220907 RIB Huisvesting statushouders en opvangcrisis

Raadsinformatiebrief

Raadsinformatiebrief Aan: de gemeenteraad Datum: 6-9-2022 Portefeuillehouder: Maarten Divendal en Huib Zevenhuizen Naam behandelend ambtenaar: Rick Nederend Telefoonnummer: +316 82 69 91 69 Organisatieonderdeel: Team Bestuur Management en Onderzoek Registratienummer: Ter inzage: Bijlage(n):

Onderwerp: Huisvesting statushouders en opvangcrisis Geachte raad, Aanleiding Landelijk is er veel discussie over ‘de opvangcrisis’. Via deze raadsbrief willen wij u informeren over de feitelijke situatie (waar hebben we het precies over) en de stand van zaken in onze gemeente. Het gaat in feite om drie aparte onderwerpen, die echter wel met elkaar te maken hebben. De samenhang tussen deze onderwerpen heeft onder meer te maken met het gegeven dat de Rijksoverheid de gemeenten nodig heeft bij de uitvoering van haar beleid en taken. Maar ook omdat ze alle drie te maken hebben met opvang binnen gemeenten en dat er afspraken zijn (of juist ontbreken) over capaciteit en financiën. Bovendien hebben alle drie de onderwerpen grote impact op de gemeenschap en kan een en ander leiden tot discussie over draagvlak. Korte samenvatting van de drie onderwerpen 1. Opvang vluchtelingen uit Oekraïne Sinds 24 februari is er na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne sprake van opvang van vluchtelingen uit Oekraïne. Het gaat hier om mensen die vrij mogen reizen in Europa en op vele verschillende manieren onder andere in Nederland terecht komen. De landelijke overheid heeft met de Veiligheidsregio’s en Vereniging van Nederlandse Gemeenten afspraken gemaakt over de opvang van deze vluchtelingen in Nederland.

Er is sprake van verschillende vormen van opvang: in gemeentelijk opvanglocaties en bij particulieren. Over de huidige stand van zaken hierover wordt u tegelijkertijd met deze brief geïnformeerd via een aparte raadsinformatiebrief.

blad 1 van 4

2. Huisvesting statushouders Statushouders zijn vluchtelingen / asielzoekers die in eerste instantie zijn opgevangen door het COA (Centraal Orgaan opvang Asielzoekers) in Ter Apel, voor de eerste intake, en AZC’s (asielzoekerscentra), waar mensen verblijven in afwachting van hun verdere procedure. Wanneer zij de procedure bij de IND (Immigratie- en Naturalisatiedienst) met goed gevolg hebben doorlopen, en dus in Nederland mogen blijven, worden zij zogenoemde statushouders. Al vele jaren moeten statushouders worden gehuisvest in gemeenten en in de gemeente inburgering krijgen aangeboden (wonen, werk, scholing, inkomen en dergelijke). De Rijksoverheid legt elk half jaar een taakstelling op aan iedere afzonderlijke gemeente over het aantal statushouders die in de gemeente moet worden gehuisvest. Huisvesting vindt plaats in sociale woningbouw. De provincie is hierbij toezichthouder. Verderop in deze raadsbrief treft u informatie aan over de impact hiervan en de stand van zaken binnen onze gemeente. 3. Crisnoodopvang voor asielzoekers Al enige maanden zijn er landelijk grote problemen bij de opvang van asielzoekers. Dat heeft verschillende oorzaken. Eén van de oorzaken is dat er een achterstand is bij de start van de intakeprocedure van vluchtelingen, daarnaast is er een achterstand in het huisvesten van de statushouders.

Voor deze raadsinformatienota gaat het te ver om diep in te gaan op andere oorzaken. Deze hebben te maken met de gevolgen van landelijke bestuurlijke keuzes die zijn gemaakt in het asielzoekersbeleid. Zo is de bijvoorbeeld de afgelopen jaren de capaciteit van AZC’s teruggebracht. Daarnaast speelt mee dat het COA heel lang – en in feite nog steeds voor een belangrijk deel – inzet op grote locaties. De mogelijkheden daartoe zijn steeds minder geworden. De Rijksoverheid en gemeenten kijken anders tegen de oplossingen aan. Op vrijdag 26 augustus is een akkoord gesloten tussen de Rijksoverheid en gemeenten (VNG) en provincies (IPO) wat een oplossing zou moeten bieden voor de korte termijn en perspectief moet bieden voor de langere termijn. Onder andere met flexibele woningbouw. Verderop in deze raadsinformatiebrief vindt u meer informatie over de landelijke ontwikkelingen en de positie van gemeenten hierbij. Kernboodschap De Ronde Venen voldoet aan de wettelijke taakstelling voor de huisvesting van statushouders Wij voldoen aan de wettelijke taakstelling voor de huisvesting van statushouders. Dit blijven we doen. Dit betekent ook dat wanneer de taakstelling eenmalig wordt verhoogd (naar verwachting in het eerste half jaar van 2023), wij deze taakstelling serieus nemen en in samenwerking met Cazas Wonen kijken naar de mogelijkheid van het huisvesten van (extra) statushouders.

Er zijn geen geschikte locaties voor opvang van asielzoekers Na een nieuwe inventarisatie binnen onze gemeente is net als tijdens de vluchtelingencrisis in 2015 gebleken dat wij geen geschikte locaties te hebben. Wij hebben geen leegstaande gebouwen (met sanitaire voorzieningen, zoals kloosters of kazernes). De capaciteit die wij via afspraken met anderen hebben kunnen maken over hun accommodaties / vastgoed wordt volledig benut voor de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne. Voor de organisatie hiervan is capaciteit vanuit onze eigen organisatie beschikbaar gesteld. De Rijksoverheid blijft via het COA inzetten op grotere locaties (hotels, cruiseschepen en dergelijke). In tegenstelling tot de gemaakt afspraken uit 2015 wordt uit nood nu toch op sommige momenten korte opvang gerealiseerd in sporthallen en dergelijke. Hiermee ontstaat opnieuw de ongewenste situatie dat mensen die gebruik moeten maken van die opvang van de ene naar de andere naar accommodatie moeten reizen. Het college ziet daar geen goede mogelijkheden voor binnen onze gemeente. Mocht de situatie zich voordoen dat via de Veiligheidsregio’s álle gemeenten in de regio een bijdrage moeten leveren in deze kleinschalige tijdelijke opvang, dan moeten wij kijken of en zo ja hoe dat gerealiseerd kan worden. Wij zijn daarbij afhankelijk van de accommodaties van anderen.

blad 2 van 4

Vanzelfsprekend zijn wij – net als in 2015 – bereid om wat capaciteit betreft in de ondersteuning bij te springen en daarmee onze verantwoordelijkheid te nemen, wanneer dat nodig is in andere gemeenten in de regio. Actuele stand van zaken In deze raadsinformatiebrief wordt nader ingegaan op de meest actuele stand van zaken ten aanzien van de huisvesting van statushouders en de (landelijke) afspraken over de opvang van asielzoekers. De actuele stand van zaken over de opvang van Oekraïense vluchtelingen leest u in een aparte raadsinformatiebrief. Statushouders Elk half jaar ontvangt iedere gemeente een taakstelling van de Rijksoverheid voor het huisvesten van statushouders. De verdeling over gemeenten hangt af van hoeveel mensen er in een gemeente wonen. Grotere gemeenten moeten meer statushouders woonruimte bieden dan kleinere gemeenten. Gemeenten beslissen zelf over wat voor soort woning ze aanbieden. Het kan een zelfstandige (huur)woning zijn of een gedeelde woning met meer mensen. Veel gemeenten doen een beroep op sociale huurwoningen van woningcorporaties. Ook In De Ronde Venen werken wij samen met Cazas Wonen voor het realiseren van huisvesting van statushouders. De provincie Utrecht houdt toezicht op de uitvoering van de taakstelling door de gemeente. Er is hiermee sprake van interbestuurlijk toezicht.

Halfjaarlijks rapporteert de gemeente de voortgang van de toekenning van woningen aan statushouders aan de provincie. Onderstaand wordt ingegaan op de cijfers ten aanzien van de taakstelling en het aantal beschikbaar gestelde woningen aan statushouders:

Taakstelling Aantal gehuisveste statushouders Aantal woningen Percentage van totaal aantal mutaties

2021 60 68 23 9,6%

2022 (tot 1 augustus) 53 (-8 van 2021) 34 9 4,5%

Zoals bovenstaand beschreven ontvangt De Ronde Venen jaarlijks een taakstelling van ongeveer 60 statushouders. In 2021 zijn meer statushouders gehuisvest en dit betekent dat de taakstelling voor 22 lager uitvalt (-8). In 2022 dient gemeente De Ronde Venen 53 statushouders te huisvesten. Tot 1 augustus 2022 hebben 34 statushouders een woning toegewezen gekregen. Daarnaast leest u in de tabel dat het aantal woningen niet gelijk is aan het aantal statushouders. We kijken in samenwerking met Cazas Wonen of we woningen beschikbaar kunnen stellen voor meerdere statushouders. Op deze manier verlagen we de druk op de sociale woningmarkt voor reguliere woningzoekenden. In 2021 ging 9,6% van het aantal vrijgekomen sociale huurwoningen naar statushouders. De overige 90,4% bleef beschikbaar voor onze eigen woningmarktregio. In 2022 hebben we tot 1 augustus 2022 34 statushouders een woning toegewezen. Dit is 4,5% van het aantal vrijgekomen sociale huurwoningen. Wij verwachten tegen het einde van het jaar opnieuw te voldoen aan onze taakstelling. Onze inzet is erop gericht om statushouders te huisvesten met gezinnen, zodat verhoudingsgewijs meer woningen beschikbaar blijven voor eigen inwoners die een woning zoeken. Uiteraard zetten wij ook blijvend in op het vergroten van de (sociale) woningvoorraad.

blad 3 van 4

Opvang van asielzoekers Om de druk op Ter Apel (gemeente Westerwolde) te verlichten zijn kort geleden bestuurlijke afspraken over de doorstroom van migratie gemaakt tussen de Rijksoverheid, gemeenten (VNG) en provincies (IPO). In deze asieldeal worden (structurele) maatregelen voorgesteld voor de korte-, middellange- en lange termijn met de daarbij behorende financiële regelingen. Korte termijn Er is onder meer een inspanningsverplichting voor elke Veiligheidsregio om aanvullend 225 crisisnoodopvangplekken (totaal 450 per regio) te realiseren tot uiterlijk 31 december 2022. In gemeente De Ronde Venen zijn geen geschikte locaties voor crisisnoodopvang. Lange termijn Er wordt versneld uitvoering gegeven aan de Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen inclusief uitbreiding van duurzame (kleinschalige) (nood)opvanglocaties aan de hand van de vastgestelde verdeelsleutel en vier gemeenschappelijke vreemdelingenlocaties. Een plan hiertoe is uiterlijk op 1 oktober 2022 gereed. Daarnaast brengt de Rijksoverheid uiterlijk 1 oktober 2022 spoedwetgeving in consultatie (beoogde inwerkingtreding: 1 januari 2023) die een wettelijke taak creëert voor gemeenten om asielopvang te realiseren. Daarbij wordt expliciet ook de taak en rol van de provincies nader uitgewerkt.

Om de druk op de AZC’s te verlichten is het vergroten van het woningaanbod voor onder andere statushouders onderdeel van de lange termijnoplossing. In de afspraken tussen de Rijksoverheid, gemeenten en provincies is ingezet op de bouw van 37.500 flexwoningen tot en met eind 2024. Wij onderzoeken op dit moment of er geschikte locaties zijn voor (tijdelijke) flexwoningen voor verschillende doelgroepen. De Rijksoverheid stelt extra middelen beschikbaar voor het realiseren van deze flexwoningen. De flexwoningen zijn bedoeld voor verschillende aandachtsgroepen, zoals woonstarters, statushouders, dak- en thuisloze mensen en mensen met een sociale of medische urgentie. Financiën Afspraken tussen de Rijksoverheid en gemeenten Er zijn financiële afspraken gemaakt tussen de Rijksoverheid en gemeenten over de financiering. Deze afspraken worden op dit moment nader uitgewerkt. Uitgangspunt hierbij is dat crisisnoodopvang volledig wordt vergoed en dat een impuls wordt gegeven voor het realiseren van extra flexwoningen (2.500 in 2022, 15.000 in 2023 en 15.000 in 2024). Vervolg Wij houden u op de hoogte van actuele ontwikkelingen. Op het moment dat de taakstelling voor het eerste half jaar van 2023 bekend is, ontvangt u van ons informatie hierover. Tegen het einde van het jaar ontvangt u van ons een update over de voortgang van de wettelijke taakstelling voor 2022.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van gemeente De Ronde Venen,

Ruud Kleijnen secretaris

Maarten Divendal burgemeester

blad 4 van 4