Bijlage 1 Eindrapportage Rekenkameronderzoek Armoedebeleid Culemborg__1215960__
Tekst van het document
19
interviews is gebleken dat niet alle partijen op eenzelfde structurele manier in gesprek zijn met de gemeente. Het blijft daarbij onduidelijk bij wie het college de zittende coördinatie wil leggen en welke overstijgende gemeenschappelijke doelen het college van belang vindt. Het is onze constatering dat de coördinatie en samenwerking tussen de partijen veelal een vrijblijvend karakter heeft. Daarnaast constateren wij dat het aan een structurele manier van rapporteren tussen de samenwerkingspartners en de gemeente ontbreekt. Hierdoor kunnen belangrijke ontwikkelingen over het hoofd worden gezien. Zo werd uit interviews duidelijk dat de doelgroep minima niet altijd goed wordt bereikt is en dat hun situatie niet altijd goed in kaart kan worden gebracht. In de onderzochte stukken hebben wij de effectiviteit van de genomen maatregelen in samenwerkingsverband niet kunnen identificeren, zowel in algemene zin als specifiek per doelgroep. Naast de taakvelden waaruit de programma’s voor het sociaal domein zijn opgebouwd zou een overstijgende doelgroepenbenadering zinvol zijn. Dit zou helpen om een beter inzicht te krijgen in de impact van het beleid op deze specifieke groepen. Over het algemeen zijn de voor dit beleid relevante maatschappelijke organisaties tevreden over de betrokkenheid en inzet vanuit de gemeente.
De veelheid aan maatregelen en initiatieven wekt tegelijkertijd de indruk dat er weinig sprake is van systematische sturing en samenhang in het beleid. Onder meer is niet gebleken dat afdelingen volkshuisvesting of onderwijs worden betrokken bij het beleid. Voor een structurele, doelgerichte aanpak van armoede is het van belang om ook aandacht te besteden aan de woonsituatie en het opleidingsniveau van de inwoners. Investeren in de opleiding kan goed bijdragen aan de sociale positie van inwoners. Met betrekking tot de rol van de raad kan het volgende worden gesteld. Raadsleden in Culemborg zijn betrokken bij het onderwerp en stellen vragen of komen met suggesties voor verbeteringen. Organisaties geven aan dat raadsleden geïnteresseerd zijn in hun werkzaamheden en de georganiseerde raadsinformatieavonden worden druk bezocht. Uit de bestudeerde documentatie blijkt dat als een raadslid een vraag stelt, deze tijdig en volledig beantwoord wordt. De raad wordt naast de beantwoording van vragen ook door informatienotities, programmabegrotingen, jaarrekeningen en informatieavonden geïnformeerd. Om haar kaderstellende rol goed uit te kunnen voeren zijn duidelijk en volledige gegevens van belang. Uit gegevens is gebleken dat de gemeente uitgebreid informatie verstrekt. In de bruikbaarheid voor sturing is mogelijk nog winst te halen.
Door ambities concreter te formuleren wordt het voor raadsleden gemakkelijker om kader te stellen en beter te sturen. Met deze korte algemene constateringen, natuurlijk gebaseerd op de bevindingen waarover in hoofdstuk 2 en 3 verslag is gedaan, kunnen de acht onderzoeksvragen die bij aanvang zijn geformuleerd nu als volgt worden beantwoord:
20
1.
Wat zijn de algemene doelstellingen en ambities van de gemeente Culemborg met betrekking tot het armoedebeleid?
Antw.
Culemborg kent een groot aantal verschillende doelstellingen en ambities met betrekking tot het armoedebeleid. Zij richten zich zowel op verschillende aspecten van deze problematiek als op verschillende doelgroepen.
2
Op welke wijze geeft de gemeente invulling aan die doelstellingen en ambities?
Antw.
De gemeente geeft aan alle ambities en doelstellingen invulling, maar wordt daarin belemmerd door een beperkte personele capaciteit. Verder zijn de doelen en ambities weinig concreet geformuleerd, waardoor geen uitspraken zijn te doen in hoeverre het beleid succesvol is.
3
Welke resultaten heeft de gemeente tot nu toe met het armoedebeleid behaald? Welke lessen zijn daaruit getrokken?
Antw.
Als gezegd zijn de resultaten niet te concretiseren. Duidelijk is dat de gemeente vele initiatieven neemt die over het algemeen door betrokken maatschappelijke organisaties, die veelal goed zicht hebben op de doelgroep, positief worden gewaardeerd. In het onderzoek is niet geconstateerd dat de gemeente structureel lessen trekt uit het beleid en de resultaten.
4
Heeft de gemeente adequaat gereageerd op de sinds begin 2022 sterk toegenomen inflatie met ondersteunende maatregelen?
Antw.
Al voor 2020 kende Culemborg armoedebeleid. Dit beleid is ten tijde van Corona al geïntensiveerd. Vanaf 2022 zijn er nog meer initiatieven en maatregelen genomen. Bij gebrek aan concreet inzicht in de resultaten, kunnen geen uitspraken worden gedaan of de gemeente adequaat heeft gehandeld.
5
In welke mate worden de doelgroepen met deze ondersteunende maatregelen bereikt en geholpen?
Antw.
Naar mening van allerlei maatschappelijke organisaties in de gemeente worden de doelgroepen over het algemeen goed bereikt en geholpen met ondersteunende maatregelen.
6
Wordt de gemeenteraad tijdig en goed geïnformeerd over de ontwikkelingen en resultaten van het armoedebeleid van de gemeente?
Antw.
De gemeenteraad is zelf actief met het stellen van vragen en het indienen van moties. Er staat de raadsleden uit verschillende bronnen ook informatie ter beschikking. Zoals al eerder geconstateerd kan bij gebrek aan concrete doelen de raad louter in algemene termen worden geïnformeerd over resultaten.
7
Op welke wijze wordt de raad in staat gesteld om de sturende en controlerende verantwoordelijkheden met betrekking tot het armoedebeleid waar te maken?
Antw.
Er bestaat voor Culemborg geen concreet inzicht in de relevante uitdagingen en ontwikkelingen in de lokale gemeenschap. Tevens ontbreekt over het algemeen inzicht in de resultaten van het gemeentelijk beleid. De consequentie daarvan is dat de raad (te) weinig in staat is om de sturende en controlerende verantwoordelijkheden waar te maken. Ter nuancering geldt echter dat in de overzichtelijke gemeenschap van Culemborg, met een actief maatschappelijk middenveld, op vele manieren inzicht is te verkrijgen in de uitdagingen en de resultaten. Dat geldt ook voor raadsleden.
21
8
Hoe verhoudt het armoedebeleid van de gemeente Culemborg zich tot het armoedebeleid in andere gemeenten?
Antw.
Culemborg blijkt een op dit thema actieve gemeente, die in nauwe samenwerking met maatschappelijke organisaties, vele maatregelen ontwikkelt om te anticiperen op mogelijke problemen in de lokale gemeenschap die het gevolg zijn van armoede. Tegelijkertijd valt op dat er weinig sprake lijkt van systematische sturing.
De beantwoording van de onderzoeksvragen leidt tot de formulering van de volgende aanbevelingen: Aanbevelingen aan het college van B&W 1
Baseer het beleid meer op onderbouwde inzichten in de maatschappelijke uitdagingen met betrekking tot armoede in de gemeente. Versterk de aansturing eveneens door meer aandacht te hebben voor ‘leren en verbeteren’ in dit beleid.
Toelichting
Het onderzoek geeft geen aanleiding om aan te nemen dat specifieke uitdagingen met betrekking tot armoede in Culemborg momenteel ‘onder de radar’ zijn. Tegelijkertijd is er weinig algemeen en feitelijk inzicht in de bestaande maatschappelijke uitdagingen. Het beeld van de situatie in de lokale gemeenschap is momenteel vrijwel uitsluitend gebaseerd op de indrukken van de gemeente zelf en van de actieve maatschappelijke organisaties. De gemeente geeft aan meer datagedreven te willen werken en in dat kader de een systeem van monitoren en evalueren verder te willen ontwikkelen. De rekenkamer onderschrijft met deze aanbeveling deze ambitie.
2.
Versterk de coördinatie en samenwerking tussen de gemeente en de vele maatschappelijke organisaties bij het voorkomen en bestrijden van armoede.
Toelichting
Culemborg kent een actief netwerk van velerlei maatschappelijke organisaties die elk voor zich bijdragen aan het welzijn in de lokale gemeenschap. Er is sprake van vele onderlinge informele contacten, waar ook de gemeente deel van uitmaakt. Tegelijkertijd is in het onderzoek niet duidelijk geworden hoe de coördinatie van al die inspanningen en een systematische, doelgerichte inzet van mensen en middelen plaatsvindt.
3.
Investeer meer in het voorkomen van armoede.
Toelichting
De gemeente heeft de ambitie in te willen inzetten op preventie van armoede. Het dagelijks beleid richt zich echter voornamelijk op het bestrijden en verzachten van de armoede. Van preventieve activiteiten is weinig gebleken.
22
5.
Bestuurlijke reactie College van B&W
23
24
25
26
6.
Nawoord van de Rekenkamer
De rekenkamer heeft met waardering kennisgenomen van de reactie van het College van B&W. In deze reactie wordt de eerdere indruk van de rekenkamer bevestigd, namelijk dat dit College zich inzet om armoede in Culemborg te voorkomen en te bestrijden. Het College noemt dat in 2023 de nodige initiatieven zijn genomen om de uitdagingen met betrekking tot armoede nog doelgerichter en effectiever aan te gaan. Het is in menig opzicht een beperking van rekenkameronderzoek dat vanwege de nagestreefde zorgvuldigheid in de uitvoering er soms geruime tijd zit tussen de afronding van het veldwerk en de definitieve rapportage. In die periode kan inderdaad het nodige zijn veranderd. Het is wat de rekenkamer betreft natuurlijk uiteindelijk de verantwoordelijkheid van de raad om ook deze initiatieven te volgen en om de opbrengsten daarvan te beoordelen. Met dit rapport komt de betrokkenheid van de huidige leden van de rekenkamer bij Culemborg tot een einde. De rekenkamer wil het nawoord daarom ook graag benutten om op basis van de uitgevoerde onderzoeken enkele algemene observaties te delen. Om te beginnen willen wij benadrukken dat aan al onze onderzoeken open en constructief medewerking is verleend door het college van B&W en de ambtelijke organisatie. Steeds hebben wij medewerkers getroffen die zich betrokken inzetten voor de lokale gemeenschap.
Binnen de organisatie was er de bereidheid om zich kritisch te laten bevragen, met als uiteindelijke doel om de opbrengsten van de onderzoeken te gebruiken voor leren en verbeteren. Daarnaast hebben wij te maken gehad met een raad die de rekenkamer van kritische reflectie voorzag. Ook in de raad was er de bereidheid om de opbrengsten van de onderzoeken van de rekenkamer te benutten voor verbeteringen in het gevoerde bestuur. Een laatste woord van waardering betreft de constructieve ondersteuning die wij hebben mogen ontvangen vanuit de griffie. Culemborg is in onze onderzoeken geregeld getypeerd als een relatief kleine gemeente die, net als overigens vele andere gemeenten, voor grote uitdagingen staat. Als de gemeente erin slaagt om de goede interne verhoudingen en daarnaast ook de goede wisselwerking met de lokale gemeenschap te bestendigen, dan kan Culemborg deze uitdagingen met vertrouwen tegemoet zien.
27
Bijlage A
Geïnterviewde personen
#
Datum
Functie
Organisatie
1
17-04-2023
Strategisch adviseur maatschappelijke opgaven en beleidsadviseur armoedebeleid
Gemeente Culemborg
2
25-04-2023
Teamleider maatschappelijke opgaven
Gemeente Culemborg
3
03-05-2023
Portefeuillehouder
Gemeente Culemborg
4
07-06-2023
Vrijwilliger
Schuldhulpmaatje
5
07-06-2023
Bestuurder
Stichting Samen Verder
6
07-06-2023
Leidinggevende
Voedselgroep Culemborg
7
08-06-2023
Bestuurder
ElkWelzijn
8
11-10-2023
Accounthouder Werkzaak
Gemeente Culemborg
Bijlage B
Bestudeerde documentatie
1
Aanbevelingen Speaking Minds Culemborg 2021 780579
2
Amoedefonds Rapport November 2022
3
Antwoordbrief Raadsvragen 678841 678838 (versie 12okt) 678838
4
Begroting Culemborg 2023
5
Beleidsplan Rondkomen in Culemborg (003) 687770
6
Collegevoorstel 84286 informatienotitie investeringsplan meedoen naar vermogen
7
Divosa- Armoede en schulden in Nederland
8
Elk Welzijn Armoede Inwoners met financiële zorgen
9
Info tbv RKC onderzoek armoedebeleid
10
Informatie Armoedebeleid
11
Informatienotitie - Beantwoording motie Aan de slag met de ideeën van de kinderraad
12
Informatienotitie Aanpak vroegsignalering schulden jan 21
13
Informatienotitie Beantwoording Motie schoolontbijt
14
Informatienotitie Energietoeslag 2022 474579
15
Informatienotitie gewijzigde Wgs 6 okt 2020
16
Informatienotitie Investeringsplan “meedoen naar vermogen”
17
Informatienotitie pilot perspectief traject jongvolwassenen 30.6.22
18
Informatienotitie Regionale aanpak laaggeletterdheid 25 nov 2020
28
19
Informatienotitie Rondkomen
20
Informatienotitie saneringskrediet en vroegsignalering 273504
21
Informatienotitie schuldhulpverlening voor (oud-)ondernemers 318611
22
Informatienotitie Start Sociaal Team Culemborg
23
Informatienotitie Uitvoering armoedebeleid - Energietoeslag 2022, Energietoeslag 2023 en tijdelijke verruiming bijzondere bijstand en individuele inkomenstoeslag
24
Jaarstukken 2018
25
Jaarstukken 2020
26
Jaarstukken 2021
27
Jaarstukken 2022
28
Kadernota 2023-2026
29
Motie CvN GL D66 PvdA Vindbaarheid praktische- en financiële ondersteuning armoede
30
motie inkomensgrens energietoeslag uitbreiden naar 130%
31
Nationale ombudsman - Watertrappelen in de bijstand
32
Ombudsman: Met te weinig genoegen nemen_TG_PDFA (1)_0
33
Ombudsman: rapport statushouders_TGPDFA
34
Programma en genodigden bijeenkomst Armoede 13 oktober
35
Programmabegroting 2022-2025
36
Programmabegroting 2023 - boekwerk (673201)
37
R097-Weten-is-nog-geen-doen – WRR
38
Raadsvoorstel Kadernota 2023-2026
39
Raadsvoorstel Programmabegroting 2023 (672009)
40
Rapport Nationale ombudsman - Meedoen zonder beperkingen
41
Rapport: Nibud analyse 5 jaar armoedebeleid 80 gemeenten Nibud-2020 (1)
42
Visual Leven rond sociaal minimum - Nationale Ombudsman
43
Cijfers totaal aantal bijstandsgerechtigden in Culemborg (Bron: Werkzaak)
29