240403 Raadsinformatiebrief Ontwikkelingen in uitvoering Jeugdwet II

Raadsinformatiebrief Ontwikkelingen in uitvoering Jeugdwet II

Raadsinformatiebrief Aan: de gemeenteraad Datum: 4-4-2024 Portefeuillehouder: Maarten van der Greft Naam behandelend ambtenaar: Gerda van Dijk Organisatieonderdeel: Toegang Jeugd en WMO Registratienummer: Klik of tik om tekst in te voeren. Ter inzage: Klik of tik om tekst in te voeren. Bijlage(n): Klik of tik om tekst in te voeren. Bijlage 1 – Beantwoording schriftelijke vragen D66, VVD en RVB inzake ontwikkelingen in uitvoering Jeugdwet

Onderwerp: Raadsinformatiebrief Ontwikkelingen in uitvoering Jeugdwet II

Geachte raad, Aanleiding Op 21 maart 2024 is de raad geïnformeerd over de financiële tegenvaller van € 2.7 miljoen voor de uitvoering van de Jeugdwet middels de raadsinformatiebrief Ontwikkelingen in uitvoering Jeugdwet. De eerste uitkomsten uit de nadere analyse die de afgelopen dagen gedaan is en op dit moment nog verder wordt uitgevoerd heeft nader inzicht gegeven. Over deze inzichten wil het college de raad informeren middels deze raadsinformatiebrief. Om deze inzichten in een breder perspectief te kunnen plaatsen wordt het kader van de Jeugdwet nader geschetst in deze raadsinformatiebrief. Door de partijen D66, VVD en Ronde Venen Belang zijn schriftelijke vragen gesteld naar aanleiding van de eerder verstuurde raadsinformatiebrief over de ontwikkelingen in de uitvoering van de Jeugdwet. De beantwoording van deze vragen is als bijlage 1 bijgevoegd bij deze raadsinformatiebrief. Kernboodschap Jeugdwet In 2015 besloot de Rijksoverheid het jeugdzorgsysteem te decentraliseren. Als de hulp dicht bij huis wordt aangeboden, zou de hulp voor kinderen toegankelijker zijn. De gemeenten werden verantwoordelijk, het Rijk betaalde de gemeenten voor de uitvoering van deze zorg. Door de decentralisering zou de jeugdzorg efficiënter worden, daarom werden bezuinigingen aangekondigd.

blad 1 van 6

De Jeugdwet is een ‘open eind regeling’. Hierdoor is het wettelijk gezien niet mogelijk om een budgettair plafond aan te brengen voor de uitvoering van de Jeugdwet. Hierdoor bepaalt de vraag het budget voor de uitvoering van de Jeugdwet. Voor de uitvoering van de Jeugdwet ontvangt elke gemeente een Rijksbijdrage via het gemeentefonds. Voor 2023 ontving De Ronde Venen ongeveer € 6 miljoen, hiertegenover staat een bedrag van € 12.214.000,- aan werkelijke kosten. Jeugdzorg is een verzamelbegrip voor drie vormen van zorg: jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering. De drie vormen van jeugdzorg kunnen ook in combinatie voorkomen. Verreweg het grootste deel van de jeugdzorg bestaat uit jeugdhulp. Jeugdhulp omvat vooral professionele ondersteuning bij problemen voor jeugdigen tot 18 jaar. Jeugdhulp wordt in verschillende vormen verleend, van ‘licht’ tot ‘zwaar’. Lichte hulp voor dyslexie en 'simpele' opvoedproblemen tot complexe zorg bij zware mentale problemen of eetstoornissen, van ambulante begeleiding tot gedwongen opname. Jeugdbescherming is de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen. Een kinderbeschermingsmaatregel kan ondertoezichtstelling zijn, waarbij verplicht hulp en ondersteuning bij de opvoeding wordt ingezet, of een maatregel waarbij het ouderlijk gezag beëindigd wordt.

Deze maatregelen kunnen alleen door de rechter worden opgelegd en mogen alleen door gecertificeerde instellingen worden uitgevoerd. Jeugdreclassering kan door de rechter worden opgelegd aan jeugdigen die een delict hebben gepleegd. Naast de gemeente zijn er meerdere instanties die een beschikking afgeven (of maatregel opleggen) voor jeugdzorg. Er is een stijgende lijn waarneembaar in het aantal beschikkingen die door de gemeente De Ronde Venen wordt afgegeven. Waar in 2021 30% van de beschikkingen werd afgegeven door de gemeente is in de daaropvolgende jaren een stijging naar bijna 50% waarneembaar. Dit is een wenselijke ontwikkeling om meer regie te hebben als gemeente. Op beschikkingen die door de gemeente worden afgegeven heeft de gemeente namelijk rechtstreekse invloed op de beschikkingen doordat de gemeente zelf het gesprek voert met de betreffende zorgaanbieder.

Omschrijving verwijzer

Perc. 2022

Perc. 2023

Gemeente De Ronde Venen

44%

47%

Huisarts / POH-GGZ

34%

31%

Gecertificeerde instelling Rechter, Raad voor de Kinderbescherming of Officier van Justitie

11%

10%

5%

6%

Medisch specialist

3%

3%

Jeugdarts

3%

3%

Zelfverwijzer/geen verwijzer

0%

0%

blad 2 van 6

In 2000 maakte 1 op de 27 jeugdigen onder de 18 jaar gebruik van jeugdzorg. In 2015 was dit aantal gestegen naar 1 op de 10. Van een forse toename van het gebruik was al sprake voor de invoering van het huidige stelsel. De cijfers blijven echter over een langer tijdsgewricht heen lastig te duiden, onder andere door wat er onder jeugdhulp wordt verstaan. In 2023 maakte 1 op de 7.5 jeugdigen gebruik van jeugdzorg, In De Ronde Venen kreeg in 2023 1 op de 11 jeugdigen een vorm van jeugdzorg. Hoewel De Ronde Venen ook te maken heeft met stijgende aantallen, liggen deze aantallen nog onder het landelijk gemiddelde. Sinds de invoering van de Jeugdwet worden gemeenten geconfronteerd met steeds verder oplopende kosten. Dit heeft onder andere te maken met: - Een toename van het aantal jeugdigen dat jeugdzorg krijgt; - Hulpvragen die complexer worden; - De langere duur van jeugdzorg en inzet van zwaardere jeugdzorg. In veel gemeenten is de financiële druk hoog vanwege kostenstijgingen en de ontoereikende Rijksbijdrage. De ruimte voor vernieuwing of een andere oplossingsgerichte aanpak (transformatie van de jeugdzorg) is beperkt. Deze bewegingen werken elkaar tegen en worden ook als knelpunt benoemd. Om de jeugdzorg te verbeteren en financieel houdbaar te krijgen is daarom vanuit het Rijk de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 opgesteld.

Samen met betrokken partijen wordt gewerkt aan de grootste hervorming van de jeugdzorg sinds 2015. Analyse kostenstijging uitvoering Jeugdwet De analyse die op dit moment wordt uitgevoerd geeft verder inzicht in de kostenstijging. Er zijn drie hoofdoorzaken aan te wijzen als reden voor de kostenstijging. 1. Er is sprake van een toename behandelingen (hoog) specialistische GGZ, begeleiding zwaar en jeugdhulp met verblijf; 2. De gemiddelde prijs per beschikking is gestegen; 3. De bedragen in Programmabegroting 2023 zijn niet (voldoende) geïndexeerd; Toename behandelingen (hoog) specialistische GGZ, begeleiding zwaar en jeugdhulp met verblijf Uit de cijfers van 2023 blijkt een toename van het aantal behandelingen specialistische GGZ (S-GGZ), hoog specialistische GGZ (HS-GGZ), begeleiding zwaar (complexe zorg) en jeugdhulp met verblijf. Behandeling

2022

S-GGZ HS-GGZ

€ 659.000 € 131.000

Aantal beschikkingen 2022 213 37

2023 € 1.264.000 € 473.000

Aantallen beschikkingen 2023 229 53

Bovenstaande cijfers laten ook zien dat de gemiddelde prijs (duur en aantal uitgevoerde behandeluren per jeugdige gemiddeld) is gestegen. 2022: € 659.000 / 213 beschikkingen = € 3.093 (gem. prijs per beschikking) 2023: € 1.264.000 / 229 beschikkingen = € 5.519 (gem. prijs per beschikking)

blad 3 van 6

Behandeling

2022

Begeleiding zwaar

€ 513.000

Aantal beschikkingen 2022 80

2023 € 856.000

Aantal beschikkingen 2023 94

Onder begeleiding zwaar wordt verstaan de begeleiding van jeugdigen met meervoudige klachten op meerdere leefgebieden als gevolg van psychische problematiek, een beperkte ontwikkelingsachterstand, een verstandelijke beperking en/of gedragsproblematiek. Hierbij is ook een reëel risico dat er escalatie optreedt binnen het gezin op basis van veiligheidsrisico in gedrag. Naast een stijging van het aantal beschikkingen is op een aantal casussen (7) stevige inzet noodzakelijk geweest wat tot een forse kostenverhoging heeft geleid. Ook hier laten bovenstaande cijfers zien dat de gemiddelde prijs is gestegen. 2022: € 513.000 / 80 beschikkingen = € 6.412 (gem. prijs per beschikking) 2023: € 856.000 / 94 beschikkingen = € 9.106 (gem. prijs per beschikking) Behandeling

2022

Jeugdhulp met verblijf

€ 437.000

Aantal beschikkingen 2022 7

2023 € 662.000

Aantal beschikkingen 2023 15

Het aantal beschikkingen voor jeugdhulp met verblijf is verdubbeld. Het gaat hierbij om jeugdigen met matige tot ernstige gedragsproblemen en/of opvoedproblemen, al dan niet met een licht verstandelijke beperking en/of psychiatrische problematiek. Bij jeugdhulp met verblijf woont de jeugdige tijdelijk niet thuis maar bijvoorbeeld in een pleeggezin. De toename van het aantal behandelingen specialistische GGZ, hoog specialistische GGZ, begeleiding zwaar (complexe zorg) en jeugdhulp met verblijf zorgen gezamenlijk voor een kostenstijging van € 1,5 miljoen euro ten opzichte van 2022. De stijging van het aantal beschikkingen en behandelingen is niet wenselijk en moet zoveel mogelijk voorkomen worden in het belang van jeugdigen zelf. Ondanks het feit dat deze kostenstijging onwenselijk is, heeft de gemeente een wettelijke taak om passende en tijdige hulp en ondersteuning te bieden. De uitdaging om de kosten beheersbaar te houden is daarom groot. Mede gezien het feit dat de landelijke trend een stijgende lijn laat zien in de kosten van de jeugdzorg. Dit wordt veroorzaakt door een aantal maatschappelijke ontwikkelingen, zoals een toename van complexe scheidingen, groei van het aantal eenoudergezinnen, toegenomen prestatiedruk, een hoge geluksnorm en een verslechtering van de psychische gezondheid van jeugdigen.

Al deze factoren hebben onder meer geleid tot een forse landelijke stijging van het gebruik GGZ binnen de jeugdzorg. De bedragen in Programmabegroting 2023 zijn niet (voldoende) geïndexeerd Dit had wel gemoeten. In eerste instantie had rekening gehouden moeten worden met het algemene indexatiepercentage van 12% (CBS). Na herberekening door de NZa is het indexatiepercentage in april met terugwerkende kracht bijgesteld naar 6,8% specifiek voor jeugdzorgaanbieders. Door het toepassen van het indexatiepercentage van 6,8% had het begrote budget verhoogd moeten worden met € 650.000.

blad 4 van 6

Deze bijstelling heeft, met de kennis van nu onterecht, niet plaatsgevonden via de eerste of tweede bestuursrapportage. Tot en met oktober 2023 was geen grote kostenstijging waarneembaar op basis van de financiële rapportages. Na analyse blijkt dat een financiële rapportage op basis van 12 maanden geen reëel beeld geeft. Een rapportage op basis van 14 maanden geeft een beter beeld omdat de zorgaanbieders in de laatste 2 maanden van het jaar 200% declareren per maand in vergelijking met de eerste 10 maanden. Analyse niet tijdig in beeld overschrijding kosten uitvoering Jeugdwet Voorgaande geeft een verklaring van de stijgende kosten in de jeugdzorg. Uit de nadere analyse is ook een duidelijker beeld ontstaan waarom het college, en de raad, pas in een laat stadium werd geconfronteerd met de kostenstijging De monitoring is niet goed ingeregeld waardoor de kostenstijging te laat in beeld was Naar aanleiding van de aanbevelingen uit het rapport ‘Grip op budget sociaal’ uit 2020 is onder meer een managementrapportage Sociaal Domein ingevoerd. In deze rapportage worden de financiële gegevens vanuit de uitvoering (aantal beschikking en cliënten) samengebracht. Met de kennis van nu geeft deze rapportage geen goed beeld van de situatie omdat de gegevens vanuit een verplichtingenadministratie ontbreken.

Door de financiële resultaten in de jaren 2021 en 2022 heeft deze omissie niet eerder geleid tot problemen. Een verplichtingenadministratie geeft weer welke kosten daadwerkelijk in rekening gebracht zouden kunnen worden op basis van de beschikkingen Een verplichtingenadministratie wordt voor de zomer ingeregeld. Daarnaast worden maandelijks financiële rapportages opgesteld. Op deze manier ontstaat meer grip op de uitputting van de budgetten die via de Programmabegroting door de raad beschikbaar zijn gesteld voor de jeugdzorg. Vervolg Het college ziet twee opgaven waarbij voor de zomer duidelijk moet zijn welke maatregelen nodig dan wel mogelijk zijn om dit te realiseren. Voor de zomer wordt de raad geïnformeerd over deze maatregelen en stappen. Verdere kostenstijging voor de uitvoering van de Jeugdwet wordt zoveel mogelijk beperkt en is beheersbaar Op landelijk niveau wordt gewerkt om de jeugdzorg financieel houdbaar te krijgen door uitvoering te geven aan de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028. De verwachting is dat de komende jaren het aantal beschikkingen als ook de kosten alsnog zullen stijgen. Daarom wordt geïnventariseerd welke mogelijkheden er zijn om de kostenstijging zo veel mogelijk te beperken. Te denken valt aan: -

De inzet van de POH GGZ-Jeugd, zodat jeugdzorg mogelijk kan worden voorkomen; Verbeteren en versterken samenwerking binnen Utrecht-West; Aanpassing beleidsregels waardoor strakkere sturing op de uitvoering mogelijk is.

Voor de zomer informeert het college de raad met een overzicht van de sturingsmogelijkheden inclusief maatregelenpakket om de kostenstijgingen te beperken.

blad 5 van 6

Ontwikkelingen in de uitvoering van de Jeugdwet zijn tijdig in beeld Uit analyse is gebleken dat de managementrapportage Sociaal Domein onvoldoende is ingeregeld waardoor het college, en de raad, in een laat stadium werd geconfronteerd met de kostenstijging. Dit is onwenselijk en ook te voorkomen. Nadere analyse naar de inbedding van de overige aanbevelingen uit het rapport ‘Grip op budget sociaal’ is nodig. Voor de zomer wordt de raad geïnformeerd over de resultaten van deze analyse en over de eventueel te nemen maatregelen. Ook wordt voor de zomer een verplichtingenadministratie ingeregeld zodat de managementrapportage een beter beeld geeft.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van de gemeente De Ronde Venen,

Marco Vonk secretaris

Maarten Divendal burgemeester

blad 6 van 6