Bijlage 1 Kadernota 2024-2027.docx
Tekst van het document
In omgevingstafels toetsen we ontwerpen aan die kaders en denken we mee over hoe het project te realiseren is. Aangezien we werken met een beperkt aantal beleidsadviseurs, is het continue noodzakelijk om keuzes te maken. Wanneer beleidsadviseurs aan andere projecten werken, is die tijd niet beschikbaar voor woningbouw. Instroom / huisvesting van arbeidsmigranten Steeds meer bedrijven zijn afhankelijk van arbeidskracht uit andere landen. Het gaat vaak om tijdelijke contracten, en de medewerkers zoeken niet naar reguliere woonruimte. We vinden het van belang dat ook zij een fatsoenlijke woonruimte tot hun beschikking kunnen hebben. In regionaal verband maken we beleid over de huisvesting van arbeidsmigranten. Met de bedrijven waar substantieel wordt gewerkt door arbeidsmigranten, en de bedrijven die bemiddelen zoeken we naar een centrale oplossing voor de huisvesting van deze doelgroep. Meerjaren onderhoudsplan spelen
21
Het areaal speelplekken heeft de aankomende jaren vanaf 2024 extra aandacht nodig vanwege de achterstand in vervangingen. Ongeveer de helft van alle speeltoestellen is meer dan 15 jaar oud, dit komt overeen met de afschrijvingsperiode hiervan. Er is dus sprake van een renovatie-achterstand. Hiervoor is een investeringsplan gemaakt aan de hand van het in 2020 vastgestelde speelbeleid. Binnen dit plan bestaan nog keuzemogelijkheden. Deze keuzes bepalen uiteindelijk wat er aan middelen nodig zijn om vanaf 2024 de achterstanden weg te werken. Naast de grote van de vervangingsopgave zijn de prijzen van toestellen en de aanleg hiervan aanzienlijk in prijs gestegen waardoor, buiten de omvang hiervan, de investeringen nog hoger zal maken. Deze prijsverhogingen zijn meegenomen in het investeringsplan.
99 Programma Financiering en Algemene dekkingsmiddelen
Vastgoedbeleid Met het vaststellen van het Accommodatiebeleid heeft de raad in 2022 de richting van het Vastgoedbeleid van de gemeente Culemborg bepaald. Het Vastgoedbeleid volgt namelijk het Accommodatiebeleid op en geeft richting aan de doelstellingen van de gemeente Culemborg als het gaat om het bezit van vastgoed. Het Vastgoedbeleid gaat over de vraag hoe de Gemeente Culemborg en de gemeentelijke processen met betrekking tot het gemeentelijk vastgoed zijn ingericht. Ook wordt inzichtelijk gemaakt welke soorten vastgoed de gemeente Culemborg bezit en de manier waarop de gemeente Culemborg haar vastgoedportefeuille wil onderhouden en verduurzamen. Duurzaam meerjarenonderhoudsplan (DMJOP) In een groot aantal van onze gebouwen is een substantiële investering nodig om de eerder genoemde doelstelling (energieneutraal in 2040) te halen. Voor ons vastgoed stellen we in 2023 een Duurzaam Meerjarenonderhoudsplan (DMJOP) op. Hierin zijn nog keuzes te maken die in september bij de integrale afweging een plaats hebben. Het resultaat van die afweging wordt in de begroting 2024 verwerkt. Financiering(rente) Onze investeringen worden veelal gefinancierd met geleend geld. De beleidsrente van de ECB bedraagt nu 2,5% en de verwachting is dat deze nog zal stijgen. Bij het opstellen van de begroting voor 2024 maken we voor de rente een nieuwe inschatting en verwerken dit in de ramingen.
Gemeentefonds Voor de Programmabegroting 2024-2027 zullen wij uitgaan van de meicirculaire 2023. Qua aantallen houden we rekening met de werkelijke stand per 1 januari 2023 en de te verwachten ontwikkelingen. Voor de herverdeling van het gemeentefonds houden we rekening met de meeste actuele informatie tot begin september.
22
Bedrijfsvoering
De ambitie voor onze bedrijfsvoering is en blijft dat we door een optimale ondersteuning van onze primaire afdelingen bijdragen aan een betere gemeente voor onze inwoners en ondernemers. Ook verbeteren we continu onze bedrijfsvoering op het gebied van financiën, business control, personeel en organisatie, informatievoorzieningen en facilitaire aangelegenheden. In dit hoofdstuk beschrijven we op welke wijze we werken aan ontwikkelingen rondom bedrijfsvoering. Wet open overheid (Woo) Per 1 mei 2022 is de Wet open overheid (Woo) in werking getreden. Deze wet vervangt de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). In de komende jaren zal de gemeente steeds meer informatie actief openbaar maken. Hiertoe is in Culemborg een project opgestart. In de meerjarenbegroting is hiervoor al geld door de gemeenteraad gereserveerd. Als gemeente hebben we voor de implementatie van de Woo middelen ontvangen vanuit het Rijk. In de tweede helft van 2023 wordt een projectplan opgesteld, waarin inzichtelijk wordt gemaakt of de beschikbare middelen voldoende zijn om Culemborg in de komende jaren Woo-proof te maken . Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv) De Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv) treedt op 1 juli 2024 in werking. Deze wet moet ervoor zorgen dat inwoners en ondernemers via het elektronisch verkeer zaken kunnen doen met de overheid.
Om in Culemborg aan deze wet uitvoering te kunnen geven wordt de in 2023 op projectmatige wijze een inventarisatie gemaakt van circa 400 producten en diensten van de gemeente. Vervolgens wordt bepaald voor welke producten en/of diensten vervolgacties nodig zijn om op een digitaal toegankelijke manier te kunnen aanbieden. Ook voor de uitvoering van deze wet zijn vanuit het Rijk middelen beschikbaar gesteld. Na het opstellen van een projectplan kan worden bepaald of de beschikbare middelen afdoende zijn. Wet gemeenschappelijke regeling (Wgr) Op 1 juli 2022 is de Wet gemeenschappelijke regeling (Wgr) gewijzigd. Doel van de wetswijziging is om de democratische legitimiteit van GR-en en de kaderstellende en controlerende rol van gemeenteraden te versterken. De gemeenteraden en colleges van de acht gemeenten in de regio Rivierenland en de 11 samenwerkingsverbanden, werken samen aan de implementatie. De planning is dat de maatregelen vanaf 2024 worden doorgevoerd. Hiervoor wordt een besluit gevraagd inclusief eventuele financiële middelen van de gemeenteraden. Hart voor de Organisatie 2.0 De gemeentelijke organisatie van Culemborg is volop in ontwikkeling. In het najaar van 2022 is het organisatieplan Hart voor de Organisatie 2.0 opgesteld als vervolg op het eerste plan Hart voor de Organisatie dat in 2018 is vastgesteld. In dit plan worden verschillende onderdelen benoemd.
Een daarvan is de doorontwikkeling van het planmatig werken (programmatisch, projectmatig werken en het reguliere werk zoveel mogelijk met standaard werkwijzen). In de afgelopen maanden is er een scan gemaakt van waar de organisatie staat. Uit de resultaten van de scan en de aanbevelingen die hieruit voortkomen, blijkt dat er veel werk te verzetten is om het planmatig werken verder te brengen. Dit vereist een visie, een plan van aanpak en een programmamanager die de voortgang borgt en bewaakt. Het aanstellen van een programmamanager is essentieel voor het doen slagen van deze doorontwikkeling. Voor het benodigde budget wordt een voorstel voorbereid en aan de gemeenteraad voorgelegd. Arbeidsmarkt De gemeentelijke arbeidsmarkt is krap en volop in Beweging. Dat merken we ook in Culemborg. In de afgelopen 3 jaar wisselde 1/3 van ons personeel. Vacatures die ontstaan door het vertrek van medewerkers zijn niet altijd in te vullen. Ook duurt dit proces langer dan we de afgelopen jaren 23
gewend waren. Het gevolg hiervan is dat we continu afwegingen maken tussen het faseren van werkzaamheden of het inhuren van tijdelijke capaciteit waar fasering niet wenselijk is. Daarnaast implementeren we een nieuw onboardingsbeleid om nieuw personeel te hechten aan onze organisatie en zetten we ons in om bestaande medewerkers aan ons te blijven binden. Dit doen we onder andere door in te zetten op de onderlinge verbinding (zoals bijvoorbeeld via onze jaarlijkse feestweek) en medewerkers volop faciliteiten te bieden in scholing en ontwikkeling. Culemborg moet een aantrekkelijke werkgever zijn en blijven. Ontvlechting P&O en financiën Per 1 september van dit jaar worden de adviseurs van P&O en financiën formeel ontvlochten uit de bedrijfsvoeringsorganisatie West-Betuwe (BWB). Deze functionarissen vloeien per 1 mei al terug naar onze organisatie. Centrale uitvoeringstaken op beide beleidsterreinen worden blijvend uitgevoerd door medewerkers van de BWB, zoals de personeelsadministratie, salarisadministratie, Arbo en de inhuurdesk. Bij de ontvlechting van P&O Advies vloeit 1,56 fte terug naar de gemeentelijke organisatie van Culemborg. Er zijn ook financiële effecten van de ontvlechting. Deze levert Culemborg een structureel voordeel op van circa € 40.000,-.
Deze gelden worden ingezet om een deel van de personeelslasten te kunnen dekken die nodig zijn om de capaciteit van P&O strategie en advies voor de gemeentelijke organisatie op peil te brengen. Voor de aanvullende middelen wordt in de programmabegroting een voorstel aan de gemeenteraad voorgelegd.
Griffie
Rekenkamerfunctie Sinds 1 januari 2023 is de Wet versterking decentrale rekenkamers (Wvdr) in werking. Het doel van de Wvdr is om een sluitend, wettelijk stelsel te creëren voor gedegen, onafhankelijk rekenkameronderzoek, ter ondersteuning van de controlerende rol van raden, staten en algemene besturen van waterschappen. In het kader van deze wetswijziging en daarmee uitbreiding van de onderzoeksbevoegdheden van de Rekenkamer is de landelijke, niet-wettelijke, norm van € 1,- per inwoner naar €1,33 per inwoner gestegen. Gemeenteraden zijn verplicht een lokale rekenkamer instellen. Culemborg onderzoekt met buurgemeenten om gezamenlijk onafhankelijke rekenkamer in te stellen. Indien dit niet mogelijk of wenselijk blijkt moet Culemborg een zelfstandige onafhankelijke rekenkamer voor de eigen gemeente in stellen. Om de gemeenteraad in 2024 in staat te stellen een keuze te maken, zonder op voorhand door een budget beperkt te worden, wordt een verhoging van het budget in 2024 voorgesteld. Mocht het niet lukken om een gezamenlijke onafhankelijke rekenkamer te realiseren, kan het zijn dat er in de toekomst gevraagd wordt om een hoger bedrag. Dit omdat de overhead kosten voor een eigen rekenkamer waarschijnlijk hoger zijn dan wanneer er met meerdere gemeenten samen wordt gewerkt.
24
Kaders voor de Programmabegroting 2024-2027
Op basis van deze kadernota wordt een Meerjarenbegroting 2024-2027 opgemaakt en aan de gemeenteraad voorgelegd. Hierin krijgen de ontwikkelingen die in de voorgaande hoofdstukken zijn beschreven een plek. Daarnaast zijn er de zogenaamde algemene (financiële) ontwikkelingen die van invloed zijn op het voorbereiden van de begroting. Hieronder volgen de belangrijkste ontwikkelingen. Structurele effecten vanuit de eerder P&C-rapportages Op basis van de jaarrekeninganalyse 2022 zullen wij nagaan welke afwijkingen mogelijk structureel van aard zijn en deze meerjarig verwerken in de begroting, als deze tot op heden nog niet eerder zijn verwerkt. Gemeentefonds Zoals al beschreven in het hoofdstuk “Financieel Perspectief”, is het uitgangspunt voor het opstellen van de meerjarenbegroting de meicirculaire, zoals die in het jaar voorafgaand aan het eerste begrotingsjaar wordt uitgebracht. In de meicirculaire geeft de Rijksoverheid een overzicht van de ontwikkeling van het gemeentefonds, de belangrijkste inkomstenbron van de gemeente. Het gebruiken van de meicirculaire voor het opstellen van de begroting, is in overeenstemming met het beleid van de provincie. Voor de Programmabegroting 2024-2027 zullen wij uitgaan van de meicirculaire 2023 en qua aantallen zullen we rekening houden met de werkelijke stand per 1 januari 2023 en de te verwachten ontwikkelingen.
Voor de herverdeling van het gemeentefonds houden we rekening met de meeste actuele informatie tot begin september. Loon- en prijsontwikkelingen Bij het opstellen van een begroting is het van belang om ook rekening te houden met de te verwachten ontwikkeling van de lonen en de prijzen. Hier is in het hoofdstuk “Financieel Perspectief” ook al uitgebreid over geschreven. Dit betekent dat wij bij het opmaken van de begroting 2024 rekening moeten houden met te verwachten loon- en prijsstijgingen. De percentages zullen pas op een later tijdstip reëel bepaald kunnen worden en daarvoor zal ook gebruik gemaakt worden van de verwachtingen van het Rijk dienaangaande. Via het gemeentefonds worden we ook – in elk geval deels – gecompenseerd voor deze ontwikkelingen. Loonontwikkeling De huidige cao-gemeenten loopt tot 31-12-2023. Gelet op de hoge inflatie en verminderde koopkracht zullen forse loonstijgingen onvermijdelijk zijn. Indien de feiten beschikbaar zijn bij het opstellen van de begroting 2024-2027 dan houden we daarmee rekening. Mocht er nog geen informatie beschikbaar zijn, dan zullen we een inschatting moeten maken voor de te verwachten loonontwikkeling vanaf 1 januari 2024. Via het accres van het gemeentefonds wordt een compensatie verkregen voor de stijging van de loonkosten als gevolg van de algemene loonontwikkeling.
Compensatie vanuit het Rijk In de uitkeringen van het Rijk (waarvan de belangrijkste het gemeentefonds is) wordt rekening gehouden met de loon- en prijsontwikkelingen, zoals het Rijk die verwacht en verwerkt. Er is geen directe koppeling tussen de stijging van de cao voor gemeenten en een hogere stijging van het gemeentefonds. Bijdragen gemeenschappelijke regelingen Een deel van onze taken hebben wij ondergebracht bij gemeenschappelijke regelingen. Ook 25
deze regelingen hebben te maken met loon- en prijsontwikkelingen. Om dezelfde activiteiten voor ons uit te kunnen voeren vragen zij een hogere bijdrage. Er is een positieve zienswijze afgegeven voor deze hogere bijdrage maar een negatieve zienswijze voor nieuwe taken / eventuele formatie uitbreiding van desbetreffende GR. De reden is de onzekerheid over onze financiële middelen. Areaaluitbreidingen In de huidige meerjarenbegroting is een stelpost opgenomen voor areaaluitbreidingen als gevolg van nieuwbouw. Deze stelpost is afgestemd op de te verwachten uitbreidingen met het aantal woningen en de oppervlakte aan bedrijfsterreinen. Deze areaaluitbreidingen leiden tot nieuwe wegen en nieuwe gebieden waar plantsoenen en dergelijke moeten worden onderhouden. Op basis van de verwachte uitbreidingen wordt deze stelpost meerjarig bijgesteld. Het effect van deze bijstelling wordt in de meerjarenbegroting verwerkt. Gemeentelijke belastingen en heffingen Gemeentelijke belastingen volgen normaliter de loon- en prijsontwikkelingen, zodat wij daarmee ook de balans in onze begroting in stand houden. Voor de gemeentelijke heffingen is voor het merendeel het uitgangspunt dat wij een kostendekkend tarief hanteren en dat de loon- en prijsontwikkeling daarmee direct in het nieuwe tarief wordt verwerkt. Voor de volgende belastingen hebben we specifieke afspraken.
Definitieve besluitvorming over de belastingtarieven vindt plaats bij de vaststelling van de belastingverordeningen door de gemeenteraad in december. Onroerende zaakbelastingen/hondenbelasting Om de loon- en prijsontwikkeling binnen de gemeente te kunnen volgen, is het gewenst om de belastingopbrengsten jaarlijks navenant bij te stellen. Toeristenbelasting Eens in de 5 jaar worden de tarieven bijgesteld op basis van de werkelijke en te verwachten loon- en prijsontwikkelingen. In 2021 is een bijstelling geweest, zodat dit tarief wordt aangehouden. Leges omgevingsvergunningen Wij hanteren het principe van kostendekkendheid. Door de wijzigingen als gevolg van de invoering van de Omgevingswet gaat er veel veranderen in het proces van de vergunningverlening, maar ook in de mogelijkheden om leges te heffen. Het is noodzakelijk dat hiertoe keuzes worden gemaakt en die keuzes zijn vervolgens ook bepalend voor het effect op de inkomsten (legesheffing) maar ook op de noodzakelijke uitgaven. Financiering(rente) Ten opzichte van vorig jaar is stijgt de rente. Bij het opstellen van de begroting voor 2024 zal hiervoor een nieuwe inschatting worden gemaakt en in de ramingen worden verwerkt. De doorbelasting van rente aan investeringen en de grondexploitatie is afhankelijk van de werkelijke rentelasten en de percentages worden op basis van de daarvoor opgestelde regels bepaald.
De spelregels hiervoor staan in het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en gemeenten (BBV). Stelposten en onvoorzien In de meerjarenbegroting worden alleen stelposten opgenomen voor die activiteiten waarvan nog niet concreet is op welke wijze en wanneer de besteding precies zal plaatsvinden. Dat geldt specifiek 26
voor de voorgenomen vervangingsinvesteringen op de verschillende taakvelden. In de basis zal de vervanging plaats moeten vinden, zodra een actief niet meer geschikt is. De afschrijvingslasten van het ‘oude’ actief kunnen al eerder in de begroting vrijvallen (omdat het actief al is afgeschreven). Indien wij bepaalde stelposten in het kader van bezuinigingen opnemen, dan worden deze direct gekoppeld aan de taken waarop deze bezuinigingen moeten plaatsvinden. Daarmee wordt dus het totale budget binnen dat taakveld meteen verlaagd en daarmee wordt het bijgestelde financiële kader leidend, zodat deze taakstellingen ook voortdurend de aandacht krijgen. Voor echte onvoorziene uitgaven is in de huidige meerjarenbegroting een budget opgenomen. Voor het totaal van alle onvoorziene omstandigheden is een budget jaarlijks in de begroting beschikbaar van € 100.000. Dit achten wij voor nu voldoende.
27
Financiële spelregels Ons bestuursakkoord stelt als voorwaarde dat we financieel gezond zijn én blijven. Dit betekent een structureel sluitende begroting. Een begroting die bovendien goed uit te leggen (toegankelijk), meetbaar en controleerbaar is. De Gemeentewet schrijft ook voor dat wij een structureel sluitende begroting moeten opstellen. En dat wil simpelweg zeggen, dat alle structurele lasten gedekt moeten worden door structurele inkomsten. De provincie ziet erop toe of wij als gemeente aan deze eis voldoen. Daartoe moeten wij onze begroting (voor 15 november) inzenden. Naast het voorschrift van een structureel sluitende begroting gelden er ook nog eisen over tijdigheid van de stukken en een juiste verantwoording via de jaarrekeningen. Een structureel sluitende begroting is een begroting waarbij het eerste begrotingsjaar meteen sluitend is. Onder een structureel sluitende begroting wordt ook verstaan een begroting die weliswaar in het eerste jaar van de meer-jarencyclus niet sluit, maar die binnen de komende vier jaar wel tot een reëel sluitend geheel gaat komen. In de kadernota maken wij de verkenning naar de toekomst en bij de vaststelling van de programmabegroting wordt dit geconcretiseerd voor het komende begrotingsjaar en wordt ook de doorkijk voor de daaropvolgende drie jaar gegeven. Wij hanteren de volgende spelregels: 1.
Behoedzame en reële ramingen Alle begrotingsposten (zowel de uitgavenbudgetten als de inkomstenramingen) zijn gebaseerd op de reële verwachtingen bij de betreffende taak of dat product. Voor de bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen betekent dit dat deze in overeenstemming zijn met de bijdragen, zoals die in de vastgestelde begroting van die gemeenschappelijke regeling zijn opgenomen. Onderdeel van een reële raming is ook dat alle te verwachten kosten (en opbrengsten) inzichtelijk worden gemaakt en dat er dus geen investeringen in nieuwe activiteiten plaatsvinden, waarbij niet alle structurele exploitatielasten in beeld worden gebracht. 2. Structurele uitgaven worden structureel gedekt Alle structurele uitgaven worden gedekt door structurele inkomsten. Incidentele uitgaven kunnen zowel worden gedekt met incidentele als met structurele middelen. Dat betekent dat voor incidentele uitgaven ook gemeentelijke reserves ingezet kunnen worden. Voor investeringen, waarop wij moeten afschrijven, is het mogelijk om de afschrijvingslasten te dekken via de reserve kapitaallasten. Dan moet deze reserve bij aanvang het volledige investeringsbedrag bevatten, om dekking gedurende de gehele looptijd te kunnen waarborgen. 3. Integrale afweging Het gebrek aan middelen noodzaakt tot het maken van duidelijke keuzes.
Nieuw beleid en uitbreiding van bestaand beleid is alleen maar mogelijk als daartoe ruimte is. En als die ruimte er is zal goed afgewogen moeten worden welke gewenste activiteiten dan de voorkeur verdienen. Zulke afwegingen kunnen alleen maar goed plaatsvinden op geëigende momenten, waarbij alles tegen elkaar kan worden afgewogen en ook bewuste keuzes gemaakt kunnen worden. In onze gemeentelijke cyclus zijn dat de kadernota en de behandeling van de programmabegroting. Daarbij is de rol van de kadernota vooral het stellen van de kaders en het kiezen van de richtingen, terwijl de programmabegroting dan de concrete vertaling wordt, waarbij de laatste ontwikkelingen nog kunnen worden meegenomen. Alleen op die momenten is het mogelijk alle gewenste (nieuwe) activiteiten op een goede en integrale manier af te wegen tegen de beschikbare mogelijkheden. 28
Dat betekent ook dat bij de andere momenten in de planning- en controlcyclus (de voor- en najaarsrapportage) geen nieuw beleid kan worden ingebracht. En dat deze momenten alleen bedoeld zijn om te monitoren of de uitvoering van het bestaande beleid in de pas blijft lopen met de daartoe beschikbaar gestelde middelen. 4. Risicomanagement optimaliseren Alle gemeentelijke activiteiten zijn onderhevig aan risico’s. Om te voorkomen dat wij plotseling verrast worden met zogenaamde onvoorziene tegenvallers, is het noodzakelijk om in de hele organisatie continu aandacht te hebben voor risicomanagement. En dat niet alleen door de risico’s op te sommen en in een paragraaf te zetten, maar ook door concreet te werken aan en met beheersmaatregelen om de risico’s in te perken. 5. Opvangen van tegenvallers Tegenvallers door onvoorziene hogere lasten of lagere baten worden in eerste aanleg binnen het eigen budget (taakveld of programma) opgevangen. Structurele problemen worden ingebracht bij de kadernota en/of begroting voor de integrale afweging. Incidentele problemen worden in eerste instantie zelf opgelost en worden voor de meer brede afweging via de voor- of najaarsrapportage aan de raad voorgelegd. 6. Terughoudendheid bij aanbod van subsidies Potentieel te ontvangen subsidies zijn alleen aantrekkelijk als deze passen binnen het gemeentelijk beleid.
En indien wij dus voor de door ons gewenste nieuwe activiteiten van derden middelen kunnen verkrijgen, dan zullen we daar zeker op inzetten. Als wij gebruik (willen) maken van externe bronnen en bijdragen dan is het ook hier noodzakelijk om het volledige structurele en meerjarige financiële beeld (inclusief de risico’s) in beeld te brengen en op basis daarvan keuzes te maken. We moeten geen activiteiten oppakken omdat een derde ons middelen aanbiedt, terwijl wij vervolgens in onze (meer-jaren)begroting er problemen door gaan verkrijgen.
29