CConstaterende datCulemborg
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Omgevingsvisie Culemborg 2040 _1548899

Raadsvergadering 19 september 2024, gemeente CulemborgBij agendapunt: Herstel Omgevingsvisie25.788 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Om dit te bereiken willen we in de aanloopstraten ruimte geven aan functieverandering van gebouwen. Dat zal grotendeels functieverandering van winkels/ bedrijvigheid naar wonen zijn. Wel vraagt deze verandering om goede inpassing met zorg voor parkeren, eigen buitenruimte en voorkomen van geluidsoverlast. ] We willen een betere aansluiting tussen de aanloopgebieden en het centrum. Daarbij streven we ernaar dat de hele route aantrekkelijk is om doorheen te lopen. ] Bij initiatieven in de binnenstad letten we erop dat de kenmerken van de binnenstad (ons erfgoed) intact blijven. Onderhoud van het cultureel erfgoed is essentieel. ] Voor de monumentale kerken in de binnenstad faciliteren we conform de bestaande kerkenvisie een transformatie naar andere functies. ] Programmering en marketing van activiteiten in samenwerking met cultuurorganisaties is nodig om de binnenstad de levendigheid te geven waar inwoners om vragen.

Een bereikbare binnenstad, toegankelijk voor iedereen We zetten in op een binnenstad die voor iedereen bereikbaar en toegankelijk is. Dit betekent dat mensen met onder meer de auto, het openbaar vervoer, de fiets en te voet toegang moeten hebben tot de binnenstad. Alleen niet overal en niet in dezelfde mate. We zetten in op vormen van vervoer zoals wandelen, fietsen, openbaar vervoer, deelmobiliteit en verkleinen de rol van de auto. Dit doen we onder andere door het inzetten op het verbeteren van fietsverbindingen. Daarnaast sturen we erop dat het aantal parkeerplaatsen in/rond het centrum niet structureel toeneemt. Gebundeld parkeren draagt bij aan het doel om de binnenstad autoluw te maken en bereikbaar te houden. Voor inwoners die slecht ter been zijn en daardoor in grote mate afhankelijk zijn van de auto moet het mogelijk blijven om dichterbij in de binnenstad te komen. Het blijft verder nodig om voorraad naar winkels en horeca te brengen. De oude structuren in het centrum zijn echter niet geschikt voor de grote vrachtauto’s die nu dagelijks voorraad brengen naar winkels

Omgevingsvisie Culemborg | 4 Onze koers richting 2040

28

en horecagelegenheden. Er is sprake van overlast en er zijn aandachtspunten op het gebied van verkeersveiligheid en trillingen (mogelijke schade aan monumenten). We willen dit voorkomen door meer gebruik te maken van centrale locaties, kleinere voertuigen en elektrisch vervoer.

Een groene en sociale binnenstad We werken aan het verder verduurzamen van de binnenstad. We willen zorgen voor meer energieopwek en het terugdringen van de warmtevraag. We besteden daarbij extra aandacht aan de grote groep monumenten en gezichtsbepalende panden. We blijven ons inzetten van op het behoud en de verbetering van ons cultureel erfgoed. Ook werken we aan een binnenstad die veel groener en klimaatbestendig ingericht wordt. We kiezen voor meer bomen en planten in de binnenstad, zodat de binnenstad groener wordt dan nu het geval is. Daarmee stimuleren we stadsnatuur die ook zorgt voor lagere temperaturen in de stad tijdens hitte in de zomer. We kiezen voor voldoende plekken waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten zodat ook de binnenstad bijdraagt aan een sociaal netwerk voor iedereen. Daarbij is het streven om gebruik te maken van de bijzondere gebouwen die we al hebben, zoals de molen, de kerken en het Weeshuismuseum.

4.2.4 Met wie en met welke middelen gaan we onze reisdoelen halen? Samenwerking We werken in het Collectief Centrum Culemborg samen met ondernemers, vastgoedeigenaren en bewoners. Het doel is een vitale, levendige en aantrekkelijke binnenstad die dagelijks mooier wordt en waar Culemborgers trots op kunnen zijn. Deze kenmerkt zich door het cultuurhistorische karakter, een goed voorzieningenniveau en een aanvaardbaar woon-, werk- en leefklimaat. We willen samen met vervoerders en ondernemers een plan van aanpak opstellen om de bevoorrading in het centrum op een andere wijze in te vullen.

Middelen We hebben al een aantal afspraken met elkaar gemaakt en vastgelegd. ] Regieplan binnenstad. ] Kerkenvisie: in de kerkenvisie willen we, onder voorwaarden, ruimte bieden aan nieuwe functies. ] GVVP: we hanteren de maatregelen en keuzes in lijn met het GVVP. ] Horeca-, detailhandel- en evenementenbeleid We voeren de komende jaren aan de hand van het Regieplan binnenstad grotere projecten uit om gastvrije entrees van de binnenstad in te richten. We kijken samen hoe storende elementen aangepakt kunnen worden en hoe routes aantrekkelijker kunnen worden. Daarvoor zullen inrichtingsmaatregelen worden opgenomen om bestrating, groen, wandelpaden en fietsparkeren meer kwaliteit te geven en klantvriendelijker te maken. De toepassing van mooie materialen geeft de binnenstad zo als geheel een uitstraling die de historische binnenstad van Culemborg verdiend.

Omgevingsvisie Culemborg | 4 Onze koers richting 2040

29

4.3 Wonen voor iedereen, stedelijk groen en leefbaarheid

In Culemborg wonen bijna 30.000 inwoners. Het overgrote deel van deze inwoners woont in de verschillende woonbuurten, de rest woont in het buitengebied. De woonbuurten zijn de plekken waar inwoners een groot deel van hun tijd verblijven. Om prettig te wonen zijn niet alleen de woningen zelf belangrijk, maar ook de directe omgeving van de woningen.

4.3.1 Kwaliteiten die we willen koesteren Culemborg is een fijne stad om te wonen. Het overgrote deel van de inwoners geeft aan hier prettig te wonen en waardeert de aanwezigheid van voldoende voorzieningen, de historische uitstraling van de binnenstad, de bereikbaarheid en de aantrekkelijkheid van het buitengebied. Geen gebied of buurt is hetzelfde. En als we met een ruimtelijke opgave of een ruimtelijk thema aan de slag gaan, is het belangrijk om gebiedsgericht te werken. Dat is maatwerk. Elk gebied heeft zijn eigen identiteit, met eigen sterktes en zwaktes die vragen om een eigen inkleuring. Met gebiedsgericht werken streven we ernaar om beter aan te sluiten op de kenmerken en behoeften van bewoners en gebruikers. Daarom hanteren we in Culemborg een indeling in gebieden, waarbij voor ieder gebied de unieke kenmerken zijn beschreven. We onderscheiden 11 verschillende gebieden, dat zijn: ] Buitengebied West ] Buitengebied Oost ] Bedrijventerrein Pavijen ] Transformatiegebied Pavijen ] Hooge Prijs, Landzicht, Goilberdingen en Achter de Poort ] Parijsch ] Bloemenbuurt, Oranjebuurt en De Hond ] Lanxmeer ] Voorkoop en Terweijde ] Westerkwartier, Nieuwstad en Achter ‘t Zand ] Binnenstad en de Dreven Culemborg kent in de CBS methodiek twee wijken (Culemborg West en Oost) en 20 buurten. Nu is de gemiddelde Nederlandse wijk veel groter is dan de buurten die we in Culemborg kennen.

In de Omgevingsvisie is het werken met twee wijken te grofmazig en 20 buurten te fijnmazig. Daarom werken we met een clustering van buurten in de bovengenoemde gebiedsindeling. De deelgebieden zoals het buitengebied, de binnenstad en het bedrijventerreinen komen aan bod in de themahoofdstukken van deze Omgevingsvisie. Voor de overige woonbuurten is hieronder nog een extra beschrijving toegevoegd.

Omgevingsvisie Culemborg | 4 Onze koers richting 2040

30

F I GU U R 4 - 2 K A A RT M ET DEELGEB IEDEN CULEMB O R G (BRON : AN TEA G ROU P, 2023)

Culemborg kent in de CBS methodiek twee wijken (Culemborg West en Oost) en 20 buurten. Nu is de gemiddelde Nederlandse wijk veel groter is dan de buurten die we in Culemborg kennen. In de Omgevingsvisie is het werken met twee wijken te grofmazig en 20 buurten te fijnmazig. Daarom werken we met een clustering van buurten in de bovengenoemde gebiedsindeling. De deelgebieden zoals het buitengebied, de binnenstad en het bedrijventerreinen komen aan bod in de themahoofdstukken van deze Omgevingsvisie. Voor de overige woonbuurten is hierna nog een extra beschrijving toegevoegd.

Omgevingsvisie Culemborg | 4 Onze koers richting 2040

31

Buurten Hooge Prijs, Landzicht, Goilberdingen en Achter de Poort

De buurten Dijkzicht, Molenzicht (samen Goilberdingen), Hooge Prijs, Achter de Poort en Landzicht onderscheiden zich van de aangrenzende woonbuurt Parijsch in het westen van Culemborg voornamelijk door het bouwjaar. Achter de Poort vormde de eerste woonbuurt die aan de westzijde van het spoor is ontwikkeld (jaren ‘50 van de vorige eeuw). In deze buurt hebben ook al de eerste herstructureringsprojecten plaats gevonden. De resultaten van de leefbaarheidsmonitor laat zien dat de leefbaarheid in Achter de Poort onder druk staat. Het verbeteren van de veiligheid is in Achter de Poort een aandachtspunt. Dijkzicht, Molenzicht en Landzicht zijn relatief nieuwere ruim opgezette woonbuurten gebouwd in de jaren ‘80 en ‘90. De inwoners van deze buurten vormen een goede afspiegeling van het gemiddelde van Culemborg. De buurten bestaan voornamelijk uit eengezinswoningen waarbij het aandeel huurwoningen met name in Achter de Poort te vinden is.

Parijsch

Parijsch vormt de laatste uitbreidingsbuurt aan de westzijde van Culemborg. Parijsch is vanaf de jaren ’90 ontwikkeld tot een woonbuurt met voorzieningen (winkelcentrum, kantoren sportvoorzieningen). De leefbaarheid van Parijsch scoort hoog in de leefbaarheidsmonitor. In de buurt is een ruime groenstructuur aanwezig, bevinden zich woningen in het duurdere segment en gaat het de inwoners economisch gezien voor de wind. In Parijsch zuid worden de komende jaren nog ongeveer 400 woningen gebouwd. Een deel van de buurt wordt verwarmd door een warmtenet waarop ongeveer 1800 woningen zijn aangesloten. Aan de west- en noordzijde wordt Parijsch begrensd door het buitengebied en de uiterwaarden (onderdeel van de Hollandse Waterlinies). Dit versterkt het gevoel van het wonen in een groene natuurlijke buurt.

Omgevingsvisie Culemborg | 4 Onze koers richting 2040

32

Bloemenbuurt, Oranjebuurt en De Hond

De noordoostelijke woonbuurten Bloemenbuurt, Oranjebuurt en De Hond zijn drie karakteristieke authentieke Culemborgse buurten met bijna 1500 woningen. De Oranjebuurt en de Bloemenbuurt vormden de eerste uitbreidingswijken van Culemborg buiten het centrum. Binnen deze drie geclusterde buurten onderscheidt De Hond zich door het grotere aandeel ouderen en het grote aantal (relatief duurdere) koopwoningen. Gemiddeld genomen zijn de inwoners zeer tevreden over hun buurt. Opvallend is het grotere aantal zorgvoorzieningen dat in deze buurt is gevestigd. In de Hond zal het voormalige tuincentrum van Van de Hurk worden getransformeerd naar een nieuwe woonbuurt.

Lanxmeer

Grote delen van Lanxmeer worden nationaal en internationaal gezien als het (eerste) voorbeeld van het zelf ontwikkelen van een duurzame “ecowijk”. Lanxmeer is bedacht als een buurt: ] waar mensen bij hun omgeving betrokken zijn en mee vorm kunnen geven aan hun eigen bestaan ] waar oplossingen voor milieuvraagstukken zichtbaar zijn en gezonde ecosystemen kunnen ontstaan ] waar meer bewuste leefstijlen kunnen ontstaan Met een groep experts uit verschillende vakgebieden is het idee uitgewerkt tot een stedenbouwkundige plan. Het ontwerp is gericht op samen leven, er is ruimte voor wonen, werken, leren, recreëren en voedsel verbouwen, de bebouwing is innovatief en meervoudig duurzaam. Een wijk waarin vanaf het eerste uur hoge ambities worden nagestreefd op het gebied van cultuurhistorie, landschap, water, energie, gebruik van bouwmaterialen, mobiliteit, samenleven en bewonersparticipatie bij de ontwikkeling en het beheer. Andere delen van Lanxmeer worden qua inrichting, samenleven en beheer in hoge mate beïnvloed door het oorspronkelijke concept.

Omgevingsvisie Culemborg | 4 Onze koers richting 2040

33

Lanxmeer telt inmiddels 300 huishoudens waarvan er vele samenwerken in de gezamenlijke tuin van hun hof, in het beheer van het openbaar groen, in het delen van auto’s, in de opwekking van duurzame energie en in de ontwikkeling van stadsboerderij Caetshage aan de oostzijde van de Rijksstraatweg. Lanxmeer wordt begrensd door de N320, de Rijksstraatweg (incl. Caetshage), de Meerlaan en de spoorlijn Utrecht – Den Bosch. Lanxmeer bestaat voornamelijk uit eengezinswoningen en omvat een aantal utiliteitsgebouwen (kantoren en scholen, zwembad en binnenkort een moskee). In het hart van Lanxmeer wordt drinkwater gewonnen. Verbonden aan de winning van drinkwater is het lokale coöperatieve warmtenet van Thermo Bello gerealiseerd. Lanxmeer omvat een aantal ontwikkellocaties waar de komende jaren nog ruim 300 woningen, met name appartementen, gebouwd gaan worden. Voor wat betreft de inrichting, het samenleven en het beheer wordt de planvorming van dit gebied beïnvloed door het oorspronkelijke concept (‘familie van’).

Voorkoop en Terweijde

Voorkoop en Terweijde vormen in het zuidoosten van Culemborg een belangrijk woongebied. Beide buurten zijn gebouwd in de jaren ’70 en ’80 van de vorige eeuw. Grenzen van de buurten zijn de N320, het buitengebied oost, de Weidsteeg en de Rijkstraatweg. De buurt heeft in 2023 bijna 8.000 inwoners en ruim 3500 woningen. Dit is een kwart van de bestaande woningvoorraad in Culemborg. Ruim de helft van de woningen zijn huurwoningen. De gemiddelde woningwaarde ligt onder het gemiddelde van Culemborg. De buurt bevat een aantal belangrijke voorzieningen zoals het sportpark Terweijde, de sporthal Interwey, wijkcentrum Salaamander (centraal gelegen), Kinderboerderij de Heuvel, wooncentrum De Driestad, winkelcentrum Chopinplein en een grote middelbare school (KWC). Terweijde en Voorkoop worden van elkaar gescheiden door een groene buffer: de Parkstrook. De buurt heeft een grote diversiteit aan inwoners, jong en oud, gezinnen en alleenstaanden, geboren in Nederland en met een migratieachtergrond.

Omgevingsvisie Culemborg | 4 Onze koers richting 2040

34

Westerkwartier, Nieuwstad en Achter ‘t Zand

De buurten Achter ’t Zand, Westerkwartier en Nieuwstad liggen tegen het historische centrum (de binnenstad) aan. De westgrens van deze buurt wordt gevormd door de spoorlijn Utrecht – Den Bosch. De buurt kenmerkt zich door de aanwezigheid van de singels, de jachthaven, de Ronde Haven en de Lek. Dit zijn wat oudere buurten waarbij op sommige locaties herstructurering (sloop/nieuwbouw) heeft plaatsgevonden. Daardoor is het een zeer diverse buurt qua woningen. Het Veerweggebied kent vele functies als jachthaven, bedrijfs- en woongebied. Maar het Veerweggebied biedt ook ruimte aan diverse (sport)verenigingen). Het Veerweggebied heeft ontwikkelmogelijkheden om het centrum meer aan de Lek te verbinden, maar het gebied kent ook uitdagingen in de vorm van historische bodemverontreiniging en de ligging buiten de dijk.

Beheer Een groot deel van de hiervoor beschreven woonbuurten verkeren in een zogenaamde beheerfase. Er vinden geen grote ruimtelijke ontwikkelingen meer plaats. Belangrijke aandachtspunten voor de toekomst zijn de opgaven om de buurten duurzamer te maken (energiebesparing en warmtetransitie), meer klimaatbestendig te maken (vergroening, ontstening, waterberging) en de leefomgevingskwaliteit te behouden en te verbeteren. In sommige buurten speelt ook zeer nadrukkelijk het verbeteren van de sociale leefbaarheid/ veiligheid.

Transformatiegebied Pavijen

Onder de titel ‘Stationsomgeving’ is in de afgelopen periode het grootste programma gestart dat in de komende 10-20 jaar in Culemborg wordt uitgevoerd; de omvorming van het oudste deel van bedrijventerrein Pavijen naar een nieuwe woonomgeving. In totaal worden in de Stationsomgeving tot ongeveer

Omgevingsvisie Culemborg | 4 Onze koers richting 2040

35

2032 zo’n 2.000 woningen gerealiseerd. Tot 2040 bestaat de kans dat er nog eens 1.000 woningen bijkomen. In de Stationsomgeving werken we aan de toekomst van Culemborg. We maken een wijk met een duurzame en levendige woon- en werkomgeving waar de identiteit van de creatieve maakindustrie voelbaar is en blijft. Een wijk waar Culemborgers een passende woning kunnen vinden en gezond en prettig samen kunnen leven. Het hart van de wijk wordt gevormd door een modern multifunctioneel station. Met deze ontwikkeling versterken we de duurzame bereikbaarheid van onze stad en verbeteren we de verbinding tussen het Rivierenland en de Randstad. In de Stationsomgeving komen verschillende ambities bij elkaar op het gebied van wonen, mobiliteit, duurzaamheid, klimaat, economie, werkgelegenheid en onderwijs. Door diverse onafhankelijke ontwikkelingen is er in korte tijd een momentum ontstaan dat Culemborg de kans biedt veel van deze opgaven en ambities een plek te geven. De doelen die we met deze ontwikkeling willen realiseren zijn: ] ] ] ] ] ]

Een gemengde wijk,die aansluit bij de Culemborgse woningvraag, met een nadruk op woningen voor een en tweepersoonshuishoudens. Betere verbinding tussen Oost en West Culemborg. Het realiseren van een levendige nieuwe stadswijk met een eigen identiteit. We zetten in op het stimuleren van ontmoeten, samenleven en samen delen. In de nieuwe wijk maken de bewoners als vanzelfsprekend meer duurzame keuzes voor hun bewegingen. De nieuwe wijk zal tijdens de gebruiksfase netto geen CO2 uitstoten. Aandacht voor circulariteit, biodiversiteit en klimaatadaptatie. We willen de werkgelegenheid behouden en de belangen van de Culemborgse bedrijven duurzaam waarborgen

Ruimtelijke verkenning Samen met NS, ProRail en de provincie Gelderland heeft de gemeente Culemborg een ruimtelijke verkenning gedaan naar het station en de omgeving. De verkenning laat zien hoe het huidige station kan worden ontwikkeld tot een toekomstbestendige regionale OV-hub en een levendige woonwijk, gericht op het OV en duurzame mobiliteit. In de wijk is naast de woningen ook ruimte voor bedrijvigheid en andere voorzieningen, zoals onderwijs. Ook ontstaat de mogelijkheid voor een betere verbinding tussen Oost en West Culemborg. De Stationsomgeving van Culemborg wordt een duurzame, eigentijdse en stedelijke nieuwe wijk die zich voegt in de bestaande stad.

Groen en water De spoordijk wordt versterkt als groene, centrale as door Culemborg. De huidige P+R op het talud vormt daarin als een toekomstig Stationspark een belangrijke schakel. Het slagenlandschap wordt de drager van de ruimtelijke structuur van Pavijen. Bouwblokken krijgen groene, luwe binnenwerelden. Karakteristieke bebouwing in het gebied blijft zo mogelijk behouden als industrieel erfgoed.

Omgevingsvisie Culemborg | 4 Onze koers richting 2040

36

Gebieden In de Stationsomgeving zijn kansen ontstaan voor het invullen van de grote woningbouwbehoefte en voor de realisatie van een eigentijds en aantrekkelijk stadsdeel. Deze kansen worden verzilverd in de gebieden rondom het station. Pavijen I ondergaat een stapsgewijze omvorming naar woningbouw. Collectiviteit, deelvoorzieningen, autoluwheid en duurzaam bouwen zijn de kernkwaliteiten. In Fase 1, wordt tot circa 2032 een deel van het gebied aan de stationszijde ontwikkeld. Het achterste deel aan de Randwegzijde is Fase 2 die voorlopig niet zal transformeren naar woningbouw. Dit onderzoeken we wanneer de eerste fase richting voltooiing gaat. Het deelgebied Spoorzone West vormt een belangrijke schakel in het gebied. In dit gebied komt een grote nieuwe P+R in een gebouwde voorziening. Rondom de P+R komt een intensief woningbouwprogramma met onder meer een supermarkt. Aan de oostkant van het spoor komt minder doorgaand verkeer. Met goed ingepaste projecten maken we een aantrekkelijke overgang van het hoogstedelijke naar het kleinschaligere karakter van de aangrenzende wijken.

Station We onderzoeken hoe we het station kunnen verbeteren met een voldoende brede onderdoorgang voor voetgangers en fietsers, met nieuwe perrons en opgangen. Ook zetten we in op één centrale gebouwde P+R aan de westzijde. Bij het station komen uitstekende voorzieningen voor fietsparkeren. Over deze ontwikkelingen maakt de gemeente aparte afspraken met het Rijk (via ProRail), de Provincie en NS. De ruimte rondom het station richten we opnieuw in. Functioneel, maar met karakter: je komt ècht aan in Culemborg. De gemeente onderzoekt de mogelijkheden om de bus te verplaatsen naar de westzijde.

Verkeersstructuur en mobiliteit De verkeersstructuur van Culemborg wordt veiliger, robuuster en duurzamer. Fiets- en wandelverbindingen naar het station en naar de binnenstad worden sterk verbeterd. Door een herinrichting van de Ovonde-Tunnelweg en een nieuwe aansluiting op de provinciale weg zal er minder lokaal verkeer door Culemborg zelf rijden. Het lokale autoverkeer zal meer gebruik maken van de Provinciale weg waarmee autoverkeer in Culemborg zelf afneemt. In de Stationsomgeving parkeert men in centrale parkeergebouwen op korte loopafstand van de woning. De inrichting van de nieuwe wijk verleidt bewoners om vaker te kiezen voor de fiets, trein of deelauto in plaats van een eigen auto te bezitten. De aansluiting van Pavijen op de Wethouder Schoutenweg wordt zo ontworpen dat fietsverkeer en autoverkeer zoveel mogelijk gescheiden worden.

Basisprincipes Voor de ontwikkeling als geheel is een set basisprincipes vastgelegd om duidelijk te maken waar we heen willen met de ontwikkeling. De basisprincipes gaan in op het woonmilieu, woningbouw, bereikbaarheid/ mobiliteit en duurzaamheid. Deze basisprincipes vormen een praktische uitwerking van de algemene doelen voor het gebied.

Omgevingsvisie Culemborg | 4 Onze koers richting 2040

37

Fasering In de ontwikkeling van de Stationsomgeving blijft er ruimte om variabel te zijn in losse ontwikkelingen. De gemeente maakt onderscheid in vier verschillende ontwikkelcategorieën. In Fase 2 is er de komende 10 jaar in principe geen sprake van ontwikkeling naar woningbouw. In gebieden met versnipperd eigendom zal de gemeente voornamelijk een afwachtende houding aannemen. In de overige gebieden zal de gemeente actief met grondeigenaren in gesprek proberen te komen om ontwikkeling tot woningbouw te stimuleren of actief proberen gronden te verwerven. Ontwikkelingen moeten tenminste een minimale maat hebben van een volledig bouwblok om een goed leefklimaat te garanderen. De gemeente ondersteunt tijdelijke culturele en/ of maatschappelijke activiteiten in de transitiefase (placemaking) die het gebied levendig en bekend maken.

4.3.2 Wat gaan we onderweg tegenkomen? Meer inwoners en vraag naar meer woningen Culemborg heeft in 2023 bijna 30.000 inwoners. De verwachting is dat de bevolking van Culemborg richting 2050 met 10% of meer groeit. We zien ook andere ontwikkelingen die zorgen voor vraag naar meer woningen. Zo worden we steeds ouder en blijven ouderen steeds langer in hun eigen huis wonen. Verder neemt het aantal huishoudens toe. Dit komt doordat huishoudens in omvang steeds kleiner worden (er zijn gemiddeld minder mensen per huishouden). Zo kiezen meer inwoners ervoor om alleen te wonen of zijn alleenstaand als gevolg van een scheiding of het overlijden van een partner. Waar kunnen en willen we nieuwe woningen bouwen en wat betekent de vraag naar extra woningen voor bestaande buurten? Hoe zorgen we ervoor dat inwoners in Culemborg een wooncarrière kunnen maken in de stad (oftewel in alle levensfasen een geschikte woning kunnen vinden) en hier oud kunnen worden? De woningbehoefte wordt regelmatig bepaald. In 2022 is op basis van alle ontwikkelingen bepaald dat er in Culemborg tot 2030 2.000 extra woningen nodig zijn. Naar verwachting stijgt die behoefte richting 2040 met nog eens 1.000 extra woningen. Na 2050 vlakt de groei af.

Veel opgaven in beperkt beschikbare ruimte Het bouwen van woningen gaat over de ontwikkeling van (nieuwe en bestaande) buurten en niet alleen over het bouwen van de huizen zelf. Hierbij komen veel onderwerpen samen die ervoor zorgen dat we een prettige woonomgeving realiseren. Onderwerpen als groen, verkeer, sociale samenhang, duurzaamheid, de warmtetransitie, onderwijs, ontmoeting, spelen en zorg zijn in de buurten allemaal aan de orde. Er is slechts beperkte ruimte beschikbaar. Dat betekent dat we niet alles naast elkaar kunnen realiseren, maar dat we de beschikbare ruimte steeds vaker voor meerdere functies moeten gebruiken, ook wel meervoudig ruimtegebruik genoemd. Denk aan gestapelde bouw met meerdere functies (wonen boven werken), gezamenlijke (en gedeelde) parkeerplaatsen, groen en water dat bijdraagt aan bijvoorbeeld recreatie, biodiversiteit, ontmoeting en/ of hittebestendigheid. Denk ook aan flexibel bouwen, waarbij de mogelijkheid blijft bestaan om een gebouw te benutten voor een andere functie (bijvoorbeeld een kantoorgebouw voor woningen). Ook kan besloten worden niet alle onderwerpen in een bepaalde wijk

Omgevingsvisie Culemborg | 4 Onze koers richting 2040

38

de hoogste prioriteit te geven (denk aan minder recreatieve onderdelen wanneer nieuwe woningen zich dicht bij een grote speelplek bevinden) of kan gekozen worden voor snelle woonoplossingen met een tijdelijk karakter (zoals flexwoningen die verplaatsbaar, stapelbaar, schakelbaar of splitsbaar zijn).

4.3.3 Onze reisdoelen en keuzes die we daarbij maken We zetten in op een prettige en veilige en betaalbare woonomgeving We ontwikkelen de stad door aandacht te hebben voor alle aspecten die zorgen voor een prettige woonomgeving. Denk aan diversiteit van woningen, voorzieningen, kwaliteit van de openbare ruimte, meervoudige duurzaamheid, ontmoetings- en bewegingsplekken. We gebruiken onze ruimte voor meerdere doelen die bijdragen aan een prettige stad. We noemen dit meervoudig duurzaam bouwen. We zorgen er bij nieuwe ontwikkelingen (nieuwbouw en herstructurering) voor dat deze bijdragen aan de ambities op het gebied van duurzaamheid en klimaatbestendigheid. Bijvoorbeeld op het gebied van opwekking van duurzame energie, hittebestendigheid van de stad, toename van biodiversiteit en/ of ruimte voor wateropvang. We zetten erop in dat we binnen de looptijd van de Omgevingsvisie zo veel als mogelijk circulair bouwen, natuurinclusief bouwen en biobased bouwen. Hierbij denken we aan gebruik van circulaire en biobased materialen, het voorkomen van afvalproductie tijdens bouw- en sloopfase, energieneutraal of -positief bouwen, maximaliseren van levensduur van gebouwen en het bevorderen van biodiversiteit. Daarnaast geven we specifiek aandacht aan de sociale aspecten in de woonomgeving.

Iedereen moet prettig kunnen wonen, daarom zien we sociale aspecten als voldoende ruimte voor ontmoeting en beweging, aandacht voor diverse doelgroepen bij woonconcepten, inrichting van de openbare ruimte en samenwerking met partners op het gebied van sociale aspecten ook als onderdeel van de ontwikkelopgave. Culemborg heeft mooie buurten met een hoge ruimtelijke kwaliteit. Het streven naar een hoge ruimtelijke kwaliteit wordt echter een uitdaging met de woningbouwopgave, verduurzaming, klimaatadaptatie, de rol van participatie en de stijgende bouwkosten. Bij elke ontwerpopgave maken we de balans qua kosten en baten op. Wat kosten diverse maatregelen en wat leveren deze op? Daarbij kijken we naar het heden en naar de toekomst. We willen voorkomen dat keuzes die we nu maken, leiden tot kapitaalvernietiging in de toekomst. Wanneer we bijvoorbeeld strengere wet- en regelgeving aan zien komen op het gebied van circulariteit/duurzaamheid, dan willen we daarop vooruitlopen door nu extra te investeren en te voorkomen dat we op een later moment in de toekomst gedwongen worden om aanpassing­ en te doen. Op dit moment zullen we sterk vasthouden aan de eis ‘0 op de meter-woningen’ en aan ‘levensloopbestendig wonen’ en zoeken we een optimale balans tussen kosten en baten als het gaat om thema’s als circulair, biobased, natuurinclusief en klimaatbestendig.

We groeien komende jaren mee met de innovaties en ontwikkelingen die op deze thema’s plaatsvinden, waardoor we gedurende de looptijd van deze visie onze eisen bijstellen. Culemborg is een stad in het groen met mooie groene verblijfsruimtes. Deze groene verblijfsruimtes zijn belangrijk voor een prettige woonomgeving. We willen onze robuuste hoofdgroenstructuur behouden en versterken. Voor het versterken van de hoofdgroenstructuur en het stimuleren van biodiversiteit maken we groene verbindingen tussen de verschillende groene plekken in de stad. We versterken de

Omgevingsvisie Culemborg | 4 Onze koers richting 2040

39

groene plekken door ze in te richten voor meervoudig gebruik. Zo dragen ze bij aan meerdere doelen, bijvoorbeeld aan ontmoeten, spelen, biodiversiteit en klimaatbestendigheid. We streven ernaar dat onze inwoners in een omgeving kunnen wonen met een goede omgevingskwaliteit, die ook stimuleert dat ze naar elkaar omkijken. Dat betekent dat we een stille, veilige en schone leefomgeving willen hebben. Daarbij hebben we oog voor sociale en fysieke (externe) veiligheid (fysieke veiligheid gaat over het beschermen van personen door gevaar van fysieke bedreigingen (zoals door gebruik, opslag en vervoer van gevaarlijke stoffen). Sociale veiligheid gaat over het beschermen van personen tegen gevaar dat veroorzaakt wordt door menselijk handelen in de openbare ruimte). Veiligheid in brede zin is bij elke ontwikkeling een ontwerpcriterium.

Culemborg biedt een plek voor alle Culemborgers We willen dat bewoners kunnen kiezen voor een buurt die bij hen past en waar ze zich thuis voelen. Dat betekent dat we werken aan voldoende aanbod van verschillende woningen voor diverse doelgroepen. We streven er naar dat Culemborgers een wooncarrière in de stad kunnen maken en het liefste in de eigen buurt in Culemborg. Dit betekent dat we bij het ontwikkelen van woongebied aandacht besteden aan toekomstbestendige woningen. Om de doorstroming te bevorderen zorgen we voor een woningbouwprogramma dat passend is. We kiezen voor een gevarieerd aanbod van woningen zodat alle doelgroepen een passende woning kunnen vinden. Dit betekent dat 30% van onze woningvoorraad sociale huur- en koopwoningen zijn en dat we aandacht hebben voor de verdeling tussen goedkopere en duurdere woningen en tussen huur- en koopwoningen. Daarbij hebben we ook oog voor het begrip ‘betaalbaarheid’. Betaalbaarheid is breder dan alleen de (sociale) huursom. Het totaal van de woonlasten bepaalt de betaalbaarheid van een woning. We zorgen ervoor dat kwetsbare Culemborgers zelfstandig kunnen wonen in een buurt waarbij buurtgenoten naar elkaar omkijken en voor elkaar zorgen.

We stimuleren initiatief­nemers en ontwikkelaars om woonvormen te ontwikkelen die bijdragen aan een zorgzame buurt én aan woning­en waar zorg voor onze steeds oudere bevolking makkelijk aan huis gefaciliteerd kan worden.

We bouwen voldoende passende woningen om in de woningbehoefte te voorzien en zorgen voor een gevarieerd aanbod in de stad, in iedere buurt Om in de behoefte naar woningen te kunnen voorzien moeten we voldoende passende en duurzame woningen bouwen. We doen dit met inbreiding. Dit betekent dat we bestaande stedelijke gebieden (her) ontwikkelen en dat we onderzoeken of open ruimten binnen de stad benut kunnen worden om nieuwe gebouwen en/ of voorzieningen te realiseren. We maken zo efficiënter gebruik van de bestaande stedelijke ruimte en letten wel op dat er nog voldoende groene openbare ruimte in de buurt behouden blijft. We houden vast aan het streven om tot 2030 2.000 woningen te bouwen en het tempo waarin we dit willen realiseren. Wel stellen we als extra voorwaarde dat er meervoudig duurzaam wordt gebouwd (we streven ernaar om met de ontwikkeling meer doelen te halen die bijdragen aan een prettige stad). Het grootste deel van de nieuwe woningbouw concentreert zich in de Stationsomgeving. Om deze woningbouw te kunnen realiseren, transformeren we een deel van het bedrijventerrein Pavijen. Naar verwachting realiseren we daar tot 2032 1.700 woningen in een stedelijke buurt met veel aandacht voor groen. In de 10 jaar daarna is er in Culemborg nog ruimte voor zeker 1.000 woningen.

Omgevingsvisie Culemborg | 4 Onze koers richting 2040

40

Naast de Stationsomgeving is er nog ruimte voor woningbouw in de laatste fase van Parijsch en in en rondom de buurt Eva-Lanxmeer. We zetten bij locaties die vrij zijn van bebouwing (als Voorkoop) in op ontwikkeling waarmee we meerdere doelen (ook woningbouw) willen realiseren (meervoudig duurzaam). Wanneer voorzieningen zoals een sporthal of een wijkcentrum vernieuwd moeten worden, bekijken we of een combinatie van voorzieningen mogelijk is. Of misschien kan er op die plek ook aanvullende woningbouw gerealiseerd worden. Ook voor andere vrije locaties als het Veerweggebied en de Dr. Hockesingel is woningbouw niet uitgesloten. Op dergelijke locaties kunnen we een goede invulling geven aan wat de buurt nodig heeft, bijvoorbeeld ten behoeve van doorstroming. We kijken per project naar de mogelijkheden die zich voordoen om passende woningbouw te realiseren. Dit geldt zowel voor vrijkomende gemeentelijke locaties, als voor locaties van derden, transformaties binnen de stad en in het buitengebied. Wanneer voorzieningen zoals een sporthal of een buurtcentrum vernieuwd moeten worden, bekijken we of een combinatie van voorzieningen mogelijk is. Of misschien kan er op die plek ook aanvullende woningbouw gerealiseerd worden. Op de visiekaart zijn deze locaties geel gemarkeerd.

Als na afronding van de Stationsomgeving blijkt dat meer woningen in Culemborg noodzakelijk zijn, dan doen we onderzoek naar andere potentiële ontwikkelruimte voor woningbouw in de gemeente. Wel kiezen we eerst voor inbreiding voordat we locaties buiten het stedelijk gebied onderzoeken. Revitalisering van bestaande buurten is in de looptijd van de Omgevingsvisie ook aan de orde. Hiervoor hanteren we de volgende principes: 1. We zetten in op het behoud van een eigen identiteit in elke buurt. De buurten hebben ieder hun eigen karakter, waardoor de bewoners kunnen kiezen voor een buurt die bij hen past en waar ze zich thuis voelen; 2. We willen dat het mogelijk is om in Culemborg een wooncarrière te kunnen maken en oud te kunnen worden. We willen het mogelijk maken dat ouderen en zorgbehoevenden zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen. Daarbij is het extra belangrijk om ook ontmoetingen in de directe leefomgeving mogelijk te maken; 3. Bij revitalisering kiezen we voor meervoudig ruimtegebruik.

4.3.4 Met wie en met welke middelen gaan we onze reisdoelen halen? Samenwerking We werken samen met de woningbouwcorporatie, initiatiefnemers, zorginstellingen en organisaties die zich inzetten voor aandachtsgroepen, aan een prettige woonomgeving. Dit doen wij voor zowel de bestaande woningvoorraad als voor nieuwe woningbouwontwikkelingen. Ook hebben we afstemming over het programma wonen met onze partners in de regio (omliggende gemeenten, provincie, corporaties en marktpartijen).

Middelen ]

]

We hebben een Woonvisie vastgesteld, waarin we opnemen waar en hoe we invulling geven aan de woningbouwopgave en zorgen voor leefbare buurten. Vervolgens stellen we een programma Wonen vast. Het programma bevat een verdere uitwerking van de Woonvisie; Het bouwen van meer woningen heeft gevolgen voor het verkeer en vervoer in onze stad. Samen

Omgevingsvisie Culemborg | 4 Onze koers richting 2040

41

]

]

]

met marktpartijen hebben we oog voor de gevolgen voor onze verkeersinfrastructuur en onderzoeken we hoe de ontwikkelingen passen in de ambities die we hebben op het gebied van mobiliteit, zie ook paragraaf 4.6. Met een monitoringslijst (gekoppeld aan het programma Wonen) hebben we inzicht in de voortgang van de realisatie van de woningbouwopgave. Hiermee kunnen we in de looptijd van de Omgevingsvisie vooruitlopen op ontwikkelingen die zich voordoen; Om tempo te kunnen maken, geven we ruimte aan: • Transformatie van bestaand vastgoed naar woningen (niet op Pavijen). We willen dit op een aantal plekken mogelijk maken als een passende woonomgeving gegarandeerd is en blijft. Op een aantal plekken zal transformatie naar woningen niet wenselijk zijn, en dus is die ruimte er daar dan ook niet; • We faciliteren flexibele woningbouw om aan de actuele woningbehoefte te voldoen; We stellen een Nota Ruimtelijke Kwaliteit op, waarin we uitwerken hoe we omgaan met de beeldkwaliteit en uitstraling van bouwwerken en cultuurhistorisch erfgoed. Daarin besteden we specifiek aandacht aan het samengaan van ruimtelijke kwaliteit met opgaven zoals verduurzaming, klimaatadaptatie en circulariteit.

Omgevingsvisie Culemborg | 4 Onze koers richting 2040

42

4.4 Economie Economie en werkgelegenheid is één van de belangrijke aspecten voor een vitale stad. Verschillende onderdelen zijn van invloed op onze economie. Voorbeelden hiervan zijn: bedrijvigheid, werkgelegenheid, winkels, recreatie en toerisme, infrastructuur, onderwijs en de leefbaarheid in een stad.

4.4.1 Kwaliteiten die we willen koesteren De werkgelegenheid in Culemborg kenmerkt zich overwegend door banen in de sectoren Groothandel en Vervoer, Opslag en Communicatie. Het is de stad van de creatieve maakindustrie en al sinds de middeleeuwen is de meubelindustrie sterk in Culemborg vertegenwoordigd. De wijkwinkelcentra (Parijsch en Chopinplein) zijn belangrijke plekken voor onze bewoners die daar hun dagelijkse boodschappen doen. Ook zijn het plekken voor ontmoeting en contact. Ze spelen een belangrijke rol in de sociale samenhang van de buurt. Ze onderscheiden zich van de binnenstad doordat ze gericht zijn op de buurt en de dagelijkse boodschappen.

4.4.2 Wat gaan we onderweg tegenkomen? Brede welvaart Welvaart van de gemeente gaat over de mate waarin de gemeenschap beschikt over materiële, financië­ le en andere middelen die nodig zijn om een comfortabel en bevredigend leven te leiden. Om welvaart te meten, werden vaak economische factoren zoals inkomen per hoofd van de bevolking, werkgelegenheid, economische groei en financiële stabiliteit gehanteerd. Inmiddels wordt de term brede welvaart gebruikt. Brede welvaart gaat verder dan alleen financiële rijkdom en houdt ook rekening met factoren die de kwaliteit van leven (mens en dier) en het welzijn van mensen weergeven. Voorbeelden daarvan zijn: gezondheid, onderwijs en milieu. De aandacht voor gezondheid en welzijn groeit en dit heeft ook impact op de wijze waarop we ons economisch willen ontwikkelen.

Verschuivende dynamiek van werkgelegenheid Voor een vitale stad is ook een vitale economie nodig en dus is behoud van economische bedrijvigheid en werkgelegenheid belangrijk. We zien de volgende ontwikkelingen: ]

In lijn met de trend in Nederland is er ook in Culemborg sprake van een groei van de kenniseconomie. Deze groei betekent onder andere: • De kenniseconomie heeft gevolgen voor de werkgelegenheid. Over het algemeen zal het aantal arbeidsplaatsen in de dienstensector (zoals consultancy, onderzoek en ontwikkeling, financiële diensten en IT-diensten) groeien, terwijl automatisering kan leiden tot minder arbeidsplaatsen in meer traditionele sectoren (zoals industriële productie); • Aandacht voor opleiding van mensen; • Een geavanceerde technologische infrastructuur; • Ontstaan van nieuwe bedrijven die innovatieve ideeën en technologieën naar de markt brengen.

Omgevingsvisie Culemborg | 4 Onze koers richting 2040

43

]

]

Er is sprake van een toenemende druk van grote logistieke bedrijven op het bedrijventerrein. Deze bedrijven zijn op zoek naar meer ruimte. Dergelijke grote bedrijven passen heden ten dage niet goed in het compacte stedelijke gebied van Culemborg. Zij passen mogelijk beter op de grotere bedrijventerreinen, waar nog ruimte beschikbaar is. De gemeente heeft hier zelf echter geen of nauwelijks grondposities waardoor de gemeente zelf weinig sturing kan geven aan deze ontwikkeling. De kantorenmarkt in Culemborg is de afgelopen jaren afgenomen, Maar Culemborg kent wel relatief veel zzp’ers die vanuit huis, of in verzamelkantoren werken.

Ontwikkelingen op bedrijventerrein Pavijen Culemborg is een compacte stad met een relatief groot en uitgestrekt bedrijventerrein. Een blijvend aantrekkelijk vestigingsklimaat vraagt om aandacht voor kwaliteit op Pavijen. Denk hierbij aan circulariteit, duurzaamheid, klimaatadaptatie, vergroening, recreatieve routes, veiligheid en beleving/ uitstraling van het terrein. Op enkele plekken is kwaliteitsverbetering van het bedrijventerrein noodzakelijk, zowel in de openbare ruimte als op de kavels. Dit biedt kansen om de omgevingskwaliteit te verbeteren. We onderzoeken daarbij de mogelijkheden voor verdichting. Ook ligt er een opgave ten aanzien van duurzame energie en warmtetransitie (overgang van het gebruik van aardgas naar duurzame alternatieven). De capaciteit op het elektriciteitsnetwerk is dermate beperkt dat nieuwe groot aansluitingen op dit moment niet meer mogelijk zijn. Dit helpt de ontwikkelingen en de verduurzaming van het bedrijventerrein niet. Wel biedt het kansen om innovatief te kijken naar bijvoorbeeld een decentraal netwerk. Op Pavijen speelt de transformatie van een deel van het terrein naar woningbouw vanwege de ontwikkeling van de Stationsomgeving. Het beschikbare gebied op Pavijen voor bedrijvigheid neemt af. De ruimte is schaars en dat is nu ook op het bedrijventerrein merkbaar.

Dat betekent dat we anders moeten kijken naar het gebruik van het bedrijventerrein en dat ook hier meervoudig duurzaam een belangrijke opgave wordt.

Agrarische sector in beweging Vooral in het westelijk deel van het buitengebied is een aantal (22) agrarische bedrijven aanwezig. Deze bedrijven zijn voornamelijk waardevolle landbouwbedrijven. Een klein aantal bedrijven heeft een opvolger in beeld en de verwachting is dat minimaal de helft richting 2040 zal stoppen. We willen onderzoeken hoe we hier als gemeente meer regie op kunnen voeren in het belang van een vitaal en meervoudig duurzaam buitengebied. De transitie van de agrarische sector speelt komende jaren ook hier een rol. De agrariërs gaan een steeds belangrijkere rol als grondbeheerders innemen en zo naast het verzorgen van de voedselvoorziening ook bijdragen aan natuurontwikkeling. Hier hoort lokale betrokkenheid bij.

Groei van het onderwijs Culemborg heeft een divers aanbod aan onderwijs. Ook in de directe nabijheid van Culemborg (Tiel, Den Bosch en Utrecht) is een keur aan MBO, HBO en Universiteiten aanwezig. Een goede aansluiting tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt draagt bij aan de versterking van de lokale economie. De twee middelbare scholen met een regionaal verzorgingsgebied zijn gegroeid en zijn daarmee ook een relevante werkgever in Culemborg.

Omgevingsvisie Culemborg | 4 Onze koers richting 2040

44

4.4.3 Onze reisdoelen en keuzes die we daarbij maken Vitale economie en werkgelegenheid voor iedereen Bedrijventerrein Pavijen, de binnenstad en de agrarische bedrijven in het buitengebied zijn belangrijke economische plaatsen in Culemborg. Daarnaast zijn er verspreid over de stad andere plekken waar economische activiteiten plaatsvinden. Hierbij kun je denken aan lokale bedrijven, kantoren, het station, toeristisch-recreatieve voorzieningen en de wijkwinkelcentra. In lijn met het Regionaal Economisch Ambitiedocument (REA) 2022-2025 willen we economische groei faciliteren, maar wel in balans met brede welvaart. In Culemborg doet iedereen mee. Voor het thema economie betekent dit dat er in Culemborg werkgelegenheid is voor iedereen. Dat wil zeggen voor zowel theoretisch als voor praktisch geschoolden. Passend bij de ambities van de gemeente zetten we in op het versterken van de creatieve en ambachtelijke maakindustrie en innovatie (in ieder geval wanneer deze past bij meervoudige duurzaamheid). Zij dragen op deze manier bij aan de meer praktisch geschoolde werkgelegenheid voor Culemborg. De kwaliteit van het bedrijventerrein Pavijen wordt versterkt zodat het terrein aantrekkelijk blijft voor bestaande en nieuwe bedrijven, die zich kunnen vestigen op locaties waar bedrijven vertrekken of stoppen.

We zetten in op het stimuleren van circulariteit en duurzaamheid, vergroening, recreatieve routes, de verbetering van de beleving en uitstraling van het terrein en het verbeteren van de (sociale) veiligheid (bescherming tegen gebruik, opslag en vervoer van gevaarlijke stoffen). Daarbij wordt ook gezocht naar een goede afhechting van het bedrijventerrein. Een deel van het terrein wordt getransformeerd naar woningbouw en werklocaties die passen bij woningbouw (ontwikkeling Stationsomgeving). Hiervoor is een Transformatie en Transitieplan opgesteld. In dit plan is beschreven hoe de gemeente de verwerving/verplaatsing van de bedrijven wil realiseren in samenspraak met de ondernemers op Pavijen. Voor het deel dat wel beschikbaar blijft voor bedrijvigheid, willen we bij voorkeur een invulling met zoveel als mogelijk toegevoegde (economische) waarde per vierkante meter zodat er sprake blijft van voldoende verdienvermogen en werkgelegenheid voor de stad. We stimuleren nieuwe innovatieve bedrijven. De broedplaatsen van de Gelderlandfabriek met kunstenaars en kantoor- en overlegruimten, bij Gaasbeek en Van Tiel en in de Boerderij zijn plekken waar nieuwe ondernemers samen hun bedrijf ontwikkelen en laten groeien. We waarderen dat we deze broedplaatsen hebben, het zijn immers belangrijke plekken waar innovatie plaatsvindt.

Zij dragen bij aan het culturele programma in de stad, aan werkgelegenheid en aan opleiding. Niet altijd passen zij in bestaande regels. We zoeken met hen naar de juiste vormen om deze nieuwe concepten tot bloei te laten komen. Zij dragen bij aan het culturele programma in de stad, aan werkgelegenheid en aan opleiding. Niet altijd passen zij in bestaande regels. We zoeken met hen naar de juiste vormen om deze nieuwe concepten tot bloei te laten komen. Het dagelijks aanbod van winkelcentrum Koopmansgildeplein in Parijsch (supermarkten, bakkers, slagers, etcetera) kan nog meegroeien met de uitbreiding van westelijk Culemborg volgens de nieuwe marktruimte-berekening (DPO, distributieplanologisch onderzoek) uit december 2022. Het vastgestelde detailhandelsbeleid geeft aan dat uitbreiding van het niet-dagelijks aanbod (mode, schoenen, speelgoed, wonen, et cetera) beperkt wordt toegestaan. Voor winkelcentrum Chopinplein geldt als lijn een voortzetting van het dagelijks aanbod. Uitbreidingsruimte is hier niet. De leegstand aan de randen mag volgens het detailhandelsbeleid getransformeerd worden.

Omgevingsvisie Culemborg | 4 Onze koers richting 2040

45

We merken dat er behoefte is bij supermarkten om uit te breiden. We erkennen hierbij het risico dat de groei van een supermarkt ten koste kan gaan van het verzorgingsgebied van een andere supermarkt. We willen in de stad zorgen dat er een balans blijft tussen meerdere supermarkten met ieder hun eigen verzorgingsgebied. Culemborg bezit met de stad, de natuurwaarden en cultuurhistorische waarden veel elementen die interessant zijn voor toerisme en recreatie. Veel bezoekers komen hiernaar toe voor de aantrekkelijke wandel- en fietsroutes en om de binnenstad te bezoeken. We willen het toeristisch-recreatieve netwerk in de gemeente versterken. We willen de stad aantrekkelijker maken voor toeristen om hier langer dan één dag te blijven. Aanvulling op het gebied van verblijfsrecreatie (hotel, B&B) in de stad is daarbij gewenst. Door in natuurgebieden zonering in te zetten voorkomen we dat de druk op de natuur op bepaalde locaties te hoog wordt. We faciliteren ‘bedrijf aan huis’ voor zzp’ers en ontmoeting en samenwerking voor ondernemers (vooral in de aanloopstraten van de binnenstad). Culemborg kent veel zzp’ers en velen van hen maken deel uit van het krachtige sociaal-maatschappelijke netwerk van Culemborg. Voor zover deze ondernemingen binnen een goed woonklimaat passen, faciliteert de gemeente deze manier van werken.

Er zijn verschillende manieren waarop zzp-ondernemers elkaar kunnen ontmoeten en samenwerken. In netwerken, broedplaatsen, flexibele kantoren, vergaderplekken en bedrijfsverzamelkantoren. De gemeente faciliteert deze vormen van samenwerking waar nodig en mogelijk. Onze agrariërs zijn belangrijk voor de stad en het gebied daaromheen. We willen waardevolle agrarische en recreatieve bedrijven behouden vanwege de bijdrage aan de economie, hun bijdrage aan de landschappelijke karakteristiek van het buitengebied en de mogelijkheden om hier meervoudig duurzaam te ondernemen. We willen agrarische bedrijven faciliteren in de omslag naar een meer duurzame bedrijfsvoering, waarbij we balans kunnen brengen in gezonde bedrijfsvoering en het bevorderen van biodiversiteit, klimaatadaptatie en recreatie. We faciliteren dan ook andere vormen van agrarisch gebruik (meervoudig duurzaam), kleinschalig toerisme, recreatie en bijzondere woonvormen die daarbij passen. Deze ontwikkelingen gaan gepaard met versterking van de natuurlijke waarden en biodiversiteit in het buitengebied. Van belang is dan een actieve grondpolitiek bij het realiseren van groen-blauwe verbindingen. We willen kansen benutten wanneer (agrarische) bedrijfslocaties vrijkomen en/ of wanneer zich nieuwe ontwikkelingen voordoen. Ondermijning in Culemborg is niet wenselijk.

Bij ondermijning gaat het om criminele activiteiten die zich vermengen met legale economische activiteiten. Dit leidt vaak tot illegale winsten en schade aan de samenleving. De ontwikkelingen op Pavijen en in het buitengebied zijn een kans om ook dit onderwerp samen met de ondernemers op de agenda te zetten.

Zorg voor leefomgevingskwaliteit Economische activiteit in onze gemeente is goed en belangrijk voor een vitale stad, maar in lijn met de brede welvaart zijn we zuinig op ons leefmilieu. We willen in ieder geval geen verslechtering van de ruimtelijke kwaliteit of een toename van milieuhinder (geluidshinder, luchtkwaliteit, geurhinder). Dit is dan ook een randvoorwaarde bij alle ontwikkelingen die spelen op het gebied van bedrijvigheid in onze stad.

Omgevingsvisie Culemborg | 4 Onze koers richting 2040

46

Versterken van het belang van onderwijs voor de lokale economie Onderwijs speelt een belangrijke rol voor de (lokale) economie. Het onderwijs voorziet de arbeidsmarkt van goed opgeleide werknemers en onderwijsinstellingen zijn zelf ook een van de grootste werkgevers in Culemborg. Daarnaast zijn onderwijsinstellingen kenniscentra waar lokale bedrijven en industrieën toegang kunnen krijgen tot expertise en onderzoek. Een intensiever samenwerkingsverband tussen onderwijs en ondernemers kan bijdragen aan de lokale economie De middelbare scholen in Culemborg staan zeer goed aangeschreven en groeien. In de regio is beroepsonderwijs aanwezig die relaties hebben met bedrijven in onze stad. We erkennen het belang van het onderwijs en willen de meerwaarde van het onderwijs voor onze lokale economie verder versterken.

4.4.4 Met wie en met welke middelen gaan we onze reisdoelen halen? Samenwerking We werken samen vastgoedeigenaren, ondernemers en onderwijsinstellingen om ervoor te zorgen dat onze gemeente een fijne plek blijft voor bedrijven. Een gezond ondernemersklimaat zien wij als een gezamenlijke verantwoordelijkheid. We zien graag dat bedrijven die passen in het profiel van de gemeente (aansluitend aan de kernwaarden van ons kompas) zich kunnen blijven ontwikkelen, werkgelegenheid kunnen creëren en de relatie met het onderwijs kunnen leggen. Samen met agrarische ondernemers onderzoeken we wat nodig is voor een omslag naar een meer duurzame bedrijfsvoering die ook in de toekomst gezond is. Er liggen kansen om bij te dragen aan natuur- en landschapsontwikkelingen, bodem- en wateropgaven. We zien hiervoor mogelijkheden in samenwerking met de Vereniging Agrarisch Natuurbeheer en Landschap Tieler- en Culemborgerwaarden (VANL-TCW). In de regio werken we samen met andere gemeenten en provincie aan het vergroten van de werkgelegenheid en de aanwezigheid van een goede sociaal-fysieke infrastructuur zodat meer inwoners goed kunnen wonen, werken en ondernemen.

Middelen ]

]

]

We stellen in de looptijd van de Omgevingsvisie een programma Economie op. Hierin werken we uit welke sectoren in de gemeente toekomst hebben, wat deze bedrijven nodig hebben en welke rol de gemeente heeft om deze bedrijven te faciliteren; We gaan aan de slag met een gebiedsgerichte aanpak voor Pavijen, waarin verbetering van de ruimtelijke kwaliteit een belangrijk aandachtspunt is. We zetten daarbij, net als in de binnenstad, in op het samenwerken met vastgoedeigenaren en ondernemers. We zijn ons ervan bewust dat de gemeente beperkte invloed heeft op wie zich hier vestigen en hoe de samenwerking tussen bedrijven verloopt; We zetten in op een verdere samenwerking met MBO- en HBO-scholen om onze reisdoelen te bereiken.

Omgevingsvisie Culemborg | 4 Onze koers richting 2040

47

4.5 Gezond en veerkrachtig We werken continu aan het verbeteren van de leefomgevingskwaliteit en een gezonde leefomgeving. Daarbij denken we aan schone lucht, bodem en water, het wegnemen van niet passende geluidsen geuroverlast en het voorkomen van gevaarlijke situaties. Ook hoort hierbij een veerkrachtige samenleving waar iedereen mee kan en mag doen en waar iedereen recht heeft op bestaanszekerheid (dat wil zeggen de zekerheid dat je over de middelen kunt beschikken om in je levensonderhoud te kunnen voorzien).

4.5.1 Kwaliteiten die we willen koesteren Een sociaal netwerk is voor iedereen in Culemborg van belang. Culemborg is ‘Nederland in het klein’ en wil een stad zijn waarin iedereen meedoet. Groen in de buurten draagt bij aan een prettige leefomgeving. We hebben in onze gemeente een hoofgroenstructuur met wandel- en fietsparken, diverse speelplekken en goede sportvoorzieningen. We zien dit als een belangrijke basis voor een gezond en veerkrachtige samenleving. Op diverse plekken in de gemeente zijn ontmoetingsplekken voor inwoners, zowel jongeren als ouderen, aanwezig. Denk bijvoorbeeld aan de Salaamander en Bonvie. Ook onze culturele instellingen als KEK, Franse School, de Gelderlandfabriek en het Elisabeth Weeshuismuseum zijn belangrijke plekken waar inwoners elkaar ontmoeten. Zes officiële jeugdontmoetingsplekken zijn aangewezen voor ontmoeting en sportieve activiteiten (spops). Dit zijn twee plekken aan de Parklaan, Fluweelboom, Steenovenslaan, Otto van Reesweg en de tijdelijke locatie Prijsseweg. Daarnaast bestaan er verschillende andere, zelfgekozen ontmoetingsplekken voor jongeren (Schoolhof-Oost, Stationsplein, Meerlaan, Chopinplein, bosboomgaard en de spoorbrug). Andere doelgroepen kunnen op plekken terecht als buurtcentrum Bolderburen en Wijkcentrum de Salaamander.

De lichamelijke gezondheid van Culemborgers (overgewicht, beweging, roken en alcohol) is over het algemeen gelijk aan de rest van de Nederlandse bevolking en scoort meestal licht beter.

4.5.2 Wat komen we onderweg tegen? Ontwikkeling van de bevolking Mensen worden steeds ouder en het aandeel ouderen in de Culemborgse bevolking neemt toe. Met een ouder wordende bevolking ontstaan andere vragen. Zo neemt de vraag naar zinvolle vrijetijdsbesteding toe en geeft dit economische kansen. Ook zien we dat de combinatie van een stijgende zorgvraag, stijgende zorgkosten en minder zorgpersoneel vraagt om een andere organisatie van de zorg. Mensen wonen langer thuis en het aantal eenpersoonshuishoudens neemt toe. Dit heeft gevolgen voor de vraag naar het type woningen, (kleinere woningen, levensloopbestendige woningen, zorgwoningen) en aan de behoefte aan ontmoeting en beweging. De micro-omgeving (voortuin, straat, groen en zitgelegenheden) is van invloed op gezondheid en welzijn en verdient hierbij daarom nadrukkelijk aandacht. Ook voor de leefomgeving heeft dit effecten, zoals de mate van nabijheid van groen en vrijetijdsvoorziening, het faciliteren van ontmoeting. Een stad heeft baat bij een evenwichtige verdeling van de bevolking. Met

Omgevingsvisie Culemborg | 4 Onze koers richting 2040

48

een ouder wordende bevolking wordt het belangrijker om ook jongeren in de stad te houden. Jongvolwassenen (18 –25 jaar) ervaren Culemborg als een fijne plek om te wonen en hebben wensen ten aanzien van type woningen, voldoende werk, onderwijs en vrijetijdsvoorzieningen.

Toenemende ongelijkheid en aandacht voor gezondheid Er is sprake van toenemende ongelijkheid in de samenleving, op verschillende onderwerpen. Het verschil in inkomen tussen verschillende groepen inwoners neemt toe. De effecten hiervan zijn op verschillende gebieden merkbaar. Zo leven meer inwoners in armoede, hebben inwoners in achtergestelde groepen vaak minder makkelijk toegang tot gezondheidszorg en onderwijs, leven ze vaak in kwalitatief minder goede woningen en kunnen culturele spanningen met mogelijke discriminatie toenemen. Daarnaast zien we een toenemend aantal inwoners dat zich eenzaam voelt (zie ook paragraaf 3.2). Een goede en gezonde leefomgeving draagt bij aan de gezondheid en aan sterkere banden tussen verschillende groepen inwoners. In de leefomgeving is behoefte aan plekken waar ontmoeting en beweging gestimuleerd wordt en waar verschillende doelgroepen zich thuis voelen. Maar een gezonde leefomgeving gaat ook over het borgen van schone lucht, bodem en water en het voorkomen van hinder als gevolg van geluid, geur en externe veiligheid (risico’s als gevolg van gebruik, opslag en vervoer van gevaarlijke stoffen). Als ook relatief nieuwe thema’s als hinder als gevolg van toenemende elektromagnetische velden. We hebben oog voor de maatschappelijke effecten en kosten voor de relatie tussen de leefomgeving en de gezondheid van onze inwoners.

Een gezond ingerichte leefomgeving vraagt om extra investeringen, die door de maatschappij ‘terugverdiend’ wordt door vermeden zorgkosten. Hoe we deze split incentive kunnen ondervangen onderzoeken we in de komende periode.

4.5.3 Onze reisdoelen en keuzes die we daarbij maken Iedereen kan meedoen. We zijn een gemeente waar elke doelgroep (en elke generatie) een plek kan vinden die aan de wensen voldoet. Iedereen in Culemborg kan meedoen. Dit speelt op allerlei vlakken, zoals wonen, werken en voorzieningen. Zo hebben we onder 4.3 aangegeven dat we sturen op diversiteit van het woningaanbod en hebben we onder 4.4 opgenomen dat onze gemeente banen heeft die passend zijn bij elke doelgroep. Daarbij is continu aandacht nodig voor de veranderende bevolkingsontwikkeling, zodat het aanbod aansluit bij de vraag. Ook streven we ernaar om als gemeente te voorzien in voldoende passende sport-, medische- en maatschappelijke voorzieningen. De druk op de arbeidsmarkt, de veranderende samenstelling van de bevolking, digitalisering en verandering in leefstijl laat onder andere ook veranderingen in de wijze van organisatie van deze voorzieningen zien. We houden daar oog voor. Ten aanzien van de sportvoorzieningen willen we ons verenigingsleven stimuleren en faciliteren om zo bij te dragen aan een sport- en beweegcultuur waar een plek is voor iedereen.

Met de ouder wordende bevolking en de wens en noodzaak dat ouderen en zorgbehoevenden zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen blijven wonen, blijft het belangrijk om te zorgen voor voldoende goede medische voorzieningen en een andere wijze van het organiseren van de zorg te faciliteren. Het aanbod van ons onderwijs is in Culemborg al erg goed. We willen dit aanbod behouden en waar mogelijk verbreden, bijvoorbeeld met meer praktisch onderwijs. Het aanwezige openbaar onderwijs willen we in zowel Culemborg West als in Culemborg Oost behouden. Dit doen we vooral door in te zetten op samenwerking.

Omgevingsvisie Culemborg | 4 Onze koers richting 2040

49

Een stad met een gezonde leefomgeving voor alle bewoners. We zetten in op gezondheid en kansengelijkheid. Gezondheid en onze leefomgeving gaan hand in hand. Een gezonde leefomgeving is een openbare ruimte die uitnodigt tot gezond gedrag: als de openbare ruimte uitnodigt tot bewegen, ontmoeten, sporten en spelen (BOSS-principe) binnen en bij stedelijk gebied leidt dit tot meer gezond gedrag. We streven er naar dat bewegen meer onderdeel is/wordt van het dagelijkse leefpatroon. Een comfortabel hoofdfietsnetwerk nodigt uit om te gaan fietsen zodat het voor Culemborgers een logische keuze is om op de fiets naar school, station, winkels, vereniging etc. te gaan. Toegankelijke groene, comfortabele, koele en veilige fiets- en wandelpaden in de directe leefomgeving maakt het mogelijk om in een groene omgeving te lopen, fietsen en te ontmoeten. Daarom gaan we aan de slag met het vergroenen van onze leefomgeving. We willen onze openbare ruimte ook vergroenen, zodat we klimaatadaptieve maatregelen kunnen treffen tegen wateroverlast en toenemende hittestress. Het verbeteren van de toegankelijkheid van gebouwen, openbare ruimtes en transportmiddelen voor onder meer mindervalide inwoners en inwoners met dementie draagt bij aan de gezondheid van inwoners en vermindering van eenzaamheid.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Culemborg&id=32d02f2e-31a6-4538-8b15-aff1cf9d5030