Bijlage 1 Visie Stationsomgeving.docx
Tekst van het document
Neerslag (N); Overstromingsgevoeligheid (O); Droogte (D); Hitte (H) en Biodiversiteit.
Wettelijk gezien worden eisen gesteld aan het waterbergingsvolume en aan het afkoppelen van hemelwater (beide hebben betrekking op het thema neerslag (N), maar meer klimaatadaptieve maatregelen zijn mogelijk, waarmee ook de leefbaarheid van het gebied wordt verbeterd. In de stationsomgeving willen we de volgende klimaatadaptieve maatregelen realiseren: Neerslag: Waterberging: De stationsomgeving is op dit moment een ‘versteend gebied’. Veel oppervlak is ingenomen door gebouwen en door verhard terrein. Dit betekent dat in situaties waarin veel neerslag optreedt, de kas op overlast door water groot is. Om dit tegen te gaan is het zaak om voldoende waterbergingscapaciteit te realiseren. Dat kan door hiervoor ruimte te reserveren (bijvoorbeeld door sloten, en of wadi’s). Dit heeft als bijkomend effect dat er ook meer ‘groen en blauw’ in het gebied wordt gerealiseerd (draagt bij aan de aantrekkelijkheid van het gebied). Op basis van het programma kan worden berekend hoeveel waterberging minimaal noodzakelijk is om te voorkomen dat wateroverlast optreedt. Afkoppeling hemelwater: Om te voorkomen dat het rioolstelsel overbelast raakt en om geen relatief schoon hemelwater naar de rioolwaterzuivering af te voeren is het logisch om hemelwater af te koppelen van het vuilwaterriool. Water infiltreert daarmee in het gebied zelf en draagt daarmee bij 53
aan het beheersbaar houden van het gemeentelijke rioolstelsel en aan het op peil houden van de grondwaterstand. Het stimuleren van groene daken: Groene daken dragen bij aan een vertraagde afvoer van hemelwater en spelen een rol in het vergroten van de biodiversiteit en het voorkomen van hittestress. Overstromingsgevoeligheid: In een vroeg stadium van de ontwikkeling van de stationsomgeving moet worden nagedacht over het verhogen van het maaiveld en of het bouwvlak. Pavijen I betreft een relatief laag gelegen gebied en is daarmee kwetsbaar voor overlast door hoge grondwaterstanden/hevige neerslag. Het ophogen van het maaiveld/bouwvlak is een uitstekende maatregel om die kwetsbaarheid te verkleinen. Droogte en Hitte: Als gevolg van de klimaatverandering zullen vaker langere perioden van droogte optreden. Ook zullen vaker hittegolven optreden. Droogte heeft tot gevolg dat de grondwaterstand daalt (met kans op verzakkingen en schade aan gebouwen). De beste manier om die gevolgen te bestrijden en de effecten daarvan af te zwakken is om in het gebied meer oppervlaktewater te realiseren en door het aanbrengen van groen. Bomen en struiken houden water langer vast en hebben een temperend effect op de temperatuur. 5.5.3 Circulariteit Een duurzame ontwikkeling houdt ook in dat we oog hebben voor het voorkomen van verspilling van materialen en energie.
Het sluiten van kringlopen, het hergebruik van eerder afgedankte materialen draagt bij aan een duurzame ontwikkeling. Maatgevend voor circulaire bouw is de MPG-norm (milieuprestatie van gebouwen). De MPG geeft aan wat de milieubelasting is van de materialen die in een gebouw worden toegepast (nieuwe kantoorgebouwen groter dan 100 m2 en nieuwbouwwoningen). Op 1 juli 2021 is de MPG-norm voor nieuwbouwwoningen verscherpt naar 0,8. Het doel van de landelijke overheid is om de eisen stapsgewijs aan te scherpen en uiterlijk in 2030 te halveren. De MPG is een belangrijke maatstaf voor de duurzaamheid van een gebouw. Hoe lager de MPG, hoe duurzamer het materiaalgebruik. De milieuprestatie van materialen van gebouwen zal een steeds belangrijkere factor worden in de totale milieubelasting van een gebouw. De MPG is een objectief hulpmiddel in het ontwerpproces en het kan gebruikt worden in een Programma van Eisen om het resultaat van een ontwerpproces vast te leggen. Gegeven het feit dat de MPG in de komende jaren lager wordt en de feitelijke realisatie van de stationsomgeving nog een aantal jaren voorbereidingstijd kent is het zinvol en gewenst om bij het ontwerpproces uit te gaan van een MPG van 0,5. 5.5.4 Natuurinclusief (biodiversiteit) Mede als gevolg van klimaatverandering staat ook de biodiversiteit in Nederland onder druk.
Biodiversiteit is een belangrijk thema omdat het als het ware als een thermometer de kwaliteit van de leefomgeving beschrijft. Hoe groter de biodiversiteit des te gezonder en vitaler is een gebied. Hoewel Pavijen I op dit moment een versteend karakter heeft en heel weinig groen en dus de realisatie van een nieuw woongebied hier nauwelijks ten koste gaat van de biodiversiteit biet de ontwikkeling juist een kans om een bijdrage te leveren aan het vergroten van de biodiversiteit. In de eerste plaats door het ontwerpen met ‘blauw en groen’ en in de tweede plaats door gericht maatregelen te treffen die bepaalde diersoorten als huismussen, vlinders en vleermuizen ‘onderdak’ bieden. Via relatief simpele en goedkope maatregelen kan de stationsomgeving zich tot een natuurinclusief gebied ontwikkelen. 54
6 Fasering en ontwikkeling 6.1 FASERING De ontwikkeling van de Stationsomgeving wordt zodanig opgezet dat er binnen een overkoepelende visie ruimte is om variabel te zijn in losse ontwikkelingen. Dit betekent echter niet dat het mogelijk is dat alle kavels in het gebied op ieder willekeurig moment ontwikkeld kunnen worden. Om op hoofdlijnen richting te geven op de ontwikkeling hebben we de volgende principes opgesteld. 6.1.1 Vier ontwikkelcategorieën Woningbouw op Pavijen I is alleen mogelijk wanneer op de locatie van de woningen de hindercirkels van omringende bedrijven verkleind worden of verdwijnen. De gemeente wil tot op zekere hoogte kunnen sturen in de locaties van ontwikkelingen. Dit is nodig om in de transitiefase te kunnen waarborgen dat bedrijven in de rest van het gebied kunnen blijven functioneren én dat bewoners komen te wonen in een aantrekkelijke woonomgeving. Daarom hebben we op onderstaande kaart (figuur 27) onderscheid gemaakt in vier verschillende ontwikkelcategorieën. Fase 1 Actief - rood In de rode gebieden zet de gemeente in op verwerving van de gronden om deze actief tot ontwikkeling te brengen. Wanneer grondeigenaren deze gronden zelf willen ontwikkelen binnen de randvoorwaarden van de gemeente kunnen ze een verzoek doen tot zelfrealisatie en zal dit beoordeeld worden door de gemeente.
Wanneer een kavel of ontwikkeling deels in fase 1 en deels in fase 2 valt is de precieze grens tussen beide gebieden afhankelijk van hindercirkels van omringende bedrijven. Fase 1 Faciliteren- oranje In de oranje gebieden is ontwikkeling tot woningbouw wenselijk. In deze gebieden heeft de gemeente een regie faciliterende rol, waarbij het initiatief tot ontwikkeling bij de grond eigenaar ligt. Voor deze gebieden zal de gemeente in overleg met de eigenaren proberen te komen tot ontwikkeling van woningbouw. Ontwikkeling zal plaatsvinden wanneer het lukt om met de grondeigenaar tot goede afspraken te komen. Fase 1 Faciliteren / inmengen - geel In de gele gebieden is ontwikkeling tot woningbouw mogelijk. Dit is een gebied met versnipperd eigendom. In deze gebieden zal de gemeente voornamelijk een afwachtende houding aannemen. Wanneer grondeigenaren zich bundelen en een ontwikkeling mogelijk is met voldoende schaal en maat en wanneer dit past binnen onder meer de geldende hindercontouren zal de gemeente meewerken aan ontwikkeling. Fase 2 - paars In Fase 2 (paarse gebieden) is er de komende 10 jaar in principe geen sprake van ontwikkeling naar woningbouw. Wel zullen hier bij bedrijven maatregelen plaats moeten vinden om de hinder voor de 55
nieuwe woningen in de gele en rode gebieden weg te nemen. Als de hindercirkels beperkt zijn of beperkt kunnen worden dan kunnen bedrijven hier blijven functioneren als voorheen.
Figuur 27. Vier ontwikkelcategorieën
56
6.1.2 Bloksgewijze ontwikkeling In Pavijen I stelt de gemeente als eis dat een ontwikkeling altijd tenminste de maat heeft van een volledig bouwblok. De omgeving is zeker in de startfase nog industrieel en gericht op bedrijven. De gemeente wil ook dat er in deze fase sprake is van leefbare en aantrekkelijke buurten. Door een minimale maat te vragen aan ontwikkelblokken ontstaan er altijd gebieden met een eigen groene binnenwereld. Zo wordt ook in de transitiefase een leefbaar woonmilieu gewaarborgd.
Figuur 28. Referentiebeelden stapsgewijze ontwikkeling: (Karres en Brands / Royal HaskoningDHV)
6.1.3 Transitiefase De ontwikkeling van de stationsomgeving is een transformatieproces dat meer dan twintig jaar zal duren en stapsgewijs plaatsvindt. Op Pavijen maar ook op andere locaties zal op enig moment het bestaande gebruik van percelen stoppen terwijl de woningbouw nog niet start. Bijzondere aandacht is nodig voor inrichting en gebruik van deze leegstaande panden of braakliggende kavels. Om te voorkomen dat het gebied tijdens de ontwikkeling verloedert zetten we in op hoogwaardig tijdelijk gebruik van leegstaande panden. We onderzoeken of het mogelijk is tijdelijke huisvesting te organiseren (bijvoorbeeld anti-kraak). Wanneer dit niet mogelijk en verloedering dreigt kan de gemeente stimuleren dat panden eerder worden gesloopt en dat braakliggende terreinen worden ingericht met tijdelijke natuur. De gemeente wil ook de kansen van deze transitiefase benutten. Juist in de transitiefase kunnen er ruimtes beschikbaar komen voor initiatieven tegen wellicht lagere huurprijzen. Of het gebied kan creatieve makers aantrekken die juist profiteren van de tijdelijkheid. De gemeente wil deze initiatieven ondersteunen. 6.1.4 Placemaking De westkant van het spoor is nu nog een bedrijventerrein waar de meeste Culemborgers niet of weinig zullen komen.
Voor een succesvolle transformatie van dit gebied naar een hoogwaardige stedelijke woonwijk is het noodzakelijk/wenselijk dat de locatie bekendheid krijgt bij bewoners en bezoekers. Bij verschillende transformatieprojecten is hiervoor succesvol een placemaking-strategie ingezet. De gemeente zal in overleg met creatieve partijen in het gebied en uit Culemborg onderzoeken of er voorafgaand aan de ontwikkeling en tijdens de transformatie tijdelijke functies of evenementen mogelijk zijn. De gemeente zal zich inzetten om de goede initiatieven te ondersteunen met onder meer (tijdelijk) planologische verruimingen.
57
6.2 PROGRAMMA Voor de eerste fase van de Stationsomgeving is in het kader van de WBI aanvraag een massastudie uitgewerkt met daarin woningaantallen per deelgebied. Deze uitwerking is vervolgens ook de basis geweest van de financiële en programmatische voorstellen. Dit vastgestelde programma geeft een globale indruk van de mogelijkheden per deelgebied. We zien dit niet als een maximum of minimum voor de uitwerking. Feitelijke woningaantallen of dichtheden per deelgebieden worden nader bepaald in de uitwerking. Hierbij houdt de gemeente ook rekening met onder meer planologische, maatschappelijke en financiële randvoorwaarden ter plaatse. Toelichting: Won: verondersteld aantal woningen in het plangebied. Verdeling over woningcategorieën conform basisprincipes hoofdstuk 5. FSI: Floor Space Index. Hoeveelheid bruto vloer oppervlak gebouwen binnen de plancontouren in verhouding tot het grondoppervlak van het gebied. Dit is inclusief het BVO voor parkeergebouwen. w/ha: Verondersteld aantal woningen per hectare in het deelgebied.
58
6.3 KOSTENVERHAAL STATIONSOMGEVING CULEMBORG Om ontwikkeling van het gebied mogelijk te maken en om het in de toekomst ook goed te kunnen laten functioneren, zijn investeringen nodig voor de ‘planstructuur’ (zie ook hoofdstuk 4 en figuur 29). Denk hierbij ondermeer aan de nieuwe onderdoorgang bij het station om de nieuwe wijk aan te sluiten op de oostzijde van de stad, een nieuwe rotonde op de provinciale weg voor de ontsluiting van het woongebied en het station, en de infrastructuur in het gebied zelf.
Figuur 29. Overzicht bovenwijkse investeringen Stationsomgeving
In lijn met de wettelijke kaders dient de gemeente kosten die ze maakt te verhalen op eigenaren die in het gebied plannen realiseren. De gemeente zal inzetten op het verhalen van kosten op de bouwplannen voor de investeringsprojecten, én voor de overige door de gemeente te maken kosten in het plangebied, die vallen onder de limitatieve kostensoortenlijst in de Bro (en per 1-7-2022 onder de omgevingswet). Bij het verhalen van kosten werkt de gemeente met de criteria profijt, toerekenbaarheid en proportionaliteit. Hieronder wordt het volgende verstaan: Profijt: een eigenaar heeft baat bij de voorzieningen en maatregelen waarvoor kosten gemaakt worden. Toerekenbaarheid: er is een causaal verband tussen de kosten en het plan van de eigenaar. Proportionaliteit: Hoeveel profijt heeft een eigenaar van de voorzieningen en maatregelen waarvoor kosten gemaakt worden. Bij het berekenen van de proportionele bijdrage van een plan aan een voorziening wordt niet alleen gekeken naar de Stationsomgeving maar wordt ook de bestaande stad en eventuele andere gebiedsontwikkkelingen als een locatie gezien worden die profiteert van de ontwikkeling.
59
In deze visie beperkt de gemeente zich ertoe enkele principe-uitspraken te doen met betrekking tot de wijze van kostenverhaal. In de uitwerking worden de principes voor de wijze van verrekenen van de kosten van deze investeringen naar de verschillende bouwplannen doorgerekend. Toerekeningmethodiek De toerekening van het verhalen van de investeringen kan plaatsvinden op basis van twee beginselen: 1. De investeringskosten zijn direct te relateren aan een aantal projecten. Door middel van een rekenkundige onderbouwing van het profijt worden de kosten van de investeringsprojecten proportioneel toegedeeld aan de profiterende ontwikkelprojecten. Bijvoorbeeld aan de hand van het aantal woningen, of aan de hand van de verkeersproductie van een ontwikkeling. 2. Investeringen die noodzakelijk zijn ten gevolge van een ontwikkeling, maar niet direct hoeven te worden gerealiseerd ten behoeve van de ontwikkeling kunnen in de vorm van een normatieve fondsbijdrage worden verhaald. Daarnaast zal de gemeente kosten die direct zijn toe te delen aan een bouwplannen ook verhalen. De gemeente zal bij het aangaan van een anterieure overeenkomst of het opstellen van een exploitatieplan voor een ontwikkellocatie bepalen of zij de investeringen zal verhalen volgens punt 1, of punt 2.
Overige fondsen Naast de bovengenoemde vastgestelde investeringsprojecten, zijn er ook voorzieningen waarvan nu nog niet duidelijk of en in welke mate ze nodig zijn. Een voorbeeld hiervan zijn collectieve parkeervoorzieningen of collectieve warmtevoorzieningen. Deze investeringen worden ook gezien als bovenplanse investeringen, de exacte locaties en uitvoeringen zijn echter nog niet vastgesteld. Wanneer het binnen een ontwikkeling niet mogelijk en wenselijk is om voldoende parkeergelegenheid aan te leggen dan kan er worden gekozen voor een afdracht in een fonds, waaruit later de benodigde parkeerplaatsen elders aangelegd kunnen worden als collectieve parkeervoorziening. Daarbij wordt wel de afweging gemaakt of de parkeergelegenheid binnen de planhorizon en in de nabijheid van het plangebied gerealiseerd kunnen worden. Dit kan ook van toepassing zijn voor andere collectieve projecten, bijvoorbeeld een warmtenet. Bij de uitwerking van deze kosten in fondsen zal eveneens worden bezien of dit plaats vindt conform toerekening 1 of 2.
60
Bijlagen: 1. RUIMTELIJKE VERKENNING STATIONSOMGEVING
2. ESSENTIEKAART EN TABEL OVERZICHT BASISPRINCIPES (INCL. VERGELIJKING MET EERDERE VERSIE)
3. SPOORBOEKJE PROCES
61