Bijlage 2 Rivierenland Klimaatbestendig Samenwerkingsagenda v2.pdf
Tekst van het document
Klimaatadaptatie is onderdeel van de omgevingsvisies en -plannen van de betrokken overheden in de regio Rivierenland.
Trekker(s) • Gemeente Overbetuwe • Gemeente West Betuwe • Provincie Gelderland
Jaar 2 Formuleren duurzame regionale aanpak omgevingsvisie (Team + stakeholders). Jaar 3 Bieden van handelingsperspectief voor duurzame regionale aanpak omgevingsvisie (Team + stakeholders).
Toelichting: • We nemen klimaatadaptatie als een integraal onderdeel mee in onze omgevingsvisie en omgevingsplannen. In de omgevingsvisies kan klimaatadaptatie worden afgewogen ten opzichte van andere maatschappelijke thema’s en de lokale en regionale context. • We zorgen dat klimaatadaptatie onderdeel is van een regionaal programma i.p.v. het eigen lokale programma. Hierbij vertalen we regionale opgaven in lokale omgevingsvisies. • We pakken klimaatadaptatie op regionaal niveau planmatig op: we creëren uniforme kaders en uitgangspunten die gebruikt (kunnen) worden door alle overheden in de regio. • We zetten een kennisbank op met goede praktijkvoorbeelden en lessons learned.
51
Team • Ambtelijk medewerkers Omgevingsvisie, Ruimtelijke Ordening en klimaatadaptatie
Stakeholders • Gemeenten • Waterschap Rivierenland • Provincie Gelderland Deskundigen • Extern bureau t.b.v. organisatie Masterclass
Financiën en monitoring Financiën • P.m. Monitoring • Jaarlijkse inventarisatie en overzicht stand van zaken omgevingsvisies en omgevingsplannen • Delen goede voorbeelden
Leefbare kernen
Speerpunt 2 We beschikken over hitteplannen en -protocollen die we actief uitdragen naar inwoners, zorginstellingen, bedrijven, organisatoren evenementen. Termijn: 2020-2023
Aanleiding
Aanpak
Doelen 2023
Organisatie
Financiën en monitoring
Door klimaatverandering neemt het aantal zomerse en tropische dagen toe. Op deze warme dagen kunnen mensen last krijgen van hittestress. De aanhoudende hitte en hittestress vormen een vergroot risico op gezondheidsproblemen, met name onder ouderen en chronisch zieken. We willen in de regio Rivierenland deze kwetsbare groepen, maar ook andere groepen die tijdens hete dagen extra aandacht vragen, zoals bezoekers van evenementen en horeca, handvatten geven om weerstand te bieden tegen de overlast die door hitte kan worden ervaren. Daarom werken we toe naar een regionaal overkoepelend hitteprotocol, dat we acties uitdragen vaan inwoners, zorginstellingen, bedrijven en organisatoren van evenementen.
Jaar 1 1. Benaderen beleidsmedewerkers sociaal domein en recreatie (Team). 2. Overzicht stand van zaken hitteplannen en protocollen (Team). 3. Inventarisatie doelgroepen (team). 4. Organiseren bijeenkomst/webinar samen met GGD (Team).
Overheden en relevante stakeholders in de regio Rivierenland beschikken over hitteprotocollen en hitteplannen.
Trekker(s) • Gemeente Lingewaard • Gemeente Maasdriel • Gemeente Tiel • GGD Gelderland Zuid
Financiën • Middelen en inzet GGD.
Jaar 2 1. Opstellen regionaal overkoepelend hitteplan – en protocol (Team). 2. Ondersteuning partijen bij lokaal maatwerk (o.a. bij evenementen) (Team). Jaar 3 1. P.m.
Toelichting: • We stellen een regionaal overkoepelend hitteprotocol op, zodat gemeenten alleen lokale accenten hoeven aan te brengen.
Team • Ambtelijk medewerkers sociaal domein • Vertegenwoordigers vanuit de stakeholders (o.a. GGD). Stakeholders • Veiligheidsregio’s • Zorginstellingen • Evenementenbureaus • Horeca en cultuur • Recreatieondernemer Deskundigen • GGD
52
53
Monitoring • Jaarlijkse inventarisatie en overzicht stand van zaken.
Speerpunt 3
Communicatie
We willen klimaatadaptief handelen stimuleren bij inwoners en bedrijven in de regio (participatie). Termijn: 2020-2025
Aanleiding
Aanpak
Doelen 2025
Organisatie
Financiën en monitoring
De ambitie in het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) is dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht en dat we nu al (vanaf 2020) klimaatadaptief handelen. Klimaatadaptatie is een vraagstuk van iedereen, van individuele inwoner tot ondernemer, van natuurorganisatie tot woningcorporatie, van land- en tuinbouw organisatie tot logistieke partij. We willen als regio Rivierenland klimaatadaptief handelen stimuleren bij inwoners en bedrijven. Dit willen we bereiken door hun bewustzijn van en de kennis rondom het thema klimaatadaptatie te vergroten en door hen perspectieven mee te geven over hoe zij hun steentje bij kunnen dragen.
Jaar 1 1. Opstellen communicatiestrategie (Communicatiebureau + team). 2. Uitvoeren nulmeting (Communicatiebureau). 3. Uitvoeren communicatiestrategie (Communicatiebureau + team).
De bewustwording bij en het handelingsperspectief van overheden, stakeholders, inwoners en bedrijven op het gebied van klimaatadaptatie is vergroot.
Trekker(s) • Gemeente West Betuwe • Gemeente Zaltbommel • Waterschap Rivierenland
Financiën • € 45.000 1e jaar
Jaar 2 1. Uitvoeren communicatiestrategie (Communicatiebureau + team). 2. Effectmeting (Communicatiebureau). Jaar 3 1. Uitvoeren communicatiestrategie (Communicatiebureau + team). Jaar 4 1. Uitvoeren communicatiestrategie (Communicatiebureau + team). 2. Effectmeting (Communicatiebureau).
54
Toelichting: Met hulp van communicatie gaan we de bewustwording, en daarmee handelingsperspectief, vergroten. Dit geldt voor een breed scala aan stakeholders; van overheden tot bedrijven en inwoners. We willen zoveel mogelijk mensen informeren (uitleggen waarom het van belang is om in actie te komen), inspireren (goede voorbeelden laten zien, waardoor men overtuigd raakt van het ‘waarom’) en motiveren en moveren (in beweging laten komen, what’s in it for me?), waardoor we als regio beter voorbereid raken op het veranderende klimaat en de gevolgen die dat met zich meebrengt. Regiobrede deelname aan Operatie Steenbreek.
Team • Ambtelijk medewerkers communicatie en klimaatadaptatie • Vertegenwoordigers communicatiebureau. • Vertegenwoordigers NME. Stakeholders • NME (Natuur en Milieu Educatie) Deskundigen • Communicatiebureau • Arnhem klimaatbestendig
55
Monitoring • Nulmeting 2021 • Effectmeting 2023 & 2025. • Monitoring campagne statistieken bij inzet middelen (o.a. zichtbaarheid en bereik).
Speerpunt 4
Leefbare kernen
We hebben groennormen en ontwerpprincipes geformuleerd voor het klimaatadaptief ontwikkelen stedelijk gebied. Termijn: 2020-2023
Aanleiding
Aanpak
Doelen 2023
Organisatie
Financiën en monitoring
We krijgen steeds vaker te maken met extremere weersomstandigheden, het wordt natter, warmer, er zijn langere droge periodes en we ervaren steeds vaker hittestress. We moeten aan de slag om de ambitie van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) om in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust ingericht te zijn, te behalen. Het is van belang om beperkingen van wateroverlast, droogte en hitte mee te nemen als ontwerpuitgangspunt bij de (her)inrichting van onze kernen.
Jaar 1 1. Overzicht stand van zaken (Team). 2. Organiseren van kennis- en inspiratiesessie (Team).
Klimaatadaptief ontwerpen, ontwikkelen en bouwen is het nieuwe normaal.
Trekker(s) • Gemeente Culemborg • Gemeente Tiel • Gemeente Neder-Betuwe • Gemeente Lingewaard • Kleurrijk Wonen
Financiën • P.m.
Jaar 2 1. Opstellen regionale richtlijnen (Team + stakeholders + deskundigen). Jaar 3 1. Groennormen en ontwerpprincipes opstellen (Team + stakeholders + deskundigen).
Toelichting: Beperking van wateroverlast, droogte en hitte nemen we zo spoedig mogelijk mee als ontwerpuitgangspunt bij de (her)inrichting van onze kernen. Daarbij werken overheden, woningcorporaties en private partijen samen om dorpen en steden te transformeren tot groene, leefbare en klimaatbestendige kernen. We gaan er samen voor zorgen dat zo snel mogelijk alle nieuwe ontwikkelingen klimaatbestendig zijn ingericht en dat bij renovatie, beheer en onderhoud klimaatadaptatie wordt meegenomen. Om het handelingsperspectief te vergroten formuleren we regionaal te gebruiken groennormen en ontwerpprincipes.
Team • Ambtelijk medewerkers ruimtelijke ordening, klimaatadaptatie, water en landschap. • Vertegenwoordigers vanuit de stakeholders. Stakeholders • Klokgroep • Omgevingsdienst Rivierenland/ Regio Arnhem • AVRI • Gebiedscoöperaties • Woningcorporaties (o.a. Kleurrijk Wonen) Deskundigen • CROW, Platform 31, Natuurinclusief bouwen, VNG en Groene Huisvesters.
56
57
Monitoring • P.m.
Leefbare kernen
Speerpunt 5 We nemen klimaatadaptatiedoelen standaard mee in de prestatieafspraken met de woningcorporaties en contracten met ontwikkelaars. Termijn: 2020-2021
Aanleiding
Aanpak
Doelen 2023
Organisatie
Financiën en monitoring
We krijgen steeds vaker te maken met extremere weersomstandigheden, het wordt natter, warmer, er zijn langere droge periodes en we ervaren steeds vaker hittestress. We moeten aan de slag om de ambitie van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) om in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust ingericht te zijn, te behalen. Het is van belang om beperkingen van wateroverlast, droogte en hitte mee te nemen in prestatieafspraken met woningcorporaties en contracten met ontwikkelaars om te borgen dat ook deze partijen zicht inzetten voor een klimaatbestendige inrichting van regio Rivierenland.
Jaar 1 1. Overzicht stand van zaken (Team). 2. Organiseren van kennis- en inspiratiesessie (Team).
Klimaatadaptief ontwerpen, ontwikkelen en bouwen is het nieuwe normaal en wordt ook door woningcorporaties en ontwikkelaars onderschreven.
Trekker(s) • Gemeente Tiel • Gemeente Maasdriel • Provincie Gelderland
Financiën • P.m.
Jaar 2 1. Opstellen regionale richtlijnen voor prestatie afspraken (Team + stakeholders + deskundigen).
Toelichting: Beperking van wateroverlast, droogte en hitte nemen we zo spoedig mogelijk mee als ontwerp uitgangspunt bij de (her)inrichting van onze kernen. Daarbij werken overheden, woningcorporaties en private partijen samen om dorpen en steden te transformeren tot groene, leefbare en klimaat bestendige kernen. We gaan er samen voor zorgen dat zo snel mogelijk alle nieuwe ontwikkelingen klimaatbestendig zijn ingericht en dat bij renovatie, beheer en onderhoud klimaatadaptatie wordt meegenomen.
Team • Ambtelijk medewerkers ruimtelijke ordening, klimaatadaptatie en wonen. • Diverse stakeholders.
Jaar 3 1. Verder definiëren regionale richtlijnen voor prestatieafspraken (Team + stakeholders + deskundigen).
Stakeholders • Aedes • SWR • Kleurrijk Wonen • Thius • Woningstichting Maasdriel • Waard wonen • De Kernen • De Woonggard • De goede woning • Koepel-/Brancheorganisatie ontwikkelaars Deskundigen • CROW, Platform 31, Natuurinclusief bouwen, VNG en Groene Huisvesters.
58
59
Monitoring • P.m.
Landelijk gebied
Speerpunt 6 Perspectieven en actiepunten voor klimaatbestendige inrichting van de land- en tuinbouw voor de langere termijn. Termijn: 2020-2023
Aanleiding
Aanpak
Doelen 2023
Organisatie
Financiën en monitoring
Door klimaatverandering hebben we in Nederland steeds vaker te maken met neerslagextremen, droogte, hitte en verzilting. De klimaatverandering neemt alleen maar toe en gaat sneller dan verwacht, extremen volgen elkaar sneller op en risico’s in de land- en tuinbouw worden steeds groter. Het is nu tijd om de land- en tuinbouw in te richten op een manier die beter bestand is tegen de effecten van klimaatverandering.
Jaar 1 1. Inventarisatie huidige stand van zaken i.r.t. klimaat(adaptatie) en regionale behoeften (Team + stakeholders). 2. Werkateliers, waarin gekomen wordt tot de strategische lijnen (perspectieven) en concrete projecten (actiepunten) (Team + stakeholders). 3. Uitvoeren concrete projecten (Team + stakeholders). 4. Uitwerken concept strategie (Team + stakeholders + deskundigen).
Een strategie voor de lange(re) termijn en een programma met concrete projecten gericht op een klimaat- en toekomstbestendige land- en tuinbouw.
Trekker(s) • Waterschap Rivierenland • Gemeente Zaltbommel • Gemeente West Betuwe • Provincie Gelderland
Financiën • P.m.
Jaar 2 1. Opstellen definitieve strategie (Team + stakeholders). 2. Uitvoeren concrete projecten (Team + stakeholders). Jaar 3 1. Uitvoeren strategie (Team + stakeholders). 2. Uitvoeren concrete projecten (Team + stakeholders).
60
Toelichting: We maken op regionaal niveau een verdiepingsslag naar de kwetsbaarheden van de land- en tuinbouw en stellen daartoe een strategie op die perspectief biedt voor de lange(re) termijn. Daarnaast zoeken we in de regio aansluiting bij bestaande projecten en activiteiten en gaan we de komende periode werken aan de onderwerpen: Watersysteem en watergebruik, Teeltonder-steunende voorzieningen, Duurzame gewasbescherming en Natuurinclusieve landbouw.
Team • Ambtelijk medewerkers ruimtelijke ordening, klimaatadaptatie en landschap. • Vertegenwoordigers vanuit de stakeholders. Stakeholders • LTO: ZLTO & LTO-Noord. • NFO Fruit • Tree Center Opheusden • Fruitpact • Greenport Gelderland • Gemeente Arnhem Deskundigen • Aequator groen en ruimte, WUR, Gelders Genootschap, Vereniging Nederlands Cultuurlandschap
61
Monitoring • P.m.
Landelijk gebied
Speerpunt 7 Perspectieven en actiepunten voor klimaatbestendige inrichting van de natuur en het landschap voor de langere termijn. Termijn: 2020-2023
Aanleiding Door klimaatverandering hebben we in Nederland steeds vaker te maken met wateroverlast, droogte, hitte en overstromingen. De klimaatverandering neemt alleen maar toe en gaat sneller dan verwacht, extremen volgen elkaar sneller op en risico’s voor de natuur worden steeds groter. Zo staan leefgebieden van planten en dieren onder druk en wordt de kans op natuurbranden bij langere droogte verder toe. Het is nu tijd om de natuur en het landschap in te richten op een manier die beter bestand is tegen de effecten van klimaatverandering. Aanpak Jaar 1 1. Inventarisatie huidige stand van zaken i.r.t. klimaat(adaptatie) en regionale behoeften (Team + stakeholders). 2. Werkateliers, waarin gekomen wordt tot een kwetsbaarhedenkaart, gebiedsagenda (actiepunten) en perspectieven voor de langere termijn (Team + stakeholders + deskundigen). 62
3. Oppakken en uitvoeren actuele (korte termijn) acties, zoals behoud en terugbrengen autochtone beplanting, de aanleg van waterbergende en waterkwaliteit verbeterende landschapselementen en poelen en het opstellen van bedrijfsnatuurplannen voor agrarische bedrijven (Team + stakeholders). Jaar 2 1. Updaten gebiedsagenda (Team + stakeholders). 2. Lange termijn perspectieven uitwerken tot strategie (Team + stakeholders + deskundigen). 3. Oppakken en uitvoeren actuele acties (Team + stakeholders). 4. Opzetten en uitvoeren “living labs” (Team + stakeholders). Jaar 3 1. Updaten gebiedsagenda (Team + stakeholders). 2. Uitvoeren lange termijn strategie (Team + stakeholders). 3. Oppakken en uitvoeren actuele acties (Team + stakeholders). 4. Actualiseren en uitvoeren “living labs” (Team + stakeholders).
Doelen 2023
Organisatie
Financiën en monitoring
We hebben perspectieven en actiepunten geformuleerd voor de klimaatbestendige inrichting van natuur voor de langere termijn.
Trekker(s) • Waterschap Rivierenland • Gemeente Zaltbommel • Gemeente West Betuwe • Provincie Gelderland • Staatsbosbeheer
Financiën • P.m.
Toelichting: We brengen de kwetsbaarheden van de natuur in kaart en maken een gebiedsagenda waarin de kwetsbare gebieden worden aangepakt. We zorgen dat de juiste functie op de juiste plek land en bieden perspectieven voor de klimaatbestendige inrichting en het beheer van de natuur op de langere termijn.
Team • Ambtelijk medewerkers ruimtelijke ordening, klimaatadaptatie en landschap. • Vertegenwoordigers vanuit de stakeholders. Stakeholders • Staatsbosbeheer • Collectief Rivierenland • Stichting Geldersch Landschap en Kastelen • Stichting Landschapsbeheer Gelderland • Gelderse Milieu Federatie • Gemeente Arnhem Deskundigen • Aequator groen en ruimte, WUR, Gelders Genootschap, Vereniging Nederlands Cultuurlandschap 63
Monitoring • Jaarlijks actueel houden van de gebiedsagenda.
Vitaal en kwetsbaar
Speerpunt 8 We hebben de klimaatkwetsbaarheden van de vitale en kwetsbare functies in onze regio in beeld en geanalyseerd. Termijn: 2021-2022
Aanleiding
Aanpak
Doelen 2023
Organisatie
Financiën en monitoring
Vitale en kwetsbare functies zijn functies die bij uitval of beschadiging door hitte, wateroverlast of overstroming ernstige schade met zich mee kunnen brengen voor mens, milieu of economie, of functies die noodzakelijk zijn voor snel herstel van een gebied na extreem weer. Om deze vitale en kwetsbare functies beter bestand te maken tegen hitte, wateroverlast en overstromingen, is het zaak om de klimaatkwetsbaarheden in beeld te brengen en te analyseren.
Jaar 1 1. Inventarisatie vitale en kwetsbare functies. Wat zijn het? Wat zijn algemene kwetsbaarheden? Welke kwetsbaarheden zijn van toepassing in regio Rivierenland? Wie is in de regio verantwoordelijk voor de vitale en kwetsbare functies? (Team). 2. Inventarisatie delen + feedback en aanvullingen opvragen (Team + stakeholders + deskundigen). 3. Regionale richtlijnen destilleren uit de inventarisatie (Team + stakeholders).
•
Trekker(s) • P.m. • Gemeente Culemborg • Gemeente Neder-betuwe
Financiën • P.m.
•
e hebben de klimaatkwetsbaarheden van W de vitale en kwetsbare functies in onze regio in beeld en geanalyseerd (voor hitte, wateroverlast en overstromingen). We hebben inzicht in de risico’s voor klimaatextremen, ook na genomen maatregelen.
Team • Burgemeesters • Ambtelijk medewerkers: assetmanagers, interne calamiteitenzorg, hydrologen en wegbeheerders. • Vertegenwoordigers vanuit de stakeholders. Stakeholders • Veiligheidsregio’s • Rijkswaterstaat • Woningcorporaties • GGD • Nutsbedrijven: o.a. Liander en Vitens. • Vertegenwoordigers supermarkten Deskundigen • Kennisinstituten: NKWK/Deltaris/WUR
64
65
Monitoring • Parallel aan landelijk spoor wanneer bekend.
Vitaal en kwetsbaar
Speerpunt 9 We hebben de betrokken stakeholders mee in onze ambitie en strategie om alle relevante vitale, kwetsbare functies voldoende te beschermen. Termijn: 2021-2023
Aanleiding
Aanpak
Doelen 2023
Organisatie
Financiën en monitoring
Vitale en kwetsbare functies zijn functies die bij uitval of beschadiging door hitte, wateroverlast of overstroming ernstige schade met zich mee kunnen brengen voor mens, milieu of economie, of functies die noodzakelijk zijn voor snel herstel van een gebied na extreem weer. Om deze vitale en kwetsbare functies beter bestand te maken tegen hitte, wateroverlast en overstromingen, hebben we de klimaatkwetsbaarheden in beeld te gebracht en geanalyseerd. Klimaatadaptatie is een grote maatschappelijke opgave, om de vitale en kwetsbare functies goed te kunnen beschermen is het zaak om stakeholders betrokken en alert te laten zijn op de effecten van klimaatverandering op deze functies.
Jaar 1 1. Stakeholders zijn betrokken bij het in kaart brengen en analyseren van de klimaatkwetsbaarheden van de vitale en kwetsbare functies (Team + stakeholders). 2. Stakeholders zijn betrokken geweest bij het opstellen van of geïnformeerd over de regionale richtlijnen voor het beschermen van vitale en kwetsbare functies (Team + stakeholders). 3. Masterclass bescherming vitale en kwetsbare functies (Team + deskundigen).
•
Trekker(s) • P.m. • Gemeente Culemborg • Gemeente Neder-betuwe
Financiën • P.m.
Jaar 2 1. Protocollen opstellen voor restrisico’s (stakeholders).
•
•
e hebben de betrokken stakeholders mee W in onze ambitie en strategie om alle relevante vitale, kwetsbare functies voldoende te beschermen. We hebben inzicht in de risico’s voor klimaatextremen, ook na genomen maatregelen, voor deze restrisico’s zijn door stakeholders gezamenlijke protocollen opgesteld. Alle verantwoordelijke partijen hebben hun vitale, kwetsbare functies optimaal beschermd tegen mogelijke calamiteiten als gevolg van klimaatverandering.
Team • Burgemeesters • Ambtelijk medewerkers: assetmanagers, interne calamiteitenzorg, hydrologen en wegbeheerders. • Vertegenwoordigers vanuit de stakeholders. Stakeholders • Veiligheidsregio’s • Rijkswaterstaat • Woningcorporaties • GGD • Nutsbedrijven: o.a. Liander en Vitens. • Vertegenwoordigers supermarkten Deskundigen • Kennisinstituten: NKWK/Deltaris/WUR
66
67
Monitoring • Jaarlijks evalueren of functies voldoende beschermd zijn tegen effecten van klimaatverandering.
Regionale aanpak: onze opgaven en acties
Opgave 1
Subdoel
Hoe
Wat hebben we daarvoor (nog) nodig?
Wie
Wanneer (prioriteit)
Doel: Klimaatbestendigheid is een leidend principe in beleid en besluitvorming – op deze manier maken we bewuste keuzes voor een goed woon-, werk- en leefklimaat
We hebben klimaatadaptatie als een integraal onderdeel opgenomen in onze omgevingsvisies en omgevingsplannen
• Op regionaal niveau planmatig oppakken: uniforme kaders en uitgangspunten die gebruikt (kunnen) worden door alle overheden
• Sector overstijgende aanpak, doorbreken van beleidsverkokering
• Regionale werkgroep (trekker gemeente die voorop loopt met de uitwerking van de omgevingsvisie, alle gemeenten zijn vertegenwoordigd)
• Korte termijn
• Korte termijn
Subdoel
Hoe
Wat hebben we daarvoor (nog) nodig?
Wie
Wanneer (prioriteit)
We zijn ons op ambtelijk, management en bestuurlijk niveau bewust van de urgentie om klimaatadaptatie te verankeren in beleid en handelen (gemeente, provincie, waterschap, uitvoerende organisaties)
• Bewustwordingscampagne uitrollen, waarbij onder meer de RAS en kennisbijeenkomsten gebruikt worden
• Breng de risico’s en calamiteiten beeldend inzichtelijk
• Regionale werkgroep communicatie (is reeds actief)
• Korte termijn
• Interne communicatiestrategie uitwerken voor overheden en andere stakeholders
• Goede praktijkvoorbeelden uitdragen (zoals pilot Waterplein)
• Lokaal binnen gemeente (bestuurlijk, management en ambtelijk)
We spreken als overheden de bestuurlijke ambitie uit om klimaatadaptatie op te pakken
• Regionale bestuurlijke bijeenkomst organiseren
• Bestuurders en raadsleden de stresstesten buiten laten ervaren
• Klimaatadaptatie is als speerpunt van beleid opgenomen in coalitieakkoorden van gemeenten en deze maken hiervoor in de begroting ook middelen vrij
• Bewoners en bedrijven vertellen aan bestuurders/raadsleden over hun ervaringen • Niet alleen ambities uitspreken in coalitieakkoorden, maar ook menskracht en middelen daaraan koppelen
68
• Werkgroep Klimaat Actief Rivierenland (KAR)/stuurgroep Samenwerkende Netwerken Regio Rivierenland (SNR) • Lokaal binnen gemeente (colleges en raden)
• Korte termijn (2020)
(2020 - 2023)
• Klimaatadaptatie onderdeel laten zijn van een regionaal programma i.p.v. eigen programma • Kennisbank met goede praktijkvoorbeelden en lessons learned
(2020 – 2021)
• Opnemen in beleid
• Commitment om regionaal kaders vast te stellen om gelijk speelveld in regio te creëren
We beschikken over hitteplannen en -protocollen die we actief uitdragen naar inwoners, zorginstellingen, bedrijven, organisatoren evenementen
• In samenwerking met de GGD opstellen van hitteplannen en protocollen
• Regionaal overkoepelend protocol opstellen, zodat gemeenten alleen lokale accenten hoeven aan te brengen
• Werkgroep hitteplan (GGD en vertegenwoordiging alle gemeenten)
We willen klimaatadaptief handelen stimuleren bij inwoners en bedrijven in de regio (participatie)
• Communicatiestrategie voor inwoners en bedrijven in de regio. Gebaseerd op de 3 pijlers: Bewustwording, kennis en participatie
• Concrete voorbeelden van kwetsbaarheden en effecten
• Samenwerking met andere werkregio(‘s)
• Mogelijkheden om kwetsbaarheden en effecten te verkleinen (handelingsperspectief)
• Regionale werkgroep communicatie (is reeds actief)
• Betrokken inwoners en bedrijven in de regio 69
(2022)
• Lokaal binnen gemeente (bestuurlijk, management en ambtelijk)
• Korte termijn (2020 – 2023)
Opgave 2
Doel: Onze kernen zijn groen, hittebestendig en gewapend tegen overvloedige regenval en langdurige wateroverlast
Subdoel
Hoe
Wat hebben we daarvoor (nog) nodig?
Wie
Wanneer (prioriteit)
We hebben groennormen en ontwerpprincipes geformuleerd voor het klimaatadaptief ontwikkelen van bebouwd en onbebouwd gebied
• Op regionaal niveau opstellen van uniforme groennormen en ontwerpprincipes
• Uitkomsten lokale en regionale stresstesten
• Regionale werkgroep (trekker koploper binnen de regio, vertegenwoordiging alle gemeenten en evt. externe expertise)
• Middellange termijn
We nemen klimaatadaptatiedoelen standaard mee in de prestatieafspraken met de woningcorporaties en contracten met ontwikkelaars
• Lokaal maatwerk en verankeren in beleid (omgevingsvisie en -plannen)
• Goede samenwerking tussen overheden en stakeholders; sterkere rol voor regionale werkgroep Rivierenland
• Op regionaal niveau organiseren van workshops met woningcorporaties en ontwikkelaars/aannemers
• Samenwerking in de regio t.b.v. gelijk speelveld in regio voor ontwikkelaars en corporaties
• Verankeren in contracten en prestatieafspraken
• Kennis over gezond binnenmilieu
(2025)
We hebben bij het aanleggen van openbare ruimte en het oprichten van bebouwing klimaatbestendigheid als uitgangspunt
• Lokaal binnen iedere gemeente
• Gemeenten in samenwerking met woningcorporaties (SWR: Samenwerkende Corporaties Rivierenland) en ontwikkelaars en GGD
• Korte termijn (2020 – 2021)
We hebben inzicht in de benodigde waterbuffering in de stad en het landelijk gebied
Hoe
Wat hebben we daarvoor (nog) nodig?
Wie
Wanneer (prioriteit)
• Regionale bestuurlijke bijeenkomst: bestuurlijke ambitie ophalen om binnen alle gemeenten hiervoor beleid te formuleren en pilots/ projecten uit te voeren (bijv. inrichtingsplannen van openbare ruimte, zoals parken, plantsoenen, speelterreinen en schoolpleinen, maar ook bebouwing)
• Bewustwording over noodzaak en borging van vergroening in de openbare ruimte
• Werkgroep Klimaat Actief Rivierenland (KAR) / stuurgroep Samenwerkende Netwerken Regio Rivierenland (SNR)
• Korte termijn
• Op lokaal en regionaal niveau in beeld brengen van noodzakelijke omvang van de benodigde buffering, de gewenste locaties van buffering
• Kennis en ervaring om subsidies te verkrijgen
• Detailberekeningen vanuit de lokale stresstesten
• Lokaal binnen gemeente
70
71
(2020 – 2021)
• Uitwerking vindt plaats in overleg met ontwikkelende partijen en woningcorporaties
• Regionale werkgroep (met vertegenwoordiging van alle gemeenten)
• Korte termijn (2021)
Opgave 3
Doel: Het landelijk gebied van Rivierenland is voorzien van een klimaatrobuuste groenblauwe structuur
Subdoel
Hoe
Wat hebben we daarvoor (nog) nodig?
Wie
Wanneer (prioriteit)
We hebben en houden in tijden van langdurige droogte voldoende en kwalitatief goed water beschikbaar voor onze natuurgebieden, land- en tuinbouw, drinkwatervoorziening en recreatie
• Op regionaal niveau gaan we eerst de waterbehoefte en -beschikbaarheid inventariseren en deze met elkaar confronteren (kijkend naar zowel de kwantitatieve kant van behoefte en aanbod, als de locatie hiervan). Op basis van deze inventarisatie wordt in beeld gebracht of en zo ja met welke maatregelen bij alle betrokken partijen de watervraag en de -beschikbaarheid beter op elkaar kan worden afgestemd.
• Gebruikers van grond en oppervlaktewater en de waterbeheerders betrekken
• Regionale werkgroep met vertegenwoordigers van overheden, waterschap, landbouwen natuurorganisaties en waterleidingbedrijven
• Middellange termijn
Onze land- en tuinbouw ontwikkelt zich klimaatbestendig en duurzaam. Daarbij kijken we onder meer naar: • Waterbeschikbaarheid • Klimaatadaptieve gewassen, teelten en teeltsystemen • Ruimte in regelgeving om te experimenteren
• Regionaal wordt een verdiepingsslag gemaakt naar de kwetsbaarheden van de land- en tuinbouw en wat deze sector moet doen om zich klimaatbestendig te ontwikkelen
• Ruimte voor waterbuffering in natte perioden, zodat dit water in tijden van droge perioden kan worden ingezet
• Ontwikkelen van perspectieven voor de langere termijn. • Initiatieven (pilots) van onderop ondersteunen met kennis en middelen • Voorbeelden uitdragen (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland)
• Regionale werkgroep met vertegenwoordigingen van overheden en land- en tuinbouworganisaties
(2025)
• Middellange/ lange termijn (2025 – 2030)
Subdoel
Hoe
Wat hebben we daarvoor (nog) nodig?
Wie
Wanneer (prioriteit)
We zetten in op het behouden en versterken van natte natuur, het vergroten van de biodiversiteit en het zoeken naar nieuwe natuurdoelen op andere plekken.
• Op regionaal niveau verder onderzoeken wat de kwetsbaarheden en mogelijke oplossingen zijn. Denk daarbij aan:
• Opgave niet alleen voor regio maar ook per deelgebied (met eigen kansen & kwetsbaarheden) bekijken
• Regionale werkgroep met vertegenwoordigers van overheden, waterschap, landbouwen natuurorganisaties
• Middellange termijn
• Langer vasthouden van het water (in de winter) en de sponsfunctie verhogen, door o.a.: - Ruimte voor de rivieren en moerassen in de uiterwaarden. - Dichten van sloten. - Stimuleren van veenvorming. - Verloving van bossen. • Robuuster maken van Ecosystemen/natuurlijke klimaatbuffers door o.a.: - Waterberging bij extreme neerslag of piekafvoeren van de rivieren. - Groene airco: koelend effect door natte natuur in de zomer in bebouwd gebied. - Tegengaan veenoxidatie en inklinking bodem. - Koolstofopslag in organische stof, zoals moerasvorming of klimaatbossen. • Leefgebied van diersoorten moet mee kunnen verschuiven, door o.a.: - Meer geschikte leefgebieden niet te ver van elkaar. - Ecologische verbindingen. • Natuurgebieden ‘afmaken’ en daarmee beter beschermen tegen gebiedsvreemd water, door o.a.: - Natuurlijker waterpeil in een logisch begrensd gebied. • Extra inlaat van water bij droogte • Bosaanplant
• Functies op de juiste plek
72
73
• Eerlijk zijn over keuzes over waterbeschikbaarheid (water is schaars) en deze keuzes uitdragen en de consequenties ervaren • Financiële middelen voor versterken natuur en landschap
(2025)
Opgave 4
Doel: Vitale functies zijn bestand tegen hitte en wateroverlast (piekbuien en/of overstromingen)
Subdoel
Hoe
Wat hebben we daarvoor (nog) nodig?
Wie
Wanneer (prioriteit)
We hebben de klimaatkwetsbaarheden van de vitale en kwetsbare functies in onze regio in beeld en geanalyseerd (voor hitte, wateroverlast en overstromingen)
• Op regionaal niveau in kaart brengen van de vitale functies en hun kwetsbaarheden i.r.t. hitte en overstromingen
• Betrokkenheid Veiligheidsregio
• Regionale werkgroep (trekker Veiligheidsregio)
• Middellange termijn
• Betrokkenheid RWS • Betrokkenheid van kwetsbare instellingen (bijv. ziekenhuizen/ verzorgingsinstellingen/scholen)
• Uitwerking van maatregelen lokaal
(2023)
• Betrokkenheid drinkwaterbedrijf • Kennis GGD
• Regionale bestuurlijke bijeenkomst waarbij we inzicht geven in de vitale en kwetsbare functies en calamiteiten die daarbij kunnen optreden in gevallen van extreme hitte en overstromingen
• Inzicht in kwetsbaarheden van vitale en kwetsbare functies (zie hierboven)
• Werkgroep Klimaat Actief Rivierenland (KAR)/stuurgroep Samenwerkende Netwerken Regio Rivierenland (SNR)
• Middellange termijn (2023/2024) Periodiek (6 jaarlijks) strategie herzien
74
Hoe
Wat hebben we daarvoor (nog) nodig?
Wie
Wanneer (prioriteit)
We hebben inzicht in de risico’s voor klimaatextremen, ook na genomen maatregelen; voor deze restrisico’s zijn door stakeholders gezamenlijke protocollen opgesteld over wat te doen als het toch misgaat
• Op regionaal niveau formuleren van de restrisico’s en het opstellen van protocollen
• Calamiteitenprotocollen/ rampenplannen
• Regionale werkgroep met stakeholders (ook veiligheidsregio)
• Middellange termijn
Alle verantwoordelijke partijen hebben hun vitale, kwetsbare functies optimaal beschermd tegen mogelijke calamiteiten als gevolg van klimaatverandering. Zo:
• Uitvoeren van maatregelen ter bescherming vitale en kwetsbare functies
• Acceptatienormen opgesteld en uitdragen van deze acceptatiegrenzen
• Kennis van buitenland ophalen • Eigenaarschap van verantwoordelijken
• zijn kwetsbare objecten, zoals rioolkasten, elektriciteitskasten niet meer kwetsbaar voor wateroverlast (piekbui en kwel)
• Inzicht in kwetsbaarheden land- en tuinbouw We hebben de betrokken stakeholders mee in onze ambitie en strategie om alle relevante vitale, kwetsbare functies voldoende te beschermen
Subdoel
• zijn ondergrondse leidingen (CAI, riool, water, elektra) niet meer kwetsbaar voor hitte • is de bereikbaarheid t.b.v. hulpdiensten ondanks de klimaatverandering onder alle omstandigheden gewaarborgd
75
(2025 – 2030)
• Verantwoordelijken van de vitale en kwetsbare functies
• Lange termijn (2050)
Fazant (Door Richard Dijkgraaf)
Waterplein Tiel
xxx