240214 Raadsinformatiebrief Groene en openbaar toegankelijke schoolpleinen voor de hele wijk (afdoen motie 230329)

Raadsinformatiebrief Groene en openbaar toegankelijke schoolpleinen voor de hele wijk (afdoen motie 230329)

Raadsinformatiebrief Aan: de gemeenteraad Datum: 13-02-2024 Portefeuillehouder: Maarten van der Greft en Cees van Uden Naam behandelend ambtenaar: Peter Hoogenboom en Tessa Hilster Organisatieonderdeel: Team Ruimtelijke Ontwikkeling en Vastgoed Registratienummer: Klik of tik om tekst in te voeren. Ter inzage: Klik of tik om tekst in te voeren. Bijlage(n): Klik of tik om tekst in te voeren.

Onderwerp: Raadsinformatiebrief Groene en openbaar toegankelijke schoolpleinen voor de hele wijk (afdoen motie 230329)

Geachte leden van de raad,

Aanleiding Tijdens de vergadering van de gemeenteraad van 30 maart 2023 is bij het raadsvoorstel ‘Integraal Huisvestingsplan Onderwijsvoorzieningen De Ronde Venen de motie ‘Groene schoolpleinen voor de hele wijk’ van de fracties Ronde Venen Belang, PvdA/GroenLinks, Inwonerscollectief en Seniorenpartij DRV unaniem aangenomen. De motie roept het college op om: - in samenwerking met schoolbesturen en andere betrokkenen te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om op een veilige en verantwoorde manier de schoolpleinen open te stellen voor de hele wijk; - te onderzoeken welke financiële middelen er nodig zijn om schoolpleinen te vergroenen en welke bijdrage redelijkerwijs van de gemeente mag worden verwacht op het gebied van investeringen en voor het (extra) dagelijks onderhoud van de opengestelde schoolpleinen; - de gemeenteraad met een raadsinformatiebrief hierover te informeren zodat de uitkomsten hiervan bij de behandeling van de Kadernota 2025 door de gemeenteraad bij de besluitvorming kan worden meegenomen. Met deze raadsinformatiebrief wordt de raad geïnformeerd over de mogelijkheden en voorwaarden om met de schoolbesturen groene en openbaar toegankelijke schoolpleinen te realiseren en wordt de motie afgedaan.

blad 1 van 7

Kernboodschap Juridisch kader Op grond van de Wet op het primair onderwijs (WPO) en de Wet op het voortgezet onderwijs (WVO) is de gemeente verplicht om te voorzien in voldoende huisvesting voor scholen voor basis- en voortgezet onderwijs. Dit betekent dat de gemeente moet zorgen dat elke school (voor basisonderwijs en voor voortgezet onderwijs) binnen de gemeente over een terrein, een gebouw en schoolinventaris beschikt. Om aan deze wettelijke zorgplicht te kunnen voldoen ontvangt de gemeente binnen de algemene uitkering van het Gemeentefonds een component Rijksvergoeding. De beide wetten gaan er voorts van uit dat het schoolbestuur de juridische eigenaar van de (drie) genoemde zaken is. De gemeente behoudt wél het zogenaamde economisch claimrecht; dit betekent, dat zodra de school ophoudt te bestaan, het eigendom van de genoemde zaken -om niet- aan de gemeente wordt overgedragen. Ook bepaalt de onderwijswetgeving, dat de gemeente de kosten van schade door een onzeker voorval aan onderwijshuisvesting aan de schoolbesturen vergoedt. De gemeente De Ronde Venen heeft hiervoor een verzekering (brand- en uitgebreide gevarenverzekering) afgesloten. Het bevoegd gezag (schoolbestuur) is op haar beurt wettelijk verplicht het gebouw, het terrein en de roerende zaken waarvoor bekostiging wordt genoten, behoorlijk te gebruiken en goed te onderhouden.

Schoolbesturen geven als eigenaar dus opdracht voor de uitvoering van het onderhoud (en vervanging) aan bestrating, hekken en poorten, groenvoorzieningen en bomen, speeltoestellen inclusief valondergronden, zandbakken en de reiniging van het plein, de putten en de afvalbakken. Op de speeltoestellen specifiek is nog het ‘Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen’ van toepassing. Dit besluit draagt eigenaren van speeltoestellen op om: - een logboek bij te houden over de staat van onderhoud; - onderhoud uit te voeren, zodat de speelvoorziening altijd veilig is voor spelende kinderen; - de toestellen door een extern gecertificeerd adviesbureau op veiligheid te laten inspecteren; - gebreken hieraan onmiddellijk te herstellen; - de speeltoestellen onmiddellijk te verwijderen (en of vervangen) als deze niet meer voldoen aan de gestelde veiligheidseisen. Het schoolbestuur is ook wettelijk aansprakelijk voor materiële- en letselschade van leerlingen die tijdens schooltijd van de speeltoestellen gebruik maken. Voor de kosten van het onderhoud, de vervanging en een WA-verzekering ontvangen de schoolbesturen van het Rijk een rechtstreekse vergoeding. Schoolpleinen in de praktijk Vanwege de wettelijke aansprakelijkheid wordt tijdens het ‘buiten spelen’ toezicht gehouden. Maar buiten schooltijd is er vanzelfsprekend geen toezicht vanuit de school.

Veel schoolbesturen kiezen ervoor om het schoolplein te voorzien van een afsluitbaar hek, om te voorkomen dat kinderen uit de buurt buiten schooltijd gebruik maken van het schoolplein en de speeltoestellen. Ondanks de hekken wordt vaak na schooltijd op het schoolplein gespeeld. De schoolbesturen die per se niet willen dat derden buiten schooltijd van hun schoolplein en speeltoestellen gebruik maken, laten dan bijv. de bordjes ‘verboden toegang voor onbevoegden art. 461 Wetboek van Strafrecht’ aanbrengen. Dan kan de politie -in het ergste geval- handhavend optreden. Er zijn ook schoolpleinen voorzien van blad 2 van 7

cameratoezicht. Afsluitbare hekken, verbodsbordjes en camera’s moeten buiten schooltijd de eigendommen van schoolbesturen beschermen tegen afval, vernieling, beschadiging, overlast, vandalisme, inbraak en diefstal etc. Er zijn ook schoolbesturen die hun schoolpleinen buiten schooltijd juist openstellen voor gebruik door anderen. Die schoolbesturen zien hun schoolplein en hun speeltoestellen als een aanvulling op de openbare speelplekken in de gemeente. Dit ontslaat het schoolbestuur overigens niet van de verantwoordelijkheid voor het uitvoeren van voldoende onderhoud, en ook niet van eventuele aansprakelijkheid in geval van schade of letsel als gevolg van het gebruik van het schoolplein met de speeltoestellen. Wat is gebruikelijk in De Ronde Venen De 19 scholen voor basis- en voortgezet onderwijs in De Ronde Venen zijn samen goed voor 21 vestigingen. Omdat enkele scholen zowel een apart ‘kleuterplein’ en een ‘bovenbouwplein’ hebben, tellen deze 21 vestigingen in totaal 24 verschillende schoolpleinen. Tijdens het bestuurlijk overleg Jonge Kind van 10 oktober 2023 is de motie “Groene schoolpleinen voor de hele wijk” met alle schoolbesturen besproken.

Dit overleg is het netwerkoverleg over onderwijsinhoudelijke zaken van bestuurders van alle onderwijspartners, zoals de gemeente, de schoolbesturen, de openbare bibliotheek, de GGD, organisaties voor kinderopvang, Regionaal Bureau Leerplicht en van regionale onderwijssamenwerkingsverbanden. De schoolbesturen zijn verdeeld over de motie over het openstellen van schoolpleinen buiten schooltijd. Het ene schoolbestuur heeft het schoolplein buiten schooltijd opengesteld, het andere wil dit niet, bijvoorbeeld vanwege de ligging waardoor er weinig tot geen toezicht van buitenaf gehouden kan worden. En weer anderen zijn bereid het schoolplein buiten schooltijd alsnog open te stellen, onder de voorwaarde dat de gemeente financieel bijdraagt aan de kosten hiervan. De vragen en antwoorden van schoolbesturen over deze schoolpleinen Vragen Is het plein openbaar toegankelijk? Is het plein af te sluiten”? Hangen er verbodsbordjes (art 461 WvS)? Is er cameratoezicht? Wilt u het plein alsnog openbaar toegankelijk maken?

Ja 6 17 12 6 4

Nee 18 7 5 13 8

Is het plein ‘vergroend’? Hebt u subsidie ontvangen?

11 8

13 5

Wilt u alsnog vergroenen?

11

10

1)

2)

Anders

Opm.

7 x blanco 5 x blanco 6 x ‘ja, maar …’ 6 x ‘n.v.t.’

1) 2)

9 x n.v.t. 2 x blanco 3 x blanco

3)

de ‘ja, maar…’ betreft de voorwaarden over de verdeling van kosten van groen- en plein- en toestellenonderhoud. Eén school mag vanwege het overschrijden van de geluidsnormen het schoolplein buiten schooltijd niet openstellen. N.v.t., want plein is nu al openbaar toegankelijk

blad 3 van 7

3)

Bijv. provincie Utrecht, K.F.Hein Fonds, Sponsoractie ouders, Steunstichting Bestuur, Subsidie Ronde Venen Fonds, Subsidie Schipholfonds, Subsidie Postcodeloterij, bijdrage van de oudervereniging, eigen schoolfonds en gemeente De Ronde Venen.

Er zijn in Nederland meerdere gemeenten die in overleg met schoolbesturen de pleinen van de scholen buiten schooltijd openbaar toegankelijk maken. Er zijn gemeenten die het eigendom van de pleinen en de speeltoestellen (terug) overnemen en als zodanig verantwoordelijk worden voor de kosten van het onderhoud, de veiligheidsinspecties en de vervanging van de schoolpleinen en de speeltoestellen. Er zijn gemeenten die gebruik maken van een convenant met het schoolbestuur met een verdeling van de verantwoordelijkheden en financiële afspraken. En er zijn gemeenten die geen ‘open schoolpleinenbeleid’ voorstaan; de kinderen uit de buurt zijn en blijven aangewezen op de gebruikelijke openbare speelplaatsen in de wijk. Overigens geven enkele schoolbestuurders ook aan dat, als schoolpleinen openbaar toegankelijk zijn, de kans op schades aan onderwijsgebouwen en speeltoestellen toeneemt. Schoolpleinen vergroenen Het tweede aspect van de motie betreft de vergroening van de schoolpleinen. Meer begroeiing om het schoolplein uitdagender en speelser te maken. ‘Vergroening’ betreft dan: struiken om tussen te spelen en achter te verstoppen of een klimheuvel met grasmat, maar ook moestuintjes voor het educatieve aspect. Er zijn intussen elf schoolpleinen in meer of mindere mate door het schoolbestuur in eigen beheer en voor eigen rekening vergroend.

Enkele schoolbesturen hebben hiervoor een financiële bijdrage gevraagd en gekregen (zie ook opmerking drie onder de bovenstaande tabel). Sommige schoolbesturen hebben concrete plannen voor het aanbrengen van groen, of voor de uitbreiding van bestaande vergroening. Anderen overwegen het nog vanwege bijv. de hoeveelheid zand en bagger die daarmee ook het schoolgebouw terechtkomt, dat tot een verhoogde schoonmaaknorm leidt, en klachten van ouders over natte en vieze kleding van hun kinderen. Landelijk worden de kosten van het aanbrengen van een gemiddelde hoeveelheid groen op een volledig versteend schoolplein geraamd op € 100.000 per locatie. Er zijn in Nederland ook gemeenten die op basis van een overeenkomst met schoolbesturen financieel bijdragen aan de kosten van vergroening van schoolpleinen. Uitwerking motie Het college is voornemens een ‘Fonds Groene schoolpleinen’ op te richten. In de Kadernota 2025 wordt voorgesteld een bedrag van € 300.000 in de begroting 2025-20229 op te nemen. Scholen kunnen 30% van de kosten voor de vergroening van hun schoolplein uit dit fonds vergoed krijgen, met een maximum van € 30.000 per schoolplein. Scholen die nu al voor eigen rekening het schoolplein vergroend hebben, kunnen achteraf eenmalig € 10.000 aanvragen. Om voor deze gemeentelijke financiële bijdrage in aanmerking te komen ondertekent het schoolbestuur met het college een convenant.

De voorwaarden die in ieder geval in het convenant opgenomen worden zijn: Financieel - de 30% (en 10%) gemeentelijke, financiële bijdrage wordt alleen beschikbaar gesteld betreft als het schoolbestuur met een beschikking kan aantonen dat andere partijen (provincie en/of particuliere organisaties) ook ten minste 30% van de kosten in de investering in de vergroening bijdragen, en het schoolbestuur schriftelijk verklaart de overige 40% (of 60% in geval van de 10% gemeentelijke bijdrage) voor haar rekening te nemen; blad 4 van 7

-

De activiteit wordt binnen twaalf maanden na verstrekking van de gemeentelijke financiële bijdrage uitgevoerd en opgeleverd; De gemeente betaalt gedurende de uitvoering 85% van de toegezegde bijdrage; de gemeente betaalt de resterende 15% na oplevering van de werkzaamheden en na ontvangst van een financiële eindafrekening van het schoolbestuur;

Inrichting - Het schoolbestuur stelt, al dan niet met leerlingen en kinderen uit de buurt (en/of hun ouders), een inrichtingsplan voor het nieuwe en te vergroenen speelplein op; - De oppervlakte van de vergroening is ten minste 15% van de oppervlakte van het speelplein; - ‘Vergroening’ betreft in ieder geval het gebruik van natuurlijke producten, zoals bomen, struiken en gras; (groen) kunstgras is geen vergroening; - Onder vergroening wordt ook verstaan het gebruik maken van grote boomstammen om in te klimmen en avontuurlijk te spelen, en ook het aanbrengen van klimaat adaptieve (plant-) vakken met boomsnippers, of bijv. als ondergrond voor de klimboom; - De aan te brengen beplanting mag niet invasief zijn. Ook moet de beplanting voor minimaal 50 procent uit zuivere inheemse beplanting bestaan en/of uit beplanting die aantoonbaar een bijdrage levert aan de biodiversiteit. De planten kunnen een aantoonbare bijdrage leveren aan de biodiversiteit door te voorzien in voedsel, schuil- en verblijfplaatsen, nestgelegenheid en hierdoor kunnen zij specifieke diersoorten (met name insecten) aantrekken (bijvoorbeeld vlinderstruiken lavendel, helenium etc.); Gebruik - Het schoolbestuur plaatst een bord bij de ingang van de schoolplein waarop duidelijk is aangegeven dat het schoolplein alleen buiten schooltijd openbaar toegankelijk is.

Dit betekent dat tijdens de schooltijden kinderen uit de buurt geen gebruik maken van het schoolplein; - Het schoolplein wordt buiten schooltijd alleen gebruikt door kinderen in de leeftijd waarvoor het schoolplein oorspronkelijk bedoeld is (schoolgaande kinderen) om op te spelen; en dus niet door tieners of voor bijv. het vieren van verjaardagsfeest of een buurtbarbecue door omwonenden; het speelplein wordt geen evenemententerrein; - Omwonenden die ongewenst gedrag waarnemen kunnen dit bij zowel de school als bij de gemeente melden; - De open schoolpleinen zijn buiten schooltijd openbaar toegankelijk tot uiterlijk 22:00 uur; - Na de ondertekening van een convenant met een schoolbestuur informeert de gemeente de politie over de nieuwe status (openbaar toegankelijk) van het betreffende schoolplein, zodat de politie, na meldingen over overlast of vernieling, verbaliserend kan optreden ook als er geen bordje “Verboden toegang” meer aan het hek hangt. Onderhoud - De schoolbesturen blijven verantwoordelijk voor (de kosten van) vervanging (op termijn) van de speeltoestellen; de gemeente helpt desgewenst bij de keuze van de materialen; - De gemeente wordt verantwoordelijk voor (de kosten van) de veiligheidsinspecties van de speeltoestellen, alsmede voor (de kosten van) het reparatieonderhoud aan de speeltoestellen, de bestrating, de hekken, de poorten, putten;

blad 5 van 7

-

De gemeente wordt ook verantwoordelijk voor de wettelijk verplichte ‘boomveiligheidscontrole’, eenmaal in de vier jaar; Voor het groenonderhoud betaalt de gemeente jaarlijks aan het schoolbestuur een onderhoudsbijdrage van 750,00; De schoolbesturen blijft verantwoordelijk voor (de kosten van) het planmatig, groot onderhoud en vervanging (op termijn) van de bestrating, de hekken, de poorten, putten en het groen etc.; De gemeente blijft voor schoolbesturen aanspreekbaar voor de kosten van schades als gevolg van een onzeker voorval (bijv. vernieling en graffiti); De schoolbesturen stellen daders van vernielingen, beschadigingen etc. of hun ouders rechtstreeks aansprakelijk als deze daders bij de school bekend zijn; In het convenant worden concrete afspraken gemaakt over afvalverwerking; De school zorgt zelf voor het verwijderen van zwerfafval.

Financiële aspecten van vergroende en openbaar toegankelijke schoolpleinen - Speeltoestellen: De jaarlijkse veiligheidsinspectie door een gecertificeerd bureau van gemiddeld tien speeltoestellen op een schoolplein kost afgerond € 200,00. Als er na de inspectie verplicht onderhoud aan de toestellen of valondergronden uitgevoerd moet worden, dan kost dat gemiddeld € 1.500 per locatie. Speeltoestellen op schoolpleinen die buiten schooltijden ook gebruikt worden slijten sneller, dan wanneer deze alleen tijdens schooltijden gebruikt worden, of dan bij speeltoestellen die op een speelplek in de wijk staan. Alleen als alle 24 schoolpleinen vergroend en opengesteld worden, dan bedraagt het totaal afgerond € 41.000 per jaar. De verwachting is niet dat alle schoolbesturen ervoor kiezen om hun schoolpleinen open te stellen en te vergroenen. - Daarnaast worden de kosten voor reparatieonderhoud bestrating, putten, riolering, hekken en (afsluitbare) poorten etc. globaal geraamd op € 5.000 per jaar (€ 120.000 voor alle 24 schoolpleinen). Ook nu geldt dat de schoolbesturen niet voor al hun 24 schoolpleinen een beroep op de regeling zullen doen. Hierbij wordt er vanuit gegaan dat de onderhoudswerkzaamheden, na melding door een school(bestuur), in opdracht en voor rekening van de gemeente worden uitgevoerd.

- De kosten van groenonderhoud kunnen niet worden geraamd, omdat dit erg afhankelijk is van de oppervlakte van het groen, de soorten planten, struiken en bomen en de frequentie van de onderhoudswerkzaamheden. Hierbij wordt nog aangetekend dat niet elk schoolplein toegankelijk is voor bijv. de maaimachines van de gemeente De Ronde Venen, waardoor mogelijk op een alternatieve wijze groenonderhoud moet worden uitgevoerd. Daarom wordt voorgesteld om jaarlijks per (deelnemend) schoolplein een bedrag van € 750,00 voor groenonderhoud aan het schoolbestuur beschikbaar te stellen. Opnieuw, alleen als alle 24 schoolpleinen deelnemen, dan kost dat de gemeente € 18.000 per jaar. Afstemming schoolbesturen Een concept van deze raadsinformatiebrief is tijdens een (school- en gemeente-)bestuurlijk overleg op 25 januari 2024 besproken met de vertegenwoordigers van de schoolbesturen. De schoolbestuurders hebben over het algemeen waardering voor ‘dit mooie initiatief’ van het college. De schoolbestuurders vroegen om meer verantwoordelijkheden voor rekening van de gemeente en om een hogere bijdrage (dan € 10.000) voor de zogenaamde ‘voorlopers’ (zij die zelf eerder op eigen initiatief en voor eigen rekening hun schoolplein hebben vergroend).

Schoolbestuurders deden een oproep naar elkaar om vooral samen op te trekken, vooral bij speelpleinen van scholen die kort bij elkaar zijn gevestigd, om bijvoorbeeld onduidelijkheid te voorkomen, die bij kinderen uit de buurt kan ontstaan over de openheid blad 6 van 7

en de speelvoorwaarden van deze schoolpleinen. Tenslotte droegen schoolbestuurders, met name die met basisscholen in Woerden, een voorbeeld van een af te sluiten convenant tussen gemeente en schoolbestuur, de ‘gebruikersovereenkomst openbaar toegankelijke schoolpleinen gemeente Woerden’, aan. Dit overleg heeft ertoe geleid dat het college nu ook aansprakelijk wil zijn voor ongelukken en schade die buiten schooltijd ontstaan, immers de gemeente laat de veiligheidsinspecties voor speeltoestellen en bomen uitvoeren en laat dan ook het noodzakelijke onderhoud uitvoeren. De ‘voorlopers’ is toegezegd dat als het fonds van € 300.000 na vijf jaar niet is uitgeput, er gesprek is over het restant. De overeenkomst van Woerden zal het model zijn voor het voor onze gemeente nog op te stellen convenant ‘Groene en open schoolpleinen De Ronde Venen’. Vervolg De financiële consequenties worden verwerkt in de Kadernota 2025. Na de vaststelling van deze Kadernota worden de schoolbesturen geïnformeerd over de concrete uitwerking van deze regeling.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van de gemeente De Ronde Venen,

Marco Vonk secretaris

Maarten van der Greft locoburgemeester

blad 7 van 7