CConstaterende datCulemborg
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Rapportage Kader advies.pdf

Raadsvergadering 7 februari 2022, gemeente CulemborgBij agendapunt: Beheersstichting Grote Barbarakerk5.262 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Rapportage Grote of Barbarakerk Culemborg

Ten behoeve van besluitvorming door de Protestantse Gemeente en de gemeente Culemborg 15 december 2021, DEFINITIEF VERSIE COLLEGE

Inhoud -

Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 6 Hoofdstuk 7

Inleiding Verantwoordelijkheidsstructuur Governance Statutaire aspecten Erfpacht Exploitatie Aanpassingen en investering

-

Bijlage 1 Bijlage 2

Gebruik GBK Positionering van de GBK in de stad

Gebruikte afkortingen: GBK GC PG St EW St GB RCE

Grote of Barbarakerk Gemeente Culemborg Protestantse Gemeente Stichting Elisabeth Weeshuis Stichting Grote Barbara Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed 1

1.

Inleiding

Deze rapportering is bedoeld als bijlage bij het collegevoorstel dat betrekking heeft op de bijdrage van de gemeente Culemborg (GC) aan de exploitatie van de Grote of Barbarakerk (GBK). Inhoudelijk is deze rapportage een vervolg op een eerder onderzoek naar de toekomstige mogelijkheden om de Grote of Barbarakerk in te zetten voor een breder gebruik door de Culemborgse samenleving, de combinatie met religieus gebruik, de mogelijkheden voor een rendabele exploitatie en de noodzakelijke investeringen. Ook bood dit onderzoek inzicht in de juridische vormen waarin een bredere verantwoordelijkheid voor het gebouw (dan alleen bij de Protestantse Gemeente Culemborg (PG) kan worden gegoten. Dit eerdere onderzoek is separaat verkrijgbaar (‘Grote of Barbarakerk Culemborg, Bevindingen onderzoek toekomstige mogelijkheden’, KAAder kerkadvies, mei 2021). Naar aanleiding van het genoemde onderzoek hebben besprekingen plaatsgevonden, waaronder met het college van B en W. Voorliggend onderzoek gaat met name in op de vragen die het college toen heeft gesteld. Deze vragen betroffen onder andere de inrichting en governance van de nieuwe juridische entiteit en de eventuele risico’s voor de gemeente Culemborg.

GC en PG hebben daartoe samen met externe expertise onderzocht of er een Stichting Grote Barbara (St GB) kan worden gevormd, die verantwoordelijk wordt voor de instandhouding en de exploitatie van het kerkgebouw en die voor een breed maatschappelijk gebruik van het kerkgebouw kan zorgen. Een weerslag van de bevindingen ligt voor u. Context en aanleiding Aanleiding is dat de PG ziet dat zij door teruglopende ledenaantallen binnen enkele jaren geen verantwoordelijkheid meer kan dragen voor het beheer en onderhoud van de GBK. De PG is daarom al in 2018 met de GC in gesprek gegaan om gezamenlijk naar een oplossing voor het behoud van het kerkgebouw te zoeken. De PG heeft zich toen ook tot de Stichting Elisabeth Weeshuis (St EW) gewend om hierin bij te dragen. Als deze oplossing niet gevonden wordt, ziet de PG zich genoodzaakt de GBK op korte termijn los te laten, ten einde de nu nog beschikbare middelen aan te wenden om in de komende jaren haar activiteiten in de Open Hof te kunnen laten plaatsvinden. Juist om dit scenario te voorkomen, heeft de PG zich tot de GC gewend, in een fase waarin de PG nog over financiële middelen beschikt om bij te dragen in een gezamenlijke oplossing. De GC heeft in de vastgestelde kerkenvisie geformuleerd hoe ze wil omgaan met de monumentale kerkgebouwen in de stad als de eigenaar deze niet meer zelfstandig in stand kan houden.

Op de transformatieladder in de kerkenvisie staat de GBK momenteel op trede 2 (meervoudig gebruik: religieus en overig). De GC vindt het behoud van de GBK voor de stad en samenleving van groot belang. Om de kerk op trede 2 te kunnen houden, is een andere verantwoordelijkheidsstructuur nodig die houdbaar is in de toekomst en die het mogelijk maakt om de GBK nog meer dan nu multifunctioneel te gaan gebruiken (culturele, sociaalmaatschappelijke en religieuze activiteiten).

2

2.

Verantwoordelijkheidsstructuur

De wijze waarop de verantwoordelijkheid voor de GBK wordt ondergebracht in een andere juridische entiteit is sterk bepalend voor de uitwerking van andere van belang zijnde aspecten. Daarom is eerst gekeken naar de mogelijke juridische vormen die van toepassing zouden kunnen zijn. Om de beoogde (risico-)doelstellingen te kunnen behalen zijn de basisvoorwaarden voor de juridische vorm als volgt: • Het exploitatierisico en zo mogelijk ook het eigenaarsrisico komen voor rekening van de beoogde nieuwe entiteit; • Een slagvaardige besluitvorming en aansturing is nodig; • Kerkelijk/religieus gebruik blijft ook in de toekomst mogelijk (naast het gebruik door de PG mogelijk ook door andere geloofssamenlevingen); • Flexibele mogelijkheden tot samenwerking met andere culturele en maatschappelijke partijen zijn en worden mogelijk; • De aansturing moet onafhankelijk zijn, binnen de kaders die worden bepaald door de doelstelling van de nieuwe entiteit. Voor de uitwerking betekent dit: • Er zijn geen leden die de zeggenschap kunnen overnemen van het bestuur; • Er is geen sprake van een verplichte minimale kapitaalinleg t.b.v.

de start; • (Negatieve) invloed van buitenaf is in principe niet mogelijk; • Eventuele winst komt ten goede aan het doel van de entiteit; • Een ANBI-status is mogelijk; • De organisatie kan eventueel groeien; • Het bestuur van de entiteit heeft een sterke betrokkenheid bij het object van bestuur en de doelstelling met betrekking tot instandhouding en gebruik ervan; • Er is geen sprake van een (te) commerciële uitstraling: het moet passen bij de doelstelling van de entiteit; • Er is sprake van een zekere mate van externe gerichtheid (streven naar “open uitstraling” van gebouw en gebruik). Als deze voorwaarden worden afgezet tegen een aantal verschillende rechtsvormen, ontstaat de onderstaande, specifiek voor deze casus van toepassing zijnde waardering per rechtsvorm.

3

Uit het bovenstaande blijkt dat de stichting de meest passende rechtsvorm is voor de toekomst van de Grote of Barbarakerk, voor wat betreft het beheer en de exploitatie. De verantwoordelijkheid voor de volledige exploitatie komt dan te liggen bij de nieuwe juridische entiteit, zijnde een op te richten stichting. Deze rechtsvorm is inmiddels ook het meest voorkomend bij een dergelijk gebruik van dit type gebouwen.

Concluderend Na vergelijking van de denkbare juridische vormen is geconcludeerd dat een onafhankelijke stichting de meest passende rechtsvorm is om het beheer en de exploitatie van de GBK in onder te brengen. Op deze vorm wordt in navolgende rapportage dan ook nader ingegaan.

4

3.

Governance

Voorliggend hoofdstuk gaat in op een aantal aspecten van governance: aansprakelijkheid, bestuur en zeggenschap. 3.1 Aansprakelijkheid Omdat noch de PG noch de GC aansprakelijk wil zijn voor negatieve resultaten en andere verplichtingen die in de toekomst aan de exploitatie van de GBK zijn verbonden, is gezocht naar een vorm van aansprakelijkheid die daar bij past. In beginsel is alleen de rechtspersoon zelf aansprakelijk voor de verplichtingen die zij is aangegaan. Een eventueel failliete boedel zal slechts het vermogen van de rechtspersoon bevatten, waaronder eventueel het erfpachtrecht. Uitzondering op deze hoofdregel is het geval waarin aanwijsbaar sprake is geweest van onbehoorlijk bestuur (of toezicht). Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan: • het aangaan van verplichtingen waarvan op voorhand voor een redelijk bekwaam bestuurder duidelijk was dat de rechtspersoon die niet zou kunnen nakomen; • het niet nemen of vooruitschuiven van maatregelen in een situatie waarin de uitgaven structureel de inkomsten overstijgen. Bij hoge uitzondering kunnen oprichters persoonlijk aansprakelijk worden gesteld voor de verplichtingen van de rechtspersoon. De samenstelling van het bestuur en de vastgelegde afspraken bepalen uiteindelijk dus het risico dat betrokken partijen / stakeholders lopen. Hierover navolgend meer.

3.2 Bestuursleden en verantwoordelijkheden Bestuursleden zijn in gezamenlijkheid mede verantwoordelijk / aansprakelijk voor het handelen van de stichting. Alleen in geval van ‘kennelijk onbehoorlijk bestuur’ kunnen bestuursleden persoonlijk aansprakelijk worden gesteld. Van individuele persoonlijke aansprakelijkheid is sprake in het geval de andere bestuursleden aantoonbaar hebben geanticipeerd op / maatregelen hebben getroffen om schade voor de stichting te voorkomen en voor het betreffende bestuurslid aantoonbaar sprake is van ‘verwijtbaar gedrag’. Er zijn voor de samenstelling van het bestuur twee varianten denkbaar: 1. Bestuurders zijn geheel vrij van last of ruggenspraak en hebben geen ‘achterban’. De bestuurder is persoonlijk aansprakelijk. De organisatie waar hij bij hoort (bijv. GC) of lid van is (PG) kan niet aansprakelijk worden gesteld. 2. Bestuurders hebben qualitate qua zitting in het bestuur van de stichting. De achterliggende organisatie kan – in geval van ‘kennelijk onbehoorlijk bestuur’ (mede) aansprakelijk worden gesteld voor het handelen van de stichting. In het geval van de St GB en de betrokken organisaties (PG en GC) ligt het voor de hand om te kiezen voor variant 1. Beide organisaties zijn in zichzelf dan niet aansprakelijk voor het 5

acteren van de stichting. Los hiervan kan er nog steeds sprake zijn van een zekere vorm van zeggenschap of invloed (zie volgende paragraaf).

3.3 Zeggenschap Zonder dat er sprake is van directe bestuursverantwoordelijkheid, zijn er verschillende vormen waarop een zekere mate van (initiële) zeggenschap kan worden vormgegeven: •

Oprichtingsakte / statuten Hierin kan bijvoorbeeld worden opgenomen dat een derde partij moet instemmen met wijziging van de statuten, de profielschetsen van de bestuurders moet goedkeuren of recht van voordracht en / of goedkeuring van bestuursleden heeft. In de statuten voor de oprichting van de St GB zal worden opgenomen dat wijziging van statuten de goedkeuring van GC en PG dient te hebben en dat GC, PG, en St EW elk een voordrachtsrecht hebben voor één van de bestuurders.

•

Erfpachtvoorwaarden Dit is alleen toepasbaar in het geval dat de GBK wordt uitgegeven in erfpacht. Voor de St GB zal een erfpachtovereenkomst worden opgesteld, waarin voorwaarden met betrekking tot het onderhoud en het bedoelde brede gebruik van de GBK worden opgenomen. Zie hoofdstuk 5.

•

Convenant Het opstellen van een convenant staat los van de gekozen eigendom- en / of verantwoordelijkheidsstructuur: in alle gevallen kan er sprake zijn van afspraken tussen de stichting en een derde partij (i.c. GC of PG). In dit geval zal er een gebruiksconvenant tussen de PG en de stichting worden opgesteld.

Concluderend De op te richten stichting zal worden bestuurd door bestuursleden die op persoonlijke titel handelen, zonder ‘achterban’. De achterliggende organisatie is daarmee in principe niet verantwoordelijk voor het handelen van het bestuur. In voorliggend geval zullen er via de statuten, erfpachtvoorwaarden en een op te stellen gebruiksconvenant enkele zaken worden vastgelegd.

6

4.

Statutaire aspecten

Voor de op te richten stichting wordt volstaan met een uitvoerend stichtingsbestuur dat gebonden is aan statutaire doelstellingen en voorwaarden. Het stichtingsbestuur legt conform deze voorwaarden verantwoording af over het handelen aan de belangrijkste stakeholders van de stichting. In dit hoofdstuk worden de belangrijkste doelstellingen, uitgangspunten en principes van de op te richten Stichting Grote Barbara weergegeven. Deze aspecten zullen in een later stadium in de statuten, erfpachtakte en het gebruiksconvenant verder worden uitgewerkt.

4.1

Oprichting en bestuur van de stichting

De oprichting geschiedt door één of meer natuurlijke personen die in de oprichtingsakte voor zichzelf optreden. In de oprichtingsakte worden de eerste bestuursleden benoemd. Het stichtingsbestuur telt 5-7 leden. De eerste stichtingsbestuurders worden benoemd bij de oprichting van de stichting. Voor benoeming van bestuurders daarna hebben GC, St EW en PG elk voor één of twee zetels een voordrachtsrecht.

4.2

Statuten

De statuten van de stichting zullen worden opgesteld door de GC, de PG en de (aspirant) stichtingsbestuurders. Voor wijziging van de statuten is toestemming vereist van PG en GC.

4.3

Doel van de stichting

De stichting heeft de volgende doelstellingen: • het behoud van de GBK als cultuur-historisch monument voor de stad en de samenleving; • het behoud van de GBK als grootste culturele, sociaal-maatschappelijke en religieuze ontmoetingsruimte voor de stad en de samenleving; • het actief bevorderen en faciliteren van het multifunctionele gebruik van de GBK, ook met het oog op een financiële bijdrage hiervan aan het exploitatieresultaat van de stichting. De stichting draagt zorg voor de instandhouding van de GBK en voor openstelling van de kerk voor de stad en samenleving, als cultuur-historische, sociaal-maatschappelijke, culturele en religieuze ontmoetings- en uitvoeringsruimte in het hart van de stad. De stichting beoogt niet het maken van winst. 4.4

Activiteiten van de stichting

De stichting zal haar doel trachten te bereiken door onder meer: • het in goede en bruikbare staat houden en onderhouden van het gebouw en van de in het gebouw aanwezige orgels en inventaris; • het actief acquireren van activiteiten op cultureel en sociaal-maatschappelijk terrein; 7

• • •

4.5

het faciliteren van culturele, sociaal-maatschappelijke en religieuze activiteiten in het gebouw; het verbeteren van de verhuurbaarheid van de GBK door aanpassingen in interieur en inventaris; het verwerven van geldmiddelen om het doel te kunnen realiseren.

Commissies en samenwerkingen

Het stichtingsbestuur kan voor de verwezenlijking van de doelstellingen één of meer commissies instellen. Het stichtingsbestuur kan bij overdracht van de GBK gebruik maken van de vrijwilligers in de reeds bestaande commissies voor onderhoud en verhuur. Het stichtingsbestuur kan ook samenwerkingen aangaan met externe partijen, zoals bijvoorbeeld Theater de Fransche School, de Gelderlandfabriek, andere kerkgenootschappen of andere ondernemers op het gebied van programmering, ticketing of horeca.

Concluderend Statutaire doelstellingen en voorwaarden zullen in gezamenlijkheid met de GC, PG en de (aspirant) bestuursleden worden opgesteld. Wijziging van de statuten kan alleen met instemming van de GC en de PG.

8

5.

Erfpacht

Voor het eigendom van en de verantwoordelijkheid voor de GBK zijn verschillende vormen mogelijk: 1. het volle eigendom van de GBK kan blijft bij de PG; 2. wordt overgedragen aan de stichting; 3. wordt in erfpacht uitgegeven aan de stichting. Ad. 1 Deze optie is niet wenselijk. Daarin blijft de PG aansprakelijk voor de GBK en loopt de PG financiële risico’s, die ze juist niet meer dragen kan. We zoeken juist een oplossing waarin de verantwoordelijkheid voor het gebouw aan een onafhankelijke stichting wordt overgedragen. Ook zal - als de PG eigenaar blijft van het gebouw - de beeldvorming kunnen blijven bestaan dat subsidies of andere bijdragen naar de geloofsgemeenschap zelf blijven gaan in plaats van naar het gebouw. Ad. 2 In dit geval draagt de PG het gebouw in volle eigendom zonder verdere voorwaarden over aan de nieuwe stichting. Er worden geen afspraken gemaakt over bijvoorbeeld het gebruik van het gebouw en de instandhouding. Dit is voor de PG èn de GC een groot risico. Zo is er geen garantie meer op het verwezenlijken van de doelstelling en het behoud van het gebouw voor de stad. Als de stichting zou ophouden te bestaan is er ook geen organisatie meer die het gebouw in eerste instantie ‘opvangt’. Ad. 3 Hierbij draagt de PG het gebouw en de grond in erfpacht over aan de stichting voor een langjarige termijn (30 of meer jaar).

Op grond van de waarde in het economisch verkeer zal de jaarlijkse erfpachtcanon symbolisch van aard zijn. Voor de GBK gaan we uit van deze derde optie. Deze constructie is ook toegepast bij onder andere de Nieuwe Kerk in Amsterdam, de Martinikerk in Groningen en de Grote Kerk in Zwolle. Toelichting erfpacht Erfpacht is een zakelijk recht waarbij de erfpachter (i.c. de stichting) hetzelfde gebruik en genot van de zaak heeft als een eigenaar en ook dezelfde verantwoordelijkheden als een eigenaar voor zijn onroerend goed. Het voordeel hiervan is dat de (financiële) risico’s voor de grondeigenaar nihil zijn: deze zijn namelijk voor de erfpachter. Een ander voordeel van erfpacht is dat in de erfpachtovereenkomst het gewenste gebruik van de GBK als cultureel en maatschappelijk centrum van de stad kan worden vastgelegd. Dit geeft duidelijkheid over de bestemming en het gebruik aan het stichtingsbestuur, de GC en de PG. De erfpachtovereenkomst kan alleen met toestemming van de eigenaar (en in overleg met GC) worden gewijzigd. 9

Voor het onverhoopte moment dat de stichting zou ophouden te bestaan kan in de erfpachtovereenkomst worden vastgelegd hoe in die situatie te handelen. Bij het opstellen van de erfpachtvoorwaarden moet worden voorkomen dat de PG of GC na vestiging van de erfpacht alsnog kan worden aangemerkt als ‘beleidsbepaler’. Daar hoort namelijk ook de aansprakelijkheid in geval van schade die is voortgekomen uit onbehoorlijk bestuur bij. De voorwaarden dienen daarom uiteindelijk het belang van de stichting te dienen. Concluderend Voor de GBK wordt uitgegaan van de uitgifte in erfpacht door de PG aan de stichting. De erfpachtvoorwaarden zullen dienend zijn aan de statutaire doelstelling van de stichting.

10

6.

Exploitatie

Om inzicht te krijgen in de toekomstige exploitatie van de stichting is een exploitatieprognose opgesteld. Uitgaande van de huidige situatie is gekeken naar de realiteit als het gebouw is overgedragen aan de St GB. Andere uitgangspunten voor de exploitatie vormen het toekomstige gebruik van de GBK (zie ook bijlage 1 Gebruik GBK) en de positonering van de GBK in de markt (zie ook bijlage 2 Positionering). De exploitatieprognose en de toelichting hierop zijn te vinden in paragraaf 6.2.

6.1 Structurele bijdragen Uit het eerdere onderzoek (‘Grote of Barbarakerk Culemborg, Bevindingen onderzoek toekomstige mogelijkheden’, KAAder kerkadvies, mei 2021) bleek al dat een zelfstandige rendabele exploitatie van de GBK niet mogelijk is. Voor een levensvatbare stichting is dan ook aanvullende financiering nodig om daarmee een solide financiële basis te bewerkstelligen. Het voorstel is daarom dat GC en St EW en een groep Vrienden van de GBK daartoe structureel jaarlijks bijdragen, in een gedeelde publiek-private financiering. De beoogde verdeling is hierbij: - 50% door GC; - 50% door de St EW en de groep Vrienden van de GBK. Hiermee wordt het belang van het kerkgebouw voor de hele stad onderstreept. Op basis van de aannames in de exploitatieprognose verwachten we dat de GBK hiermee kan worden geëxploiteerd en voor de stad behouden kan worden.

6.2 Exploitatieprognose en toelichting Onderstaand is de exploitatieprognose voor de St GB opgenomen. Deze prognose vindt haar vertrekpunt in de huidige exploitatie, maar richt zich op de voorgestelde toekomst van het gebruik door de stichting en de stad. Het uitgangspunt voor het gebruik is opgenomen in bijlage 1 (Gebruik GBK). In de toelichting is een aantal voorwaardelijkheden opgenomen. Een deel hiervan wordt nader uitwerkt in hoofdstuk 7 (aanpassingen en investering).

11

Exploitatieprognose Stichting Grote Barbara Uitgaven Vaste kosten gebouw

In € 1000 Inkomsten

Subsidiabel onderhoud/restauratie (RCE) Overig onderhoud Verzekeringen (netto) Belastingen Administratie Overig Subtotaal vaste kosten

Subsidie monumentaal onderhoud 80 RCE (60% subsidie) 25 10 1 5 10 131 Subtotaal subsidies

Gebruikskosten PR Coördinator verhuur en exploitatie (0,2 FTE) Energie en water Subtotaal gebruikskosten

Inkomsten gebruik 5 Verhuur en exploitatie 10 Gebruiksbijdrage PG 27 42 Subtotaal gebruiksbaten

in € 1000 48

48

35

20 55

Bijdragen Gemeente Culemborg Stichting Elisabeth Weeshuis Vrienden van de Grote Barbara Subtotaal bijdragen Totaal

35 20 15 70

173 Totaal

173

Toelichting lasten De grootste vaste lasten bestaan uit het onderhoud van de GBK, totaal € 105.000 per jaar. Het meerjaren onderhoudsplan werd opgesteld door Ingenieursbureau Lakerveld (Noordeloos), in overleg met de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) en de Monumentenwacht. De GBK is tot op de dag van vandaag goed onderhouden, zodat het niet de verwachting is dat er sprake zal zijn van onverwachte tegenvallers op korte termijn. De overige vaste lasten (belastingen, verzekeringen, overig) bedragen € 26.000 per jaar. Daarnaast zijn er lasten gemoeid met het gebruik (energie en water, PR en acquisitie). Verder denken wij dat een deeltijd inzet van een professioneel werkende coördinator als verantwoordelijke voor de verhuur en de dagelijkse werkvloer vanuit praktisch en organisatorisch oogpunt noodzakelijk is. Deze persoon vormt een spil in het geheel. In totaal komen de gebruikslasten op € 42.000 per jaar. Bij de lasten is geen rekening gehouden met eventuele rente en afschrijving vanwege bijvoorbeeld investeringen.

12

Toelichting baten Met de (passieve) verhuur door de PG is de afgelopen jaren een netto jaarresultaat geboekt van gemiddeld € 25.000 per jaar (verhuur en buffet samen, en inclusief doorbelasting van de gebruikte energiekosten). Er is geen sprake van vaste afspraken met huurders. Dat geeft ruimte voor nieuwe activiteiten. In de exploitatieprognose voor de stichting gaan we uit van hogere netto baten vanwege de verhuur, namelijk € 35.000 per jaar (inclusief buffet). Wij verwachten dat het verhuurbedrag zal toenemen ten opzichte van het vastgestelde resultaat in de achterliggende jaren. Enerzijds doordat er sprake zal zijn van actieve acquisitie, anderzijds door de voorgestelde aanpassingen in het interieur van de kerk (entree, keuken, verlichting, sanitair, verbetering klimaat, flexibel nieuw podium, …). Zie hiervoor hoofdstuk 7. We gaan voor de verhuur niet alleen uit van culturele activiteiten, maar ook van meer grote bijeenkomsten (van gemeente, bedrijven, diverse markten en congressen). Ook verwachten we dat de funeraire functie van de kerk in de toekomst zal kunnen groeien. Een gemiddelde uitvaart brengt tussen de € 2.000 en € 4.000 op, een ‘grote bijeenkomst’ tussen de € 1.000 en € 3.000. De toename van de verhuurbaten zou dus al met 3 tot 5 grotere activiteiten per jaar kunnen worden gerealiseerd. Dat achten we reëel.

De baten uit verhuur en gebruik dekken de gebruikslasten af. De PG betaalt een bijdrage die gelijk is aan haar werkelijk gerealiseerde gebruikskosten (€ 20.000). Om de stichting een solide financiële basis mee te geven wordt de eerder genoemde structurele publiek-private financieringsstructuur voorgesteld. Daarin levert de GC een vaste jaarlijkse bijdrage van € 35.000 en de St EW samen met de Vrienden van de Barbara ook € 35.000. Mogelijk zullen in de aanvangsjaren van de stichting de inkomsten wat achterblijven. Een deel van de bruidsschat van de PG (zie hoofdstuk 7) zal worden gereserveerd om deze eventuele financiële tegenvallers op te vangen. Verdere toekomst In de loop van de tijd kunnen wellicht activiteiten worden toegevoegd aan de exploitatie, bijvoorbeeld revenuen uit activiteiten die te maken hebben met toerisme en de verkoop van aanverwante producten (rondleidingen, arrangementen, kathedraalshop). Op dit moment zijn hier nog onvoldoende voorzieningen en menskracht voor. Hier ligt echter nog wel een kans. Ook kan samenwerking met de horeca zorgen voor meer gastvrijheid, ontmoeting en ook revenuen. Daar kan het gebruik van de toren voor het toerisme bijkomen. Torenbeklimmingen zijn zeer populair onder bezoekers van de stad. Hiervoor zijn wel aanpassingen in de toren nodig.

Concluderend De exploitatie van de GBK is mogelijk, maar dient te worden ondersteund door publiekprivate structurele bijdragen.

13

7. Aanpassingen en investering Voor een betere verhuurbaarheid van de GBK zijn mogelijke aanpassingen van interieur en inventaris geïnventariseerd, geprioriteerd, voorzien van een investeringsraming en een dekkingsvoorstel.

7.1 Aanpassingen Om het gebouw beter geschikt te maken voor de toekomst en het beoogde gebruik (zie ook bijlage 1 Gebruik GBK) en exploitatie, zijn aanpassingen van het interieur en de inrichting nodig. Deze aanpassingen zijn schetsmatig opgenomen in het onderzoek ‘Grote of Barbarakerk Culemborg, bevindingen onderzoek toekomstige mogelijkheden’, dd. mei 2021. De voorgestelde aanpassingen moeten worden beschouwd als illustratieve voorstellen. Het stichtingsbestuur zal dit verder uitwerken, in overleg met de betrokken stakeholders.

7.2 Prioritering De voorgestelde ingrepen kennen een verschillende prioriteit: • ingrepen met prio 1 (donkergroen) worden noodzakelijk geacht voor een betere verhuurbaarheid en de belangrijkste verbetering in comfort en duurzaamheid van de verwarming; • ingrepen met prio 2 (middengroen) omvatten een transparante entree, verduurzaming van het gebouw en nieuwe stoelen (in plaats van de aanwezige). Deze ingrepen zijn bij aanvang niet noodzakelijk, maar zijn op termijn wel wenselijk. De opgenomen prioritering is op basis van een eerste beoordeling van de maatregelen met het oog op een betere verhuurbaarheid. Het stichtingsbestuur zal op basis van eigen beoordeling misschien tot een andere prioritering kunnen komen. De prioritering is daarom illustratief. 14

7.3 Investering Een inschatting van het benodigde investeringsbedrag per maatregel is in samenwerking met Van Hoogevest Architecten tot stand gekomen. Zij hebben ruime ervaring met het ontwerpen en bouwen in historische (kerk)gebouwen. Uiteraard is er nog geen sprake van een uitgewerkt ontwerp: de ramingen zijn daarom mede gebaseerd op kengetallen en ervaring.

Genoemde bedragen zijn inclusief kosten voor adviseurs zoals architect, installatieadviseur en constructeur t/m fase van uitvoering, inclusief bijkomende kosten als leges en omgevingsvergunningen, exclusief kosten voor eventuele uitgebreide (bestemmingsplan)procedures, archeologie, verwijderen vervuilde grond, onvoorziene asbestsaneringen, algemeen onvoorzien, en inclusief 21% BTW. Prijspeil Q1 2021. De bedragen zoals weergegeven in onderstaand overzicht zijn een samenvatting van een onderliggende separate raming. De aanpassingen met eerste prioriteit vragen een investering van ca. € 600.000 (inclusief bijkomende kosten en BTW).

7.4 Bruidsschat De PG brengt bij overdracht van de GBK aan de St GB een bruidsschat in. Daarvoor is binnen de PG een bedrag beschikbaar in de ordegrootte van € 400.000. Er zijn twee mogelijkheden om deze bruidsschat van de PG over te hevelen naar de stichting: - Het hele bedrag wordt in één keer aan de stichting gegeven, gelabeld of niet. 15

-

Het voordeel van deze optie is dat de stichting een buffer heeft voor een gezonde exploitatie en (afhankelijk van de labeling) een startkapitaal heeft voor het financieren van aanpassingen in het interieur. Een nadeel van deze optie voor de PG is dat bij een onverhoopt faillissement van de stichting alles weg is. Dit kan worden voorkomen door het geld te labelen voor een bepaalde investering in het gebouw. Mocht de stichting ophouden te bestaan, dan keert het geld via het erfpachtcontract via het aangepaste gebouw in natura terug naar de PG. de PG verdeelt de bruidsschat over een nader te bepalen aantal jaren en draagt op die manier jaarlijks bij aan de exploitatie. Nadeel hiervan is dat er dan vooralsnog geen startkapitaal of buffer beschikbaar is.

Wij gaan voor dit onderzoek uit van de eerste optie: de bruidsschat zal in één keer worden overgedragen. De stichting heeft daarmee bij aanvang een kapitaal tot haar beschikking. Minimaal € 100.000 zal gedurende de eerste jaren binnen de stichting gereserveerd worden als buffer voor exploitatieve tegenvallers in de aanvangsjaren. Het overige deel kan worden ingezet ten behoeve van de noodzakelijke aanpassingen van het gebouw.

7.5 Dekking investering Ten behoeve van de benodigde aanvangsinvestering kan de bruidsschat van de PG - na aftrek van de buffer - worden ingezet als cofinanciering voor de investering. Hiermee kan ongeveer de helft van de benodigde investering worden gedekt. De resterende € 300.000 zal door de stichting moeten worden gevonden, alvorens te kunnen starten. Mede op basis van ervaringen elders verwachten wij dat een substantieel deel van dit bedrag uit fondsen, subsidies en sponsoring kan worden verkregen. Mogelijkerwijs zal er nog een beroep op de GC worden gedaan teneinde het resterende deel ook te verkrijgen. Nadere invulling en uitwerking van het investeringsplan inclusief dekking zien we als taak van de stichting. Concluderend Om het gebouw exploitabel te krijgen, zijn aanvangsinvesteringen nodig. Deze kunnen voor ongeveer de helft worden gedekt uit de bruidsschat van de PG. De overige dekking zal elders moeten worden verkregen.

16

Bijlage 1

Gebruik GBK

Onderzocht is of het gebouw kan voldoen aan het voorgestelde gebruik. Daarbij is de doelstelling van de stichting GB als leidraad gehanteerd: a) het behoud van de GBK als grootste culturele, sociaal-maatschappelijke en religieuze ontmoetingsruimte voor de stad en de samenleving. b) het behoud van de GBK als cultuur-historisch monument voor stad en samenleving. c) het actief bevorderen en faciliteren van het multifunctionele gebruik van de GBK, ook met het oog op een financiële bijdrage hiervan aan het exploitatieresultaat van de stichting.

B1.1 Positionering kerk in de stad De wijze waarop de GBK ten opzichte van overige zaalaanbieders in Culemborg haar positie inneemt, is onderzocht in bijlage 2 Positionering. In voorliggende paragraaf gaan we daarom vooral in op de gevolgen hiervan voor het gebruik. Het unieke van de GBK ten opzichte van de overige zaalaanbieders in Culemborg zit in de grootte / capaciteit van de kerkzaal en het historisch-monumentale karakter daarvan. De kern van de exploitatie (en dus het gebruik) zit daarmee in de kerkzaal, waarbij soms ook de kleine zalen worden gebruikt. Er wordt niet primair uitgegaan van losse verhuur van de kleine zalen (als zijnde een zalencentrum). Het exploitatiemodel gaat ook uit van dit vertrekpunt. De beschikbaarheid van de kerkzaal, aangevuld met 1 of 2 kleine zalen als nevenruimten, is dus van essentieel belang. Enkele nevenruimten zijn noodzakelijk voor voorbereidingen en omkleden e.d. bij een concert of voorstelling.

17

B1.2 Gebruik Onderzocht is of en welke ruimte (in tijd en ruimte) er is om de GBK breed in te zetten voor de stad en hoe gewenst gebruik door de PG daar bij in te passen is. De PG wil in de toekomst (als huurder) graag de GBK gebruiken voor haar religieuze activiteiten. Stichting en PG maken daartoe afspraken over de ruimten en tijdstippen van het gebruik door de PG. Deze afspraken zullen worden vastgelegd in een gebruiksconvenant. De afspraken in het convenant kunnen periodiek - met beider instemming - worden bijgesteld. Als vergoeding zullen de daadwerkelijke kosten die samenhangen met het gebruik door de PG in rekening worden gebracht bij de PG, met name de energiekosten. Het gewenste kerkelijke gebruik is in beeld gebracht. Dit te verwachten toekomstige gebruik gaat uit van het huidige gebruik, inclusief de kerkelijke activiteiten die nu nog in de Open Hof plaatsvinden. Er geldt slechts één moment waarop er geen ruimte is voor andere activiteiten: wekelijks op de zondagochtend is de kerkzaal in gebruik voor kerkelijk activiteiten. De voor het breed gebruik van de GBK benodigde ruimten (m.n. kerkzaal en ruimte 1 en 3) zijn dus naar verwachting overwegend beschikbaar.

Concluderend Er is naar verwachting in ruim voldoende mate tijd en ruimte beschikbaar om de GBK in te zetten voor het beoogde cultureel en sociaal-maatschappelijk gebruik. Het gewenste religieuze gebruik door de PG kan hier in worden gepast.

18

Bijlage 2

Positionering van de GBK in de stad

De doelstelling om de GBK tot cultuur-historisch, sociaal-maatschappelijk en religieus hart voor de stad en de samenleving te maken, vraagt ook om positionering ten opzichte van overige zaalaanbieders en spelers in de stad. B2.1 Toegang Allereerst: in hoeverre is het gebouw ‘open’? Vanuit de sociaal-maatschappelijke doelstelling zou de kerk als overdekt stadsplein en huiskamer van de stad kunnen fungeren. De inloop is vrij en laagdrempelig, zonder betaalde toegang. Op een later moment kan dit wellicht worden heroverwogen. Voorwaarde voor (deels) betaalde toegang is wel dat er ‘iets te zien’ of ‘te beleven’ valt. Voor onbetaalde toegang zijn vrijwilligers nodig. Hier zal in samenwerking met (sociale) partners in de stad naar uitbreiding worden gezocht.

B2.2 Positionering ‘bij Barbara’ Het unieke van de GBK zit in de kerkzaal (schaal en historiciteit). De positionering van de GBK in de stad maakt gebruik van die unieke kenmerken. Qua positionering hebben we de volgende lijnen ontdekt. Deze kunnen als leidraad dienen bij de verdere uitwerking van de positionering en programmering: - samen geloven - elkaar ontmoeten - eeuwen beleven - cultuur ervaren.

19

Bij verhuur en exploitatie zal op deze lijnen worden ingezet. Op die manier vormt de GBK geen directe concurrent van Theater de Fransche School of de Gelderlandfabriek en ook niet voor de kleinere binnenstadskerken. B2.3 Programmering en gebruik Specifiek is onderzocht hoe (de programmering van) de GBK zich zou kunnen verhouden tot Theater de Fransche School en de Gelderlandfabriek.

Per lijn (samen geloven, elkaar ontmoeten, eeuwen beleven, cultuur ervaren) hebben we in beeld gebracht welke positie de Gelderlandfabriek en Theater de Fransche School hierin innemen. De grote en monumentale kerkzaal zal o.a.voor culturele activiteiten worden gebruikt. De schaal staat toe dat er grote groepen mensen kunnen worden ontvangen en biedt ook ruimte aan bijvoorbeeld grootschalige exposities. Naast deze activiteiten is de GBK ook in te zetten voor passende events als beurzen of congressen. Gezien de ligging, bereikbaarheid en schaal van Culemborg ligt het voor de hand om meer in te zetten op grootschaliger congressen en daarbij meerdere ruimte-aanbieders en de horeca uit de stad te betrekken. Bovenstaande betekent ook dat de aanwezige nevenruimten in de GBK complementair zijn aan de kerkzaal en ook als zodanig zullen worden ingezet. De GBK wordt dus geen ‘zalencentrum’. Het gebouw leent zich – zeker na de voorgestelde aanpassingen – goed voor huwelijken en uitvaarten op verschillende schaal. 20

Het gebouw lijkt minder geschikt voor podiumkunsten en filmvertoning. Daar is en blijft Theater De Fransche School de meest geschikte locatie voor. Qua toerisme kan de GBK meer een trekker worden. Hier speelt het open en laagdrempelige karakter ook een rol. Op dit gebied zal samenwerking moeten worden gezocht met andere initiatieven op dit vlak. Het grote aantal ‘verhalen’ in en rond de historie van de Grote of Barbarakerk maakt het gebouw intrinsiek zeer geschikt om museaal te worden gebruikt.

21

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Culemborg&id=86db3a18-1155-4376-8ff6-70ae68401a36