250507 Cultuurhistorisch rapport - Veenhut (geanonimiseerd)

Se

M Pay

i

ee ee

Objectgegevens

Adres

Postcode

Algemeen : Hoge Bomen Eiland in de Vinkeveense Plassen

Plaats

: Vinkeveen

Kadastraal

: gemeente Vinkeveen, sectie H,

Oorspronkelijke functie Huidige functie

nummer 2437 en 2438 : veenschuur : woning

Bouwjaar

: 1900

NN ErfgoedAdvies

_ ( Cudenbosch a OT

Bezoekdatim

Auteur 5 i

dat

apportagedatum

S18 aptil 2025

hs : | 2025 : apri

a ErfgoedAdvies aanvaardt geen aansprake-

Wee sult van dit onderzoek of de toepassing van de adviezen.

voor eventuele schade voortvloeiend uit het gebruik van de re-

Redengevende omschrijving Veenschuur op Hoge Bomen Eiland in Vinkeveense Plassen

2

Inleiding

Deze beschrijving dient om de cultuurhistorische waarden van de veenschuur op het Hoge Bomen Eiland in de Vinkeveense Plasssen in Vinkeveen vast te stellen. In de beschrijving worden de gevels met de klok mee beschreven, beginnend bij de voorgevel. Met de voorgevel van de veenschuur wordt de kopgevel waarin de voordeur aanwezig is bedoeld. Deze is zuidwest gericht. De afzonderlijke gevels worden van links naar rechts beschreven.

niet lang was. De veenarbeiders konden hierin schuilen, eten en vermoedelijk ook slapen. Na de Tweede Wereldoorlog werd er ook zand afgezogen uit de

Vinkeveense Plassen. Het zand is onder andere gebruikt bij de aanleg van de A2 en voor woningbouw in Amsterdam. De in het rapport beschreven veenschuur is gelegen op een legakker Hoge Bomen Eiland, dat gelegen is in de Vinkeveense Plassen.

Situering, geschiedenis en hoofdvorm In de zevende of achtste eeuw werd al begonnen met vervening van het westen van Nederland. Dit breidde zich vanaf de tiende eeuw uit in oostelijke richting, richting de Utrechtse Heuvelrug uit. Hierdoor werd veenlandschap omgevormd tot landbouwgrond. Daarvoor moest oeverbossen en later het lage kreupelhout verdwijnen, waardoor brandhout geleidelijk aan op raakte. Het ‘zwarte goud’ zoals turf ook wel werd genoemd werd toen steeds belangrijker. Turf werd gewonnen door de

veengronden te ontginnen, deze werd te drogen gelegd op legakkers en/of in veenschuren. Het gedroogde veen wordt turf genoemd.

Ook in het gebied Demmerick nabij Vinkeveen wordt vanaf 1138 veen gewonnen. Hierdoor ontstaat een klein buurtschap Vinkeveen. De naam Vinkeveen is afgeleid van het woord ‘vink’ of ‘vinkje’, dat lichte turf betekent. Deze lichte turf vilamde meer

en veroorzaakte nauwelijks as.

In de rode cirkel de locatie van de veenschuur gelegen in de Vinkeveense Plassen. Bron:Pdokviewer.

De ontginnen van de Vinkeveense Plassen begon in de negentiende eeuw en duurde tot in de jaren zeventig van de twintigste eeuw. Veel van de gewonnen turf ging richting Amsterdam. Het ontginnen gebeurde vanaf de achttiende eeuw al door sei-

zoenarbeiders uit Duitsland, zo ook voor de ontginning in de Vinkeveense Plassen. Enkele Duitse familienamen komen nog voor in het gebied. De veenarbeiders werden gehuisvest in veenschuren. Dit waren eenvoudige onderkomens deels opge-

bouwd uit hout en riet waardoor de levensduur van de schuren Redengevende omschrijving Veenschuur op Hoge Bomen Eiland in Vinkeveense Plassen

3

Tussen 1811-1832 wordt Nederland kadastraal ingemeten en

ingetekend. Deze kaarten heten kadastrale minuutplannen. Op het eerste kadastrale minuutplan van gemeente Abcoude uit 1828 staat het gebied waarin de legakker met de veenschuur is gelegen ingetekend. Het gebied onderaan de kaart, waarin ook het perceel is gelegen, is rood gearceerd. Dit gebied is bij wet op 19 juli 1881 overgegaan naar de gemeente Vinkeveen. Het

perceel van de huidige veenschuur wordt dan aangeduid als perceel 206.

Het perceel dat in gebruik is als ‘weiland’ is dan in eigendom van

. Hij is tevens eigenaar van het rechter naast-

gelegen perceel 226. In 1837 verkoopt

de weilanden aan controleur , notaris en veenman . Waarna in 1842 de kinderen van

Het Hoge Bomen Eiland met in de rode cirkel de veenschuur. Bron:Pdokviewer.

voor de helft eigenaar worden samen met Herma-

die afkomstig is uit Vinkeveen. In 1860 komen de twee percelen in eigendom van verschillende eigenaren. Perceel 206 komt dan in eigendom van (Pieterszoon) en

beide veehouder en veenman

en afkomstig uit Vinkeveen. Veehouder en veenman wordt in 1861 alleen eigenaar van het perceel. Het perceel is dan nog steeds 1 ha en 44 are groot en staat vermeld als weiland. De opvolgende legger is niet leesbaar waardoor er kadastraal een ‘gat’ is. In deze periode, 1954, werd de veen-

schuur in gebruik genomen door de scouting. Uit overlevering blijkt dat ene de scouting toestemming gaf de veenschuur te gaan gebruiken. De veenschuur zou toen dus al in eigendom van de zijn geweest. De eerstvolgende kadastrale hulpkaart waarop het perceel wordt vermeld dateert uit 1973. Op deze kaart is reeds zicht-

De veenschuur. Bron:Pdokviewer.

baar dat het gebied is omgevormd tot water met legakkers. De legakker heeft dan perceelnummer 1248 en is in gebruik als ‘water, grasland’. De legakker is dan in eigendom van , te weten

roep), Redengevende omschrijving Veenschuur op Hoge Bomen Eiland in Vinkeveense Plassen

(zonder be-

(kapper), 4

(zonder beroep),

atie-exploitant)

(recre-

Everdina

Julieta

(verpleegkundige),

Anne Marie Wilhelmina (kantoorbediende), Wilhelmus Antonius (timmerman), Nicolaas Henricus Hyacinthus (admi-

nistratief employé) en

(employé b/e

jachthaven). Zij hebben ieder 1/9® deel in eigendom.

In 1981 wordt de legakker onderverdeeld in drie percelen. Op het middelste perceel staat plusje (+) ingetekend. Deze lijkt overeen te komen met de locatie van de huidige veenschuur. Het Kadaster begon vanaf 1927 met het maken van luchtfoto’s van Nederland. Het gebied van de Vinkeveense plassen werd in 1937 vanuit de lucht voor het eerst gefotografeerd. Op een luchtfoto uit 1937 staat op de huidige legakker een bouwwerk afgebeld. Dit is zeer waarschijnlijk de huidige veenschuur. In 1860 komt het rechter buurperceel 226 in eigendom van de Vinkeveense veehoudster en veehouder Cor. In 1872 wordt voor dit perceel een splitsing

:=F

SNS ih

£

Kadastrale Minuutplan uit 1828, perceel rood omkaderd. Bron: beeldbank RCE

opgetekend (perceel 60 en 59). Perceel 60 komt dan in eigendom van veenman Gerrit Diehuis. In 1881 wordt op dit perceel een gebouw op de hulpkaart ingetekend. Uit het leggerartikel blijkt er in 1877 een ‘turfschuur’ staat vermeld bij soort eigendom. Op de hulpkaart uit 1901 staat de veenschuur nog afgebeeld en wordt in het bijbehorende leggerartikel de ‘turfschuur’ nog vermeld. In hetzelfde legger staat ook ‘amove ’vermeld wat verwijderd of verplaatst betekend. In 1927 wordt de turfschuur niet meer vermeld in het leggerartikel. De turfschuur is dan niet meer aanwezig op het perceel en kan zijn gesloopt of verplaatst naar een ander perceel.

Y; Kadstrale minuutplan 1828 ingezoomd, pe rceel rood omkaderd. Bron: Beeldbank RCE.

Redengevende omschrijving Veenschuur op Hoge Bomen Eiland in Vinkeveense Plassen

74

|

&

4 oy yy)

lerap hs Kadastrale hulpkaart uit 1881, percee! rood omkaderd. Op buurperceel verschijnt dan de turfschuur (pijl). Bron: Kadaster Archiefviewer, gem Vinkeveen, sectie F,

archiefnr. 1A.

te

9

Kadastrale hulpkaart uit 1973, perceel rood omkaderd. Op buurperceel staat de turfschuur (pijl) ingetekend. Bron: Kadaster Archiefviewer, gem Vinkeveen, sectie F,

archiefnr. 143.

Redengevende omschrijving Veenschuur op Hoge Bomen Eiland in Vinkeveense Plassen

L, Kadastrale hulpkaart uit 1981. Bron: Kadaster Archiefviewer, gem Vinkeveen, sectie F, archiefnr. 169.

Aangezien de veenschuur op het buurperceel in 1927 niet meer aanwezig is, waarschijnlijk in 1901 verwijderd, en er op één van de eerste luchtfoto’s uit 1937 de veenschuur op de legakker Hoge Bomen Eiland zichtbaar is is de kans aanwezig dat de huidige beschreven veenschuur de verwijderde veenschuur op het naastgelegen perceel is. Uit dendrologisch onderzoek van de gebruikte vuren balken blijkt tevens dat de balken zijn gekapt rond 1876. Hieruit kan worden afgeleid dat de veenschuur of is opgebouwd uit hergebruikt hout wellicht van de geamoveerde veenschuur op het buurperceel of, zoals eerder vermeld, dat de geamoveerde veenschuur op het buurperceel is verplaatst naar het huidige

perceel. Het verplaatsen van (veen)schuren of hergebruiken van (houten) onderdelen kwam veel voor en past binnen de his-

torische bouwpraktijk. Uit overlevering blijkt dat de veenschuur tijdens de Tweede Wereldoorlog diende als veilige schuilplaats voor het verzet, onderduikers en gezochte personen vanwege afgelegen ligging midden in de plas. Uit oude foto’s en verhalen blijkt dat de veenschuur naast het gebruik tijdens de turfwinning vanaf 1954 tot 2024 ook is gebruikt door de Scouting Abcoude. Daarnaast is de veenschuur in dezelfde periode ingezegd als kapel. De wekelijkse zondagmis werd bezocht door scouts, vissers en omwonenden rondom de plassen.

Luchtfoto uit 1937, vermoedleijk huidig veenschuur omcirkeld. Bron: KCC Kadaster. Redengevende omschrijving Veenschuur op Hoge Bomen Eiland in Vinkeveense Plassen

7)

v Lie Foto uit jaren ’60 van de kapel. Bron: eigenaar

Foto uit 1966 van een mis in de veenschuur. Bron: eigenaar

Omdat veenschuren niet gebouwd werden voor het ‘eeuwige leven’ werden er regelmatig aanpassingen/verbeteringen aangebracht zo ook bij de in dit rapport beschreven veenschuur. De huidige veenschuur is gebouwd vanuit een samengestelde plattegrond, rechthoekig met twee uitbouwen, onder een met

bitumen gedekt flauw hellend zadeldak. De nok is evenwijdig aan de legakker gelegen. Het dak is afgewerkt met een houten

windveren en deels met zinken bakgoten. Door het dak steken twee afvoeren. Aan het glooiende dak is zichtbaar dat de veenschuur deels verzakt is. Dit is vooral aan de noordwestzijde zichtbaar. Redengevende omschrijving Veenschuur op Hoge Bomen Eiland in Vinkeveense Plassen

8

De gevels zijn voorzien van gepotdekselde houten delen die grotendeels geschroefd zijn aangebracht. De gepotdekselde delen zijn later aangebracht, zeer waarschijnlijk rond of net voor de Tweede Wereldoorlog. In de jaren zestig van de twintigste eeuw zijn voor de vensters stalen luiken aangebracht

door de scouting en is ook de constructie onder ander in de vloer verstevigd.

Voorgevel van de veenschuur. Linkerzijgevel (noordwestzijde) De linkerzijgevel is de langsgevel van de oorspronkelijke veenschuur. Uiterst links is een opgeklampte loopdeur aan gehengen aanwezig, gelegen in een iets terugliggende deel van de gevel. In de rest van deze gevel zijn vier houten vensters aanwezig van verschillende afmeting en indeling. Naast de venSSS

Huidige veenschuur vanuit het zuiden.

sters zijn stalen luiken met roodwit zandlopermotief aanwezig. Op een foto uit 1960 zijn de vier vensters al zichtbaar. De luiken lijken op deze foto tegen de gevel te staan.

Voorgevel (zuidwestzijde) De voorgevel is de kopgevel van de oorspronkelijke veenschuur. Hierin bevindt zich rechts in de aanbouw de toegangsdeur met roodwit zandlopermotief.

Redengevende omschrijving Veenschuur op Hoge Bomen Eiland in Vinkeveense Plassen

9

Linkerzijgevel met links, terugliggend, de

-Ahéy”. Vinkeveense plossen,

Linkerzijgevel.

Veenschuur in 1960. Bron: eigenaar.

Redengevende omschrijving Veenschuur op Hoge Bomen Eiland in Vinkeveense Plassen

10

Achtergevel (noordoostzijde) In de achtergevel bevindt zich rechts in de gevel een venster zonder luiken. Op de foto van de veenschuur uit 1958 en 1960 is in deze gevel geen venster zichtbaar. Het venster is dus na

1960 aangebracht.

Foto veenschuur waarschijnlijk te dateren rond 1958. Bron: eigenaar.

Achtergevel van de veenschuur.

Redengevende omschrijving Veenschuur op Hoge Bomen Eiland in Vinkeveense Plassen

11

poe

a

feck

i

De rechterzijgevel met dichte luiken. rkenners op het

eiland

Foto uit 1958 met op de achtergrond de achtergevel. Bron: eigenaar.

Rechterzijgevel (zuidoostzijde) De rechterzijgevel is de zijgevel van de twee uitbouwen waar-

bij de linker uitbouw iets terugliggend is geplaatst. In dit deel is een venster aanwezig. In de rechter uitbouw zijn twee houten vensters aanwezig van verschillende afmeting en indeling. Tussen de vensters bevindt zich een loopdeur. De vensters zijn af te sluiten met stalen luiken met roodwit zandlopermo-

tief.

Rechterzijgevel vanaf het water.

Redengevende omschrijving Veenschuur op Hoge Bomen Eiland in Vinkeveense Plassen

12

Interieur

Constructie veenschuur De constructie van de veenschuur is opgebouwd uit houten

staanders waarop houten vuren schaarspanten zijn aangebracht. De houten staanders zijn aan buitenzijde afgewerkt met gepotdekselde delen en aan de binnenzijde met meerdere lagen planken. Het dak wordt waarschijnlijk ondersteund door

acht vuren schaar spanten waarvan er een is weggewerkt in een scheidingswand. De spanten zijn opgebouwd met spantbenen, (soms dubbele) makelaar en een hanebalk. De spanten dragen af op de houten staanders. Enkele onderdelen zijn na 1954, toen de scouting het gebouw ging gebruiken, verstevigd/opgedikt. De onderdelen zijn deels geschroefd en deels gespijkerd.

LS

Aansluiting spanten met muurwerk waarachter staanders zitten.

Interieur veenschuur De toegangsdeur in de kopgevel geeft toegang tot de huidige keuken. De linker- en achterwand zijn eveneens afgewerkt met gepotdekselde delen. Tegen de achterwand zijn nog enkele oorspronkelijke oude potdekseldelen aanwezig. In de linker eveneens gepotdekselde wand is een loopdeur aanwezig

waardoor de grote achterliggende ruimte te betreden is. Vanuit deze ruimte kunnen via een deur in de achter- en in de rechterwand de overige ruimtes die ingericht zijn als slaapka-

mer betreden worden. In de grote ruimte zijn naast deze deuren tegen de wand stapelbedden aanwezig uit de tijd van de

scouting. De stapelbedden tegen de achterwand zijn recent Houten spanten.

weggewerkt achter een kastenwand. In de veenschuur is een stenen begane grond vloer aanwezig.

Redengevende omschrijving Veenschuur op Hoge Bomen Eiland in Vinkeveense Plassen

13

sn

%

Grote ruimte met tegen de achterwand en rechts de stapelbedden van de scouting (pijlen).

Keuken.

CCOREEEEL

Oudere plank omcirkeld.

Grote ruimte met links de doorgang naar de aanbouw.

Redengevende omschrijving Veenschuur op Hoge Bomen Eiland in Vinkeveense Plassen

14

Waardering Deze waardering is opgesteld aan de hand van de waarde-

Dit heeft de voormalige veenschuur in gaafheid aangetast, echter is de massa van een bouwlaag met zadeldak nog steeds

ringscriteria voor de bouwkunst van de Rijksdienst voor Cultu-

afleesbaar en de oorspronkelijke functie als veenschuur nog

reel Erfgoed.

herkenbaar.

De waardering heeft betrekking op de veenschuur op het Hoge Bomen Eiland.

Zeldzaamheid Het object vertegenwoordigt een hoge zeldzaamheidswaarde

Cultuurhistorische waarden

vanwege de historie als voormalige veenschuur. Tevens is de veenschuur van cultuurhistorische, situationele en ensemble

De voormalige veenschuur is van hoge cultuurhistorische waarde als uitdrukking van de sociaaleconomische groei van Vinkeveen en omgeving door de turfwinning in de Vinkeveense plassen. Tevens vertegenwoordigt de veenschuur bij-

waarde en vertegenwoordigt als enig overgebleven veenschuur zeldzaamheidswaarde op lokaal en regionaal niveau.

zondere herinneringswaarde vanwege het oorspronkelijke gebruik als veenschuur, daarna als schuilplaats in WOII en als

kapel. Architectuur- en kunsthistorische waarden Het object heeft geen architectuurhistorische waarde vanwege de eenvoudige typologie en vormgeving.

Situationele en ensemblewaarden De voormalige veenschuur is van hoge situationeel waarde als onderdeel van de Vinkeveens Plassen en vormt een ensemble met de legakkers en Vinkeveense Plassen. Gaafheid en herkenbaarheid

Doordat het object niet voor een lange levensduur is gebouwd zijn er in de loop der tijd de nodige aanpassingen gedaan om het object levensbestendig te maken. Zo zijn de gevels afgewerkt met gepotdekselde delen, de binnenzijde met meerdere lagen hout, zijn er vensters aangebracht/vernieuwd en is het

dak afgewerkt met bitumen.

Redengevende omschrijving Veenschuur op Hoge Bomen Eiland in Vinkeveense Plassen

15