Tussenverslag informateur Kluit
Tekst van het document
Geachte leden van de raad, Het is een hele eer om afgelopen weken voor de gemeenteraad Culemborg aan de slag te mogen zijn. De raad heeft zich in de breedte laten kennen als een zeer betrokken gemeenteraad. Sommige raadsleden kwamen zelfs terug van vakantie om hun gedachten over de nieuwe coalitie en samenwerking raad-college te delen. Dat heb ik zeer gewaardeerd want de opdracht die de gemeenteraad heeft meegegeven, was niet eenvoudig: Uitvoering geven aan het advies zoals verwoord in het verslag van de verkenner en hierover uiterlijk 28 mei in een tussenverslag te rapporteren: • • •
Of en welke derde partij meerwaarde biedt voor een constructieve werkwijze en een stabiele coalitie voor de komende vier jaar. Hoe de raad verder betrokken wordt bij de totstandkoming van het akkoord. Hoe de coalitiepartijen een inhoudelijke verdiepingsslag maken met de raad.
Het tijdsframe om met een eerste reactie te komen, krap 3 weken, maakte deze opdracht niet eenvoudiger. Maar er is door de onderhandelende partijen hard gewerkt. En niet alleen door hen. Ook de andere partijen hebben hun agenda’s leeg geveegd om ons van input te voorzien. Dat heb ik zeer gewaardeerd en toont ook de positieve grondhouding van alle partijen in de raad van Culemborg om samen het beste voor Culemborg te bereiken. Met grote dank aan de zeer professionele en betrokken ondersteuning van alle mensen van de gemeente (van Martine en Karin, die me ondersteunden, tot bodes, en de catering tot de inhoudelijke experts) is het gelukt om vandaag op deze wijze mijn reflectie en conclusies met uw raad te kunnen delen. Dus allereerst: grote dank voor het vertrouwen en de warme ontvangst.
Hoe is het proces verlopen? Live, via teams of telefoon heb ik persoonlijk kennis gemaakt met (een vertegenwoordiging van) de fracties van alle partijen. Hierin is gesproken over de mogelijke vorm en omvang van een volgende coalitie en over de rol van de betreffende partij in de raad wanneer een partij niet in een coalitie zou komen. Ook is gesproken over een mogelijke derde partij in de coalitie. En welke bijdrage de partij daarin zou willen leveren. Tot slot is verkend welke mogelijke knelpunten daarbij zouden kunnen opspelen. Ik heb partijen gevraagd om na te denken over specifieke vragen die in mij opkwamen. Soms waren die meer inhoudelijk van aard, soms meer op het vlak van het democratisch functioneren van de raad. Dat hebben de partijen serieus opgepakt. Soms heeft er onderling of met PRO of VVD, nog een extra gesprek plaatsgevonden. Ik 1
wil deze partijen ook daarvoor danken. Want zij hebben dit in korte tijd en regelmatig op hun vrije dagen of op vakantie gedaan, in de wetenschap dat er wellicht een keuze uit zou komen, waarbij zij zelf geen bestuurlijke verantwoordelijkheid in een college zouden krijgen. Vanwege de mogelijke inhoudelijke of culturele verschillen tussen PRO en VVD vond ik het ook van belang om in de afgelopen weken te onderzoeken hoe beide fracties onderling tot vruchtbare samenwerking zouden kunnen komen. Daarom hebben beide fracties tijdens een middagsessie verkend hoe hun onderlinge samenhang, chemie en bereidheid tot samenwerking was. Dat was een mooie dag, waarin eerlijk is gesproken over gevoeligheden, wat er spannend werd gevonden aan de samenwerking, maar ook over wat men deelde ten aanzien van waarden en liefde voor Culemborg. Daarna hebben in een tweede ronde gesprekken de onderhandelaars van PRO en VVD nader gesproken met Culemborg van Nu, D66 en CDA over de rol als mogelijke derde partij. De meerwaarde en mogelijke aandachtspunten voor wel of niet deelnemen aan het college zijn daarbij aan bod gekomen. Ook werd daarbij besproken hoe deze partijen hun rol zien als ze niet in de coalitie zouden komen.
De fractievoorzitters van PRO en VVD hebben nog apart gesproken met Partij voor de Dieren en ChristenUnie over hoe zij kijken naar een wederzijds vruchtbare samenwerking in deze periode.
Samenwerking met de raad We leven in een onzekere en turbulente tijd. De geopolitieke situatie is instabiel en dat heeft invloed op wat er op ons afkomt: in Nederland maar ook in Culemborg. Naast de geopolitieke situatie zijn er ook binnen Nederland grote ontwikkelingen als netcongestie en de onzekere financiering van het rijk van gemeenten, die bepalend zijn voor de koers van onze gemeente. Daarbij kent Culemborg grote financiële opgaven en risico's op het gebied van onder meer onderwijshuisvesting, sportaccommodaties, mobiliteit, groen, duurzaamheid en woningbouwprojecten. De kosten nemen op alle gebieden toe. Dat maakt de financiële druk de komende jaren groot en vraagt om realistische keuzes. Het vraagt ook continue aandacht voor de sociale cohesie en veerkracht in de samenleving. Een volgend college doet er dan ook goed aan om voorbereid te zijn op tussentijds bijsturen en rekening te houden met een flexibele collegeagenda. In deze uitdagende situatie gaat een nieuwe coalitie aan de slag. Dat vraagt om een stabiel bestuur dat ook flexibel is, en - ook in moeilijke tijden - met elkaar op zoek gaat naar de beste oplossingen voor Culemborg.
2
In deze uitdagende situatie is het extra belangrijk om goed samen te werken met de raad. De gemeenteraad in Culemborg blinkt uit in samenwerking. Alle partijen benoemden in de gesprekken de wens dat dit in de toekomst zo blijft. Men vreesde een dichtgetimmerd programma aan de ene kant, en besluiteloosheid vanuit het college aan de andere kant. Er waren de ervaringen met het raadsakkoord, maar ook met het grote oppositieblok in de vorige periode. Beide modellen hebben hun sporen nagelaten. VVD en PRO stellen voor om met een tussenvariant te gaan werken. De coalitie draagt bestuurlijke verantwoordelijkheid in het college; de raad bepaalt (mede) de koers. Er is meer ruimte voor gezamenlijke kaderstelling vooraf en scherpere controle achteraf. Er wordt duidelijk onderscheid gemaakt tussen onderwerpen die vastliggen in het coalitieakkoord en onderwerpen die openstaan voor raadsinvulling. De formerende partijen zien drie niveaus van samenwerking: 1. Raad: waarbij het de intentie is om als raad en college nadere proces- en samenwerkingsafspraken te maken. 2. College en coalitiepartijen: gericht op bestuurlijke stabiliteit en politieke afstemming waarbij het hoofdlijnenakkoord als vertrekpunt dient. 3. Raad en college als partners: de raad stelt kaders en zet daarmee de koers uit, het college geeft hier uitvoering aan, de raad controleert en vervult haar volksvertegenwoordigende rol.
PRO en VVD willen graag samenwerkingsafspraken met de raad verder uitwerken, aanvullend op het coalitieakkoord. Door vanaf het begin van de periode te werken met een set proces- en samenwerkingsafspraken als gehele raad en met het college, is er meer ruimte voor een scherp inhoudelijk debat in de Culemborgse raad. En tegelijk schept dit ook ruimte om een open debat te voeren over onderwerpen waar de coalitie zich niet op vastlegt. Denk aan afspraken over financiële kaders voor voorstellen vanuit zowel oppositie als coalitie, over het indienen van ongedekte moties, over hoe om te gaan met ‘vrije’ onderwerpen en met initiatieven vanuit de raad. Er zijn vanuit verschillende partijen goede inhoudelijke voorstellen gedaan om zoiets vorm te geven. De komende weken zouden benut kunnen worden om samen in de raad een start te maken richting proces- en samenwerkingsafspraken. Daaronder ligt het coalitieakkoord, dat is het tweede niveau. Daarin staan de afspraken die de coalitiepartijen onderling hebben gemaakt en waar zij samen uitvoering aan willen geven. En die dus door de raad niet als vrije onderwerpen binnen het college te beschouwen zijn. In dat akkoord staat nadrukkelijk benoemd waar zij ruimte voor de raad zien. Wanneer een onderwerp in het coalitieakkoord staat, wil dit niet zeggen dat er niets meer te kiezen valt.
Denk bijvoorbeeld aan kaderstellende nota’s voor belangrijke besluiten, maar ook aan invulling van gestelde kaders.
3
Het derde niveau zijn vrije onderwerpen, onderwerpen waar geen afspraken over gemaakt zijn door de coalitiepartijen. Dit zijn onderwerpen waar het initiatief zowel bij de raad als bij het college kan liggen. De enige kaders zijn hier de kaders die de raad met elkaar stelt en de afspraak dat VVD en PRO elkaar geen pijn zullen doen op de vrije onderwerpen. Wanneer er een raadsvoorstel komt, dat te veel politieke discussie tussen de twee partijen geeft, dan geven zij zichzelf de ruimte om met voorstellen te komen om die pijn draagbaar te maken zodat het college goed kan blijven functioneren in het belang van de stad.
Conclusie ten aanzien van wel of niet een derde partij Het is mijn conclusie dat het toevoegen van een derde partij aan een samenwerking van PRO en VVD meerwaarde kan hebben maar in dit geval ook een aantal nadelen heeft die daar, alles overwegende, niet tegenop wegen. Ik begrijp dat deze boodschap teleurstelling zal brengen en ik zal daarom proberen deze conclusie goed toe te toelichten. PRO en VVD hebben een kleine meerderheid in de raad. Beide partijen zien dat als aandachtspunt maar vinden vanuit hun visie op de bestuurscultuur voor een volgende periode een duidelijke numerieke meerderheid niet als allesbepalend. Zij wensen namelijk, ongeacht het aantal zetels, in te zetten op een cultuur van open samenwerking met, en medesturing door, de raad. Daar zijn zij beiden vanaf het eerste moment naar mij toe heel helder over geweest. Daarbij past ook de wens om met de gehele raad te komen tot spelregels hoe samen verantwoord tot besluitvorming te komen, en een akkoord op hoofdlijnen. Maar ook een meerderheid die kan worden ingezet wanneer de raad lastiger tot besluitvorming komt. Dit laatste borgt dat de gemeente de komende jaren niet tot stilstand komt en er tegelijk wel veel ruimte blijft voor andere geluiden uit de stad. PRO en VVD samen hebben die meerderheid. Ook is belangrijk dat ik in de gesprekken tussen PRO en VVD onderling een zeer constructieve sfeer heb gezien.
Partijen lieten onderling vertrouwen naar elkaar zien en een grote bereidwilligheid om te komen tot keuzes die voor beide partijen draagbaar zijn. De noodzaak voor een toegevoegde verbindende rol in de coalitie is daarmee wellicht wat kleiner geworden dan van tevoren werd gedacht. Dat gezegd hebbende: het is evident dat een derde partij getalsmatig een grotere meerderheid met zich mee zal brengen. Zoals meerdere partijen benadrukten in het debat over de verklaring van de verkenner leidt een grotere meerderheid tot grotere slagkracht en dus ook meer stabiliteit voor het nieuwe college. PRO en VVD hebben dan ook serieus overwogen een derde partij te omarmen en zijn open de gesprekken ingegaan. 4
Mogelijke kandidaten voor de derde partij verschilden duidelijk in omvang. Bij Culemborg van Nu, een coalitie die tot 17 zetels zou optellen, heb ik gevraagd naar het door de verkenner geduide mogelijke democratisch tekort wanneer de oppositie tot 6 zetels beperkt is. Met name in het daadkrachtig controleren van het bestuur. In het onderlinge gesprek tussen de partijen, is daarnaast gevraagd welke bestuurscultuur Culemborg van Nu voor een dergelijk college voor zich zag. Zou die aansluiten bij de door PRO en VVD gewenste open bestuurscultuur? Of wellicht zelfs versterken? Culemborg van Nu had zich goed voorbereid en dat hielp bij het gesprek. Echter, op beide aspecten kon Culemborg van Nu in de gesprekken onvoldoende overtuigen hoe de raad bij hun bijdrage aan het college de controlerende taak zou kunnen vervullen of hoe hun deelname een open bestuurscultuur zou kunnen versterken. Deelname aan een college werd daarmee niet onderscheidend ten opzichte van een samenwerking van twee partijen. Ook kwam uit het gesprek niet naar voren dat Culemborg van Nu inhoudelijk een extra versterkende waarde had. Dit is afgewogen tegen de afspraken die PRO en VVD onderling al hadden gemaakt. Daarmee viel voor mij Culemborg van Nu als kansrijke kandidaat voor de derde partij af. Wat niet wil zeggen dat Culemborg van Nu geen meerwaarde had gehad voor een college.
Culemborg van Nu is een gewaardeerde en betrouwbare partij die veel in en voor Culemborg voor elkaar heeft gekregen. En ik hoop dan ook dat ze die rol ook vanuit de raad zullen pakken, zeker op thema's die voor Culemborg van Nu van belang zijn. Bij D66 en CDA speelden andere afwegingen een doorslaggevende rol. Allereerst D66. De verkenner heeft vastgesteld dat inhoudelijke verschillen tussen met name VVD en D66 belemmerend waren voor samenwerking. Maar ook dat D66 een verbindende rol zou kunnen spelen tussen PRO en VVD. Ik heb VVD en D66 gevraagd om onderling nader te verkennen of die inhoudelijke verschillen er daadwerkelijk waren en zo ja, of ze onoverkomelijk waren. In een gezamenlijk gesprek met PRO en VVD bracht D66 aansprekende inhoudelijke plannen in voor de samenwerking met zowel de raad, als met de stad en haar inwoners. Maar ook bleek op de inhoud dat D66 duidelijk andere speerpunten kiest dan PRO en VVD. Met name richting energieopwekking en onderwijshuisvesting werd inhoudelijk stevig ingezet. Een onderscheidende inhoudelijke of verbindende rol tussen PRO en VVD kwam daardoor niet goed uit de verf en is mijns inziens in de toekomst, gezien de keuzes die gemaakt zullen moeten worden, minder of niet te verwachten. D66 toevoegen kan net zo goed leiden tot meer interne discussie in de coalitie.
Hierdoor is het risico aanwezig dat het juist lastiger wordt om tot keuzes te komen en dat onderlinge afspraken daardoor gedetailleerder vastgelegd moeten worden. Hierdoor kan de beoogde open bestuurscultuur mogelijk lastiger tot stand komen. Echter, ik zie voor een toekomstig college een constructieve samenwerking met D66 in de raad zeker als realistische mogelijkheid, ook op lastige onderwerpen. De ideeën over de kracht van de samenleving en een richtinggevende rol voor de raad zijn daarbij helpend en liggen dicht bij de ideeën van PRO en VVD. Die 5
inhoudelijk invullen kan helpen om tot een constructieve samenwerking te komen, ook op onderwerpen waar men nu nog uit elkaar ligt. Tot slot het CDA. In het verkennende gesprek nam het CDA een duidelijke politieke positionering in die aansloot bij de VVD. Ze hadden heldere feedback op de kwetsbaarheden van een twee-partijen coalitie en op de inhoudelijke kwetsbaarheid van een samenwerking tussen PRO en VVD. Echter, het werd met deze inbreng voor mij niet meteen duidelijk hoe het CDA daarmee een verbindende rol wilde spelen en de coalitie daarmee meer stabiliteit zou geven. Deze vraag heb ik dan ook bij het CDA neergelegd om voor een volgend gesprek over na te denken. Na het gesprek is er contact geweest tussen CDA en PRO. En heeft het CDA zowel zelfstandig als samen met de ChristenUnie input gegeven voor het vervolggesprek. Hieruit kwam naar voren dat er ook door het CDA, in de combinatie met ChristenUnie, andere inhoudelijk keuzes (overigens weer anders dan bij D66) werden voorgesteld dan waar PRO en VVD op uit lijken te komen. Ook hier kwam ik tot de conclusie dat toevoegen van het CDA (of ChristenUnie en CDA samen) wellicht meer zetels in de raad zou geven maar daarmee niet vanzelfsprekend meer verbinding of stabiliteit zou brengen.
Het CDA bracht mooie ideeën in over de kracht van de samenleving en het betrekken van de stad en zeer deskundige ideeën ten aanzien van onderwijshuisvesting. Tegelijk werd ook duidelijk dat ze zich inhoudelijk meer verbonden voelen met één van de twee partijen. Ik denk dat het CDA op het verbindende vlak tussen de twee partijen daarmee meer debat in het college oproept en te weinig toevoegt om de groei in zetels te rechtvaardigen. De gesprekken met de Partij voor de Dieren en de ChristenUnie hadden een ander karakter. Numeriek gezien zouden deze partijen een kleine verbreding in de raad geven, maar ook dat kan van belang zijn. De vraag was dan ook vooral gericht op welke wijze een kleine partij een coalitie en debat in de raad zou kunnen versterken. De Partij voor de Dieren ziet een heldere (aanjagende) rol voor zichzelf binnen de raad. Wanneer zij in een coalitie stapt, moet het inhoudelijke resultaat helder zijn. Daarbij noemde de partij een aantal onderwerpen, waarbij het waarschijnlijk lastig is om daar komende periode aan tegemoet te komen op een wijze die de Partij voor de Dieren voor zich ziet. De Partij voor de Dieren positioneerde minder ideeën die de samenhang of stabiliteit van een coalitie zouden kunnen vergroten. Daarmee was het voor nu lastig voor te stellen welke meerwaarde er zou zijn van deelname aan een college.
Samenwerking op onderwerpen in de raad, is echter heel goed mogelijk. De ChristenUnie heeft zowel zelfstandig met mij gesproken, als een voorstel met CDA neergelegd. ChristenUnie presenteerde zichzelf als partij die zowel progressieve als meer conservatieve plannen kan steunen en daarmee een middenpositie tussen PRO en VVD zou innemen. Ook bracht de ChristenUnie op meerdere momenten ideeën in over een constructieve samenwerking tussen raad en college, ideeën die aansluiten bij de wensen van PRO en VVD. Zij heeft voor de tweede ronde gesprekken een voorstel 6
ingediend voor een 4-partijen coalitie, waarbij zowel CDA als ChristenUnie zouden aansluiten. Daaruit kwam een beeld naar voren dat al bij het CDA is geschetst: het nieuwe college zou mijns inziens politiek inhoudelijk uit balans getrokken worden, waarmee beoogde stabiliteit noch constructieve samenwerking vergroot zou worden. Alles samenvattend en terugkomend op de eerste vraag uit de opdracht: •
Of en welke derde partij biedt meerwaarde voor een constructieve werkwijze en een stabiele coalitie voor de komende vier jaar.
Ik concludeer dat op dit moment een 2-partijen coalitie de beste kans is om tot een constructieve en open werkwijze te komen, zowel in de coalitie als met de raad. Daarbij merk ik op dat de stabiliteit van deze coalitie inderdaad meer vraagt van zowel het college als de gemeenteraad in Culemborg. Het college zal meer aan de voorkant naar draagvlak moeten zoeken. Maar ik denk, op basis van de gesprekken, dat veel partijen bereid zijn om deze uitnodiging constructief op te pakken. In alle gesprekken hebben partijen naar voren gebracht dat zij, ook in een oppositierol en op moeilijke momenten, verantwoordelijkheid willen nemen. Daarbij noemden ze concrete inhoudelijke en ook lastige onderwerpen. Zij vroegen daarbij wel dat zeggenschap en kaderstelling door de raad goed belegd wordt. PRO en VVD willen uit zichzelf al proactief met de raad samenwerken en ik acht daarmee de kans redelijk dat ook bij moeilijke besluiten PRO en VVD er niet alleen voor zullen staan.
Dan hoe nu verder? • •
Hoe de raad verder betrokken wordt bij de totstandkoming van het akkoord. Hoe de coalitiepartijen een inhoudelijke verdiepingsslag maken met de raad.
Een coalitie van PRO en VVD biedt in principe veel mogelijkheden voor een actievere raad in Culemborg. En ik hoop dan ook dat alle raadsleden komende weken met elkaar daarover in gesprek willen gaan en blijven. Het gaat dan over thema’s als debatcultuur en onderlinge omgang; samenwerking tussen coalitie en oppositie; procesafspraken bij onderwerpen die niet in een coalitieakkoord zijn vastgelegd; de samenwerking tussen raad, college, werkorganisatie en stad. Dat is wellicht een goed gesprek om parallel al te starten aan de coalitieonderhandelingen. PRO en VVD hebben zich voorgenomen voor de zomer een nieuw college te kunnen presenteren. Zij zien daartoe noodzaak omdat het mogelijk is dat er komende zomer, richting begroting 2027 al belangrijke besluiten genomen moeten worden. Tegelijkertijd kan er geen akkoord gesloten worden zonder dat er voor financiën en netcongestie nog belangrijke informatie bekend is. Dat maakt dat de zelf gestelde deadline van 24 juni 7
voor een inhoudelijk akkoord uitdagend is, maar dit blijft wel het streven. Het voorstel is om, zodra het akkoord er is, een gesprek in de raad te laten plaatsvinden over de inhoud. En ook thematisch over de kaders waar de raad of het college over gaan. De hele beoogde bestuurscultuur is gericht op gestructureerde samenwerking met, en kaderstelling door de raad. Het zal daardoor grotendeels een akkoord op hoofdlijnen zijn, wel met financiële doorrekening. De inhoudelijke verdiepingsslag die in de derde vraag belegd is, zou mijns inziens, in aanzet ook dan kunnen plaatsvinden. Maar in mijn ogen zou dat vooral een permanent proces moeten worden. Niet alleen bij het coalitieakkoord, maar een continu gesprek tussen raad en college.
Tot slot de stand van zaken ten aanzien van de inhoudelijke onderwerpen Alle partijen hebben 2 vragen over de inhoudelijke samenwerking tussen PRO en VVD meegegeven: een langjarig gezonde financiële huishouding voor Culemborg en kunnen partijen inhoudelijk voldoende tot elkaar komen. Dit hebben PRO en VVD vertaald naar een beperkt aantal onderwerpen waarover zij in elk geval afspraken wensen te maken in een hoofdlijnenakkoord. De samenwerking met de raad stond bij beide partijen als belangrijk uitgangspunt op de agenda. Hierover is uitgebreid gesproken, ook in gesprekken met alle andere partijen. De andere onderwerpen zijn eerst ambtelijk gepresenteerd. Daarna hebben duo's met een vertegenwoordiging van beide partijen een concepttekst gemaakt. Deze is in een volgend overleg besproken. Op basis hiervan is de tekst aangepast tot een volgende versie die input geeft voor het hoofdlijnenakkoord. Onderwerpen waarover beide partijen hebben gesproken zijn: • • • • • • • •
Samenwerking Woningbouw & mobiliteit Netcongestie Groen Onderwijshuisvesting Asiel Financiën Ambtelijke organisatie
Een onderwerp waarover nog gesproken zal worden, is het sociaal domein. De partijen verwachten dat deze onderwerpen de komende jaren van groot belang zijn voor Culemborg. Ook dachten zij dat hun standpunten op deze thema's van elkaar zouden kunnen afwijken. Over alle onderwerpen is de afgelopen weken op hoofdlijnen gesproken. Er is een basis gelegd en een richting bepaald voor de manier waarop de partijen met de dilemma's op deze gebieden om willen gaan. De afspraken op deze 8
onderwerpen en met name de wijze waarop zij tot stand kwamen, gaven mij reden om vertrouwen te hebben in de inhoudelijke basis voor een coalitie tussen PRO en VVD. Dat ze samen een richting hebben kunnen vinden, wil overigens niet zeggen dat alles al afgesproken is of dat er geen ruimte is voor andere partijen om mede richting te bepalen of om inhoudelijke voorstellen te doen. Zoals eerder gezegd hebben de coalitiepartijen de samenwerking met de raad als belangrijk thema geagendeerd. De lessen van het raadsakkoord zouden daarbij niet vergeten moeten worden, maar de wens om tot een goede vorm van samenwerking met de raad te komen vonden ze van groot belang. Per thema willen ze daarom aangeven welke rol zij voor de raad zien en dat werken ze komende weken graag verder uit. Dat zij samen richting hebben kunnen bepalen, betekent ook niet dat alle afspraken al rond zijn. Er is komende weken nog belangrijke informatie nodig om überhaupt tot keuzes te kunnen komen. Dus de vraag óf er daadwerkelijk een coalitie van twee partijen kan komen, kan dan ook pas bij de presentatie van het akkoord beantwoord worden. PRO en VVD delen, net als vrijwel alle partijen in Culemborg, de wens om niet alleen in goed contact met de raad te staan maar zich ook nadrukkelijk te verbinden met alle inwoners in Culemborg.
Ze willen de stad als geheel verder brengen (betrokken, leefbaar, financieel gezond en toekomstbestendig). En daarbij mensen en opgaven, ook waar verschillend over gedacht wordt, samenbrengen. Er is al genoeg polarisatie, vinden beide partijen en zij willen zich inzetten om te laten zien dat er ook een andere manier van samenwerken is. Dit zal in de praktijk niet altijd makkelijk zijn, maar het is wel een hele mooie intentie en een stevige opdracht die zij beiden met elkaar en met u willen aangaan.
Saskia Kluit, informateur
9