Presentatie Adviesrapport Denktank Toekomst Kinderboerderij Culemborg_def.
Tekst van het document
Denktank Toekomst Kinderboerderij Culemborg
ADVIESRAPPORT KIEZEN VOOR DE TOEKOMST
Culemborg, 13 februari 2025
01 A C H T E R G R O N D E N A A N L E I D I N G Denktank Toekomst Kinderboerderij Culemborg
02 H I S T O R I E V A N D E K I N D E R B O E R D E R I J
INHOUD
03 ROENLTEWV IAKNKTEEL TI NR GE NE ND S E N E X T E R N E 04 H U I D I G E S T E R K T E N E N Z W A K T E N OGELIJKE SCENARIO'S VOOR DE 05 M TOEKOMST
06 A F W E G I N G S K A D E R 07 B E O O R D E L I N G S C E N A R I O ' S 08 C O N C L U S I E S 09 A A N B E V E L I N G E N ADVIESRAPPORT DENKTANK KIBO
10 O V E R D E D E N K T A N K 11 H O E N U V E R D E R ?
Denktank Toekomst Kinderboerderij Culemborg
1A) ACHTERGROND EN AANLEIDING G e m e e n t e C u l e m b o r g m o e t m i l j o e n e n e u r o ' s st r u c t u r e e l ‘ombuigen’ vanaf ‘ravijnjaar’ 2026 In ‘Ombuigingsgids 2025-2028’ staan meer dan 200 voorstellen, waaronder ‘heroriëntatie op kinderboerderij’ D e g e m e e n t e w i l v a n a f 2 0 2 8 s t r u c t u r e e l € 1 1 0 . 0 0 0 b e sp a r e n op de kinderboerderij Gemeenteraad nam 4 juli 2024 de motie ‘Starten met denktank kinderboerderij’ aan Denktank is in augustus 2024 gestart ADVIESRAPPORT DENKTANK KIBO
Denktank Toekomst Kinderboerderij Culemborg
1B) OPDRACHT DENKTANK Naar eigen inzicht komen tot een herformuleri ng van bestaansrecht van de kinderboerderi j en de Plantage i n Culemborg Uitgangspunt is dat het een ontmoeti ngsplek bli jft met behoud van groen en spelen F inanciële opgave aan de Denktank jaarlasten van €124. 000 op een andere manier te generen (incl. Plantage, maar excl. personeelslasten van 2 fte). Bezuini gi ng moet i ngeboekt worden vanaf 1 januari 2026 Rol van de gemeente is faciliterend en ondersteunend, bi j voorbeeld voor het bieden van overlegrui mte, een ambtenaar als ‘ linking pin’ en communicatieacti vi tei ten met i nwoners.
Denktank Toekomst Kinderboerderij Culemborg
1C) WERKWIJZE DENKTANK Bestuderen van meerdere documenten Meerdere gesprekken met diverse gemeenteambtenaren W e r k b e z o e k a a n ‘ N a t u u r c e n t r u m e n st a d sb o e r d e r i j D e Elzenhoek’ in Oss Inventarisatie trends en ontwikkelingen bij vSKBN M e e r d e r e g r o e p s g e s p r e k k e n m e t l o k a l e st a k e h o l d e r s, maatschappelijke partners en ondernemers E n q u ê t e v i a P l a t f o r m C u l e m b o r g e n f y si e k i n d e kinderboerderij (365 digitaal ingevuld, 279 op papier) A c t i e d a g g e o r g a n i s e e r d e n v e l e b e z o e k e r s g e sp r o k e n Meerdere observaties op de boerderij NB. Focus op kinderboerderij, niet op De Plantage
2A) HISTORIE VAN DE KINDERBOERDERIJ 1984 : Kinderboerderij De Heuvel officieel geopend 1993 : ‘Natuur- en Milieu Educatie Culemborg’ (NME) start op de Kinderboerderij De Heuvel 1998 : Stichting Speeltuin Culemborg start op de kinderboerderij 2011 : Gemeente Culemborg moet flink bezuinigen, waaronder structureel € 172.000 op de kinderboerderij. 2011/2012 : Actiegroep ‘Groenlicht voor de kinderboerderij’ wordt opgericht. Hun petitie voor behoud kinderboerderij levert in 14 dagen ruim 3.100 handtekeningen van Culemborgers op
2B) HISTORIE VAN DE KINDERBOERDERIJ 2013 : Gemeente vraagt adviesbureau om adviesrapport op te stellen voor ‘een financieel zelfstandige kinderboerderij’. Het bureau Smollen adviseert te komen tot een onafhankelijke stichting met structurele gemeentesubsidie 2014 : Conclusie: oprichten stichting gaat niet lukken. Wel is er structureel bezuinigd 2022 : Gemeente geeft opdracht tot nieuw onderzoek naar ‘Toekomstbestendige kinderboerderij’ 2023 : Adviesbureau ORG-ID komt met (concept)notitie met daarin 6 toekomstscenario's, maar zonder conclusie of advies 2024 : Gemeente wil structureel bezuinigen op kinderboerderij
2C) HISTORIE VAN DE KINDERBOERDERIJ Enkele reflecties Herhaaldelijk dezelfde discussie : Geregeld concludeert de gemeente dat er structureel en flink moet worden bezuinigd op de kinderboerderij. Sluiting kinderboerderij sluit men niet uit. De samenleving komt in verzet, want er is groot maatschappelijk draagvlak voor behoud Ruim 40 jaar: In de ruim 40 jaar sinds de oprichting is de kinderboerderij goed voor zo'n 100.000 bezoeken per jaar Rol NME: Al ruim 30 jaar verbonden aan de kinderboerderij, maar er is wel sterk op bezuinigd en maatschappelijke functie / positie is verzwakt
3) RELEVANTE TRENDS EN ONTWIKKELINGEN Wat gebeurt er elders in Nederland? Wat leren we daarvan?
3A) TRENDS IN 'KINDERBOERDERIJLAND’ Dierenwelzijn Lokaal en landelijk is er steeds meer aandacht voor dierenwelzijn bij stadsen kinderboerderijen. Steeds meer boerderijen beschikken over het ‘Kwaliteitsbewijs’ van de vereniging Stads- en Kinderboerderijen Nederland (vSKBN)
Educatie Stads- en kinderboerderijen zijn steeds meer een ‘ervaringsgerichte leerplek’. Met inhoudelijke focus op natuur, dieren, duurzame en circulaire economie, biodiversiteit, gezond voedsel. Voor jong en oud. Plus leerbedrijf
Toegankelijke recreatie Stads- en kinderboerderijen zijn in Nederland doorgaans gratis toegankelijke, recreatieve voorzieningen met een groot maatschappelijk bereik voor uiteenlopende doelgroepen en met een inclusief karakter.
3B) TRENDS IN 'KINDERBOERDERIJLAND’ Buitenspelen en bewegen Kinderen spelen steeds minder buiten. 1 op de 6 zelfs nooit! Overgewicht neemt toe en ook andere fysieke, mentale en sociale problemen nemen toe. Komt mede door gebrek aan veilige en toegankelijk speelplekken. Hierdoor worden stads- en kinderboerderijen extra belangrijk
Ontmoeting en verbinding In een tijd van toenemende polarisatie en sociale verwijdering tussen (groepen en individuele) Nederlanders, groeit het belang van stads- en kinderboerderijen om ontmoetingen en verbindingen te faciliteren en sociale cohesie te versterken.
Zorg voor elkaar Mensen met een beperking, met een psychiatrisch probleem, met een strafblad, vluchtelingen; steeds vaker vinden zij hun plek in een stads- of kinderboerderij en kunnen ze van waarde zijn en mogen ze zichzelf zijn.
3C) TRENDS IN 'KINDERBOERDERIJLAND’ Alle gemeenten bezuinigen In veel gemeenten leeft de angst voor het ‘ravijnjaar’ 2026. En meerdere gemeenten willen ook bezuinigen op de kinderboerderij. Steeds vaker wordt gekeken naar verzelfstandiging of vermaatschappelijking van de boerderij.
Landelijke fusie vSKBN en GDO De vereniging Gemeenten voor Duurzame Ontwikkeling (GDO, verantwoordelijk voor 140 centra voor natuur- en duurzaamheidseducatie) en de vereniging Stads- en Kinderboerderijen Nederland (260 leden) zijn per januari 2025 gefuseerd. “Krachtige impuls geven aan het versterken van de relatie van mensen met natuur, dieren en duurzaamheid.”
Steeds meer aandacht voor ‘Social Impact Bonds’ Steeds meer stads- en kinderboerderijen laten hun maatschappelijke impact en meerwaarde zien via een Social Impact Bond, cruciaal voor externe en private financiering. Vaak verbonden aan de Sustainable Development Goals (SDG). Idem voor ‘Social Handprint’ door MAEX.
3D) LESSEN UIT OSS VOOR CULEMBORG
4A) HUIDIGE STERKTEN EN ZWAKTEN
Sterkten
Zwakten
Stabiel en groot aantal bezoeken per j aar van zo'n
Grote afhankelijkheid van een gemeente die
100. 000
herhaaldelijk financiële knelpunten ervaart - en
Groot maatschappel i j k draagvl ak bi nnen (én bui ten)
hierdoor voor onzekerheid zorgt
Cul emborg en goede naamsbekendhei d
Gebrek aan financieel overzicht. Onduidelijke
Zo'n 100 di eren di e gezond zi j n en goed worden verzorgd
omvang gespaarde reserves voor onderhoud
Bui tenschool se opvang van Di chtbi j maakt met pl ezi er en
Gebrek aan inhoudelijke visie vanuit gemeente
tegen betal i ng gebruik van de l ocati e Aantrekkel i j k bui tenspeel voorzi eni ng met de nodi ge j onge speeltoestel l en Betrokken en bevl ogen beheerders Sterke samenwerki ng met Avres voor i nzet van mensen met afstand tot de arbei dsmarkt Vol doet bi j na aan Kwal i tei tsbewi j s van vSKBN
op de maatschappelijke rol en positie van de kinderboerderij Beperkt aantal vrijwilligers NME-functie erg afgezwakt en onderwijs voelt zich geen eigenaar ervan Gebrek aan horecavoorziening
4B) GROTE BETROKKENHEID VANUIT CULEMBORG
4C) WIJZE INZICHTEN VAN DE KINDERRAAD Culemborg is leuker voor
We zijn unaniem voorstander
kinderen mét de
van een kinderboerderij mét
kinderboerderij!
dieren!
We zouden graag juist méér speeltoestellen, méér activiteiten
De kinderboerderij zou geld kunnen
en méér dieren zien op de
verdienen met een winkeltje met
kinderboerderij.
souvenirs, ijs, koffie en spullen van de boer.
Er zou een sportveld moeten
Kan de kinderboerderij als
Met dieren voel ik me beter. Ik
komen voor kinderen die geen
uitwisseling ook naar onze scholen
heb weer energie als ik op de
geld hebben voor een sportclub.
komen, waaronder in Parijsch?
kinderboerderij ben geweest.
4D) BELANGRIJKSTE RESULTATEN ENQUETE Zeker 78% wil kinderboerderij in huidige vorm behouden (88% wil mét dieren en 90% mét speeltuin) Slechts 5% wil verhuizing naar centraal Culemborg 63% wil meer samenwerking met het onderwijs Zeker een derde is bereid structureel geld te doneren Bijna 50% bezoekt de boerderij 1 á 2 keer per maand Grote meerderheid bezoekt boerderij met kinderen voor contact met dieren, de speeltuin en om even lekker buiten te zijn (ommetje) Contact met dieren en buitenspelen zijn belangrijkste Meerderheid wenst horecavoorziening op de boerderij 55% denkt dat het aantal bezoekers nóg hoger kan zijn Meningen verdeeld of boerderij ook duurzaamheidscentrum voor jonge en volwassen Culemborgers zou moeten zijn
4E) FINANCIËLE POSITIE Gebrek aan integraal, financieel overzicht boerderij De gemeente Culemborg heeft geen specifieke, financiële begroting voor enkel de kinderboerderij. Baten en lasten zijn verdeeld in de gehele gemeentebegroting. Besparing op maaikosten worden niet toegekend aan de kinderboerderij. Het is onduidelijk te stellen of de kinderboerderij wel of niet efficiënt wordt gerund.
Ook gebrek aan zicht op groot en klein onderhoud De gemeente Culemborg ‘doteert’ jaarlijks kosten voor het onderhoud aan de kinderboerderij. Deze financiële voorziening is echter niet ‘gealloceerd’ voor enkel de kinderboerderij. Zal de eventuele overdracht bij verzelfstandiging beïnvloeden.
Geen strakke sturing op innen van huuropbrengsten De kinderboerderij wordt ook verhuurd aan derden. De gemeente mist een bedrijfsleider die strak stuurt op de tijdige en volledige inning van huuropbrengsten. Daar lijkt een risico te bestaan op het mislopen van baten.
5A) MOGELIJKE SCENARIO'S 1. Verzelfstandigen/vermaatschappelijken 2. Saneren en opheffen 3. Behouden zoals het nu is (binnen verantwoordelijkheid gemeente) NB. Kinderboerderij ‘Nieuwe Stijl’ (zonder dieren, zoals b e s c h r e v e n i n O m b u i g i n g s g i d s ) i s v o o r D e n k t a n k o n r e a l i st i sc h
5B) SCENARIO ‘VERZELFSTANDIGEN’ Een stichting wordt zelfstandig verantwoordelijk Betrokken Culemborgers en maatschappelijke organisaties richten samen een stichting (of vereniging) op. Deze stichting werkt op basis van een visiegedreven ‘Ondernemingsplan’ en weet meerdere verdienmodellen met elkaar te combineren. Een ‘bedrijfsleider’ geeft dagelijks leiding aan de boerderij. Actief (vrijwilligers)bestuur ondersteunt en houdt toezicht.
Geen commerciële organisatie, maar wel kostenbewust De stichting heeft géén winstoogmerk, maar werkt wel efficiënt en kostenbewust - NB. zonder entree te heffen. De stichting richt zich op het maken van maatschappelijke impact en de continuïteit van de kinderboerderij voor huidige en toekomstige generaties.
Maar ook een stichting behoudt relatie met gemeente De gemeente blijft primair verantwoordelijk voor de inzet van de beheerders. Ook maakt de gemeente subsidieafspraken met de stichting. Belangrijk zijn ook afspraken over overdracht van vastgoed, speelvoorzieningen en het onderhoudspotje
5C) SCENARIO ‘SANEREN EN OPHEFFEN’ Kinderboerderij wordt volledig opgeheven Kinderboerderij wordt opgeheven en de vrijvallende locatie krijgt een andere maatschappelijke bestemming. Dieren worden verplaatst en/of verkocht. Speelvoorzieningen herverdeeld binnen de gemeente. NMEfunctie wordt of verplaatst of ook opgeheven.
Nieuwe functies voor zittend personeel De huidige personeelsleden van de kinderboerderij worden binnen de gemeente Culemborg herplaatst. Gemeente kan in theorie ook heroverwegen om de begrazing van buitengebieden af te bouwen of af te stoten.
Ook rekening houden met mogelijke gevolgen Plantage Wat de mogelijke gevolgen in dit scenario zijn voor De Plantage, is nog niet duidelijk.
5D) SCENARIO ‘BEHOUDEN ZOALS HET NU IS’ Kinderboerderij blijft in gemeentehanden De gemeente behoudt de kinderboerderij in de huidige rol, functie en maatschappelijke positie. In dit scenario vinden wel (minimale) optimalisaties plaats en worden enige kostenbesparingen en verhoging van baten doorgevoerd.
Gemeente zelf verantwoordelijk voor groot onderhoud In dit scenario behoudt de gemeente niet alleen de structurele lasten, maar dient het ook zelf volledig te investeren in het groot onderhoud van alle voorzieningen op de kinderboerderij en wel op relatief korte termijn.
Verbindingen maken met andere beleidsterreinen In dit scenario kan de gemeente ervoor kiezen om vanuit diverse beleidsterreinen naar de (potentie van de) kinderboerderij te kijken. Zoals Wmo, Jeugdwet, Sport en Recreatie etc. Daardoor kunnen er meerdere kostendragers worden gevonden binnen de gemeentebegroting.
6) AFWEGINGSKADER Criteria om te komen tot een beoordeli ng van alle mogeli j ke scenari o's voor de toekomst van de ki nderboerderi j
CRITERIUM
Educatie
TOELICHTING
Kinderen (en volwassenen) leren van en over de natuur, milieu/duurzaamheid en dieren
Structurele financiële
De gemeente is in staat om structureel ten minste €
besparing voor gemeente
110.000 per jaar te besparen
Recreatie
Kinderen (en volwassenen) kunnen ontspannen, buitenspelen, plezier hebben en elkaar ontmoeten
MATE VAN BELANG
Groot belang
Groot belang
Groot belang
Inwoners van Culemborg (en omgeving) kunnen elkaar Socialisatie
ontmoeten en gaan sociale relaties aan of onderhouden
Middelgroot belang
deze Kinderen zijn in staat om structureel buiten te spelen en Buitenspelen en bewegen
bewegen. Hierdoor ontwikkelen ze zich fysiek, mentaal en sociaal beter
Middelgroot belang
7) BEOORDELING SCENARIO'S 1) Verzelfstandigen
2) Saneren en opheffen
3) Behouden zoals het nu is
Educatie
++
--
+/-
Financiële besparing
+
++
-
Recreatie
++
--
+
Socialisatie
++
--
+
Buitenspelen en bewegen
++
--
++
8) CONCLUSIES Alles afwegende zijn dit de belangrijkste conclusies van de Denktank 1. Verzelfstandigen biedt meeste voordelen Er is voldoende animo onder inwoners en maatschappelijke organisaties om een zelfstandige stichting mogelijk te maken. Deze biedt bovendien de meeste voordelen op basis van het afwegingskader en in vergelijking met de andere scenario's.
2. Er is behoefte aan een inhoudelijke visie Ongeacht het te kiezen scenario is er behoefte aan een integrale en inhoudelijke visie op de maatschappelijke positie van de kinderboerderij in Culemborg. Het politieke discours wordt al (te) lang puur financieel bepaald en ingevuld. In essentie geldt hetzelfde voor de NME-functie.
3. Optimaal werkgeverschap voor professionals gewenst Het vinden en binden van goed functionerende professionals is cruciaal voor een kinderboerderij. De grote financiële en daarmee fundamentele onzekerheid raakt ook het personeel op de boerderij. Daar mag (meer) oog voor zijn. Idem voor de (schaarse) vrijwilligers die er nu nog zijn.
9A) AANBEVELINGEN Onze adviezen als Denktank aan de Gemeente Culemborg
01
02
03
Faciliteer inwoners bij
Organiseer een ‘social impact
Wees zorgvuldig met en
oprichten van stichting
bond’ en kwaliteitsbewijs
zorgzaam voor professionals
Het ver zel fst a ndi gen va n de
Wat de ma a t scha ppel i jke en fi na nci ël e
Het vi nden en bi nden va n goed funct i oneren de
ki nder boer der i j i s een grot e t a a k. Hel p
meer wa a r de en i mpa ct va n de ki nderboerderi j
pr of essi ona l s i s cr uci a al voor een
al s gemeent e i nwoner s di e hun moedi ge
i s, i s cr uci aa l a l s f unda ment voor een
ki nder boer der i j . De gr ot e fi na nci ël e en da a r mee
nek ui tst eken hi er opti ma a l bi j. Kom
‘ Onder nemi ngspl a n’ . De gemeent e ka n (I a t en )
f unda ment el e onzekerhei d ra a kt ook het
daar na a st t ot goede en gepa st e
komen t ot een ‘ soci a l i mpa ct bond’ , wa a r de
per soneel op de boer deri j. Da a r ma g (meer) o o g
af spr aken voor subsi di e, va st goed en
zel f standi ge st i cht i ng enorm veel voordeel mee
voor zi jn. I dem voor de (scha a rse) vri jwi l l i gers
onder houd. Sl ui t da a r bi j symbol i sche
kan doen. Ver snel da a rna a st de kwa l i fi ca t i e
di e er nu nog zi j n. Vr i j wi l l i gersbel ei d ont breekt,
bedr a gen bi j over dr a cht ni et ui t .
voor het Kwa l i t ei t sbewi js va n de vSKBN.
ter wi j l de pot ent i e r ui mschoot s a a nwezi g i s.
1O) OVER DE DENKTANK
Ambtelijke ondersteuning
Leden Denktank Wim Kappers Financieel adviseur en administrateur
Ingrid Veltkamp Adviseur burgerparticipatie Programma's en Proj ecten
Ada Wille
Willemijn Bonnier
Landschapsarchitect
Teamleider Realisatie en Beheer
Dave Ensberg-Kleijkers Onderwijsbestuurder
Pieter Otte Opgavemanager maatschappelij k vastgoed
ADVIESRAPPORT DENKTANK KIBO
Denktank Toekomst Kinderboerderij Culemborg
11) HOE NU VERDER? De gemeente Culemborg is nu aan zet, maar hoe? 1. Stichting ‘Kinderboerderij Culemborg’ gaat aan de slag Het nog te vormen bestuur maakt een bedrijfsplan (inclusief haalbaarheidsstudie en de verdienmodellen) richt een stichting op, stelt een ‘kwartiermaker’ aan en gaat onderhandelen met de gemeente over overdracht van grond (pacht), panden, dieren, eigendommen en maakt afspraken over de inzet van professionele beheerders.
2. Gemeente doet ondertussen het financiële huiswerk Als de gemeente wil meewerken aan verzelfstandiging van de kinderboerderij, dient het voorbereid te zijn op een proces van 'due dilligence onderzoek’ en financiële doorlichting.
3. Realistisch begroten De gewenste financiële ombuiging is niet realistisch per boekjaar 2026. Hoogte en startmoment van de daadwerkelijke ombuiging, is mede afhankelijk van de onderhandeling met het nieuwe bestuur van stichting ‘Kinderboerderij Culemborg’. Als de gemeente alsnog per 2026 geld wil besparen, dient dat in andere begrotingsposten te gebeuren. NB. Houd rekening met ‘social handprint’.
Denktank Toekomst Kinderboerderij Culemborg
DANK U Culemborg, 13 februari 2025
BIJLAGE 1: GESPREKSPARTNERS DENKTANK De Denktank sprak tussen augustus 2024 en februari 2025 o. a. met: Gemeente Culemborg: wethouder, teamleider kinderboerderij, programmamanager maatschappelijk vastgoed, financieel adviseur, strategisch adviseur maatschappelijke opgaven en beleidsadviseur Wonen Beheerders van de kinderboerderij NME Culemborg BSO De Fuut Dichtbij Kinderboerderij, BSO Beestenbende Initiatief ‘Mooi Leven Huis’ Rivierenland Stichting Elisabeth Weeshuis (Protectoraat) Stichting Prezzent Diverse stakeholders, waaronder van Elk Welzijn, Zorgboerderij De Witte Schuur, Sjamaan, Stichting GreenWish, Buurtcentrum Bolderburen, Natuur- en Vogelwacht Culemborg en Avres Natuurcentrum en stadsboerderij De Elzenhoek en wethouder Gemeente Oss Vereniging Stads- en Kinderboerderijen Nederland Stichting Milieu Educatie (SME) Kinderraad Culemborg
BIJLAGE 2 RESULTATEN VAN DE ENQUETE
ADVIESRAPPORT DENKTANK KIBO
Denktank Toekomst Kinderboerderij Culemborg
RESULTATEN DIGITALE ENQUETE | RESULTATEN PAPIEREN ENQUETE