Concept Posters Beeldvormende avond Nota ruimtelijke kwaliteit en Cultuurhistorie
Tekst van het document
Thema 1: Ruimtelijke kwaliteit in Culemborg Wat is ruimtelijke kwaliteit? Definitie uit de vastgestelde startnotitie: “Een omgeving of bouwwerk met de juiste mix van hoge gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde. Hierbij wordt gekeken naar identiteit en imago van het gebied en wordt er rekening gehouden met duurzaamheidsaspecten, sociaalmaatschappelijke, culturele en economische aspecten” (Hooimeijer et al. 2001). Vier belangrijke kernwaarden voor een goede ruimtelijke kwaliteit: 1. Gebruikswaarde: efficiënt, effectief en meervoudig gebruik van ruimte. 2. Toekomstwaarde: duurzaam, aanpasbaar en robuust ontwerp voor de lange termijn. 3. Belevingswaarde: schoonheid, eigenheid en de unieke identiteit van een plek. 4. Herkomstwaarde: aandacht voor de ontstaansgeschiedenis en de culturele identiteit van een gebied. (Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, 2025)
Goe d
van onze g n i cu k r e lt st
G
heid en ve g i l i r ve
So ci
vo
na a
komst toe
at
Bouw e
e al
ed tgo as
de
a lim
Toerisme
o
aarde van h w e et d r v
bin
ng di
onumenten m e va d n n
en vest e i m i gi no ng o ec
sk
Lok ale
Waarom is een goede ruimtelijke kwaliteit belangrijk?
en welzi k u l e jn
n ide
Behoud en
re
ve r
uu nti teit
Wat is kenmerkend voor de ruimtelijke kwaliteit van Culemborg? Kuilenburgse spoorbrug Binnenstad Volencampen
De Lek
Adelijk landschap
Doorgezaagde bunker
Stadssilhouet Nieuwe Hollandse Waterlinie Spoortalud Nabijheid groen en landschap
Lekdijk
Openheid Uiterwaarden Molens
De Engel
Lanxmeer
Watertoren Kasteelterrein
De Plantage
Versterkte stad
Singels
Religieuze gebouwen
Wat is nog meer kenmerkend voor de ruimtelijke kwaliteit van Culemborg en willen we behouden?
Beeldvormende avond Nota ruimtelijke kwaliteit en cultuurhistorie - 22 mei 2025 - Gemeente Culemborg
28
Buitengebied Waterlinie
29
Buitengebied Redichem
30
Thema 1: Ruimtelijke kwaliteit in Culemborg
Buitengebied Vretstrooij
1
Binnenstad | Oude stad
2
Binnenstad | Nieuwstad
3
Binnenstad | Havenkwartier
Alle buurten en gebieden van Culemborg met elk hun eigen kwaliteiten Bouwjaren: ca. 1850-heden Kenmerken: • Groen • Rijksmonumenten • Zichtlijnen • Dijk en uiterwaarden • Openheid
27
Bouwjaren: ca. 1880-heden Kenmerken: • Adelijk landschap • Rondeel • De Bol • Landgoederen • Dijk en uiterwaarden • Openheid
Welke bestaande ruimtelijke kwaliteiten zouden we willen behouden per buurt?
Bouwjaren: ca. 1890-heden Kenmerken: • Spoortalud • De Meer • Natuurgebieden • Industrie • Openheid
Bouwjaren: ca. 1300-1900 Kenmerken: • Beschermd stadsgezicht • Rijks- en gemeentelijke monumenten • Stadssilhouet • Versterkte stad
Bouwjaren: ca. 1800-2020 Kenmerken: • Beschermd stadsgezicht • Rijks- en gemeentelijke monumenten • Stadssilhouet • Versterkte stad
Sportvelden en recreatie
Bouwjaren: ca. 1800-1980 Kenmerken: • Beschermd stadsgezicht • Rijks- en gemeentelijke monumenten • Stadssilhouet • Versterkte stad • Dijk
4
De Dreven
29 Bouwjaren: ca. 1890-2020 Kenmerken: • Beschermd stadsgezicht • Rijks- en gemeentelijke monumenten • Stadssilhouet • Volencampen • De Plantage • Bomenrijen
Bouwjaren: ca. 1977-2012 Kenmerken: • Openheid • Groen • Clubhuizen • Tribunes • Sportvelden
26
4
Bedrijventerrein Pavijen
5
3
6
18
2
17 24
Bouwjaren: ca. 2017-heden Kenmerken: • Rijwoningen • Appartementen • Autoluw • Parkeren geclusterd • Herhaling bouwblokken
22
27
11
6
Bouwjaren: ca. 1930-2010 Kenmerken: • Vooroorlogse bebouwing • Lange straten en diepe achtertuinen • Afwisseling in bebouwing • Krokushof
27 15
Bloemenbuurt
12
9
19
23
25
14
16 20
Bouwjaren: ca. 1850-2012 Kenmerken: • Beschermd stadsgezicht • Rijks- en gemeentelijke monumenten • Haven • Spoortalud • Dijk • ‘t Buitenhof
13
Parijsch | Borg en Buiten
28
24
7
5 21
25
8 1
Bouwjaren: ca. 1960-heden Kenmerken: • Bedrijven • Grote en kleine korrels aan bebouwing • Groenstroken met bomen
Westerkwartier
10
Parijsch | Sportheldenbuurt Forteneiland
7
Oranjebuurt
26 Bouwjaren: ca. 1960-2015 Kenmerken: • Rechte woonwijk • Herhaling van bouwblokken • Groenstroken • Prinsenveste
Bouwjaren: ca. 2017-heden Kenmerken: • Rijwoningen • Autovrije hofjes • Groenstroken • Parkeren geclusterd
23
Parijsch | Vlinderbuurt
8
30
Bouwjaren: ca. 2015-heden Kenmerken: • Autovrije hofjes • Groenstroken • Parkeren geclusterd
22
Parijsch | Centrum
Bouwjaren: ca. 2000-2010 Kenmerken: • Grote bouwblokken • Appartementen • Winkelcentrum • Parkeren in garages of parkeervelden
21
Parijsch Noord
Bouwjaren: ca. 2000-2005 Kenmerken: • Herhaling bouwblokken • Groenstroken met sloten en bomen • Parkeerkoffers
20
Hooge Prijs
Bouwjaren: ca. 1995-2000 Kenmerken: • Herhaling bouwblokken • Entrees woningen met bruggen • Parkeerkoffers
19
Landzicht
Bouwjaren: ca. 1985-1995 Kenmerken: • Herhaling bouwblokken • Groenstroken met slootjes en wilgen • Groene speel- en verblijfsplekken • Parkeerkoffers
Beeldvormende avond Nota ruimtelijke kwaliteit en cultuurhistorie - 22 mei 2025 - Gemeente Culemborg
18
Goilberdingen | Dijkzicht
Bouwjaren: ca. 1990-1995 Kenmerken: • Dijk • Spoortalud • Groenstroken met slootjes en wilgen • Groene speel- en verblijfsplekken • Woonerven
17
Goilberdingen | Molenzicht
Bouwjaren: ca. 1990-1995 Kenmerken: • Spoortalud • Molen Johanna • Bolderburen • Groenstroken met slootjes en wilgen • Groene speel- en verblijfsplekken • Woonerven
16
Achter de Poort
Bouwjaren: ca. 1950-2015 Kenmerken: • Rechte woonwijk • Spoortalud • Herhaling van bouwblokken
De Hond
Bouwjaren: ca. 1980-1990 Kenmerken: • Bloemkoolstructuur • Achtertuinen aan doorgaande wegen • Groene speel- en verblijfsplekken • Parkeerkoffers
15
Stationskwartier
Bouwjaren: ca. 1960-1990 Kenmerken: • Transformatiegebied • Station Culemborg • Gelderlandfabriek • Spoortalud • Hoge dichtheid • Bedrijven
14
Voorkoop Zuid
Bouwjaren: ca. 1970-1985 Kenmerken: • Oostelijke uitbreidingswijk • Bloemkoolstructuur • Groene speel- verblijfsplekken • Groenstroken met bomen • Parkeerkoffers • Achtertuinen aan doorgaande wegen
13
Voorkoop Noord
Bouwjaren: ca. 1970-1985 Kenmerken: • Oostelijke uitbreidingswijk • Bloemkoolstructuur • Groene speel- verblijfsplekken • Groenstroken met bomen • Parkeerkoffers • Achtertuinen aan doorgaande wegen
12
Ter Weijde | Staatsliedenbuurt
Bouwjaren: ca. 1960-1970 Kenmerken: • Rechte woonwijk • Groenstroken met bomen • Groene speel- verblijfsplekken • Herhaling van bouwblokken • Flatten
11
Ter Weijde | Componistenbuurt
Bouwjaren: ca. 1960-1970 Kenmerken: • Rechte woonwijk • Groene speel- en verblijfsplekken • Groenstroken met bomen • Chopinplein
10
Lanxmeer
Bouwjaren: ca. 1990-2010 Kenmerken: • Ecologische wijk • Watertoren • Waterwingebied • Groene intieme hofjes • Kleurrijk
9
Achter ‘t Zand
Bouwjaren: ca. 1940-1950 Kenmerken: • Vooroorlogse bebouwing • Rechte woonwijk • Houtvijver • Spoortalud
Thema 1: Ruimtelijke kwaliteit in Culemborg Wat is de landelijke en provinciale wet- en regelgeving op het gebied van ruimtelijke kwaliteit en cultuurhistorie? Landelijk wet- en regelgeving • Omgevingswet: Deze wet regelt o.a. hoe we omgaan met cultureel erfgoed in onze leefomgeving. Denk aan de omgevingsvergunning voor rijksmonumenten en erfgoed in omgevingsplannen. • Erfgoedwet: In de Erfgoedwet is vastgelegd hoe met ons erfgoed wordt omgegaan, wie welke verantwoordelijkheden daarbij heeft en hoe het toezicht daarop wordt uitgeoefend. • Het rijksbeschermd stadsgezicht bestaat uit de gebieden Oude stad, Nieuwstad, Havenkwartier, Veerweggebied, De Dreven en een deel van Westerkwartier (zie kaart hiernaast). • Bescherming van Rijksmonumenten zoals het Oude Stadhuis, de kerken, de Binnenpoort, het kasteelterrein en de molens. • In de directe omgeving van een monument mogen geen activiteiten plaats vinden die het monument kunnen ontsieren of beschadigen. Provinciale wet- en regelgeving • De Provincie voert het landschapsbeleid uit. Het is hun taak om te zorgen voor voldoende groene ruimte in en rondom de steden. • De Provincie streeft naar bescherming, behoud en het uitdragen van cultuurhistorisch erfgoed zoals de Hollandse Waterlinie. Kaart Beschermd Stadsgezicht Culemborg (Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed 2025).
Wat zegt de omgevingsvisie over ruimtelijke kwaliteit? De Omgevingsvisie N
Omgevingsvisie Culemborg Redichemse waard
Le
Lek
k
“We stellen een Nota Ruimtelijke Kwaliteit op, waarin we uitwerken hoe we omgaan met de beeldkwaliteit en uitstraling van bouwwerken en cultuurhistorisch erfgoed. Daarin besteden we specifiek aandacht aan het samengaan van ruimtelijke kwaliteit met opgaven zoals verduurzaming, klimaatadaptatie en circulariteit” (p. 42).
Het Rondeel
Everdingen Le k
Fort Everdingen
De Plantage Jachthaven
Buitengebied Oost
De Dreven
Werk aan het Spoel
Volenkampen
Binnenstad
De Hond Oranjebuurt
Bloemenbuurt
Wester kwartier
Voorkoop
Nieuwstad Parijsch Noord
Goilberdingen Terweijde
Beusichem
Achter ‘t Zand Parijsch
Achter de Poort
Hooge Prijs
Lanxmeer
Landzicht
De
N320 Me
er
Stationsomgeving
Legenda Ontwikkellocaties
Buitengebied West
Zijderveld
Onderzoekslocaties Natuurontwikkeling Pavijen
N833
Stationshub Hoofdwinkelgebied Wijkwinkelcentra Te ontwikkelen fietsverbindingen Te ontwikkelen wandelverbindingen Versterken entrees binnenstad
N320
Beschermd stadsgezicht Groene afhechting bedrijventerrein Nieuwe Hollandse Waterlinie (NHW) Voormalige schootsvelden NHW
Buitengebied West
“We willen in ieder geval geen verslechtering van de ruimtelijke kwaliteit of een toename van milieuhinder (geluidshinder, luchtkwaliteit, geurhinder). Dit is dan ook een randvoorwaarde bij alle ontwikkelingen die spelen op het gebied van bedrijvigheid in onze stad” (p. 46). “We gaan aan de slag met een gebiedsgerichte aanpak voor Pavijen, waarin verbetering van de ruimtelijke kwaliteit een belangrijk aandachtspunt is” (p. 47).
Verbeteren entree bebouwde kom
A2
“Culemborg heeft mooie buurten met een hoge ruimtelijke kwaliteit. Het streven naar een hoge ruimtelijke kwaliteit wordt echter een uitdaging met de woningbouwopgave, verduurzaming, klimaatadaptatie, de rol van participatie en de stijgende bouwkosten” (p. 39).
Bos/boomgaard Creatieve broedplaats Bedrijventerrein Welzijnslocaties VO Scholen Sportcomplexen
0,5km
1km
2km
Kaart van de omgevingsvisie (Gemeente Culemborg, 2024).
“We houden de lijn vast zoals omschreven in het Groenbeleidsplan en het Speelruimtebeleid. Het vasthouden aan deze lijn draagt bij aan onder meer ruimtelijke kwaliteit, gezondheid en biodiversiteit” (p. 51).
Welke regieniveaus kent de huidige welstandsnota van Culemborg en wat is de indeling?
1 2 3 4 5 6 7
Oude Stad Havendijkkwartier Nieuwstad Volencampen Veerweggebied Vooroorlogse bebouwing Rechte woonwijken
8 9 10 11 12 13
Oostelijke uitbreidingswijken Westelijke uitbreidingswijken Ecologische woonwijk Lanxmeer Bedrijfsterrein Pavijen Sport- en recreatiegebieden Buitengebied
Welstandsniveau 1: zware toetsing Welstandsniveau 2: reguliere toetsing Welstandsniveau 3: soepele toetsing Welstandsniveau 1: Buitengebied zware toetsing Welstandsniveau 1: Zware toetsing langs randen Welstandsniveau 2: Reguliere toetsing langs randen
Beeldvormende avond Nota ruimtelijke kwaliteit en cultuurhistorie - 22 mei 2025 - Gemeente Culemborg
Thema 1: Ruimtelijke kwaliteit in Culemborg Hoe wordt er omgegaan met ruimtelijke kwaliteit bij andere gemeentes? Gids ruimtelijke kwaliteit West-Betuwe (2020) • West-Betuwe ligt onder Culemborg in de regio Rivierenland en beschikt net als Culemborg over een fraai buitengebied met een rivier en de Hollandse Waterlinie. • De gemeente wil kunnen loslaten waar mogelijk en burgers meer ruimte bieden bij het realiseren van hun bouwplannen. • De Gids Ruimtelijke kwaliteit is bedoelt als een stimulerende nota die uitnodigt tot het realiseren van ruimtelijke kwaliteit. • Bij het bepalen van het beleidsniveau voor een deelgebied is rekening gehouden met de volgende aspecten: de mate van authenticiteit; de mate van zeldzaamheid van een stedenbouwkundige typologie; de mate waarin een gebied beeldbepalend is; de mate waarin de stedenbouw en architectuur samenhangend zijn. Regieniveaus Behoud: Behoud en herstel van het aanwezige of oorspronkelijke bebouwingsbeeld, en het versterken van de bestaande of historische karakteristiek van stedenbouw, architectuur, landschap of cultuurhistorie. Respect: Essentiële kenmerken van de aanwezige bebouwings- en omgevingskarakteristiek op het gebied van stedenbouw, landschap en architectuur worden gerespecteerd.
Gebieden en/of objecten • Monumenten • Landgoed Mariënwaard • Beschermde dorpsgezichten • Historische dorpsgebieden • Buitengebied / dijklinten en uiterwaarden • buitengebied oeverwallen
Keuze: Verandering en handhaving van het • Planmatige woonbuurten bebouwingsbeeld zijn beide mogelijk, zowel naar structuur • Gebieden met een bijzondere als naar architectuur, maar altijd met behoud van functie (zoals sport en recreatie) stedenbouwkundige en/of landschappelijke waarden. • Bedrijventerreinen • Buitengebied / komgronden Vrij: Verandering en handhaving van het bebouwingsbeeld • Haaften-Noord zijn beide mogelijk, de stedenbouwkundige en/ of landschappelijke basis wordt behouden door het bestemmingsplan. Kaart met regineniveaus Geldermalsen (Gids Ruimtelijke Kwaliteit West Betuwe, 2020).
Nota Omgevingskwaliteit Purmerend (2021) • De Gemeente Purmerend beschikt net zoals Culemborg over een historische binnenstad, woonwijken uit verschillende periodes en forten in het buitengebied. • In deze nota wordt uitgelegd dat het bieden van ruimte en het aangaan van de dialoog tot betere resultaten leidt. Deze nota verwoordt daarom niet hoe iets letterlijk moet worden ontworpen, maar waarop bij de beoordeling gelet wordt. De nota is meer een inspiratiedocument dan een toetsingsdocument. • De grondslag van deze nota is een uitnodigend beleid, niet meer ’nee, tenzij’, maar ‘ja, mits’. Regieniveaus Optimaal: In sommige gebieden of op bepaalde plekken is de identiteit zeer duidelijk herkenbaar en bepalend voor Purmerend. Hier is extra aandacht nodig gericht op behoud, herstel en versterking van de aanwezige of gewenste omgevingskwaliteit, identiteit en de cultuurhistorische waarde. Gebalanceerd: Voor gebieden en structuren waar de identiteit van de gemeente Purmerend duidelijk aanwezig is geldt een gebalanceerde zorg voor de omgevingskwaliteit. Het kwaliteitstoezicht is gericht op het beschermen, versterken of ontwikkelen van karakteristieken en ruimtelijke kwaliteit passend in de omgeving.
Gebieden en/of objecten • Historische stad Purmerend • Dorpskern Middenbeemster
• Historische dorpslinten • Oost-west as in de stad Purmerend • Woonwijken (o.a. Weidevenne) • Bedrijventerrein Baanstee-Noord • Buitenranden van de dorpsuitbreidingen en bedrijventerrein • Buitengebied • Binnengebieden bedrijventerreinen en dorpsuitbreidingen
Bescheiden: Waar de identiteit minder nadrukkelijk aanwezig is en waarvan de verschijningsvorm een algemener beeld oproept volstaat een bescheiden kwaliteitszorg. Hier is het beleid gericht op het behouden of herstellen van de basiskwaliteit door het respecteren van de bestaande karakteristieken. Vrij: Geen beoordeling door de welstandscommissie of • Randen van de bedrijventerrein De een ambtelijke beoordeling. Koog
Kaart met regieniveaus Purmerend en Beemster (Nota Omgevingskwaliteit Purmerend 2021).
Nota ruimtelijke kwaliteit Hulst (2022) • De gemeente Hulst heeft net als Culemborg een historische vestingstad, woonwijken uit verschillende periodes en ongeveer 30.000 inwoners. • Doelen van deze nota zijn hanteerbaar, stimulerend, duidelijk en goed te handhaven beleid inrichten, en opdrachtgevers, burgers en ontwerpers in een vroeg stadium informeren welke ambities de gemeente heeft en welke criteria van toepassing zijn. Regieniveaus Gebieden en/of objecten Bijzonder: voor deze gebieden of objecten is extra • Beschermd stadsgezicht en alle aandacht nodig voor handhaving of verbetering van de monumenten. ruimtelijke kwaliteit. Het kwaliteitstoezicht wordt gericht op het voorkomen van aantasting van de aanwezige karakteristieken en het versterken van de bestaande en/ of gewenste kwaliteit.
13
Normaal: hier is het beleid gericht op het behouden van • De dorpskernen en linten de basiskwaliteit door het respecteren van de bestaande • Deel buitengebied met landschapkarakteristieken. pelijke, cultuurhistorische en/of natuurwaarden. Soepel: beoordeling van bouwplannen blijft beperkt tot • Buitengebied de hoofdkenmerken van die bouwwerken die vanaf het openbaar toegankelijke gebied direct zichtbaar zijn. Vrij: voor deze gebieden of objecten wordt toetsing niet nodig geacht als het bouwplan past binnen het omgevingsplan.
• Woongebied: Zoutedijk II • Alle sport- en recreatieterreinen Kaart met regieniveaus Hulst (Nota Ruimtelijke kwaliteit Hulst, 2022).
Beeldvormende avond Nota ruimtelijke kwaliteit en cultuurhistorie - 22 mei 2025 - Gemeente Culemborg
Thema 1: Ruimtelijke kwaliteit in Culemborg Hoe zou de gebiedsindeling met regieniveaus van Culemborg eruit kunnen zien? Vier mogelijke regieniveaus:
Normaal
Soepel
Uitgangspunten: Essentiële kenmerken van de aanwezige bebouwings- en omgevingskarakteristiek op het gebied van stedenbouw, landschap en architectuur worden gerespecteerd en toevoegingen moeten passen in de omgeving.
Uitgangspunten: Dit betekent dat voor bouwplannen met name de voorkanten worden gewogen. Voor plannen aan achterkanten zonder invloed op het aanzien van de omgeving dient te worden voldaan aan het omgevingsplan.
Gebieden/objecten: beeldbepalende woonwijken, nieuwbouwontwikkelingen, en randen aan buitengebied of doorgaande wegen.
Gebieden/objecten: Woonwijken en bedrijventerreinen.
Uitgangspunten: Beoordeling van bouwplannen blijft beperkt tot de hoofdkenmerken van bouwwerken die vanaf het openbaar toegankelijke gebied direct zichtbaar zijn. Hier gelden minimale regels voor kleine bouwwerken zoals dakkapellen en aanbouwen. Gebieden/objecten: Woonwijken waar grote behoefte is aan uitbreiding of verduurzaming.
hermd Besc
Respect
Uitgangspunten: Behoud en herstel van het aanwezige of oorspronkelijke bebouwingsbeeld, en het versterken van de bestaande of historische karakteristiek van stedenbouw, architectuur, landschap en cultuurhistorie. Gebieden/objecten: Rijksbeschermd Stadsgezicht, Nieuwe Hollandse Waterlinie en monumenten.
Scenario 1: Door met regieniveaus en indeling huidige welstandsnota
Scenario 2: Behouden en versterken historische en nieuwe delen
Legenda
Legenda
Welstandsniveau 1: zware toetsing
Beschermd
Welstandsniveau 2: reguliere toetsing
Respect
Welstandsniveau 3: soepele toetsing Welstandsniveau 1: buitengebied zware toetsing Welstandsniveau 1: zware toetsing langs randen
Normaal Beschermd buitengebied Respect buitengebied Respect langs de randen
Welstandsniveau 2: reguliere toetsing langs randen
Over scenario 1: Dit scenario gaat door met de regieniveaus en gebiedsindeling van de huidige welstandsnota. Hierin hebben het beschermd stadsgezicht, Lanxmeer, buitengebied en de randen aan doorgaande wegen en buitengebied een zwaar toetsingsniveau. De woonwijken hebben een regulier toetsingsniveau en de bedrijventerreinen een soepel toetsingniveau.
Over scenario 2: In dit scenario hebben het beschermd stadsgezicht en de Hollandse Waterlinie een beschermd niveau. Lanxmeer, buitengebied Redichem, de nieuwbouwprojecten en de randen hebben het niveau respect. Alle overige woonwijken hebben het niveau normaal.
Scenario 3: Behouden en versterken van delen die bepalend zijn voor identiteit
Scenario 4: Een soepel regieniveau in een aantal woonwijken
Legenda Beschermd
Legenda Beschermd
Respect
Respect
Normaal
Normaal
Soepel
Beschermd buitengebied
Beschermd buitengebied
Respect buitengebied Respect langs de randen
Respect buitengebied Respect langs de randen
Over scenario 3: Dit scenario lijkt op de indeling van scenario 2. Het verschil is dat gebieden met grote nieuwbouwprojecten het regieniveau normaal hebben in plaats van het regieniveau respect.
Over scenario 4: Dit scenario wijkt af van de vorige scenario’s door het niveau soepel in de wijken Voorkoop, Terweijde, Molenzicht, Dijkzicht, Landzicht, Hooge Prijs en Achter de Poort toe te passen. Dit zijn wijken waar uitbreiding en verduurzaming van woningen soms botst met de huidige welstandsnota. Dit komt o.a. door de indeling van de woning en minder ruimte onder het dak.
Of op welke andere manier? Beeldvormende avond Nota ruimtelijke kwaliteit en cultuurhistorie - 22 mei 2025 - Gemeente Culemborg
Blanco regieniveaukaart
Legenda Beschermd Respect Normaal Soepel Beschermd buitengebied Respect buitengebied Respect langs de randen
Thema 2: De binnenstad en verduurzaming van monumenten Wat zegt het beleid over ruimtelijke kwaliteit en monumenten in de binnenstad? Regieplan Openbare Ruimte Versterkte Stad Culemborg
4
Zonnepanelen in Rijksbeschermd Stadsgezicht STRUCTUURBEELD
Vanuit de hiervoor beschreven analyse van de historische ontwikkeling van de versterkte stad, de analyse van de aanwezige kwaliteiten, opgaven en doelen van het Regieplan, zal in het navolgende hoofdstuk het structuurbeeld worden verbeeld en beschreven; het streefbeeld voor de gewenste ruimtelijke kwaliteit en programmatische invulling van de openbare ruimte van de stad aan de Lek. Het schetst op structuur- en inrichtingsniveau de belangrijkste ingrediënten voor behoud en versterking van de cultuurhistorische en ruimtelijke kwaliteiten van de versterkte stad, voor het versterken van de beschreven kwaliteiten en het oplossen van de beschreven opgaven. Het structuurbeeld betreft hierbij geen letterlijk plan; het is een toekomstkader, een beeld dat niet in één keer gerealiseerd zal worden. Het is op te vatten als een ruimtelijk kader, dat gefaseerd tot stand zal komen en waaraan nieuwe plannen en ideeën getoetst kunnen worden. Op structuurniveau gaat allereerst de aandacht uit naar het historische lint en de samenhang van het lint met de Lek en de Meer. Het versterken van deze structuur vraagt om het herordenen van het kruispunt Zandstraat / Doctor Hockesingel, de plek waar de Meer en de singel samenkomen, en de kruising Kleine Buitenom / Havendijk. Deze kruisingen worden vormgegeven als overbruggingen over de singel en als poorten naar de historische binnenstad.
Ook de ruimtelijke en programmatische samenhang van het lint met de Veerweg en Veerkade zal worden versterkt – onder meer door de ontwikkeling van een nieuw plein, het Veerplein aan de rivier, dat uitnodigt tot een wandeling naar de rivier. Het structuurbeeld stelt voor om de samenhang van de waterstructuur van de singel met zijn tussengrachten en het water rond het Kasteel te versterken. Dat zijn immers de begrenzing en identiteitsdragers van de historische binnenstad. Op een aantal plekken krijgt het water weer zijn historische breedte, zoals bij het Kasteel en de huidige tennisbanen. En ook aan de noordzijde tussen de dijk en de Noorderwal wordt een breder waterprofiel voorgesteld.
Structuurbeeld Versterkte Stad Culemborg (Regieplan Openbare Ruimte Versterkte Stad Culemborg, 2021).
Dakvlakkenkaart zonnepanelen Rijksbeschermd Stadsgezicht (Gemeente Culemborg, 2023).
REGIEPLAN OPENBARE RUIMTE VERSTERKTE STAD CULEMBORG 39 om de plaatsingsmogelijkheden Het structuurbeeld schetst de belangrijkste ingrediënten voor behoud Op 20 april 2023 heeft de raad besloten en versterking van de cultuurhistorische en ruimtelijke kwaliteiten van voor zonnepaneelsystemen binnen het beschermd stadsgezicht van de versterkte stad, voor het versterken van de bestaande kwaliteiten en Culemborg met de dakvlakkenkaart hierboven te verruimen. Hierdoor het oplossen van een aantal opgaven zoals vergroening, waterberging is het voor pandeigenaren makkelijker geworden om zonnepanelen te en parkeren. plaatsen in een tijd van hoge energiekosten.
Daarnaast is er ook nog ander beleid zoals het Omgevingsplan, het beeldkwaliteitsplan, Uitstraling terrassen Binnenstad, het Uitstallingsbeleid, Kerkenvisie, leidraad zonnepanelen op je monument en beschermd stadsgezicht, leidraad Vensterisolatie monumenten, en leidraad Gevel-, dak- en vloerisolatie monumenten.
Welke thema’s zouden specifiek aan bod moeten komen in de nieuwe nota als het gaat om ruimtelijke kwaliteit in de binnenstad? Gevelreclame
Uitstalling en borden van ondernemers
Verduurzaming monumenten Zonnepanelen
Uitstraling terrassen Airco’s en andere installaties
Beeldvormende avond Nota ruimtelijke kwaliteit en cultuurhistorie - 22 mei 2025 - Gemeente Culemborg
werken als groepsschuilplaatsen en de kogelvanger. Vanaf de dijk is er vrij zicht over het grotendeels op agrarisch landschap. Dit open landschap en de natte natuur en waterberging aan de voet van de dijk aan de oostzijde maakt de
Thema 4: Verduurzaming en benutten van het landschap
inundatie van dit gebied goed voorstelbaar. De Diefdijk vormt tevens een duidelijke grens tussen de veilige kant aan de westzijde, waar het landschap wat hoger en meer besloten is, met meer beplanting en bebouwing en de openheid aan de oostzijde. Midden in de inundatiekom ligt lage en meer besloten landschap van de Regulieren, dat gekenmerkt wordt door eendenkooien, populierenbossen en broekbossen. De uitgangspunten op dit schaalniveau gaan in op het
behouden en versterken van de herkenbaarheid van het Linielandschap van de NHW door elementen en structuren te Wat zegt het beleid over ruimtelijke kwaliteit en landschap? behouden en te (her)ontwikkelen.
an
a ur atu en
tt Na
Uitgangspunten Culemborgerwaard - Nieuwe Hollandse Waterlinie 1. Verder versterken van de linie als recreatieve structuur: behouden en ontsluiten van kazematten, reconstructie van verdwenen schansvormen, Herkenbaarheid Rivierenlandschap met Zicht over accessen open uiterwaarden, besloten oeverwalgedempte of verlande verdedigingsgrachten en linie. len en natte komgronden. 2. Behoud de openheid van de verboden kringen en versterk het zicht vanuit de forten over het schootsveld. 3. Behoud de herkenbaarheid van het verschil tussen het landschap aan veilige Culemborg zijde en aan onveilige zijde. 4. Behoud en versterk de karaktersistieke ruimtelijke contrasten tussen de Behoud openheid uiterwaarden, oeverwallen en komgronden. verboden kringen Versterken waterlinie als Behoud afwisselende groene, 5. Ontwikkelingen en beheer in de uiterwaarden zijn gericht op behouden van de recreatieve structuur rustige karakter openheid. 6. De hoger gelegen oeverwallen zijn meer bebouwd en besloten. Zet hier in Landschap met karakteristieke noordoost-zuidwest oriëntatie op een aantrekkelijke mix van grondgebruiksfuncties en sferen die bijdragen Beleefbaar verschil tussen veilige aan het versterken van het landschapsmozaïek, met zicht richting de meer en onveilige zijde van Diefdijk open inundatiekommen. 7. De inundatiekom heeft een open, groen en rustig karakter met voornamelijk agrarisch gebruik.
Rust en duisternis zijn hier belangrijke waarden. Behoud openheid 8. Als kansen zich voordoen kunnen verdwenen polderkaden- en boezems als verboden kringen structuur worden hersteld voor recreatief gebruik of waterberging. Zicht over accessen 9. Behoud en versterk de karakteristieke ruimtelijke hoofdopbouw van kaden, weteringen en lanen. 10. Behoud en versterk beleving van) de karakteristieke noordoost-zuidwest open(de schootvelden, zicht op de accessen oriëntatie van landschap. Overzichtstekening van uitgangspunten in Culemborgerwaard regionale schaal t voe
van
jk fdi
Die
Overzichtstekening uitgangspunten in de Culemborgerwaard op regionale schaal (Gebiedsanalyse Kernkwaliteiten Hollandse Waterlinie, 2024).
Visiekaart
Hoofdgroenstructuur op stadsniveau Op de Visiekaart staat het toekomstbeeld weergegeven voor de hoofdgroenstructuur van Culemborg op stadsniveau. Zie deel 3 van het Groenbeleidsplan Culemborg voor de visie op het groen in de wijken.
Uitgangspunten voor ontwikkeling binnen het schaalniveau van deelgebied Culemborgerwaard Visie hoofdgroenstructuur Culemborg • Verder versterken van de linie als recreatieve structuur: behouden en ontsluiten van kazematten, reconstructie De hoofdgroenstructuur in Culemborg al veel kwaliteit maar op sommige van verdwenen schansvormen, gedempte of verlande heeft verdedigingsgrachten en linies; • Behoud de openheid de verboden kringen en zicht vanuit fortenverbeterd over het schootsveld; plekken is hetvannog niet compleet ofversterk kan dehet beleving nogdesterk worden. • Behoud de herkenbaarheid van het verschil tussen het landschap aan veilige zijde en aan onveilige zijde;
Principe van het behouden van het zicht vanuit het fort op acces
Voor de hoofdgroenstructuur werken we daarom toe naar:
• een continuïteit in de groene verbindingen tussen stad en buitengebied;
• zichtbaarheid en herkenbaarheid van de ontstaansgeschiedenis van historisch;water en groen; CULEMBORGE • groene begeleiding van de hoofdroutes; • continuïteit in belangrijke boomstructuren; • duidelijke, groene (stads)entrees; • groene stadsranden.
Visiekaart Groenbeleidsplan (Gemeente Culemborg, 2020).
6
Visiekaart Hoofdgroenstructuur op stadsniveau (Groenbeleidsplan Culemborg, 2020).
Cultuurhistorie en groen
Groenbeleidsplan Culemborg
In Culemborg is nog veel van de historie zichtbaar in het groen. De volgende elementen zijn hierin belangrijk:
Cultuurhistorie beschermde stads- en dorpsgezichten Culemborg & Beusichem beschermde historische buitenplaatsen De Bol op Redichem
• De binnenstad met daaromheen de groen singels.
oude woongronden & elementen binnen de gemeente Culemborg
Fort Honswijk
rijks- en gemeentelijke monumenten
• Het oude adellijke landschap met de kasteeltuin, de Volenkampen en de vier
bebouwing 1825 met buffer
Fort Everdingen
dreven, de Plantage en het Rondeel.
molens & molenbiotopen 100 & 400 meter zone
Werk aan ‘t Spoel
• Cultuurhistorische groene elementen in bestaande wijken zoals het meidoornpad, oude boomgaarden of de oorspronkelijke perceelrichting die je terugziet in het stratenpatroon. • Culemborg is uitgebreid binnen de oude polderstructuur. De grenzen van de polders waren wegen en kades. Die oude structuren zijn nog steeds goed herkenbaar. Belangrijke structuren zijn de Rijksstraatweg en de Meer, de Prijsseweg, de Rietveldseweg, de Weidsteeg, de Lanxmeerse Wetering.
Nieuwe Hollandse Waterlinie forten & werken met verboden kringen Nieuwe Hollandse Waterlinie inundatiegebieden ten zuiden van de Lek wielen restanten van oude dijkdoorbraken eendenkooien binnen de gemeente Culemborg elementen van hoge CHS-waarde dijken, kades, watergangen, routes, eendenkooien enz.
De Waai
elementen van middelhoge CHS-waarde
dijken, kades, watergangen, routes, eendenkooien Cultuurhistorie Groenbeleidsplan (Gemeente Culemborg, 2020). enz. CHS-waardevolle gebieden top-waardering
Wiel van Bassa
• De nieuwere infrastructuur zoals de spoorlijn en delen van de N320 en Wethouder Schoutenweg liggen vaak dwars door die oude landschapsstructuren heen.
Bronnen: - Cultuurhistorische waardenkaart Culemborg - Erfgoedkaart NHW - pdok - nationaal georegister
0
500
1.000 m
Waardenkaart Cultuurhistorie (Groenbeleidsplan Culemborg, 2020).
Groenbeleidsplan Culemborg
Water water hoofdwatergangen A-watergangen overige watergangen
gemalen
Beeldvormende avond Nota ruimtelijke kwaliteit en cultuurhistorie - 22 mei 2025 - Gemeente Culemborg
peilgebieden ZP 2 tot 2,5 meter peilgebieden ZP 1,5 tot 2 meter
Het verdere proces en participatie Planning Projectfasen
Activiteit
Resultaten
Beslismomenten (tijd) / mijlpalen Wie
Initiatiefase
Het maken van de startnotitie.
Startnotitie
Projectteam, College en Raad
Definitiefase
Het maken van een uitgewerkt plan van aanpak. Plan van aanpak
Vastgesteld op 12 oktober 2023 door de raad Q1 2024
Ontwerpfase
Het uitvoeren van een deel van de onderzoeken naar de vragen in de startnotitie.
Q1 t/m 4 2024
Projectteam
22 mei 2025
Projectteam, College en Raad
Uitvoeringsfase
Realisatiefase
Beeldvormende avond waarin een deel van de resultaten van de onderzoeken aan de raad worden gepresenteerd.
Antwoorden op de onderzoeksvragen uit de startnotitie Visie van de raad op ruimtelijke kwaliteit
Verschillende participatiemomenten met verschillende stakeholders.
Visie van stakeholders op Q3 2025 ruimtelijke kwaliteit
Projectteam en college
Projectteam en stakeholders
Opstellen van scenario’s met daarin keuzes over Scenario’s met ruimtelijke kwaliteit in Culemborg. daarin keuzes voor ruimtelijke kwaliteit in Culemborg
Q4 2025
Projectteam
Beeldvormende avond waarin verschillende keuzes aan de raad worden voorgelegd.
Definitieve visie van de raad op ruimtelijke kwaliteit
Q1 2026
Projectteam
Opstellen concept Nota Ruimtelijke kwaliteit.
Concept Nota Ruimtelijke Kwaliteit
Q1 2026
Projectteam
Concept Nota Ruimtelijke Kwaliteit ter vaststelling voorleggen aan het college.
Vaststelling door het college
Q2 2026
College
Ter inzage legging Nota Ruimtelijke Kwaliteit en verwerken reacties.
Reacties stakeholders
Q2 2026
Projectteam en stakeholders
Concept Nota Ruimtelijke Kwaliteit ter vaststelling voorleggen aan de raad. Nota Ruimtelijke Kwaliteit klaar maken voor inwerking treding.
Vaststelling door de raad. Definitief Beleidsdocument
Q3 2026
Raad
Q3 2026
Projectteam
Publicatie Nota Ruimtelijke Kwaliteit.
Publicatie
Q3 2026
BVOWB
Evaluatie beleidsproces Nota Ruimtelijke Kwaliteit.
Evaluatie / Eindrapportage
Q3 2026
Projectteam
Monitoring Nota Ruimtelijke Kwaliteit.
Uitkomsten beleidsmonitor
Q4 2026
Projectteam
Participatie We willen de verschillende stakeholders op de volgende manieren betrekken: Online Platform Culemborg We willen bewoners en ondernemers op een gerichte manier betrekken door onderzoek te doen naar de beleving van hun omgeving. Welke karakteristieken vinden ze mooi of belangrijk, en welke karakteristieken vinden ze minder mooi of belangrijk? En welke ervaringen hebben ze bij het aanvragen van een vergunning voor aanpassingen aan hun woning of winkel? Hiervoor willen we het online Platform Culemborg inzetten. Met een uitgebreide vragenlijst waarin veel met beelden wordt gewerkt willen we hen bevragen over ruimtelijke kwaliteit in Culemborg. Ronde tafel gesprekken De nota ruimtelijke kwaliteit heeft invloed op de plannen van stedenbouwkundige, landschapsarchitecten, architecten, bouwkundige, tekenaars, bouwbedrijven, woningbouwcorperaties, projectontwikkelaars en belangenorganisaties. Door middel van rondetafelgesprekken willen we ophalen wat zij belangrijk vinden en waar zij tegen aanlopen als het gaat om beleid op het gebied van ruimtelijke kwaliteit.
Beeldvormende avond Nota ruimtelijke kwaliteit en cultuurhistorie - 22 mei 2025 - Gemeente Culemborg