CConstaterende datCulemborg
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1. Programmabegroting 2026 en Meerjarenraming 2027-2029 - 2208484

Commissie Stadszaal 16 oktober 2025, gemeente CulemborgBij agendapunt: Begroting 2026-202924.443 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

72

2. Opgroeien Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Kansrijk opgroeien. Meer jeugdigen kunnen hun talenten ontwikkelen en opgroeien tot volwassenen die volwaardig deelnemen aan de samenleving.

Voor alle Culemborgers t/m 17 jaar is een gratis bibliotheekpas beschikbaar. Jeugdigen uit gezinnen met minimale financiën kunnen een beroep doen op Stichting Leergeld in de ondersteuning van het aanschaffen van schoolmaterialen. Ook kunnen zij gebruik maken van het Jeugdfonds Sport en Cultuur en de tegemoetkoming voor ouders die geen kinderopvangtoeslag (KOT) krijgen voor peuteropvang. (Doorlopend) Talentontwikkeling van Culemborgse jeugdigen stimuleren via onder meer de Brede School Culemborg en de doorgaande leeslijn 0-18 jaar (Bibliotheek Rivierenland). (Doorlopend) Het pedagogisch opgroeiklimaat en ondersteunen van gezinnen versterken. Ouders en opvoeders hebben toegang tot laagdrempelige opvoedondersteuning. Respijtzorg mogelijkheden inzetten wanneer ouders/opvoeders overbelast zijn. (Doorlopend) De inzet voor kansengelijkheid in samenwerking met het onderwijs staat beschreven in programma 05 Onderwijs.

Goed in je vel. Meer jeugdigen zitten fysiek en mentaal goed in hun vel en groeien op in een gezond opgroeiklimaat.

Vanuit het programma Hervormingsagenda Jeugd continueren we: implementatie 'Jouw Ingebrachte Mentor' (JIM), de jeugdondersteuner huisartsen, verminderen van verlengde jeugdzorg en monitoring van de duurste casuïstiek. In 2026 zetten we extra in op: • samen met partners normaliseren in de praktijk brengen; • verstevigen van de pedagogische basis (kinderopvang, onderwijs en verenigingen); • kortdurende hulpverlening door het Sociaal Team, waardoor er minder geïndiceerde zorg nodig is; • vrij toegankelijke opvoedondersteuning; • starten met een Peuterplusgroep. (Ontwikkeling) Via de Jeugdgezondheidszorg (consultatiebureau, gezondheidsonderzoeken op school en de uitvoering van het rijksvaccinatieprogramma) stimuleren we een gezonde ontwikkeling. Ook signaleren we waar dit mogelijk niet goed loopt. (Doorlopend) We voeren onze wettelijke taken rondom registratie-, toezicht en handhaving kinderopvang uit, om daarmee onze kwalitatief goede kindvoorzieningen te behouden. (Doorlopend)

Programmabegroting 2026-2029

73

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

(vervolg) Goed in je vel. Meer jeugdigen zitten fysiek en mentaal goed in hun vel en groeien op in een gezond opgroeiklimaat.

Ketenpartners zorgen voor voorlichting en laagdrempelige ondersteuning rondom mentale weerbaarheid en het voorkomen middelengebruik onder jeugdigen (en opvoeders). (Doorlopend) Inzet van schoolmaatschappelijk werk en kind- en jongerenwerk op het primair en voortgezet onderwijs voor korte, preventieve en laagdrempelige ondersteuning aan kinderen, jongeren en ouders. (Doorlopend) Via de jeugdconsulenten van het Sociaal Team Culemborg ontvangen jeugdigen en hun ouders/opvoeders de jeugdhulp (maatwerkvoorzieningen) die zij nodig hebben. (Doorlopend) Onderdeel van het Sociaal Team Culemborg is een relatiedesk, waarin ouders in een vroeg stadium worden ondersteund bij echtscheidingsproblematiek. (Doorlopend)

Veilig opgroeien. Meer jeugdigen groeien op in een veilige omgeving (thuis, op school, op straat) en maken veilige keuzes.

In Zaltbommel loopt de proeftuin jeugd- en gezinsbescherming (een veiligheidsteam met onder meer jeugdbeschermers, medewerkers van Veilig Thuis, Raad voor de Kinderbescherming, lokaal team). We denken regionaal na over een bredere voortzetting hiervan in de regio en de mogelijkheid om hier als gemeente bij aan te haken. (Ontwikkeling) Het project Switch! met jongerenwerk op het KWC en O.R.S. Lek en Linge wordt in 2026-2027 voortgezet vanuit het budget dat het Rijk voor deze jaren extra beschikbaar heeft gesteld n.a.v. het rapport Groeipijn van de commissie Van Ark. (Ontwikkeling) In het Sociaal Team Culemborg zitten aandachtsfunctionarissen huiselijk geweld en kindermishandeling. Zij dragen bij aan de aanpak hiervan door voorlichting, training collega's, etc. (Doorlopend) De regisseur jeugdbescherming is vanuit het Sociaal Team een vast aanspreekpunt voor de Gecertificeerde Instellingen (GI). Het is de schakel tussen vrijwillig- en gedwongen jeugdhulp. (Doorlopend) De inzet voor veiligheid thuis en op straat, en de lokale overlegtafel jeugd en gezin staat beschreven in programma 02 Veiligheid.

Programmabegroting 2026-2029

74

3. Gezondheid Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Uitvoeren van het plan ‘Gezond en Actief Culemborg’ met alle partners uit de stad. Het plan kent vijf speerpunten: 1. Passend beweegaanbod: laagdrempelige beweegactiviteiten voor kwetsbare groepen en het stimuleren van samenwerking tussen zorgverleners en beweegprofessionals waarbij beweegactiviteiten onderdeel worden van een herstel- of gezondheidsplan. 2. Gezondheidsbevordering: Gezondheidsverschillen terugdringen, bevorderen mentale gezondheid volwassenen/ouderen, ketenaanpak voor volwassen met overgewicht. 3. Gezond opgroeien: kansrijke start voor alle kinderen met aandacht voor de eerste 1000 dagen, aandacht voor mentale gezondheid, middelengebruik, sport en sociaal welzijn, ketenaanpak voor kinderen met overgewicht. Gezond leven en gezond 4. Vitaal ouder worden: Culemborg dementievriendelijk, zijn. ketenaanpak valpreventie, seniorenbeurs. Meer inwoners hebben 5. Sterke sociale basis: inzetten op Een tegen eenzaamheid, een gezonde leefstijl. En Welzijn op recept, mantelzorgondersteuning. Culturele meer inwoners zijn activiteiten krijgen plaats in bestaande Culemborgse fysiek en mentaal activiteiten in de sociale basis. gezond. (Ontwikkeling) We onderzoeken hoe we de activiteiten 'Gezond en Actief Culemborg' kunnen borgen na afloop van de 'brede-SPUK 20232026': de brede specifieke uitkering voor gemeentelijke preventietaken.

(Ontwikkeling) Monitoren van de inzet en uitvoering van publieke gezondheidstaken door GGD Gelderland-Zuid in de gemeente Culemborg, conform de Gemeenschappelijke Regeling GGD Gelderland-Zuid. (Doorlopend) We zorgen voor een goede uitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma en dragen daarmee bij aan een hoge vaccinatiegraad in de stad. (Doorlopend) Inwoners voorlichten en preventieve ondersteuning bieden bij middelengebruik en mentale gezondheid voor zowel jeugdigen als volwassen inwoners. (Doorlopend)

Programmabegroting 2026-2029

75

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Gezonde leefomgeving. Meer inwoners wonen in een prettige leefomgeving, die uitnodigt tot gezond gedrag.

Deze inzet voor deze doelstelling vindt voornamelijk plaats binnen het fysieke domein, zie programma 09 Wonen, Stedelijke vernieuwing en Ruimte. Vanuit het project Gezond en Actief Culemborg worden dementievriendelijke looproutes gerealiseerd. (Ontwikkeling) Vanuit het thema gezondheidsbevordering van Gezond en Actief Culemborg (GAC) houden we bij besluitvorming over de fysieke leefomgeving rekening met beweeg-, gezondheid-, en sociale aspecten. We maken daarbij gebruik van gezondheidskundige kennis, ondersteund door de GGD. (Doorlopend)

4. Samen leven & ondersteunen Wat willen we bereiken?

Sociale verbinding. Meer inwoners ontmoeten elkaar, voelen zich verbonden en minder inwoners ervaren eenzaamheid.

Wat gaan we daarvoor doen? Vanuit het beleidsplan Sociale Basis leggen we de focus op het versterken we de gemeenschappelijke sociale basis. Dat doen we door het stimuleren en faciliteren van levendige wijkcentra, verenigingen en netwerken, buurtverbinders en buurtinitiatieven. (Doorlopend) In 2026 vindt er een verbouwing van BonVie plaats om de ontmoetingsruimte beter geschikt te maken voor deze functies. Ook wordt het bestaande activiteitenaanbod uitgebreid. (Ontwikkeling). Diverse evenementensubsidies en ondersteuning van het verenigingsleven dragen bij aan de sociale verbinding in de stad. (Doorlopend) We zetten Vizier in als antidiscriminatievoorziening in Culemborg. (Doorlopend)

ElkWelzijn: coördinatie, scholing en ondersteuning van vrijwilligers, het maatjesproject, mantelzorgondersteuning en mantelzorgcompliment. (Doorlopend) Omzien naar elkaar. Stichting Buurtgezinnen koppelt gezinnen die steun kunnen gebruiken Meer inwoners aan steungezinnen in de buurt. (Doorlopend) zetten zich in voor Stichting Present koppelt vrijwilligers aan hulpvragen in de buurt. elkaar en voor de (Doorlopend) directe Wijkgericht werken, de inzet van de Adviesgroep leefomgeving. Bewonersinitiatieven en de subsidieregeling voor Bewonersinitiatieven staat in programma 1. Bestuur en Ondersteuning.

Programmabegroting 2026-2029

76

Wat willen we bereiken?

Meedoen & zelfredzaamheid. Meer inwoners kunnen meedoen in de samenleving én wonen zo veel en zo lang mogelijk thuis, zo nodig met ondersteuning.

Wat gaan we daarvoor doen? We stellen met partners uit de stad een Lokale Inclusie Agenda (LIA) op. (Ontwikkeling) We voeren het Uitvoeringsplan vergrijzing sociale basis uit dat zich in 2026 specifiek richt op: • Laagdrempelige dagactiviteiten voor mensen met geheugenproblemen en mantelzorgers in de Salaamander, rekening houdend met de diversiteit van de deelnemers • Nieuwe vormen van respijtzorg. • Bewustwording over het ouder worden (Later is Nu). • Versterking van het programma Vitaal Ouder Worden (vanuit Gezond & Actief Culemborg - GAC) op de onderdelen: Dementievriendelijk Culemborg en zorgondersteuning. • Evaluatie van de pilot van het Vergeet-mij-niet pad in Parijsch voor mensen met een haperend brein. (Ontwikkeling) We subsidiëren diverse projecten en voorliggende voorzieningen voor ouderen, zoals: het Odensehuis, Alzheimer café, seniorenbeurs, activiteiten in onze buurthuizen met specifieke aandacht voor de diversiteit van mensen zoals ouderen met een migratieachtergrond, de Doe mee(r) regeling voor ouderen met een smalle beurs. (Doorlopend) We ondersteunen diverse projecten en voorliggende voorzieningen voor psychisch kwetsbare inwoners, zoals onze buurthuizen, WijkGGZ en Inloop-GGZ, de crisisbeoordelingskamer en het Meldpunt Bijzondere Zorg.

(Doorlopend) Via de Wmo-consulenten van het Sociaal Team Culemborg kunnen inwoners op verschillende manieren ondersteund worden: • Fysieke hulpmiddelen en overige voorzieningen voor mensen met een fysieke beperking. • Dienstverlening voor de ondersteuning van zelfstandig wonen, zoals huishoudelijke ondersteuning, individuele en groepsbegeleiding en vervoer. (Doorlopend)

Programmabegroting 2026-2029

77

5. Rondkomen Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

We faciliteren ondersteunende voorzieningen zoals de Formulierenbrigade, het Leerhuis (werken aan basisvaardigheden) en SchuldHulpMaatje Culemborg. Inwoners kunnen ook ondersteund worden door de budgetcoach vanuit het STC. (Doorlopend) Grip op financiën. Meer inwoners hebben We geven informatie en voorlichting over grip op financiën: grip op hun financiën verjaardagskaart 18-jarigen, week van de armoede in middelbaar of krijgen hulp daarbij. onderwijs, Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) vanuit de bibliotheek, voorlichting gerelateerd aan landelijke campagnes. En we zijn aangesloten bij gezondverzekerd.nl, Geldfit.nl en de potjescheck.nl. (Doorlopend)

Minder armoede. Minder inwoners leven in armoede.

Werkzaak Rivierenland verstrekt bijstandsuitkeringen aan onze inwoners. Daarnaast voert Werkzaak het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen (Bbz) uit. (Doorlopend) We voeren via het Sociaal Team Culemborg verschillende inkomensondersteunende maatregelen uit waaronder de bijzondere bijstand en de individuele inkomenstoeslag. (Doorlopend) We faciliteren een uitgebreid pakket aan regelingen en voorzieningen, waardoor inwoners met een laag inkomen mee kunnen doen in de samenleving: Jeugd- en Volwassenenfonds Sport en Cultuur, Doe mee(r) regeling, Stichting Leergeld West Betuwe, voedselvoorzieningen, kleding- en speelgoedbank, collectieve ziektekostenverzekering, kwijtschelding gemeentelijke belastingen. (Doorlopend) We verkennen of we het brede scala inkomensondersteunende maatregelen en aanvullende regelingen kunnen vereenvoudigen. (Ontwikkeling)

Schuldenvrij. Meer inwoners zijn schuldenvrij.

Signalen van beginnende schulden worden vroeg gedeeld (vroegsignalering). Inwoners met betalingsachterstanden worden actief benaderd door Team Vroeg Eropaf (vanuit het STC). (Doorlopend) Inwoners met geldzorgen of schulden wordt door Schuldhulpverlening (vanuit het STC) passende begeleiding en hulpverlening geboden gericht op financiële zelfredzaamheid op de lange termijn. Inwoners met problematische schulden worden een schuldregeling geboden. Voor jongeren tot en met 27 jaar en voor ondernemers hebben we specifiek ondersteuningsaanbod. (Doorlopend)

Programmabegroting 2026-2029

78

6. Werk & Maatschappelijke bijdrage Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Arbeidsparticipatie Meer inwoners werken of participeren, waar nodig met ondersteuning.

Voor de landelijke hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur wordt in Rivierenland een Regionaal Werkcentrum opgericht. Dit wordt het centrale loket voor werkgevers, werkzoekenden en werkenden. (Ontwikkeling) Werkzaak Rivierenland ondersteunt onze (kwetsbare) inwoners bij deelname aan de arbeidsmarkt. (Doorlopend) Voor inwoners die dat nodig hebben zijn er beschutte werkplekken beschikbaar. (Doorlopend)

Ontwikkeling Meer inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt ontwikkelen zich.

Inwoners die zich langdurig in een uitkeringssituatie bevinden (genoemd klantprofiel 4) ontvangen persoonlijke begeleiding van een participatiecoach (vanuit het Sociaal Team Culemborg). (Doorlopend) Laaggeletterde inwoners kunnen terecht bij het Leerhuis (voor het versterken van de basisvaardigheden), ROC Rivor (taalcursussen NT1, NT2) en de bibliotheek voor taal- en rekenlessen en het verbeteren van de digitale vaardigheden. (Doorlopend) We zetten een publiek-private samenwerking (PPS) volwasseneneducatie met ROC Rivor op. Hierin werken gemeenten en het ROC samen om het aanbod van volwasseneneducatie (zoals taal- en rekenlessen en digitale vaardigheden) toegankelijk en duurzaam te organiseren. (Ontwikkeling) Het inburgeringsaanbod in Culemborg bestaat uit: intake en procesbegeleiding door Regio Rivierenland, praktische begeleiding (eerste half jaar door Vluchtelingenwerk, daarna door ElkWelzijn) en de inburgeringsroutes door ROC Rivor. (Doorlopend) Binnen Regio Rivierenland starten we een aanbestedingstraject voor de uitvoering van de inburgeringslessen. Hiermee wordt geborgd dat de lessen kwalitatief goed, doelmatig en in lijn met de Wet inburgering worden aangeboden. (Ontwikkeling)

Programmabegroting 2026-2029

79

7. Wonen voor doelgroepen Wat willen we bereiken?

Prettig en passend wonen. Meer inwoners hebben een passende woonruimte in een passende woonomgeving.

Programmabegroting 2026-2029

Wat gaan we daarvoor doen? We sturen op voldoende woningen voor doelgroepen. Dit is onderdeel van programma 9. Wonen, Stedelijke vernieuwing en Ruimte. In 2026 geven we samen met onze partners een uitvoering aan de woon-welzijn-zorgvisie 2026 voor Culemborg. (Ontwikkeling) We gaan door met de inrichting van Beschermd Thuis in Rivierenland. (Ontwikkeling) Via de Wmo-consulenten van het Sociaal Team Culemborg kunnen inwoners woningaanpassingen aanvragen. (Doorlopend) Wmo-consulenten adviseren en beoordelen nieuwe woningbouwprojecten op het gebied van levensloopbestendigheid en toegankelijkheid. (Ontwikkeling) Op het gebied van wonen met zorg zorgen we voor: • Een sociaal afwegingskader voor wonen met zorg initiatieven. • Voldoende plekken voor Beschermd Wonen, Beschermd Thuis en de Maatschappelijke Opvang, • Indicering van Beschermd Wonen, Beschermd Thuis en de Maatschappelijke Opvang door GGD Gelderland-Zuid, • Uitstroompunt Beschermd Wonen Rivierenland door Regio Rivierenland, • Beschikbaarheid van geclusterde woningen voor diverse groepen, • Vanuit STC: afstemming met CIZ over indicatiestelling voor verpleeghuis of VPT (VolledigPakket Thuis) en MPT (Modulair Pakket Thuis).

(betreft de overgang van Wmo naar Wlz) (Doorlopend) We breiden het Regionaal Uitstroompunt Beschermd Wonen uit met nieuwe aanbieders en andere doelgroepen zoals dak -en thuisloze mensen uit de Maatschappelijke Opvang. (Ontwikkeling)

80

Wat willen we bereiken?

Dak boven je hoofd. Minder inwoners zijn dak- of thuisloos.

Wat gaan we daarvoor doen? We stellen samen met andere gemeenten de ontwikkelde visie op de Maatschappelijke Opvang in Gelderland-Zuid vast. (Ontwikkeling) We maken regionale afspraken over de verdeling van doelgroepen en (woon-)voorzieningen over de regio ('fair share'). (Ontwikkeling) We bieden begeleiding aan dakloze EU-arbeidsmigranten via de inzet van stichting Barka. (Doorlopend) We ontwikkelen een beleidskader en uitvoeringsplan voor arbeidsmigranten, met daarin aandacht voor huisvesting, zorg en ondersteuning, integratie en participatie. (Ontwikkeling) We evalueren de pilot Housing First voor dakloze mensen en maken een voorstel voor de eventuele implementatie van Housing First in de gemeenten in Rivierenland. (Ontwikkeling) Regionaal breiden we het aantal plekken voor winternachtopvang uit. (Ontwikkeling).

Welke ontwikkelingen zijn er verder in 2026? Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) en Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg (HLO) Het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) en het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg (HLO) zijn twee samenhangende akkoorden, bedoeld om de zorg in Nederland toekomstbestendig te maken. In 2025 is een onderhandelaarsakkoord getekend voor AZWA. Dit is een nieuw, breed akkoord om de toegankelijkheid, betaalbaarheid en kwaliteit van zorg en welzijn te waarborgen. Het AZWA vult het Integraal Zorgakkoord (IZA) uit 2022 aan en richt zich specifiek op het aanpakken van personeelstekorten in de zorg, het beperken van administratieve lasten en het versterken van de samenwerking tussen verschillende zorg- en welzijnsorganisaties. Het HLO richt zich specifiek op de ouderenzorg, onder andere door het tekort aan personeel aan te pakken en de kwaliteit van de ouderenzorg te verbeteren en is gericht op de langdurige zorg (Wet langdurige zorg - Wlz). Om de vergrijzing en veranderingen in de Wlz op te vangen, maken gemeenten in het HLO afspraken om de mantelzorgondersteuning en respijtzorg meer herkenbaar in te richten en te versterken, als onderdeel van een basisinfrastructuur die in AZWA is afgesproken.

Programmabegroting 2026-2029

81

De financiële consequenties van het IZA, AZWA en HLO omvatten structurele en incidentele financiering. Met een focus op het versterken van de zorg en het welzijn, met specifieke uitkeringen en de doorbraakmiddelen van het AZWA. Het IZA biedt een basis van afspraken, aangevuld en versterkt door het AZWA. Het HLO draagt bij met middelen voor mantelzorg, respijtzorg en professionalisering van sociaal werk, terwijl het AZWA ook extra middelen voor basisfunctionaliteiten en -infrastructuur bevat. Wat de precieze financiële consequenties zijn voor de gemeente voor 2026 en verder is nu nog niet duidelijk. Participatiewet in balans Naar verwachting treedt de Participatiewet in balans op 1 januari 2026 in werking. Dit betekent dat het aanvragen van bijstand eenvoudiger wordt, giften ruimer mogen en de tegenprestatie plaatsmaakt voor bredere maatschappelijke participatie. Ook komt er meer ruimte voor maatwerk bij jongeren en mantelzorgers. Werkzaak Rivierenland voert deze veranderingen uit. De gemeente Culemborg blijft verantwoordelijk voor het beleidskader, de keuzes en de financiële bewaking. Het jaar 2026 is een overgangsjaar waarin inwoners de eerste veranderingen merken en Werkzaak en gemeente samenwerken aan een zorgvuldige invoering.

Na 2026 volgen verdere stappen: vanaf 2027 worden complexere onderdelen ingevoerd, zoals een landelijk bufferbudget om inkomensschommelingen op te vangen en extra middelen voor taalondersteuning. Zo wordt de Participatiewet de komende jaren stap voor stap beter in balans gebracht tussen bestaanszekerheid en participatie. Aanpassing reikwijdte jeugdhulpplicht in de Jeugdwet In de huidige Jeugdwet is niet gedefinieerd wat de jeugdhulpplicht precies inhoudt. In de Hervormingsagenda Jeugd is landelijk afgesproken dat het Rijk de Jeugdwet zodanig aanpast, dat er een scherpere afbakening van de reikwijdte van de jeugdhulpplicht komt. Het Rijk werkt momenteel aan het wetsvoorstel reikwijdte. Het is de bedoeling dat het wetsvoorstel in de loop van 2026 ter besluitvorming naar de Tweede Kamer gaat. Betrokken partijen hebben echter uiteenlopende standpunten, waardoor het aannemelijk is dat het proces vertraging oploopt. Aanbesteding inburgeringslessen Begin 2026 start de regionale aanbesteding voor de inburgeringslessen lopen. Voor de uitvoering van inburgeringsactiviteiten ontvangen we een specifieke uitkering (SPUK) dus de uitvoeringskosten moeten uit deze SPUK gedekt kunnen worden. Het is nog onzeker of de kosten van de aanbesteding, zoals een projectleider, ook ten laste van deze SPUK gebracht kunnen worden of dat we deze uit eigen middelen moeten betalen en hoeveel dat bedraagt.

Programmabegroting 2026-2029

82

Wat is de betrokkenheid van de verbonden partijen? Werkzaak Rivierenland Werkzaak streeft naar een zo hoog mogelijke arbeidsparticipatie van de inwoners van de deelnemende gemeenten en, indien nodig, het Betrokkenheid verstrekken van uitkeringen aan de doelgroep voor de kosten van bij de doelen uit levensonderhoud. De gemeenschappelijk regeling (GR) voert de dit programma wettelijke taken uit die deelnemers hebben op grond van de Participatiewet, met uitzondering van bijzondere bijstand (deze ligt in het beheer van de gemeente zelf). 1. Krappe arbeidsmarkt Meer kansen om inwoners vanuit de bijstand te plaatsen. Keerzijde: werkgevers hebben moeite vacatures te vervullen, waardoor begeleiding en matching intensiever moeten. 2. Complexere caseload Toename van inwoners met multiproblematiek, psychische of medische belemmeringen. Meer behoefte aan begeleidingstrajecten, scholing en inzet van instrumenten (loonkostensubsidie, jobcoaching).

Belangrijkste ontwikkelingen

3. Inburgering en statushouders Dit vormt structureel een grotere opgave: taal, participatie en toeleiding naar werk of opleiding vragen blijvende inzet. Dit leidt tot extra druk op de gemeentelijke voorzieningen (huisvesting, maatschappelijke begeleiding). 4. Dienstverlening en digitalisering Werkzaak ontwikkelt digitale dienstverlening, maar behoudt fysieke nabijheid. Voor Culemborgers betekent dit toegankelijkere en snellere ondersteuning. 5. Regionale samenwerking Gemeenten in Rivierenland werken nauwer samen aan jongerenprogramma’s, beschut werk en leerwerkplekken. Dit vergroot de mogelijkheden voor inwoners van Culemborg om te participeren.

ENDPMEND

Programmabegroting 2026-2029

83

GGD Gelderland-Zuid Betrokkenheid De maatschappelijke opgaven en doelen van verbonden gemeenten, de bij de doelen uit gezondheidssituatie van inwoners, en ontwikkelingen op lokaal, dit programma regionaal en landelijk niveau vormen de basis voor de Meerjarenstrategie van de GGD Gelderland-Zuid 2024–2027. 1. De landelijke en gemeentelijke bezuinigingen op het takenpakket van de GGD Dit zorgt voor druk op het takenpakket van de GGD. Dit vraagt om scherpe keuzes in prioritering en samenwerking, zodat de kerntaken gewaarborgd blijven en de kwaliteit van dienstverlening behouden wordt. 2. De verdere ontwikkeling en uitbreiding van het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Dit brengt nieuwe uitvoeringsverantwoordelijkheden met zich mee, waarvoor voldoende capaciteit en middelen nodig zijn om de vaccinatiegraad op peil te houden. Belangrijkste ontwikkelingen

3. De uitvoering van de JGZ 0-4 in Rivierenland Vanaf 2026 voert de GGD voor het eerst de taken voor de jeugdgezondheidszorg uit. 4. De inzichten en aanbevelingen uit de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV-2024) en de akkoorden Integraal Zorg Akkoord (IZA) en Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), het toekomstscenario kinden gezinsbescherming, de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028, het landelijke actieprogramma Kansrijke Start. Er zijn diverse plannen van het Rijk die (in)direct invloed hebben op het werk van de GGD. De GGD speelt hierin een verbindende rol tussen gemeenten, zorgpartners en het sociaal domein. 5. Toegenomen uitvoering van publieke gezondheidszorg voor nieuwkomers in de regio. De zorg voor nieuwkomers is toegenomen en moet goed geborgd worden.

Indicatoren De indicatoren van de programma’s 5,6 en 7 worden, net als in de programmabegroting 2025-2028, van de laatste 3 jaar in beeld gebracht. Het gaat daarbij enkel om de verplichte indicatoren.

Programmabegroting 2026-2029

84

Vanaf de begroting 2026 wordt een aantal indicatoren toegevoegd, waarbij ook streefwaardes (begroting) worden opgenomen. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de indicatoren, zoals die zijn vastgesteld in onder andere Koers Sociaal Domein. Indicator

Werkelijk 2022

Verplichte indicatoren Opgroeien 23. Kinderen in 5% uitkeringsgezin 30. Jongeren met 0,7% jeugdbescherming 22. Jongeren met een 1,0% delict voor de rechter 29. Jongeren tot 18 jaar 14,3% 1 met jeugdhulp 31. Jongeren met Geen data jeugdreclassering Samen leven en ondersteunen indicatoren 32. Cliënten met een 62 maatwerkarrangementen WMO. Per 10.000 inwoners Werk & maatschappelijke bijdrage 21. Banen (per 1.000 72,9% inwoners 15- 64 jaar) 24. Netto 72,9% arbeidsparticipatie 26. Werkloze jongeren 1% 27. Personen met een bijstandsuitkering (per 10.000 inwoners) 28. Lopende reintegratievoorzieningen (per 10.000 inwoners)2

Werkelijk 2023

Werkelijk Meetinstrument 2024

4%

nog niet wsgj.nl - BBV bekend (Verwey Jonker) 0,7% wsjg.nl - BBV (CBS) nog niet wsjg.nl - BBV bekend (Verwey Jonker) 13,5% Wsjg.nl - BBV (CBS) Geen data Wsjg.nl - BBV (CBS)

0,7% 1,0% 14,0% Geen data

62

74,1% 74,1% 2%

286,5

287

85,2

84,9

63 Wsjg.nl - BBV (CBS)

nog niet Wsjg.nl - BBV bekend (LISA) 74,1% Wsjg.nl - BBV (CBS) nog niet Wsjg.nl - BBV bekend (Verwey Jonker) 288,5 Wsjg.nl - BBV (CBS) 95,8 Wsjg.nl - BBV (CBS)

NB. de nummers voor de verplichte indicatoren komen overeen met het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV), eventuele ontbrekende nummers zijn niet meer in gebruik. 1 Dit percentage is nog voorlopig. 2 Het aantal re-integratievoorzieningen is substantieel lager dan gemiddeld in Nederland, omdat Werkzaak een werkcoach niet als re-integratievoorziening beschouwt/registreert, terwijl vergelijkbare dienstverleners dit wel doen.

Programmabegroting 2026-2029

85

Toelichting op de indicatoren Kinderen in uitkeringsgezin Het percentage kinderen tot 18 jaar dat in een gezin leeft dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen. Jongeren met jeugdbescherming Het percentage jongeren tot 18 jaar met een jeugdbeschermingsmaatregel ten opzichte van alle jongeren tot 18 jaar. Jongeren met een delict voor de rechter Het percentage jongeren (12-21 jaar) dat met een delict voor de rechter is verschenen. Jongeren met jeugdhulp Hulp en zorg zoals deze bedoeld is in de Jeugdwet. Jongeren met jeugdreclassering Het percentage jongeren met jeugdreclassering ten opzichte van alle jongeren in de leeftijd van 12 tot 23 jaar. Dit is een verplichte indicator, maar niet van alle gemeenten zijn data bekend. Cliënten met een maatwerkarrangement WMO Een maatwerkarrangement is een vorm van specialistische ondersteuning binnen het kader van de WMO. Voor de WMO gegevens geldt dat een referentiegemiddelde gebaseerd is op het aantal deelnemende gemeenten. Banen Het aantal banen per 1000 inwoners in de leeftijd van 15 tot en met 64 jaar. Netto arbeidsparticipatie Het percentage van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking. Werkloze jongeren Personen van 16 t/m 22 jaar die als werkzoekende staan ingeschreven bij het UWV Werkbedrijf en tegelijkertijd geen baan hebben als werknemer.

Personen met een bijstandsuitkering Het aantal personen met een uitkering op grond van de Participatiewet. Uitkeringen aan personen in een instelling en dak- en thuislozen zijn niet inbegrepen.

Programmabegroting 2026-2029

86

Lopende re-integratievoorzieningen Deze indicator toont het aantal inwoners dat gebruik maakt van een re-integratievoorziening op basis van de Participatiewet. Dit is een voorziening die door de gemeente wordt ingezet om de afstand tot de arbeidsmarkt van een cliënt te verkleinen, waarbij het doel op de langere termijn altijd arbeidsinschakeling is.

Actueel beleid en regelgeving Wettelijke kaders • Jeugdwet (2015) • Wet Maatschappelijke Ondersteuning (2015) • Participatiewet (2015) • Participatiewet in Balans - nog in ontwikkeling (2026) • Wet Publieke Gezondheid • Wet Inburgering (2021) • Wet kinderopvang • Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (2021) • Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB) • Integraal Zorgakkoord (IZA, 2022) • Hoofdlijnenakkoord Ouderen (HLO, 2025) • Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA, betreft nog een onderhandelaarsakkoord 2025) Beleidskaders, verordeningen en beleidsregels • Algemene Subsidieverordening gemeente Culemborg (2014) • Meerjaren Ontwikkelingsplan Subsidiebeleid 2023-2025 • Beleidsnota WMO-Jeugd 2021-2024 • Verordening maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp Culemborg (2020) • Beleidsregels Wmo 2022 gemeente Culemborg • Besluit maatschappelijke ondersteuning Culemborg (2024) • Beleidsplan Rondkomen (2019) • Verordening beslistermijn schuldhulpverlening gemeente Culemborg (2021) • Beleidsregels Schuldhulpverlening gemeente Culemborg (2025) • Verordening kwijtschelding (2023) • Beleidsregels bijzondere bijstand gemeente Culemborg (2024) • Beleidsregels debiteuren bijzondere bijstand Culemborg (2021) • Meerjarenstrategie GGD Gelderland-Zuid • Beleidsplan Jeugd Kansrijk Opgroeien 0 -12 jaar (2022) • Beleidsplan Jeugd Kansrijk Opgroeien 12+ (2023) • Verordening Tegemoetkoming Sociaal

Medische Indicatie Kinderopvang gemeente Culemborg (2021) • Besluit om te anticiperen op de Verzamelwet hersteloperatie toeslagen (2021) • Beleidsregels Jeugdhulp gemeente Culemborg 2022 • Beleidsregels handhaving Wet kinderopvang Culemborg (2021) • Regioaanpak 'Samenwerken voor een sluitende aanpak jongeren' 2019 -2021

Programmabegroting 2026-2029

87

• • • • • • • • • • • • • • • •

Regiovisie Jeugd (2023) Meerjarenbeleidsplan Werkzaak Rivierenland Programmabegroting 2026 en meerjarenraming 2024-2027 Verordening Cliëntenparticipatie Werkzaak Rivierenland (2016) Beleidsregels algemene en bijzondere bijstand, Participatiewet, IOAW, IOAZ en BBZ (2004) Afstemmingsverordening Participatiewet, IOAW en IOAZ (2019) Re-integratieverordening Participatiewet Culemborg (2023) Verordening tegenprestatie Participatiewet gemeente Culemborg (2016) Verordening individuele inkomenstoeslag Participatiewet Culemborg (2017) Verordening verrekening bestuurlijke boete bij recidive (2015) Doe mee(r) regeling Verordening inrichting antidiscriminatievoorziening gemeente Culemborg (2010) Regionaal beleidsplan beschermd wonen/maatschappelijke opvang 'Samen dichtbij' Sluitende aanpak psychisch kwetsbare mensen 2018-2019 Gelderse Verbeteragenda Jeugdbescherming Verordening bekostiging leerlingenvervoer gemeente Culemborg (2022) Uitvoeringsplan Vergrijzing 2025-2028

Wat mag het kosten? De lasten en baten voor dit programma zijn gebaseerd op de Kadernota 2026-2029. Alle uitgangspunten daaruit en nieuwe ontwikkelingen sindsdien zijn doorgerekend in deze programmabegroting. Hierna volgt welke ontwikkelingen in de kadernota waren opgenomen, welke ontwikkelingen daarna zijn verwerkt in deze programmabegroting, wat dit betekent voor het saldo van dit programma en samenvattend wat de lasten en baten van dit programma zijn.

Programmabegroting 2026-2029

88

Ontwikkelingen uit de kadernota In de Kadernota 2026-2029 waren de volgende ontwikkelingen opgenomen. (bedragen x € 1.000) Eerder genomen besluiten Dekking overgang jeugdgezondheidszorg uit onderuitputting Wmo Overgang jeugdgezondheidszorg voor 0 tot 4-jarigen naar GGD Gelderland-Zuid Totaal Eerder genomen besluiten Gemeenschappelijke regelingen Bijdrage GGD Bijdrage Werkzaak Totaal Gemeenschappelijke regelingen Ontwikkelingen en opgaven Aanvullende taakstelling Hervormingsagenda jeugd (trajectduur+indexatie) Adviesraad Sociaal Domein Inclusief Bijstellen uitgaven jeugd met extra middelen Voorjaarsnota Rijk Correctie voor laten vervallen van de taakstelling op subsidies Dekking Adviesraad uit onderuitputting Wmo Dekking Inburgering uit onderuitputting Wmo Dekking preventie van discriminatie uit onderuitputting Wmo Dekking regionale samenwerkingsovereenkomst uit budget sociaal team / wijkteams Dekking uit budget inburgering Eigen bijdrage jeugdzorg invoeren Voorjaarsnota Rijk Herrekening beschermd wonen Hervormingsagenda jeugd faseren volgens groeipad Inburgering Onderuitputting Wmo na dekking ontwikkelingen Regionale samenwerkingsovereenkomst sociaal domein Totaal Ontwikkelingen en opgaven Gemeentefonds Ontvangsten Rijk septembercirculaire 2024 Totaal Gemeentefonds Totaal Ontwikkelingen uit de Kadernota 2026-2029

2026

2027

2028

2029

75

75

75

75

-75

-75

-75

-75

0

0

0

0

25 1 26

25 -36 -11

25 -29 -5

25 -73 -48

0

0

853

863

-5 -723 62 5 130 4 35

-5 -718 62 5 130 4 35

-5 -784 62 5 130 4 35

-5 -842 62 5 130 4 35

138 0 46 -643 -268 171 -35 -1.084

138 0 91 -576 -268 171 -35 -967

138 385 157 0 -268 171 -35 847

138 391 0 0 -268 171 -35 649

-694 -694 -1.752

-709 -709 -1.687

-710 -710 132

-716 -716 -116

Ontwikkelingen sinds de kadernota Sinds de kadernota hebben zich de volgende ontwikkelingen voorgedaan. Armoedebeleid Binnen het armoedebeleid zien we de afgelopen jaren een toenemende druk op de beschikbare middelen; het eerste halfjaar 2025 zet die trend voort. Afgelopen jaren hebben we ingezet op het beter bereiken van de doelgroep, met succes. Steeds meer inwoners

Programmabegroting 2026-2029

89

maken gebruik van de beschikbare voorzieningen, zoals de bijzondere bijstand, de gemeentepolis en de fondsen (Volwassenenfonds Sport & Cultuur, Doe Mee(r) regeling en Jeugdfonds Sport en Cultuur). Mede door het wegvallen van incidentele middelen vanuit het Rijk is ons budget niet langer toereikend om aan de feitelijke vraag te voldoen. Bijstelling Wmo-budget Er zit structureel onderbesteding op de Wmo-budgetten algemeen, dit wordt nu bijgesteld. Huuropbrengsten Pinksterbloemstraat Sinds 1 mei 2025 verhuurt de gemeente een locatie aan de Pinksterbloemstraat. Meerjarig is deze aanpassing in de begroting 2026 - 2029 verwerkt. UItvoeringsprogramma Wmo-Jeugd Regio Rivierenland De personele kosten voor het programmateam (beleidsmatige samenwerking) en de serviceorganisatie Wmo-Jeugd Regio Rivierenland (inkoop en contractmanagers) zijn reeds in de begroting opgenomen. In 2025 is de regionale samenwerking succesvol hernieuwd van start gegaan. Hiermee is de basis gelegd voor verdere gezamenlijke ontwikkeling. De volgende fase begint in 2026 met een ambitieus uitvoeringsprogramma (2026-2028). Dit programma bouwt voort op wettelijke verplichtingen en regionale afspraken. Het richt zich op verdere professionalisering en verdieping van de samenwerking, versterkt de uitvoeringskracht, benut schaalvoordelen en draagt bij aan een betere kwaliteit en effectiviteit van jeugdzorg en Wmo.

Voor de gemeente Culemborg betekent dit een investering van € 43.000 per jaar in deze periode. Effect uitstel vervanging abonnementstarief Het wetsvoorstel Vervanging abonnementstarief Wmo 2015 wordt voorbereid. De inwerkingtreding van deze wet is nu voorzien per 1 januari 2027 in plaats van 1 januari 2026. Dat betekent dat de besparing van € 225.000 voor het jaar 2026 vervalt. De middelen worden toegevoegd aan het cluster individuele voorzieningen Wmo. Voor Culemborg betekent dit een incidenteel bedrag van € 282.000 in 2026. Geoormerkte middelen Participatie Voor participatie is er een structureel bedrag ontvangen voor loon- en prijscompensatie en het afschaffen van het lage-inkomensdeel. Deze bijstelling is nodig ter dekking voor de bijdrage aan Werkzaak. Voor Culemborg betekent dit een bedrag van € 100.000 in 2026. Overige taakmutaties en geoormerkte middelen Voor Culemborg betekent dit een bedrag van € 7.000 in 2026. Taakmutaties Wmo-hulpmiddelen Het scheiden van wonen en zorg in de Wet langdurige zorg (Wlz) leidt bij gemeenten tot meerkosten. Bepaalde hulpmiddelen die bij zorg met verblijf vanuit de Wlz worden gefinancierd, worden bij andere leveringsvormen vanuit de Wmo gefinancierd. Voor Culemborg betekent dit een incidenteel bedrag van € 12.000 in 2026.

Programmabegroting 2026-2029

90

(bedragen x € 1.000) Ontwikkelingen Armoedebeleid Bijstelling WMO-budget Huuropbrengsten buurthuis Pinksterbloemstraat Uitvoeringsprogramma Wmo-Jeugd Regio Rivierenland Totaal Ontwikkelingen Gemeentefonds Meicirculaire 2025: effect uitstel vervanging abonnementstarief Wmo Meicirculaire 2025: geoormerkte middelen Participatie Meicirculaire 2025: overige geoormerkte middelen Meicirculaire 2025: overige taakmutaties Meicirculaire 2025: taakmutatie Wmo-hulpmiddelen Totaal Gemeentefonds

2026

2027

2028

2029

-354 33 6 -43 -359

-354 33 6 -43 -359

-354 33 6 -43 -359

-354 33 6 0 -316

-282

0

0

0

-100 -1 -6 -12 -401

-98 -1 -6 0 -105

-90 -1 -7 0 -98

-86 -1 -7 0 -94

Opbouw saldo van dit programma Wanneer we de hiervoor beschreven ontwikkelingen optellen bij het saldo van de kadernota, geeft dit het volgende saldo voor dit programma. (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Primitieve begroting

-36.944

-36.200

-36.265

-36.187

80

80

80

80

Kadernota 2026-2029

-1.752

-1.687

132

-116

Uitgangspositie Programmabegroting 2026-2029

-38.616

-37.807

-36.052

-36.223

Ontwikkelingen

-359

-359

-359

-316

Gemeentefonds

-401

-105

-98

-94

-1.849

-1.852

-1.852

-1.852

9

7

7

3

-81

-81

-1

-1

-41.297

-40.197

-38.355

-38.482

Voorjaarsrapportage 2025

Loon- en prijsontwikkeling Kapitaallasten Budgetneutrale wijzigingen Saldo inclusief Programmabegroting 2026-2029

Programmabegroting 2026-2029

91

Baten en lasten van dit programma Alles samenvattend, geeft dat het volgende overzicht van baten en lasten voor dit programma. (bedragen x € 1.000)

Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026 2027 2028 2029

Lasten

-41.835

-50.232

-51.189

-50.173

-48.483

-48.374

Baten

16.578

11.273

9.892

9.977

10.129

9.892

Saldo van baten en lasten

-25.257

-38.959

-41.297

-40.197

-38.355

-38.482

Stortingen

-30

-30

0

0

0

0

Onttrekkingen

51

33

0

0

0

0

Mutaties reserves

21

3

0

0

0

0

-25.236

-38.955

-41.297

-40.197

-38.355

-38.482

Sociaal domein en Gezondheid

Wat gaan we investeren? De investeringskredieten worden vanaf 2026 bij de programma's weergegeven. Dit was voorheen een bijlage. Met deze wijziging geven we meer zicht in de geplande investeringen per programma. De kapitaallasten van onderstaande investeringen zijn meegenomen in de programmabegroting 2026-2029. Bed Omschrijving investering (bedragen x € 1.000) 2026 Vervanging Salaamander

37

Vervangingsinvesteringen Salaamander In het Vervangings- en Investeringsplan zijn vervangingsinvesteringen voor de Salaamander opgenomen. Dit betreft de vervanging van tafels en stoelen in de ontmoetingsruimte. Met het oog op mogelijke ontwikkelingen rondom de Salaamander wordt bekeken of de investering op dit moment noodzakelijk is, of dat het uitgesteld kan worden.

Programmabegroting 2026-2029

92

8. Duurzaamheid Visie We werken aan een duurzame gemeenschap die bestand is tegen de gevolgen van klimaatverandering. We komen tegemoet aan de behoeften van nu, zonder dat dit ten koste gaat van de kansen van generaties in de toekomst. In 2026 gaan we verdere stappen zetten in de duurzame ontwikkeling van Culemborg. Tegelijkertijd zijn we realistisch: we kunnen niet alles tegelijkertijd aanpakken. Daarnaast hebben we ons te verhouden tot een realiteit waarin er schaarste is op het stroomnet waardoor we nadrukkelijk moeten nadenken over het energiesysteem, netbewust bouwen en prioritering van projecten. We hechten waarde aan het gesprek met inwoners en het gezamenlijke eigenaarschap. Verduurzamen en vergroenen kunnen we alleen als we het samen doen, en daar zetten we actief op in.

Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? De vier pijlers uit het programma (energietransitie, klimaatadaptatie, circulariteit en milieukwaliteit) worden ondergebracht onder drie thema's: 1. 2. 3.

Riolering (en water) Afval Milieubeheer

Klimaatadaptatie is verwoord onder het kopje riolering. Circulariteit valt onder afval en energie- (en warmte)transitie en milieukwaliteit vallen onder milieubeheer. Daarnaast staat biodiversiteit in begrotingsprogramma 9: Wonen, stedelijke vernieuwing en ruimte. De verdere uitwerking van specifieke inspanningen is terug te vinden in het programma Duurzaamheid en de daarbij behorende uitvoeringsprogramma's.

Programmabegroting 2026-2029

93

1. Riolering Wat willen we bereiken?

Een gezond en veerkrachtig stedelijk watersysteem waarbij Culemborg is voorbereid op de klimaatveranderingen.

We richten Culemborg zo in dat deze klimaatbestendig en waterrobuust is.

Programmabegroting 2026-2029

Wat gaan we daarvoor doen? Samen met Waterschap Rivierenland zorgen we ervoor dat de kwaliteit van het oppervlaktewater op peil blijft. (Doorlopend) We bieden een goed werkend, beheerd en onderhouden rioolstelsel voor de inzameling stedelijk afvalwater. (Doorlopend) We zorgen voor de opvang en afvoer van hemelwater. En hanteren daarbij de voorkeursvolgorde; hemelwater vasthouden, bergen en afvoeren. (Doorlopend) We richten de openbare ruimte zo in dat niet acceptabele (grond)wateroverlast wordt voorkomen. (Doorlopend) We voeren het Water- en rioleringsprogramma uit. (Doorlopend) We werken aan de implementatie en borging van klimaatadaptief werken op basis van het Uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie. (Ontwikkeling) We ondersteunen inwoners financieel bij het realiseren van groenblauwe daken (Doorlopend) We werken aan de aanpak van hitte in de binnenstad door vergroening mee te koppelen bij de binnenstadsprojecten. (Ontwikkeling) In nieuwbouw- en transitieprojecten en als meekoppelkans bij het groot onderhoud van wegen richten we parkeervakken waar mogelijk klimaatadaptief in. (Doorlopend) We implementeren het kader voor leefbare verstedelijking Gelderland intern en extern. (Doorlopend) We werken binnen de werkregio Klimaat Actief Rivierenland (KAR) vanuit een samenwerkingsagenda aan een waterrobuuste en klimaatbestendige regio.

(Doorlopend) We creëren meer bewustzijn over biodiversiteit en klimaatadaptatie. We zetten duurzaamheidseducatie in om bewustwording te vergroten. (Doorlopend)

94

2. Afval Wat willen we bereiken?

Culemborg heeft een schone leefomgeving

We streven naar een hoeveelheid te verbranden restafval van maximaal 30 kg per inwoner per jaar in 2030 en een verbetering van de kwaliteit van de grondstoffen.

Culemborg is 100% circulair in 2050

Wat gaan we daarvoor doen? AVRI richt een inwonerspanel op en doet een inwonersonderzoek naar grondstoffenscheiding en dienstverlening. (Ontwikkeling) We gaan bijplaatsingen aanpakken volgens een gericht actieplan samen met AVRI. (Ontwikkeling) We dragen bij aan bewustwording, en ondersteuning om zwerfafval tegen te gaan. (Doorlopend) We beperken de overlast van hondenpoep. (Doorlopend) We zijn betrokken bij en leveren input voor het opstellen van het beleidsplan ‘van afval naar grondstoffen’, met daarin concrete acties om de doelstelling te halen. (Ontwikkeling) We faciliteren inwoners om hun restafval te verminderen. (Doorlopend) We sturen bij AVRI op kostenefficiëntie in relatie tot dienstverlening en milieudoelstellingen. (Doorlopend) We wegen circulariteit standaard mee in onze eigen inkoop en aanbestedingen. (Doorlopend) We ondersteunen onze ondernemers om meer circulair te ondernemen. (Doorlopend) We adviseren actief over circulariteit bij ruimtelijke ontwikkelingen. (Doorlopend)

Programmabegroting 2026-2029

95

3. Milieubeheer Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Culemborg is energieneutraal in 2040.

We ondersteunen inwoners financieel bij het verduurzamen van hun huis. (Ontwikkeling) We betrekken partners in de stad actief bij de aanpak van netcongestie (Ontwikkeling) We voeren het aanvalsplan netcongestie uit. (Doorlopend) We betrekken inwoners actief bij de energietransitie. (Doorlopend) We bestrijden energiearmoede actief. (Doorlopend) We werken aan efficiënt gebruik van het elektriciteitsnet. (Doorlopend) We voeren de Regionale energiestrategie uit. (Doorlopend)

Culemborg is aardgasvrij in 2050.

We verkennen de mogelijkheden voor een duurzame energievoorziening en warmte-koude voor nieuwbouw. (Ontwikkeling) We werken aan een duurzame warmtevoorziening in de bestaande bouw. (Ontwikkeling) We betrekken inwoners actief bij de warmtetransitie. (Doorlopend) We stellen een warmteprogramma op. (Ontwikkeling) We werken aan de verduurzaming van ons maatschappelijk vastgoed. (Doorlopend)

Behoud en versterking van de fysieke leefomgevingskwaliteit.

We adviseren integraal over diverse milieuthema's bij ruimtelijke initiatieven en omgevingsvergunningen. (Doorlopend) We voeren maatregelen van het Schone Lucht Akkoord uit. (Doorlopend)

Programmabegroting 2026-2029

96

Welke ontwikkelingen zijn er verder in 2026? Netcongestie Netcongestie gaat de komende jaren een nog grote stempel drukken op ontwikkelingen in Culemborg. Er is verzwaring van het elektriciteitsnet nodig. Hier zijn TenneT en Liander hard voor aan het werk. Op dit moment staat de realisatie voor de uitbreiding die nodig is voor Culemborg gepland voor 2033-2035. De beschikbare capaciteit op onderstation Culemborg is niet toereikend voor de toekomstige ontwikkelingen (woningbouw, bedrijvigheid, elektrificatie ten behoeve van aardgasvrij worden) met de huidige manier van werken en onder de huidige regelgeving. Het Rijk, de Provincie en ACM werken aan allerlei regelgeving om meer mogelijk te maken. Tot deze nieuwe regelgeving verkennen we met Liander en partners in de stad welke acties er nu gezet kunnen worden. Onderstation Culemborg levert niet alleen aan Culemborg, maar ook aan de gemeente Buren en West-Betuwe (kern Geldermalsen). Dit betekent dat we met de drie gemeenten samen moeten onderzoeken hoe we zo lang mogelijk met de beschikbare capaciteit kunnen doen waarbij we zo goed mogelijk doorgang geven aan lopende projecten, realisatie van de woningbouwopgave en verduurzaming. Tot de nieuwe regelgeving hebben we echter te maken met veel onzekerheden en afhankelijkheden van andere partijen.

Nieuw codebesluit ACM De Autoriteit Consumenten Markt (ACM) stelt de regels op waaraan netbeheerders zich moeten houden waar het gaat om het toekennen van aansluitingen en vermogen. De ACM werkt aan een nieuw codebesluit met een aangepast prioriteringskader voor maatschappelijk prioriteren dat per 1 januari 2026 in werking treedt. Dit nieuwe besluit is het gevolg van een uitspraak van de rechter en moet duidelijker motiveren welke partijen voorrang krijgen in de energiemarkt, met name in situaties van netcongestie. Op het moment van deze begroting worden de ingediende zienswijzen op het concept codebesluit verwerkt. Hoe het definitieve codebesluit eruit gaat zien is nog onbekend. Wel is de kans groot dat deze van invloed is op de prioritering van huidige projecten (woningbouw, grootschalige opwek en andere ruimtelijke ontwikkelingen). Nieuwe wetgeving rondom de warmtetransitie Wet Gemeentelijke Instrumenten Warmtetransitie (WGIW). Met deze wet wordt het warmteprogramma als verplicht programma in de Omgevingswet opgenomen. Dat betekent dat iedere gemeente een warmteprogramma moet vaststellen. Het geeft de gemeente de mogelijkheid gebiedsgericht regels op te nemen in een omgevingsplan over een duurzaam energiesysteem. Het warmteprogramma wordt voor tien jaar gemaakt en moet iedere vijf jaar worden bijgesteld. Wet Collectieve Warmte (Wcw) vervangt de huidige warmtewet.

Met de Wcw krijgen gemeenten de regie over de warmtetransitie door de bevoegdheid om warmtekavels aan te wijzen en warmtebedrijven aan te wijzen. Daarnaast stelt de wet dat warmtebedrijven voor meer dan 50% in publieke handen moeten zijn, wat het vertrouwen van burgers moet vergroten, met een overgangsperiode voor bestaande private bedrijven.

Programmabegroting 2026-2029

97

De Wcw introduceert een kostengebaseerde tariefregulering, wat betekent dat afnemers niet meer betalen dan de gemaakte kosten voor warmtelevering. Afschaffen salderingsregeling Het afschaffen salderingsregeling voor zonne-energie heeft waarschijnlijk een grote invloed op het aantal zonnepanelen dat door particulieren gelegd gaat worden. Ook staat de winstgevendheid van bestaande en toekomstige zonprojecten onder druk.

Wat is de betrokkenheid van de verbonden partijen? Avri Betrokkenheid De regio Rivierenland heeft de ambitie om in 2050 volledig circulair te bij de doelen uit zijn. Als uitvoeringsorganisatie van de gemeenten in deze regio heeft dit programma Avri de opdracht om hieraan bij te dragen. 1. Evaluatie van de besturingsstructuur In 2026 wordt de governance van AVRI geëvalueerd. Doel is om de bestuurlijke inrichting toekomstbestendig te maken en beter aan te laten sluiten op de veranderende maatschappelijke opgaven. 2. Beleidsontwikkeling ‘Van afval naar grondstoffen’ We leveren actieve input voor het nieuwe beleidsplan Van afval naar grondstoffen. Dit plan bevat concrete acties om de transitie naar een circulaire afvalverwerking te versnellen en de milieudoelstellingen te realiseren. Belangrijkste ontwikkelingen

3. Participatie en onderzoek onder inwoners Er wordt een inwonerspanel opgericht en een breed inwonersonderzoek uitgevoerd. Dit richt zich op grondstoffenscheiding en de ervaren kwaliteit van de dienstverlening. 4. Aanpak van bijplaatsingen We voeren een gericht actieplan uit om bijplaatsingen tegen te gaan. 5. Doorontwikkeling Circulair Ambachtscentrum De plannen voor het regionale Circulair Ambachtscentrum worden verder uitgewerkt. Dit centrum moet een spilfunctie vervullen in hergebruik, reparatie en educatie binnen de regio.

ENDPMEND

Programmabegroting 2026-2029

98

Indicatoren Indicator

Verplichte indicatoren 33. Omvang huishoudelijk restafval (kg per inwoner) 34. Hernieuwbare elektriciteit (In percentage) Aanvullende indicatoren Aantal toegekende subsidies voor isolatie* Aantal toegekende subsidies groenblauwe daken* Totaal verbruik aardgas* Percentage energielabels c en beter*

Werkelijk 2024

Begroot 2025

Begroot Meetinstrument 2026

73

< 75

< 75 AVRI

Nog niet bekend

33,39%

35,17% RWS

-

-

100 Eigen administratie

-

-

20 Eigen administratie

-

-

-

-

590 m3

waarstaatjegemeente.nl

min. 87% waarstaatjegemeente.nl

NB. de nummers voor de verplichte indicatoren komen overeen met het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). De indicatoren met een * zijn nieuw in deze begroting en hebben daarom geen waardes in 2024 en 2025.

Toelichting op de indicatoren Fijn en grof huishoudelijk restafval Betreft het aantal kilogram niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval per inwoner. Hernieuwbare elektriciteit Betreft het percentage hernieuwbare elektriciteit dat opgewekt wordt binnen de gemeente. De cijfers hiervoor kennen een vertraging van een aantal jaar. Hierdoor zijn in de jaarstukken niet de percentages van het voorgaande jaar op te nemen. Aantal toegekende subsidies voor isolatie Betreft het aantal toegekende subsidies voor isolatie die bewoners bij de gemeente kunnen aanvragen voor de (gezamenlijke) isolatie van hun woningen.

Programmabegroting 2026-2029

99

Aantal toegekende subsidies groenblauwe daken Betreft het aantal toegekende subsidies voor groenblauwe daken die bewoners bij de gemeente kunnen aanvragen voor de aanleg van een dak voor hun woning dat niet alleen bestaat uit beplanting, maar ook water opvangt en vasthoudt. Totaalverbruik aardgas Dit betreft de hoeveelheid m3 gas dat de gemeente Culemborg in totaal verbruikt op jaarbasis. Dit verbruik gaat omlaag met het uitvoeren van maatregelen om tot een aardgasvrij Culemborg te komen. Percentage energielabels C en beter Dit betreft het percentage woningen dat een energielabel C of beter heeft. Data met betrekking tot het wijzigen van een energielabel komt voor woningen alleen beschikbaar als woningeigenaren dit actief doorgeven, bijvoorbeeld bij de verkoop van hun woning. Dit percentage zal dus achterlopen op de werkelijkheid.

Actueel beleid en regelgeving • • • • • • • • • • • • • • • • •

Omgevingsvisie Uitvoeringsagenda Duurzaamheid Programma Energietransitie Windvisie gemeente Culemborg Startnotitie Circulaire Economie Met NME naar een groener en duurzamer Culemborg Groenbeleidsplan Culemborg Biodiversiteitsplan Hondenbeleid Schone Lucht Akkoord De Transitievisie Warmte De regionale energiestrategie De regionale adaptatiestrategie De regionale samenwerkingsagenda Uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie Notitie toekomstbestendig bouwen (onderdeel van de Woonvisie) Water- en rioleringsprogramma 2025-2029

Wat mag het kosten? De lasten en baten voor dit programma zijn gebaseerd op de Kadernota 2026-2029. Alle uitgangspunten daaruit en nieuwe ontwikkelingen sindsdien zijn doorgerekend in deze programmabegroting. Hierna volgt welke ontwikkelingen in de kadernota waren opgenomen, welke ontwikkelingen daarna zijn verwerkt in deze programmabegroting, wat dit betekent voor het saldo van dit programma en samenvattend wat de lasten en baten van dit programma zijn.

Programmabegroting 2026-2029

100

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Culemborg&id=6d783fa8-3dc6-4f15-b8f8-7a3791ea6a0b