CConstaterende datCulemborg
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Ontwerp Structuurvisie Stationsomgeving.pdf

Raadsvergadering 30 juni 2022, gemeente CulemborgBij agendapunt: Concept-structuurvisie, -gebiedsexploitatie en -ontwikkelstrategie Stationsomgeving26.029 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

52

Gebiedsgerichte parkeervoorzieningen In plaats daarvan komen er gedeelde parkeervoorzieningen op enkele minuten loopafstand. Wanneer de eigen auto verder weg staat wordt het voor bewoners minder aantrekkelijk om de auto te gebruiken én minder aantrekkelijk om een eigen auto te bezitten. Zeker wanneer deelmobiliteit ruimschoots en kwalitatief goed beschikbaar is. De gemeente werkt aan het ontwikkelen van deze collectieve parkeervoorzieningen, coördineert de afstemming hiervan met deelprojecten en zoekt naar een efficiënte invulling zodat overdag forenzen er gebruik van kunnen maken en dat die in de avonduren en weekenden ook gebruikt kunnen worden door bewoners of hun bezoekers. Op plekken waar woongebouwen bereikbaar zijn voor autoverkeer kan de vraag opkomen om op die locatie toch bij het gebouw zelf een parkeervoorziening te realiseren. In Pavijen I is dit in principe niet wenselijk. Bij Crum en Spoorzone Oost is dit mogelijk wanneer het op die specifieke locatie bijdraagt aan de doelen van het programma. In de plannen is aandacht voor loopafstanden en goede, toegankelijke en veilige looproutes van woningen naar parkeervoorzieningen. Bezoekersparkeren Het uitgangspunt van de ontwikkeling is dat zoveel mogelijk auto’s in gebouwde voorzieningen komen te staan.

De praktijk van gebiedsontwikkeling laat vaak zien dat dit voor bezoekersparkeren financieel moeilijker te realiseren is dan voor bewonersparkeren. Voor het bezoekersparkeren van de Stationsomgeving wordt er eerst gezocht naar mogelijkheden van dubbelgebruik. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de P+R bij het station of de parkeerplaatsen van de supermarkt. Als dit niet lukt gaat de voorkeur uit naar gebouwde voorzieningen en pas als dit niet mogelijk blijkt wordt er gekeken naar bezoekersparkeren in de openbare ruimte. Voor gehandicaptenplaatsen, deelauto’s, laden en lossen, pakketdiensten etcetera is het wel mogelijk om plekken te realiseren in de openbare ruimte. Referentiebeelden parkeervoorzieningen:

Figuur 25. Parkeergarage Katwolderplein (Zwolle)

Figuur 26. Parkeergarage High Tech Campus (Eindhoven)

Flexibiliteit in ontwikkeling parkeervoorzieningen Het is op dit moment onduidelijk hoe het autobezit zich het komende decennium zal ontwikkelen. Er zijn scenario’s denkbaar waarbij door toenemende populariteit van deelmobiliteit het aantal auto’s sterk afneemt. Maar dit effect zou ook tegen kunnen vallen waardoor het aantal auto’s per huishouden gelijk blijft of zelfs toeneemt. Met de start van de ontwikkeling houden we rekening met de huidige situatie, maar we willen voorkomen dat we dure garages bouwen die leeg komen te staan, of dat we bij een hogere behoefte klem komen te zitten.

53

Daarom bouwen we flexibiliteit in bij de realisatie van parkeercapaciteit. Dit kunnen we doen door parkeervoorzieningen te bouwen die bij onvoldoende gebruik afgebroken worden of getransformeerd tot ander gebruik. Maar de langdurige ontwikkeling in de stationsomgeving biedt nog een eenvoudigere manier om tot flexibiliteit te komen. Wanneer na een of meerdere stappen in de ontwikkeling blijkt dat er een overdaad aan parkeercapaciteit is gebouwd, dan kiezen we er voor om in de daaropvolgende stappen minder capaciteit te bouwen tot dat de oorspronkelijke capaciteit volledig benut is. Wanneer de parkeervraag hoger blijkt dan verwacht kunnen we bij een nieuwe ontwikkeling eerder een nieuwe parkeervoorziening realiseren. Zo is het mogelijk flexibel te zijn zonder parkeergebouwen af te breken of te kiezen voor een kostbare transformatie. De keuze voor gebiedsgerichte parkeervoorzieningen maakt het makkelijker om flexibel in te spelen op wijzigende vraag dan een plan waarbij elk gebouw een eigen parkeerlaag heeft.

Enkele parkeervergunning per huishouden In de stationsomgeving wordt parkeerregulering ingevoerd. Bewoners zullen een parkeervergunning moeten aanvragen en deze zal duurder zijn voor een tweede auto. Een tweede bewonersvergunning is alleen mogelijk als er voldoende ruimte beschikbaar is in het gebied en tegen een hoger tarief. Het uitgangspunt wordt maximaal 1 parkeervergunning per adres. Over de tarieven wordt nog gesproken met de raad op een later moment. Hier zal een hoog tarief aan gehangen worden, om deelmobiliteit aantrekkelijker te maken dan de aanschaf van een 2e privé auto. Lagere parkeernorm De doelstelling is om te verdichten met behoud van ruimte voor groen, spelen en verblijven. De gemeente werkt momenteel aan het herzien van het beleid voor deze omgeving. Dit beleid is nodig om de unieke kansen van het gebied te benutten, en gelijktijdig overlast in de bestaande wijken te voorkomen. De juiste norm voor dit gebied wordt gebaseerd op onder meer landelijke kengetallen en trendanalyses onder de doelgroepen van de Stationsomgeving. Voor het gebied wordt een parkeernorm gehanteerd die passend is voor een OV-gericht gebied. Uiteraard worden de uiteindelijke normen goed onderbouwd. De parkeernormen die in het nieuwe beleid voorgesteld gaan worden zijn op dit moment nog niet bekend.

In de verkenning gebruiken we daarom een bandbreedte, zodat ruimte blijft voor optimalisatie. Daarbij kan er ook gekeken worden naar verschillen per woningcategorie. De verwachting is dat lang niet iedereen die hier gaat wonen voor een auto kiest als er voldoende alternatieven zijn. Voor sociale huurwoningen van 1 – en 2 -persoonshuishoudens en starterswoningen is een norm denkbaar lager dan 1. Parkeren tijdens transitiefase In de overgangsperiode zal op Pavijen I wonen en werken naast elkaar plaatsvinden. Uitgangspunt is dat zowel bedrijven als bewoners parkeren op eigen terrein. Het is te verwachten dat de bouw van woningen telkens vooruitloopt op de bouw van gebouwde parkeervoorzieningen voor bewoners. Om te zorgen dat er in deze fase geen parkeerproblemen ontstaan moeten ontwikkelaars in deze fase zorgen dat er voor bewoners voldoende tijdelijke parkeercapaciteit gerealiseerd wordt op een braakliggend terrein van de ontwikkeling.

54

Overig verkeer Hulpdiensten en bevoorrading Bereikbaarheid voor hulpdiensten is een aandachtspunt voor alle deelgebieden. De gemeente zal voor de ontwikkeling als geheel in de voorfase in overleg met brandweer, ambulancepost en politie indien gewenst basisprincipes afspreken over toegankelijkheid en bereikbaarheid. Bijzondere aandacht is er ook voor goede bereikbaarheid in tijdelijke situaties en tijdens bouwwerkzaamheden. Bij de realisatie van voorzieningen in het gebied moet aandacht zijn voor de mogelijkheden van bevoorrading in het autolowe gebied. In de ontwikkelstrategie en planvorming voor het gebied vormt zowel tijdelijke bevoorrading als incidentele bevoorrading/leveranties bij woningen een belangrijk onderdeel. Vrachtverkeer In de overgangsperiode zal er nog vrachtverkeer in het gebied aanwezig zijn. De bestaande verkeersstructuur zal zeker in het begin nog in gebruik blijven. Wenselijk om de rotonde naar de provinciale weg in een vroege fase te realiseren zodat er meer mogelijkheden ontstaan om vrachtverkeer snel het gebied uit te leiden. Waar mogelijk kiezen we voor het het scheiden van bewoners en industrieel verkeer. De gemeente zal vanuit het Transitie en Transformatieplan Pavijen ook aandacht hebben voor verkeersbewegingen. Daarbij kan er gedacht worden om juist bedrijven die voor veel verkeersbewegingen zorgen het eerste uit te plaatsen.

55

5.5 DUURZAAMHEID Culemborg streeft naar een duurzame ontwikkeling van de stad. Een duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die voorziet in de behoeften van de huidige generatie, zonder de behoefte van toekomstige generaties in gevaar te brengen. Bij een duurzame ontwikkeling is er sprake van een optimaal evenwicht tussen ecologische, economische en sociale belangen (triple P: People, Planet, Profit). Om een duurzame ontwikkeling van Culemborg vorm te geven is het noodzakelijk om per project (ontwikkeling) zichtbaar te maken welke keuzes gemaakt kunnen worden. Ieder ontwikkeling in Culemborg draagt idealiter bij aan de duurzame ontwikkeling van de stad. Zeker ook een groot project als de ontwikkeling van de stationsomgeving. Omdat Duurzaamheid een ‘containerbegrip’ is (er vallen veel thema’s onder) is het noodzakelijk om transparant een bewuste keuze te maken in de ambities die worden nagestreefd. In deze paragraaf beschrijven we de keuzes voor de volgende thema’s: • • • •

Energieprestatie; Klimaatadaptatie; Circulariteit; Natuurinclusief.

Energieprestatie Eén van de belangrijkste thema’s voor een duurzame ontwikkeling is het tegengaan van klimaatverandering. Door de toename van CO2 in de atmosfeer warmt de aarde op met als gevolg dat er steeds vaker extreme weerssituaties ontstaan (hevige regenval, lange periodes van droogte en hittegolven). Wereldwijd is in 2015 afgesproken (klimaatakkoord van Parijs) om de temperatuurstijging te beperken. De belangrijkste oorzaak van de toename van CO2 in de atmosfeer is de verbranding van fossiele brandstoffen (aardolie, aardgas en steenkool). Om de uitstoot van CO2 tegen te gaan is het daarom noodzakelijk om in onze energievoorziening te voorzien door gebruik te maken van duurzame (hernieuwbare) bronnen. In 2017 heeft de gemeenteraad de ambitie uitgesproken om Culemborg uiterlijk in 2040 energieneutraal te laten zijn. Energieneutraal betekent dat alle energie die wordt gebruikt duurzaam wordt opgewekt. Omdat de ontwikkeling van de stationsomgeving een ontwikkeling is die voor zeg de komende 100 jaar bedoeld is, is het noodzakelijk om als we het gestelde doel van energieneutraliteit willen realiseren, de stationsomgeving ook energieneutraal wordt. Met andere woorden de ambitie voor de stationsomgeving is het realiseren van een gebiedsontwikkeling waarbij tijdens de gebruiksfase netto geen CO2 wordt uitgestoten.

Om deze ambitie te realiseren gaan we uit van de volgende doelen: • • • • •

Alle woningen in de stationsomgeving worden gebouwd als ‘nul-op-de-meter’-woningen; In de stationsomgeving wordt geen nieuwe aardgasinfrastructuur aangelegd; Uitgangspunt voor de ontwikkeling is dat de warmtevoorziening een collectief systeem wordt, bij voorkeur in eigendom van de toekomstige bewoners (model Thermo Bello); In de stationsomgeving wordt maximaal ingezet op het opwekken van duurzame elektriciteit door middel van zon-PV (zowel op alle gebouwen als ook in de openbare ruimte); Als ten behoeve van het doel om energieneutraal te worden duurzame opwek buiten het gebied zelf moet worden gerealiseerd, maakt dat onlosmakelijk onderdeel uit van het project stationsomgeving.

Naast het energieverbruik in woningen wordt ook energie verbruikt door bijvoorbeeld mobiliteit, openbare verlichting en andere installaties. Onderdeel van de ontwikkeling van de stationsomgeving is om hiervoor gebruik te maken van duurzame energiebronnen, danwel het verbruik te compenseren door duurzame opwekking. 56

Met voorgaande doelen wordt de nieuwe stationsomgeving een gebied dat qua energieprestatie niet bijdraagt aan het vergroten van onze ‘footprint’ waardoor voor dit thema met recht kan worden gesproken over een duurzame gebiedsontwikkeling. Klimaatadaptatie Klimaatverandering is een feit. Door gebruik te maken van duurzaam opgewekte energie proberen we een verdere klimaatverandering tegen te gaan, maar het is ook zaak om weerbaar te zijn voor de effecten van de klimaatverandering die wel optreden. Het vormgeven van de stationsomgeving zodat het gebied bestand is tegen klimaatverandering wordt klimaatadaptatie genoemd. Binnen klimaatadaptatie wordt onderscheid gemaakt in maatregelen die ingrijpen op verschillende weerssituaties: • • • • •

Neerslag (N); Overstromingsgevoeligheid (O); Droogte (D); Hitte (H) en Biodiversiteit.

Wettelijk gezien worden eisen gesteld aan het waterbergingsvolume en aan het afkoppelen van hemelwater (beide hebben betrekking op het thema neerslag (N), maar meer klimaatadaptieve maatregelen zijn mogelijk, waarmee ook de leefbaarheid van het gebied wordt verbeterd. In de stationsomgeving willen we de volgende klimaatadaptieve maatregelen realiseren: Neerslag: Waterberging: De stationsomgeving is op dit moment een ‘versteend gebied’. Veel oppervlak is ingenomen door gebouwen en door verhard terrein. Dit betekent dat in situaties waarin veel neerslag optreedt, de kans op overlast door water groot is. Om dit tegen te gaan is het zaak om voldoende waterbergingscapaciteit te realiseren. Dat kan door hiervoor ruimte te reserveren (bijvoorbeeld door sloten, en of wadi’s). Dit heeft als bijkomend effect dat er ook meer ‘groen en blauw’ in het gebied wordt gerealiseerd (draagt bij aan de aantrekkelijkheid van het gebied). Op basis van het programma kan worden berekend hoeveel waterberging minimaal noodzakelijk is om te voorkomen dat wateroverlast optreedt. Afkoppeling hemelwater: Om te voorkomen dat het rioolstelsel overbelast raakt en om geen relatief schoon hemelwater naar de rioolwaterzuivering af te voeren is het logisch om hemelwater af te koppelen van het vuilwaterriool.

Water infiltreert daarmee in het gebied zelf en draagt daarmee bij aan het beheersbaar houden van het gemeentelijke rioolstelsel en aan het op peil houden van de grondwaterstand. Het stimuleren van groene daken: Groene daken dragen bij aan een vertraagde afvoer van hemelwater en spelen een rol in het vergroten van de biodiversiteit en het voorkomen van hittestress. Overstromingsgevoeligheid: In een vroeg stadium van de ontwikkeling van de stationsomgeving moet worden nagedacht over het verhogen van het maaiveld en of het bouwvlak. Pavijen I betreft een relatief laag gelegen gebied en is daarmee kwetsbaar voor overlast door hoge grondwaterstanden/hevige neerslag. Het ophogen van het maaiveld/bouwvlak is een uitstekende maatregel om die kwetsbaarheid te verkleinen.

57

Droogte en Hitte: Als gevolg van de klimaatverandering zullen vaker langere perioden van droogte optreden. Ook zullen vaker hittegolven optreden. Droogte heeft tot gevolg dat de grondwaterstand daalt (met kans op verzakkingen en schade aan gebouwen). De beste manier om die gevolgen te bestrijden en de effecten daarvan af te zwakken is om in het gebied meer oppervlaktewater te realiseren en door het aanbrengen van groen. Bomen en struiken houden water langer vast en hebben een temperend effect op de temperatuur. Circulariteit Een duurzame ontwikkeling houdt ook in dat we oog hebben voor het voorkomen van verspilling van materialen en energie. Het sluiten van kringlopen, het hergebruik van eerder afgedankte materialen draagt bij aan een duurzame ontwikkeling. Maatgevend voor circulaire bouw is de MPG-norm (milieuprestatie van gebouwen). De MPG geeft aan wat de milieubelasting is van de materialen die in een gebouw worden toegepast (nieuwe kantoorgebouwen groter dan 100 m2 en nieuwbouwwoningen). Op 1 juli 2021 is de MPG-norm voor nieuwbouwwoningen verscherpt naar 0,8. Het doel van de landelijke overheid is om de eisen stapsgewijs aan te scherpen en uiterlijk in 2030 te halveren. De MPG is een belangrijke maatstaf voor de duurzaamheid van een gebouw. Hoe lager de MPG, hoe duurzamer het materiaalgebruik.

De milieuprestatie van materialen van gebouwen zal een steeds belangrijkere factor worden in de totale milieubelasting van een gebouw. De MPG is een objectief hulpmiddel in het ontwerpproces en het kan gebruikt worden in een Programma van Eisen om het resultaat van een ontwerpproces vast te leggen. Gegeven het feit dat de MPG in de komende jaren lager wordt en de feitelijke realisatie van de stationsomgeving nog een aantal jaren voorbereidingstijd kent is het zinvol en gewenst om bij het ontwerpproces uit te gaan van een MPG van 0,5. Natuurinclusief (biodiversiteit) Mede als gevolg van klimaatverandering staat ook de biodiversiteit in Nederland onder druk. Biodiversiteit is een belangrijk thema omdat het als het ware als een thermometer de kwaliteit van de leefomgeving beschrijft. Hoe groter de biodiversiteit des te gezonder en vitaler is een gebied. Hoewel Pavijen I op dit moment een versteend karakter heeft en heel weinig groen en dus de realisatie van een nieuw woongebied hier nauwelijks ten koste gaat van de biodiversiteit biedt de ontwikkeling juist een kans om een bijdrage te leveren aan het vergroten van de biodiversiteit. In de eerste plaats door het ontwerpen met ‘blauw en groen’ en in de tweede plaats door gericht maatregelen te treffen die bepaalde diersoorten als huismussen, vlinders en vleermuizen ‘onderdak’ bieden.

Via relatief simpele en goedkope maatregelen kan de stationsomgeving zich tot een natuurinclusief gebied ontwikkelen.

58

Intermezzo: Referentiebeelden Stationsomgeving Referentiebeelden groene straten tussen bouwblokken Pavijen

Oberbillwerder, Hamburg (Karres+Brands / Adept)

Eenhoornterrein Amsterdam 59

Merwede Utrecht, Bura+Okra

NRE terrein, Eindhoven

60

Coberco Arnhem, Delva

Sporenburg Amsterdam

Sluiseiland, Amsterdam

61

Referentiebeelden binnentuinen bouwblokken Pavijen

Binnentuin De Eenhoorn

Binnentuin De Eenhoorn Amsterdam

Binnentuin Metiushof Noorderhaven,

Zutphen

Deeltuin Utrecht 62

Referentiebeelden Bouwblokken Pavijen

Noorderhaven Zutphen

Noorderhaven Zutphen

63

CPO Buiksloterham, Amsterdam

Gezamenlijke lobby

Fietsenstalling in het gebouw (De Eenhoorn, Amsterdam)

Gezamenlijke wasruimte

64

6 Fasering en ontwikkeling 6.1 FASERING De ontwikkeling van de Stationsomgeving wordt zodanig opgezet dat er binnen een overkoepelende visie ruimte is om variabel te zijn in losse ontwikkelingen. Dit betekent echter niet dat het mogelijk is dat alle kavels in het gebied op ieder willekeurig moment ontwikkeld kunnen worden. Om op hoofdlijnen richting te geven op de ontwikkeling hebben we de volgende principes opgesteld. Vier ontwikkelcategorieën Woningbouw op Pavijen I is alleen mogelijk wanneer op de locatie van de woningen de hindercirkels van omringende bedrijven verkleind worden of verdwijnen. De gemeente wil tot op zekere hoogte kunnen sturen in de locaties van ontwikkelingen. Dit is nodig om in de transitiefase te kunnen waarborgen dat bedrijven in de rest van het gebied kunnen blijven functioneren én dat bewoners komen te wonen in een aantrekkelijke woonomgeving. Daarom hebben we op onderstaande kaart (figuur 27) onderscheid gemaakt in vier verschillende ontwikkelcategorieën. Fase 1 Actief - rood In de rode gebieden zet de gemeente in op verwerving van de gronden om deze actief tot ontwikkeling te brengen. Wanneer grondeigenaren deze gronden zelf willen ontwikkelen binnen de randvoorwaarden van de gemeente kunnen ze een verzoek doen tot zelfrealisatie en zal dit beoordeeld worden door de gemeente.

Wanneer een kavel of ontwikkeling deels in fase 1 en deels in fase 2 valt is de precieze grens tussen beide gebieden afhankelijk van hindercirkels van omringende bedrijven.

Fase 1 Faciliteren- oranje In de oranje gebieden is ontwikkeling tot woningbouw wenselijk. In deze gebieden heeft de gemeente een regie faciliterende rol, waarbij het initiatief tot ontwikkeling bij de grond eigenaar ligt. Voor deze gebieden zal de gemeente in overleg met de eigenaren proberen te komen tot ontwikkeling van woningbouw. Ontwikkeling zal plaatsvinden wanneer het lukt om met de grondeigenaar tot goede afspraken te komen. Fase 1 Faciliteren / inmengen - geel In de gele gebieden is ontwikkeling tot woningbouw mogelijk. Dit is een gebied met versnipperd eigendom. In deze gebieden zal de gemeente voornamelijk een afwachtende houding aannemen. Wanneer grondeigenaren zich bundelen en een ontwikkeling mogelijk is met voldoende schaal en maat en wanneer dit past binnen onder meer de geldende hindercontouren zal de gemeente meewerken aan ontwikkeling.

65

Fase 2 - paars In Fase 2 (paarse gebieden) is er de komende 10 jaar in principe geen sprake van ontwikkeling naar woningbouw. Wel zullen hier bij bedrijven maatregelen plaats moeten vinden om de hinder voor de nieuwe woningen in de gele en rode gebieden weg te nemen. Als de hindercirkels beperkt zijn of beperkt kunnen worden dan kunnen bedrijven hier blijven functioneren als voorheen. Als zich kansen voordoen om woningbouw te versnellen, waarbij strategisch slimmere keuzes zijn te maken, kan de gemeenteraad gemotiveerd afwijken van de fasering en hierin andere keuzes maken.

Figuur 27. Vier ontwikkelcategorieën

66

Bloksgewijze ontwikkeling In Pavijen I stelt de gemeente als eis dat een ontwikkeling altijd tenminste de maat heeft van een volledig bouwblok. De omgeving is zeker in de startfase nog industrieel en gericht op bedrijven. De gemeente wil ook dat er in deze fase sprake is van leefbare en aantrekkelijke buurten. Door een minimale maat te vragen aan ontwikkelblokken ontstaan er altijd gebieden met een eigen groene binnenwereld. Zo wordt ook in de transitiefase een leefbaar woonmilieu gewaarborgd.

Figuur 28. Referentiebeelden stapsgewijze ontwikkeling: (Karres en Brands / Royal HaskoningDHV )

Transitiefase De ontwikkeling van de stationsomgeving is een transformatieproces dat meer dan twintig jaar zal duren en stapsgewijs plaatsvindt. Op Pavijen maar ook op andere locaties zal op enig moment het bestaande gebruik van percelen stoppen terwijl de woningbouw nog niet start. Bijzondere aandacht is nodig voor inrichting en gebruik van deze leegstaande panden of braakliggende kavels. Om te voorkomen dat het gebied tijdens de ontwikkeling verloedert zetten we in op hoogwaardig tijdelijk gebruik van leegstaande panden. We onderzoeken of het mogelijk is tijdelijke huisvesting te organiseren (bijvoorbeeld anti-kraak). Wanneer dit niet mogelijk en verloedering dreigt kan de gemeente stimuleren dat panden eerder worden gesloopt en dat braakliggende terreinen worden ingericht met tijdelijke natuur. De gemeente wil ook de kansen van deze transitiefase benutten. Juist in de transitiefase kunnen er ruimtes beschikbaar komen voor initiatieven tegen wellicht lagere huurprijzen. Of het gebied kan creatieve makers aantrekken die juist profiteren van de tijdelijkheid. De gemeente wil deze initiatieven ondersteunen. Placemaking De westkant van het spoor is nu nog een bedrijventerrein waar de meeste Culemborgers niet of weinig zullen komen.

Voor een succesvolle transformatie van dit gebied naar een hoogwaardige stedelijke woonwijk is het noodzakelijk/wenselijk dat de locatie bekendheid krijgt bij bewoners en bezoekers. Bij verschillende transformatieprojecten is hiervoor succesvol een placemaking-strategie ingezet. De gemeente zal in overleg met creatieve partijen in het gebied en uit Culemborg onderzoeken of er voorafgaand aan de ontwikkeling en tijdens de transformatie tijdelijke functies of evenementen mogelijk zijn. De gemeente zal zich inzetten om de goede initiatieven te ondersteunen met onder meer (tijdelijk) planologische verruimingen.

67

6.2 KOSTENVERHAAL STATIONSOMGEVING CULEMBORG Om ontwikkeling van het gebied mogelijk te maken en om het in de toekomst ook goed te kunnen laten functioneren, zijn investeringen nodig voor de ‘planstructuur’ (zie ook hoofdstuk 4 en figuur 29). Denk hierbij ondermeer aan de nieuwe onderdoorgang bij het station om de nieuwe wijk aan te sluiten op de oostzijde van de stad, een nieuwe rotonde op de provinciale weg voor de ontsluiting van het woongebied en het station, en de infrastructuur in het gebied zelf.

Figuur 29. Overzicht bovenwijkse investeringen Stationsomgeving

In lijn met de wettelijke kaders dient de gemeente kosten die ze maakt te verhalen op eigenaren die in het gebied plannen realiseren. De gemeente zal inzetten op het verhalen van kosten op de bouwplannen voor de investeringsprojecten, én voor de overige door de gemeente te maken kosten in het plangebied, die vallen onder de limitatieve kostensoortenlijst in de Bro (en per 1-7-2022 onder de omgevingswet). Bij het verhalen van kosten werkt de gemeente met de criteria profijt, toerekenbaarheid en proportionaliteit. Hieronder wordt het volgende verstaan: Profijt: een eigenaar heeft baat bij de voorzieningen en maatregelen waarvoor kosten gemaakt worden. Toerekenbaarheid: er is een causaal verband tussen de kosten en het plan van de eigenaar. Proportionaliteit: Hoeveel profijt heeft een eigenaar van de voorzieningen en maatregelen waarvoor kosten gemaakt worden. Bij het berekenen van de proportionele bijdrage van een plan aan een voorziening wordt niet alleen gekeken naar de Stationsomgeving maar wordt ook de bestaande stad en eventuele andere gebiedsontwikkelingen als een locatie gezien worden die profiteert van de ontwikkeling.

68

In deze visie beperkt de gemeente zich ertoe enkele principe-uitspraken te doen met betrekking tot de wijze van kostenverhaal. In de uitwerking worden de principes voor de wijze van verrekenen van de kosten van deze investeringen naar de verschillende bouwplannen doorgerekend. Toerekeningmethodiek De toerekening van het verhalen van de investeringen kan plaatsvinden op basis van twee beginselen: 1. De investeringskosten zijn direct te relateren aan een aantal projecten. Door middel van een rekenkundige onderbouwing van het profijt worden de kosten van de investeringsprojecten proportioneel toegedeeld aan de profiterende ontwikkelprojecten. Bijvoorbeeld aan de hand van het aantal woningen, of aan de hand van de verkeersproductie van een ontwikkeling. 2. Investeringen die noodzakelijk zijn ten gevolge van een ontwikkeling, maar niet direct hoeven te worden gerealiseerd ten behoeve van de ontwikkeling kunnen in de vorm van een normatieve fondsbijdrage worden verhaald. Daarnaast zal de gemeente kosten die direct zijn toe te delen aan een bouwplannen ook verhalen. De gemeente zal bij het aangaan van een anterieure overeenkomst of het opstellen van een exploitatieplan voor een ontwikkellocatie bepalen of zij de investeringen zal verhalen volgens punt 1, of punt 2.

Overige fondsen Naast de bovengenoemde vastgestelde investeringsprojecten, zijn er ook voorzieningen waarvan nu nog niet duidelijk of en in welke mate ze nodig zijn. Een voorbeeld hiervan zijn collectieve parkeervoorzieningen of collectieve warmtevoorzieningen. Deze investeringen worden ook gezien als bovenplanse investeringen, de exacte locaties en uitvoeringen zijn echter nog niet vastgesteld. Wanneer het binnen een ontwikkeling niet mogelijk en wenselijk is om voldoende parkeergelegenheid aan te leggen dan kan er worden gekozen voor een afdracht in een fonds, waaruit later de benodigde parkeerplaatsen elders aangelegd kunnen worden als collectieve parkeervoorziening. Daarbij wordt wel de afweging gemaakt of de parkeergelegenheid binnen de planhorizon en in de nabijheid van het plangebied gerealiseerd kunnen worden. Dit kan ook van toepassing zijn voor andere collectieve projecten, bijvoorbeeld een warmtenet. Bij de uitwerking van deze kosten in fondsen zal eveneens worden bezien of dit plaats vindt conform toerekening 1 of 2.

69

Bijlagen: 1. RUIMTELIJKE VERKENNING STATIONSOMGEVING

2. ESSENTIEKAART EN TABEL OVERZICHT BASISPRINCIPES (INCL. VERGELIJKING MET EERDERE VERSIE)

70

Provincie Gelderland NS ProRail Gemeente Culemborg

Stationsomgeving Culemborg Ruimtelijke verkenning September 2021

1

2

CULEMBORG STATIONSOMGEVING

Laan 1914 no 35 Mussenstraat 21 3818 EX Amersfoort 1223 RB Hilversum P.O. Box 1132 3800 BC Amersfoort + 31 (0)88 348 20 00 telefoon info@rhdhv.com e-mail www.royalhaskoningDHV.com internet vs2. september 2021 datum BH7359 referentie Ayad Haba, Erik Visser, Jasper Nijveldt, Jos Hengeveld, Lex van auteurs den Nieuwehoven, Luuk Cornelissen, Michala Lietavova, Nienke Wielens, Oanan Paraschiv, Sybren van den Busken, Wouter Porton controle

Content Voorwoord

5

Opgave

7

Huidige situatie Ontwikkeling Culemborg Toekomst mobiliteit en OV Toekomst van mobiliteithubs Toekomstige ontwikkelingen station Ambitie Afbakening Proces

9 11 11 13 13 16 17 17

Context

19

Lokale mobiliteit Regionale mobiliteit Mobiliteitsgedrag en -transitie

21 21 24

Uitwerking ambities: Ontwerprichtlijnen

25

Drempelloze hub Voorrang voor duurzame mobiliteit Levendige stadsentree Duurzaam en toekomstbestendig

27 27 29 29

3

Stad

31

Identiteit Stedelijk weefsel Ruimtelijke opgave De Ruit Verbinding binnenstad

33 34 36 38 39

Visie

41

Planopbouw Sferen Buurten en bouwvelden Functies Parels Groen Bomenstructuur Water Openbare ruimtes Voetgangers Fiets OV Auto Visiekaart Impressies Alternatief Gelderlandfabriek Alternatief Stationsgebied West De gebruikers INTEGRALE VISIE STATIONSOMGEVING CULEMBORG

43 45 47 49 51 53 54 55 56 57 58 59 61 62 64 70 71 73

Station

81

Stationsomgeving Hub in vogelvlucht Domeinen en ketenvoorzieningen

83 87 89

Ontwikkelstrategie

97

Bouwkostenraming Financieringsmogelijkheden Deelprojecten en fasering Rolverdeling Planning

99 99 101 104 104

En nu verder

105

Bijlage - Variantenstudie

109

INTEGRALE VISIE STATIONSOMGEVING CULEMBORG

4

Voorwoord Station Culemborg en haar omgeving zal de komende jaren een kwalitatieve schaalsprong ondergaan naar een toekomstbestendige regionale hub. Culemborg heeft nadrukkelijk de aandacht op zowel provinciaal als landelijk niveau als pilot voor regionale hub ontwikkeling vanwege haar potentie als station met regionaal karakter gecombineerd met de strategische ‘Poort van Gelderland’ ligging in de directe periferie van de metropoolregio Utrecht. Een potentie die zij momenteel vanwege de ruimtelijke omgeving, ruimtelijke structuur en bereikbaarheid slechts deels kan waarmaken. De ontwikkeling van de regionale hub Culemborg vormt hiermee een proeftuin en voorbeeldfunctie voor de ontwikkeling van regionale hubs.

De potentie en het toekomstperspectief van de regionale hub Culemborg is de aanleiding waarom provincie Gelderland, ProRail, gemeente Culemborg, NS stations en NS reizigers eind 2020 de handen ineen hebben geslagen en gezamenlijk een opdracht hebben uitgezet om tot een integrale visie voor de stationsomgeving Culemborg te komen.

5

Het nu nog anonieme stationsgebied zal een dubbele functie gaan vervullen van een dynamische stadsentree die als onderdeel van het her te ontwikkelen stadsdeel Pavijen de verbinding legt tussen Culemborg Oost en West, met daarbinnen een kwalitatief hoogwaardiger regionale hub die een optimale ondersteuning biedt voor de reiziger en is voorbereid op de transities naar duurzame mobiliteit en maatschappelijk verkeer in algemene zin. De opzet van de hub is daarmee zowel functioneel robuust als toekomstbestendig flexibel.

INTEGRALE VISIE STATIONSOMGEVING CULEMBORG

5

OPGAVE

Huidig beeld

Toekomstig beeld

Positie in het netwerk

4

4

Bereikbaarheid & functiemenging

3

4

Ligging in de omgeving

2

2

Omgevingskwaliteit

2

4

Knooppuntdomeinen en hun positie en oriëntatie

3

4

Duurzaamheidseisen

2

4

Veiligheid knoop (transfer)

1

5

Trein

4

4

BTM

3

3

Fiets (bewaakt en onbewaakt)

3

4

Auto

4

4

Type reizigers

4

4

Klanttevredenheid

3

4

Veiligheid sociaal

3

4

Pl a a ts

O V - knoop

Mobi l i t e i t

Me ns

“GAP”-analyse station Culemborg (Handelingsperspectief) In de gegeelde onderwerpen wordt de grootste verbetering gezocht.

INTEGRALE VISIE STATIONSOMGEVING CULEMBORG

8

Huidige situatie OV mobiliteit Culemborg is met circa 9.000 in- en uitstappers ook als treinstation representatief voor het Nederlandse gemiddelde. Vanwege haar plek in het netwerk kent Culemborg nauwelijks overstappers. De helft van de reizigers is jonger dan 20 jaar en heeft voornamelijk school of studie als reismotief. De ochtend- en avondspits zijn verantwoordelijk voor respectievelijk 32% en 12% van de reizigers. Iets meer dan de helft van de reizigers reist daarmee buiten de spits. Het spoor bij Culemborg is een intensief gebruikt spoor met per uur 4x een sprinter richting Utrecht, 2x een sprinter richting Tiel, 2x een sprinter richting ’s-Hertogenbosch en 2 goederenpaden per richting per dag. ‘Maatgevende trein’ (meest bezette trein in een week) is spoor 1 richting Utrecht tijdens de ochtendsplits. Station In de ‘Toekomstverkenning OV 2040’ is als bijlage onder meer een integraal handelingsperspectief voor Culemborg als ‘OV-knooppunt van de toekomst’ opgenomen. Uit de beoordeling van de huidige situatie blijkt dat het station onder gemiddeld tot gemiddeld scoort op omgevingskwaliteit, ligging, knooppuntdomeinen,

duurzaamheidseisen, (transfer)veiligheid, facilitatie van OV reiziger en fietser, klanttevredenheid en sociale veiligheid (zie figuur op vorige pagina). Wat betreft transferveiligheid scoort perron 1 zeer slecht en perron 2 matig. De perrons zijn een transferknelpunt in 2020 conform de ProRail beheernorm. De perrons dienen te worden verbreed tot respectievelijk 5,5 m en 5,0 m.

senstalling en er is een fietsenspeciaalzaak/ fietsreparatie beschikbaar. Wie verder inzoomt constateert dat de voorzieningen matig functioneren. De bewaakte fietsenstalling is, ondanks dat deze gratis is, slecht bezet; bijna alle fietsen worden onbewaakt gestald, waarvan een deel buiten de formele stalling. De verwachting is dat de locatie en toegang tot bewaakte stalling hier sterk aan bijdraagt; de stalling kan niet fietsend worden binnengereden en is intern afhankelijk van trappen.

Aansluiting op directe omgeving Automobiliteit De huidige stationsomgeving is zowel voor de aankomende als vertrekkende reiziger niet helder. Wie nu uitstapt bij het station moet even zoeken, waar is het centrum? Hoe kom ik het snelst bij de Hollandsche Waterlinie? Welke uitgang gebruik ik? Tegelijkertijd is het voor de vertrekkende gebruiker van het station ook niet altijd even logisch. Dat zie je terug aan de verkeersbewegingen van P+R Oost naar P+R West, het feit dat niet alle fietsparkeerplaatsen altijd (goed) gebruikt worden en de opstelling van reizigers op de perrons. Voorzieningen voor fietser Op papier kent station Culemborg goede voorzieningen voor de fietser; aan beide zijden is een onbewaakte fietsenstalling, aan de oostzijde is een bewaakte, voor de eerste 24 uur gratis fiet-

9

Het stationsgebied van Culemborg is momenteel zeer goed ingericht op autogebruik. Zowel aan de Oost als de Westzijde zijn uitgebreide gratis P+R voorziening. Daarmee ontbreekt de impuls om gebruik te maken van andere modaliteiten en zijn de 600 parkeerplaatsen over het algemeen goed bezet (de periode van op Corona gerichte maatregelen daargelaten). Uit onderzoek van NS Stations blijkt dat in algemene zin het grootste deel van de automobilisten slechts 6 kilometer naar het station aflegt, met een zwaartepunt tussen de 2 en 4 kilometer. Voor Culemborg betekent dit dat de verwachting is dat minimaal 50% van het autoverkeer van binnen de gemeente afkomstig is en derhalve 50% van de beschikbare parkeerplaatsen bezet.

INTEGRALE VISIE STATIONSOMGEVING CULEMBORG

9

Culemborg in regionale mobiliteitscontext; Knelpunten Gemeentelijk Verkeer en Vervoer Plan (links) en Voorgestelde ingrepen op stadsniveau (rechts)

INTEGRALE VISIE STATIONSOMGEVING CULEMBORG

10

Stedelijke structuur Het verhoogde spoor vormt in Culemborg een fysieke barrière met weinig verbindingen tussen Culemborg Oost en West. In het GVVP zijn aanbevelingen gedaan om deze barrière werking te verminderen. De Tunnelweg wordt aangeduid als de belangrijkste verbinding tussen oost en west Culemborg. De verkeerskundige situatie rondom het Tunnelwegtracé is complex. Dit wordt dan ook hèt verkeersknelpunt van Culemborg genoemd en scoort erg hoog op de provinciale lijst van onveilige verkeersituaties. Op de plek van het huidige station is in het GVVP een interwijkverbinding geduid als een extra verbinding tussen Culemborg Oost en West voor langzaam verkeer. Culemborg is groot geworden in de meubelindustrie. Zo huisvest Culemborg al meer dan 85 jaar de productie en distributie van Gispen. Het vertrek van de productiefaciliteiten, de logistiek en back-office van Gispen, is mede aanleiding om na te denken over de toekomst en transformatiemogelijkheden van de zuidzijde van bedrijventerrein Pavijen. Aan de Oostzijde van het station staan enkele kantoren leeg en ligt een terrein van een voormalige houtfabriek.

Ontwikkeling Culemborg

Toekomst mobiliteit en OV

Culemborg kent een aantal grote opgaven, namelijk: vergroening, waterberging, woningbouw, duurzame mobiliteit, klimaatadaptatie en energietransitie. Met een beperkte ruimte is het van belang dat er meervoudig duurzaam omgegaan wordt met ruimte. Dat betekent dat het van belang is dat er combinaties gezocht worden, denk bijvoorbeeld aan fietsparkeren met zonnepanelen op het dak of een stationsplein waar ook regenwater geborgen kan worden.

Vanwege het knelpunt van de brug over de Lek is spoorverdubbeling in het OV toekomstbeeld 2040 niet voorzien en zijn daarmee de uitbreidingsmogelijkheden van de dienstregeling beperkt.

Culemborg als stad kent een voorspelde autonome groei van ca 20% over de komende 3 decennia, overeenkomende met ca 5.400 inwoners of ca 3.500 huishoudens. Daarmee lijkt de woningbouwopgave voor Culemborg beperkt. De werkelijke woningbouwopgave wordt echter bepaald door de zich over de regio verspreidende effecten van de druk op de woningmarkt in de metropoolregio Utrecht en de Randstad. Vanwege de onwenselijkheid van bouwen in het buitengebied komt de druk op het bestaand stedelijk gebied, en dan met name op transformatiegebieden zoals Pavijen te liggen. Deze opgave resulteert in een grote uitdaging, mede gezien de duurzaamheidsambities.

11

In Programma Hoogfrequent Spoor (PHS) is een afspraak gemaakt voor een 5e en 6e Sprinter richting Utrecht. Net als voor andere PHSproductstappen geldt hier: mits voldoende vervoermarkt, mits voldoende infrastructuur. Het huidige aanbod van 4x/u een Sprinter heeft voldoende restcapaciteit om nog jaren vooruit te kunnen (uitgaande van een gemiddelde dinsdag voor Covid-19). Mochten in de toekomst de reizigersaantallen zodanig toenemen dan kan de capaciteit worden vergroot door de Sprinters in eerste instantie te verlengen, mits de infra daarvoor geschikt wordt gemaakt. De infrastructuur is niet voor 2028 toereikend voor een 5e en 6e Sprinter. De benodigde infrastructuur is namelijk door het Ministerie van IenW uitgesteld vanwege anticipatie op de uitrol van ERTMS (bezuiniging op eerder voorziene seinoptimalisatie).

INTEGRALE VISIE STATIONSOMGEVING CULEMBORG

11

De OV-concessie voor de regio Achterhoek -Rivierenland eindigt december 2025. De gemeenschappelijke provincies Flevoland, Gelderland en Overijssel gaan onder het merk RRReis een samenhangend netwerk van regionaal Openbaar vervoer organiseren. Daarvoor worden de concessiegebieden vergroot tot 3 nieuwe consessies, waarbij Rivierland binnen concessie Rijn-Waal valt. Gestreeft wordt naar een betere aansluiting op reispatronen. Binnen het OV netwerk worden 3 categorieën busverbindingen onderscheiden: hoofdassen, sterke lokale en regionale buslijnen en ontwikkellijnen. In deze laatste categorie zijn ontwikkelingen denkbaar. De driedeling zal in het Programma van Eisen verder worden uitgewerkt. De provincies houden de mogelijkheid open dat het scholierenvervoer op termijn, al dan niet met subsidie van provincies, door de scholen zelf georganiseerd gaat worden. Vanaf dat moment vallen deze lijnen onder maatwerk en buiten de aan te besteden concessies.

5HJLRQDOH KXE 2YHUVWDSSXQW RSGHWUHLQ LQGHUHJLRYRRUDO DXWRÅ ÅÆ WUHLQ %URQ9LVLH YRRU HHQ EHUHLNEDDU *HOGHUODQG SURYLQFLH *HOGHUODQG

&ŝĞƚƐŬůƵŝnjĞŶ &ŝĞƚƐƉĂƌŬĞƌĞŶďĞǁĂĂŬƚ &ŝĞƚƐƉĂƌŬĞƌĞŶŽƉĞŶďĂĂƌ ĞĞůĨŝĞƚƐĞŶ &ŝĞƚƐƌĞƉĂƌĂƚŝĞ ^ŶĞůĨŝĞƚƐŶĞƚǁĞƌŬ ,ŽŽĨĚĨŝĞƚƐŶĞƚǁĞƌŬ sĞŝůŝŐĞŶŚĞƌŬĞŶďĂĂƌ WĂƌŬĞĞƌǀŽŽƌnjŝĞŶŝŶŐĞŶ WĂƌŬĞĞƌƉůĂĂƚƐĞŶ <ŝƐƐΘZŝĚĞ ;ͿĚĞĞůĂƵƚŽ͛Ɛ >ĂĂĚǀŽŽƌnjŝĞŶŝŶŐĞŶ dĂdžŝƐƚĂŶĚƉůĂĂƚƐ /ŶƚĞƌĐŝƚLJ ^ƉƌŝŶƚĞƌ ,Ks ƵƐ ƵƵƌƚďƵƐ  6WDWLRQVRPJHYLQJ&XOHPERUJ_PDDUW

INTEGRALE VISIE STATIONSOMGEVING CULEMBORG

12

DĞŶŐŝŶŐ;ƌĞŝnjŝŐĞƌƐƚLJƉĞͿ <ǁĂůŝƚĞŝƚŽƉĞŶďĂƌĞƌƵŝŵƚĞ EĂďŝũŚĞŝĚǁŽŶĞŶ EĂďŝũŚĞŝĚǁĞƌŬĞŶ

ĂƐŝƐ͕ĨƵŶĐƚŝŽŶĞĞů KƉƚŝŽŶĞĞů ĂƐŝƐ͕ŵĞƚŚŽŐĞŬǁĂůŝƚĞŝƚ

dƌĂŶƐĨĞƌĐĂƉĂĐŝƚĞŝƚ ŝƌĞĐƚĞůŽŽƉƌŽƵƚĞƐ ĞǁĞŐǁŝũnjĞƌŝŶŐ sĞŝůŝŐĞŶŚĞƌŬĞŶďĂĂƌ tĂĐŚƚƌƵŝŵƚĞƐ ZĞŝƐŝŶĨŽƌŵĂƚŝĞ tŝŶŬĞůƐ ,ŽƌĞĐĂ ^ĞƌǀŝĐĞŵĞĚĞǁĞƌŬĞƌƐ tĂĐŚƚǀŽŽƌnjŝĞŶŝŶŐĞŶ dŽŝůĞƚƚĞŶ ;ďĞnjŽƌŐͿŬůƵŝnjĞŶ Bron:GelderseMobiliteitshubs– Crucialeschakelsinbereikbaarheidenleefbaarheid provincieGelderland,APPM,GoudappelCoffeng,2020

ͮ

De toekomst van mobiliteithubs De Ontwikkelagenda Toekomstbeeld OV (OVTB2040, Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat) beschrijft hubs als schakel in de mobiliteitsketen en ontmoetingsplek. Naast de integratie van privaat en openbaar vervoer ziet IenM hubs als ontmoetingsplekken met voorzieningen en daarmee een belangrijke sociaaleconomische functie voor hubs. Hubs worden gedefinieerd als Knooppunten van de toekomst. Hierbij wordt de nadruk gelegd op een doelmatige en drempelloze overstap, het vergroten van de samenhang tussen het knooppunt en omgeving, en een schaalsprong met toegevoegde waarde. Deze focus wordt de onderzoeksstudie ‘Journey to the Future’ (NS | Mecanoo | ProRail | Bureau Spoorbouwmeester | Springtime) meer concreet vertaald naar de klantervaring met een nadruk op de toekomst van ketenvoorzieningen en bijbehorende ontwerpprincipes. In de mobiliteitsvisie ‘Visie voor een bereikbaar Gelderland’ en het achtergronddocument ‘Gelderse mobiliteitshubs’ zet provincie Gelderland haar visie uiteen over mobiliteitshubs, waarbij mobiliteitshubs worden gezien als een essentiele schakel om flexibel en naadloos reizen in de keten mogelijk te maken. Hubs zijn multimodale overstappunten in verschillende orde, grootte en voorzieningenniveaus. Doel van mobiliteitshubs is het slim bundelen van stromen (personen en/ of goederen) van en naar locaties met hoge dichtheden.

Toekomstige ontwikkeling station Mobiliteitshubs verschillen van traditionele treinstations en bushaltes door de nadrukkelijkere ambitie om mensen te bewegen tot andersoortig gebruik van modaliteiten. De hub wordt ook gezien als middel in een beoogde mobiliteitstransitie waarbij autogebruik en autobezit niet langer de primaire vervoerswijze is in stedelijke gebieden. Om dit doel te bereiken dient een mobiliteitshub belemmeringen in mobiliteitsgedrag weg te nemen. Dit betekent concreet dat een overstap naar andere modaliteiten naadloos en de overstap zelf in een comfortabele omgeving plaats vindt. Door het samenbrengen van functies worden hubs aantrekkelijk voor gebruikers.

In het Handelingsperspectief (ProRail, 2020) worden verschillende verbeterpunten genoemd (zie ook figuur op pagina 8). De grootste verbetering wordt nagestreefd op het gebied van: • Veiligheid knoop (transfer) • Duurzaamheidseisen • Bereikbaarheid/functiemenging • Omgevingskwaliteit

De provincie presenteert in haar beleidsdocument een heldere visie op het vereiste voorzieningen- en kwaliteitsniveau voor de typologieën van Gelderse hubs. Culemborg is in deze visie gedefinieerd als een Regionale hub. Één en ander afhankelijk van in hoeverre de potentie van Culemborg als P+R faciliteit voor de metropoolregio Utrecht wordt benut.

Ontwikkelagenda OV Toekomstbeeld

Daarmee is het toekomstbeeld voor regionale hubs zoals Culemborg en de verwachtingen ten aanzien van de hub ontwikkeling, stevig neergezet.

13

Onderhoudsprogramma Voor 2021 staat het vervangen van de keerwanden van de perrons gepland. Gezien de conditie van de keerwanden en perronconstructie is gekozen om de gehele perrons te vervangen.

Ter uitwerking van de contouren Toekomstbeeld OV 2040 (OVTB2040) en ter onderbouwing van de Ontwikkelagenda OV-knooppunten zijn station Culemborg en Franeker als casus gebruikt voor OV knooppunten type 5 (kleine knooppunten met opgaven op het gebied van integrale transferveiligheid). Het verdiepend onderzoek is opgenomen als Bijlage 2 bij het Eindrapport Ketens en Knopen. Zoals aangegeven zijn de perrons nu al een transferknelpunt conform de ProRail beheernorm en dienen de perrons dienen te worden verbreed. De reizigerstunnel is in de spits ook onprettig druk.

INTEGRALE VISIE STATIONSOMGEVING CULEMBORG

13

Door het groeiend aantal reizigers voldoen in 2040 zowel de tunnel als de toegang van spoor 2 naar de tunnel niet meer aan de beheernorm en vormen daarmee knelpunten. De tunnel dient verbreedt te worden van 2,4 naar 3,5 m; de toegang vanaf spoor 2 naar 2,7 m. Op basis van het geraamde ‘scenario 1+: verbreden perrons, reizigerstunnel en interwijks’ is voor de aanpassingen aan station Culemborg ca. 25M opgegeven als input voor de Ontwikkelagenda OVTB2040. De eerste stap en prioriteit in OVTB en voorwaardelijk om met de rest door te kunnen is menukaart Robuuste Basis met als één van de bouwstenen de van capaciteitsknelpunten en urgente perronverbredingen. Hiermee staat Culemborg in het lijstje Knooppunten van de Toekomst. Zowel de voorgenomen ingrepen als de combinatie van een reizigersen interwijktunnel uit het scenario bieden meekoppelkansen voor de hubonwikkeling, Hiermee ontstaan een win-win situatie voor de initiatiefnemers. Overzicht menukaarten Ontwikkelagenda Toekomstbeeld OV - Nu instappen naar 2040 (Ministerie IenM)

INTEGRALE VISIE STATIONSOMGEVING CULEMBORG

14

Koppeling vervoersmodaliteiten en afstand Het verdichten van de stad ten behoeve van wonen, vereist dat er efficiënt met ruimte en middelen wordt omgesprongen. Het is voor deze regionale hub de uitdaging om voldoende parkeervoorzieningen op korte loopafstand van de perrons te behouden en de vindbaarheid en bekendheid ervan te vergoten. Dit betekent dat de huidige 600 parkeerplaatsen minimaal behouden moet blijven en dat huidige gebruikers, die dichtbij wonen, lopend of per fiets naar het station gaan. Het grootste deel van de automobilisten legt namelijk slechts 6 kilometer af naar het station met een zwaartepunt tussen de 2 en 4 kilometer. Verwacht wordt dat daarmee 50% van de beschikbare parkeerplaatsen vrijgespeeld kan worden zodat er meer ruimte ontstaat voor regionaal verkeer en verkeer vanaf de A2 (files vermijden).



6WDWLRQVRPJHYLQJ&XOHPERUJ_PDDUW Beoogde modaliteit in relatie tot de afstand tot de hub op basis van het zogenaamde ‘STOMP”-principe”: Stappen - Trappen - OV - MaaS - privé personenauto. Transport over korte EJWXERHQIXHIƼIXW[SVHXKIWXMQYPIIVHSQVYMQXIXIGVIʥVIRSQZSSVIRREXVERWTSVXSZIVPERKIVIEJWXERHXIOYRRIRJEGMPMXIVIRIRVYMQXIKIFVYMOXISTXMQEPMWIVIR

15

INTEGRALE VISIE STATIONSOMGEVING CULEMBORG

Ambitie Vanuit de huidige situatie zijn diverse verbeteringen voor het functioneren van station Culemborg en omgeving als regionale hub voor te stellen. In het Handelingsperspectief (ProRail, 2020) zijn al ambities voor station Culemborg geformu-

leerd. Deze liggen op het gebied van knoopveiligheid, bereikbaarheid, functiemenging, omgevingskwaliteit en duurzaamheid. Voor de doorontwikkeling van de regionale hub Culemborg zijn samen met de stakeholders de ambities, doelstellingen en randvoorwaarden voor

hub Culemborg aangevuld. Knoopveiligheid is hierbij als randvoorwaardelijk beschouwd. Samengevat zijn hieruit de ambities voor de ontwikkeling van de regionale hub afgeleid:

Drempelloze regionale hub

Voorrang voor duurzame mobiliteit

• Uitnodigende toegang; zowel in ontvangende als vertrekkende zin • Transfergerichte focus in ontwerp • Voldoende capaciteit om reizigers(groei) te verwerken en verspreiden • Logische ordening ketenvoorzieningen uitgaande van reizigersperspectief • Gedrag als ordenend element • Voldoende transfercapaciteit en -veiligheid

• Vormgeving van de optimale bereikbaarheid naar herkomst en bestemming reiziger: lokaal - regionaal - boven-regionaal • In het ontwerp worden vervoersmodaliteiten gekoppeld aan de te overbruggen afstand van en naar de hub • In volgorde van voorkeur wordt gericht op: lopen - fietsen - OV Mobility as a Service (MaaS) - privé personenauto

Levendige stadentree

Duurzaam en toekomstbestendig

• Overzichtelijk ontvangstdomein met actieve plinten en een warm welkom • Verbinding tussen en aaneen hechting van stadsdelen • Forensgerichte en -ondersteunende voorzieningen • Creëren van een lokale bestemming en plek met identiteit

• Voorbereid op de duurzame(re) mobiliteitstransitie • Inbouwen van flexibiliteit in zowel functies als omvang • Aandacht voor uitwisselbaarheid en tijdelijkheid • Faciliteren van delen van reisvoorzieningen en middelen ten behoeve van optimale beschikbaarheid versus ruimtebenutting / ruimtebeslag • Bij inpassing in de openbare ruimte wordt rekening gehouden met het lokale energiesysteem; om de energietransitie te bevorderen en kostenbesparing te realiseren.

INTEGRALE VISIE STATIONSOMGEVING CULEMBORG

16

16

Afbakening

Proces

Door diverse partijen zijn al trajecten ingezet die leiden tot een verbeterde functionaliteit van de regionale hub Culemborg. Deze trajecten zoals activiteiten volgend uit het Gemeentelijk Verkeer en Vervoersplan van de gemeente Culemborg (GVVP, 2020) of bijvoorbeeld de geplande perronverbetering door ProRail worden in dit onderzoek weliswaar benoemd, maar niet meegenomen in uitvoering of begroting.

In de eerste maanden van 2021 is de integrale visie tot stand gekomen, in een multidisciplinair, interactief en iteratief proces met stakeholders en consultants. Het hart van het proces vormde een integraal ontwerpteam, waarin stedenbouw, landschapsarchitectuur en de andere primaire ontwerpdisciplines samen komen. Daaromheen was er een schil van experts die op afroep en op onderdelen input, ondersteuning en verdieping boden. IJkpunten in het proces werden gevormd door inhoudelijke ontwerpteams, afgewisseld met ontwerpateliers waarin met de stakeholders werd afgestemd en ook de achterban van de opdrachtgevers kon worden geactiveerd. Via een gefaseerde verkenning en analyse zijn ontwikkelmodellen ontwikkeld en bediscussieerd. Uiteindelijk zijn 2 modellen verder uitgewerkt, waarvan 1 model is gekozen als voorkeursalternatief. Het voorkeursalternatief wordt in dit rapport gepresenteerd. Deze twee modellen die zijn ontwikkeld zijn als bijlage bij dit rapport opgenomen.

17

Verkenning

Analyse

Ruimtelijke Visie

OntwikkelͲ visie

INTEGRALE VISIE STATIONSOMGEVING CULEMBORG

INTEGRALE VISIE STATIONSOMGEVING CULEMBORG

18

CONTEXT

spoor ri. Utrecht

Lek

Culemborg We

St

ri. Beusichem

tr aa tw eg

u

l

el

ss

ou

ho

n Tu

eg

ng

g

jk

th

Sc

eg

w

i

si

te e

Ri

We

r de

w te n

l ne

at

s on

ids

station

N320

Er as m us w eg

ri. A2

spoor ri. ‘s Hertogenbosch

Wegenverkeerstructuur volgens Gemeentelijk Verkeer- en Vervoersplan (GVVP) gemeente Culemborg (2020)

INTEGRALE VISIE STATIONSOMGEVING CULEMBORG

20

Lokale mobiliteit Het spoor is belangrijk voor een goede ontsluiting van Culemborg, maar het vormt ook een barrière in de mobiliteit tussen oost en west Culemborg. Knelpunten in de lokale mobiliteit worden veelal gevormd door onderdoorgangen bij het spoor. Hier kruisen de langzaam verkeerroutes en routes voor gemotoriseerd verkeer. Voor het langzaam verkeer wordt vooral ingezet op het verbeteren van de oost-west verbindingen. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen een noordelijke oost-west verbinding en een zuidelijke oost-west verbinding. De zuidelijke oostwest verbinding is bedacht via een interwijkverbinding ter hoogte van het huidige station (zie figuur uit GVVP op aanliggende pagina).

Regionale mobiliteit verbinding tussen oost en west. In het GVVP worden daarom maatregelen benoemd om de rotondes Weidsteeg – Rijksstraatweg en Wethouder Schoutenweg - Erasmusweg her in te richten naar een doorgaande voorrangsrichting. Één en ander ter ontlasting van het Tunnelweg tracé. Dit zal naar verwachting ook een weerslag hebben op de inrichting van het Tunnelwegtracé.

De provincie Gelderland werkt met partners samen aan een netwerk van hoogwaardige fietsroutes. Tussen Zaltbommel en Den Bosch wordt een hoogwaardige fietsroute aangelegd. Tussen Culemborg en Houten wordt deze verkend inclusief een brug over de Lek. Daarnaast legt de provincie een vrijliggend fietspad aan tussen Culemborg en Geldermalsen. Tussen Houten en Utrecht ligt al een hoogwaardige fietsroute. Partners uit de regio pleiten voor het completeren van een hoogwaardige fietsroute tussen Den Bosch en Utrecht en tussen Ochten, Tiel en Utrecht. Beiden lopen via de gemeenten Geldermalsen, Culemborg en Houten. Het station wordt ontsloten door 2 regionale bus routes van en naar respectievelijk Vianen en Tiel, en twee zogenaamde scholieren lijnen van en naar respectievelijk Lienden en Leerdam. Voor al deze lijnen vormt station Culemborg het eindstation.

Van belang voor het succes van langzaam verkeerverbingen is ook de aantrekkelijkheid van de route. Onderzoek wijst uit dat de fietstijdbeleving sterk afhankelijk is van deze aantrekkelijkheid. De aantrekkelijkheid blijkt vaak nog belangrijker dan snelheid en afstand.

Lijn 146 verzorgt een route van Vianen, via Hagestein en Everdingen, naar Culemborg. Culemborg kent 5 haltes binnen de bebouwde kom. Deze 20 minuten durende rit wordt met een frequentie van circa 1 maal per uur uitgevoerd.

De wegenstructuur van Culemborg is gevormd als een kam met als doelstelling lokaal gemotoriseerd verkeer in oost-west richting zo veel mogelijk via de tanden af te leiden naar de N320. Vanwege de huidige inrichting van de wegen en het doortrekken van de Wethouder Schoutenweg (zie ook kaart volgende pagina) in zuidelijke richting vervult de as Weidsteeg – Stationssingel - Wethouder Schoutenweg onbedoeld een, in verkeerpsychologische zin, als logischer ervaren

Lijn 46 verzorgt een route van Tiel, via Kerk Avezaath, Erichem, Buren, Asch, Zoelmond en Beusichem, naar Culemborg. Culemborg kent 5 haltes binnen de bebouwde kom. Deze 42 minuten durende rit wordt met een frequentie van circa 1 maal per uur uitgevoerd. 21

INTEGRALE VISIE STATIONSOMGEVING CULEMBORG

21

Lijn 641 is een scholierenlijn van Culemborg naar Lienden, 2 ritten ’s morgens van Lienden naar Culemborg en 3 ritten ’s middags van Culemborg naar Lienden, een rit van ongeveer 45 minuten.

Erasmusweg en vervolgens via de parallel aan de N320 gelegen Beesdseweg richting de P+R westzijde gestuurd.

Lijn 650 is een scholierenlijn van Culemborg naar Leerdam, 1 rit ’s morgens van Leerdam naar Culemborg en 2 ritten ’s middags van Culemborg naar Leerdam, een rit van ongeveer 35 minuten. Voor de regionale en lokaal onbekende automobilist is de routering naar het station niet eenduidig. Automobilisten vanuit met name noordoostelijke richting bereiken, gestuurd door hun navigatie of lokale kennis, veelal via de Rijksstraatweg en vervolgens over het kantorenpark en langs de onderwijslocatie, de stationsomgeving. Om vervolgens, in geval de P+R capaciteit aan de oostzijde vol is, via de Tunnelweg zich verplaatsen naar de P+R aan de westzijde. Hiermee blijft de capaciteit van de directe afslag van de N320 aan de zuidzijde van het spoor onderbenut en leidt de verspreide ligging van de P+R voorzieningen tot onduidelijkheid, onnodige verkeersbewegingen en potentieel onveilige situaties. Voor de automobilist uit zuidelijke richting ontbreekt een dergelijke directe verbinding. Deze wordt via een directe aansluiting bij de

INTEGRALE VISIE STATIONSOMGEVING CULEMBORG

22

Gezien de lange termijn voordelen, maar ook het verkeerspsychologische effect van niet te hoeven wachten, wordt voor deze aansluiting een rotonde geadviseerd ter hoogte van de huidige, enkelzijdige aansluiting in de N320.

Culemborg in regionaal perspectief

23

INTEGRALE VISIE STATIONSOMGEVING CULEMBORG

Mobiliteitsgedrag en -transitie De komende decennia zal ons mobiliteitsgedrag verder veranderen. Het verdichten van de stad ten behoeve van wonen, vereist dat er efficiënt met ruimte en middelen wordt omgesprongen. Daarin past geen beeld van een privé auto die 80% van de tijd onbenut de schaarse parkeerplekken bezet. Datzelfde geldt voor stallingsruimte voor fietsen, waarbij de inefficiënte stapeling van zowel privé fietsstalplekken als deelfietsstalling moet worden voorkomen. Efficiëntie ontstaat als inkomende en uitgaande stromen aan elkaar verbonden worden. Wat weer beter mogelijk is als diverse gebruikersgroepen aan elkaar verbonden worden. Waar nu vaak nog een focus ligt op bezit, zal de focus meer en meer verschuiven naar gebruik. MaaS sluit aan bij een ontwikkeling die al gaande is: vooral de jongere consument vindt bezit, zoals een eigen auto, minder belangrijk (I&W). Hierdoor neemt de flexibiliteit in modaliteitsgebruik toe en kan – afhankelijk van de omstandigheden - de reis op maat worden ingericht. Dit betreft zowel een toename in het gebruik van gedeelde mobiliteit als het gebruik van faciliteiten tijdens de reis. De verwachting is dat we (nog meer) afstappen van de continue reis van vertrekpunt naar aankomstpunt, maar de reis combineren met afspraken, beeldschermvergaderingen, ophalen van een pakketje of simpelweg boodschappen doen.

INTEGRALE VISIE STATIONSOMGEVING CULEMBORG

Digitale tools zullen ons steeds meer en beter in staat stellen onze reis zo efficiënt mogelijk in te richten; bijvoorbeeld wanneer even een trein te wachten en de drukte nuttig te omzeilen door even dat rapport door te nemen, wat alternatieve reistijden zijn bij gebruik andere modaliteiten of de melding van vertraging en dat we ons dus minder hoeven te haasten of nog even kop koffie kunnen nemen of dat telefoontje kunnen plegen. We moeten derhalve rekening houden met ruimtebeslag en een leefbare, gezonde stad. De historische impuls om de automobilist op de eerste plek te zetten in en rond de hub, verdwijnt. Voetganger en fietser krijgen als gezonde en best in te passen mobiliteit de meeste ruimte. De actieradius van fietsers zal sterk toenemen door een nog bredere inzet van e-fietsen. Vervolgens wordt ruimte gegeven aan collectieve voorzieningen als OV en deelmobiliteit in alle mogelijk (nieuwe) vormen. Hierbij ligt de nadruk op elektrisch gedreven, lokaal uitstootloze mobiliteit. De rij wordt gesloten met de privé- auto, die feitelijk onderaan de ladder staat. Kanttekeningen zijn dat (1) uiteraard bereikbaarheid voor minder validen te allen tijde gegarandeerd blijft en (2) vanwege de regionale hub functie de P+R een directe link met het provinciale wegennet vereist, zonder hinder of onveilige situaties te veroorzaken.

24

Collectivering is dus key. Samenvoegen van auto’s, fietsen, parkeerplaatsen, stallingsplekken, maar zelfs ook werkvoorzieningen e.d. maakt het mogelijk om de benuttingsgraad (aantal gebruikers per functie in de stationsomgeving per dag) zo hoog mogelijk te krijgen. Daarmee blijft het aanbod op peil terwijl het ruimtebeslag afneemt ruimte ontstaat voor prettig wonen, werken en verblijven, en de gewenste reuring wordt gecreëerd.

UITWERKING AMBITIES: ONTWERPRICHTLIJNEN

rbedrijven ligt bij traditionele tes en P&R. Deze mobiliteitshubs en overstap tussen even aan de bereikbaarheids- en elijk om het succes op bredere et alleen betrekking op het aantal rzieningen op de locaties (zie ook a aangeboden diensten op deze e partijen; aanbieders van , pakketdiensten, etc. Voor de n te worden gemaakt met ekkelijk aanbod voor de klant op ntwoordelijk is voor welk worden gerealiseerd, en worden spraken is een gezamenlijke

bied van regionale bereikbaarheid ie zowel wegbeheerder als eze verantwoordelijkheid biedt de en te sturen op het om hubs. In concessies voor het INTEGRALE VISIE STATIONSOMGEVING CULEMBORG aken met openbaar vervoer de diensten, het delen van

Mobiliteits hubs

Traditionele knopen Als wegbeheerder ligt de taak bij de provincie om mobiliteitshubs langs provinciale wegen te ontsluiten of zelf te initiëren. Met name de wijze waarop hubs ontsloten worden voor andere modaliteiten zal in grote mate 26 het succes van hubs bepalen. Daar waar de ontsluiting van hubs of haltes voor het openbaar vervoer de rol van gemeenten raken verandert de rol van

Drempelloze regionale hub

Voorrang voor duurzame mobiliteit

De regionale hub moet naadloos aansluiten bij de behoefte van de reiziger en geen barrières opwerpen bij de wisseling in modaliteiten. Dit stelt eisen aan de inrichting, vormgeving en bewegwijzering in en rond het station. Zo moeten door logische ordening en vormgeving de reizigers bijna intuïtief zijn/haar weg, richtingen en bestemmingen vinden, publieke modaliteiten zo dichtbij mogelijk worden gesitueerd, en gebruik zo simpel mogelijk.

We maken een onderscheid in herkomst en bestemmingen van reizigers, waarmee we sturen in de gewenste modaliteiten.

Dit betekent onder meer dat deelmodaliteiten een voorrangspositie in stallingen krijgen. Dit maakt het niet alleen eenvoudig voor de aankomende reiziger; het biedt de vertrekkende reiziger die van deze faciliteiten gebruik maakt, voordelen. Ook werkt de deelmobiliteit (leen- en ruildynamiek) positief op de benodigde laadinfrastructuur voor e-mobiliteit.

Door voldoende hoogwaardige fietsenstalling te realiseren, proberen we de transitie van (privé-) auto naar (e-)fiets en (e-)deelfiets een impuls te geven. De vereiste van een veilige, overdekte en afdoende laadfaciliteit vullen we in.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Culemborg&id=1287d18e-c06f-4543-9af7-069c0f795620