
Als er aanleiding is om tussentijds aanpassingen te doen in de uitgangspunten en criteria rondom het uitdaagrecht, en natuurlijk als sprake is van een succesvolle uitdaging, informeert het college de gemeenteraad hierover in de planning- en controlcyclus en via informatienota's. Aandachtspunten bij de invoering van het uitdaagrecht Bij de invoering van het uitdaagrecht in gemeente De Ronde Venen zijn er de volgende aandachtpunten: •
Het is vooraf niet bekend hoeveel uitdagingen er worden ingediend. Ervaringen bij andere gemeenten leren dat het beperkt blijft tot maximaal enkele tientallen aanvragen.
•
Indien het uitdaagrecht een grote vlucht neemt, kan er in theorie zoveel werk worden overgedragen dat binnen het ambtelijk apparaat overcapaciteit ontstaat. Tot op heden zijn de initiatieven in Nederland kleinschalig zonder gevolgen voor de werkgelegenheid.
3.5 - Vervolg Met het vaststellen van deze beleidsnota geeft het college richting aan de uitvoering van het uitdaagrecht. De vervolgacties zijn: •
Het verder inrichten van het proces voor het aanvragen van het uitdaagrecht (zomer 2021).
•
Bekendmaking van de mogelijkheid van het uitdaagrecht via de website van de gemeente, via de lokale media en via het informeren van maatschappelijke organisaties (vanaf september 2021 minimaal elk half jaar).
•
Het indien nodig aanpassen van het aanbestedings-, subsidie- en inkoopbeleid (najaar 2021).
•
Samen met initiatiefnemers ervaring opdoen met het uitdaagrecht en leren van de resultaten (procesmatig en inhoudelijk, maar ook voor de werkwijze van de gemeente) en deze ervaringen publiceren (2021 - 2023).
•
Via raadsinformatienota's de raad jaarlijks informeren over de voortgang en uitkomsten van initiatieven die gebruik maken van het uitdaagrecht.
210624 beleidsnotitie uitdaagrecht in de ronde venen.docx - pagina 8 van 8