ACV Culemborg 2024 - definitief (003)
Tekst van het document
Accountantsverslag 2024 Gemeente Culemborg
2 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Aan de raadsleden van gemeente Culemborg Ridderstraat 250 4101 BK Culemborg 3 juli 2025
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Financiële positie
Financiële positie
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Interne beheersing
Interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
Geachte leden van de raad, Hierbij ontvangt u ons accountantsverslag naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening van uw gemeente voor het boekjaar dat eindigt op 31 december 2024. We hebben onze werkzaamheden uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan 2024 en onze overeenkomst d.d. 7 augustus 2024. Onze bevindingen en aanbevelingen zijn open en constructief besproken met de ambtelijke organisatie, de portefeuillehouder Financiën en met de Auditcommissie. Het accountantsverslag begint met een samenvatting van onze belangrijkste bevindingen en aanbevelingen. Daarna gaan wij in op de reikwijdte van onze controle, de diepgang waarmee wij gecontroleerd hebben en tot welke oordeel wij gekomen zijn. Vervolgens geven wij onze visie op de informatiewaarde en leesbaarheid van de paragrafen en de programmaverantwoording.
We sluiten het accountantsverslag af met bijlagen waarin we bevindingen hebben opgenomen over een aantal wettelijk verplichte onderwerpen, zoals Sisa, WNT en onze onafhankelijkheid. In de bijlage hebben we ook enkele actuele ontwikkelingen gegeven die voor u van belang kunnen zijn. Dit accountantsverslag is opgezet als interactief document waar u eenvoudig doorheen kunt navigeren door op de menuopties aan de linkerzijde of de onderstreepte woorden te klikken. Wij vragen u terughoudend te zijn met het printen van het accountantsverslag.
Wij willen graag van deze gelegenheid gebruik maken om u en uw medewerkers te bedanken voor de prettige samenwerking die we ervaren hebben. Mocht u nog vragen hebben, aarzelt u dan niet om contact met ons op te nemen.
Nadat wij onze analyse hebben gegeven van de financiële positie van uw gemeente, gaan wij in meer detail in op de belangrijkste bevindingen uit onze controlewerkzaamheden. Dit doen wij langs de drie domeinen fysiek, sociaal en bedrijfsvoering.
Met vriendelijke groet, ETL Assurance & Overheidsaccountants B.V.
Vervolgens geven wij op hoofdlijnen ons beeld van de interne beheersing van uw organisatie en gaan we dieper in op de speerpunten die u ons heeft meegegeven tijdens de controle
J.G. Schuijt MSc RA
3 Samenvatting
Samenvatting
Samenvatting van onze bevindingen en aanbevelingen Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Financiële positie
Financiële positie
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Interne beheersing
Interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
We hebben een goedkeurende controleverklaring afgegeven Wij hebben een goedkeurende controleverklaring afgegeven bij de jaarrekening van uw gemeente. Dat betekent dat wij van mening zijn dat de jaarrekening, inclusief de rechtmatigheids-verantwoording, een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid, rekening houdend met de goedkeuringstolerantie. Omdat de goedkeuringstolerantie afhankelijk is van de werkelijke lasten en werkelijke dotaties aan de reserves, hebben wij de tolerantie die wij eerder hebben opgenomen in ons controleplan geactualiseerd op basis van de definitieve jaarrekening. De tolerantie voor fouten die wij bij de controle hebben gehanteerd bedraagt (afgerond) EUR 1,1 miljoen. Onzekerheden aanwezig Ons goedkeurend oordeel betekent niet dat er geen onzekerheden geconstateerd zijn. Wel houdt het in dat deze onzekerheden onder de goedkeuringstolerantie blijven die uw raad heeft vastgesteld. De onzekerheid met betrekking tot de prestatie-levering van de zorg bedraagt EUR 1,2 miljoen. De onzekerheid ten aanzien van de kosten voor leerlingenvervoer is EUR 0,5 miljoen. Het college heeft de rechtmatigheidsverantwoording afgegeven Het college heeft vastgesteld dat de omvang van de in de jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen EUR 2,7 miljoen bedraagt. Dit is onder de grens van EUR 3,4 miljoen.
De reden van de onrechtmatigheid is een samenloop van begrotingsonrechtmatigheid (EUR 1,6 miljoen waarvan EUR 0,9 miljoen acceptabel) en onrechtmatige aanbestedingen (EUR 1,1 miljoen). Wij zijn niet tot een andere conclusie gekomen dan het college.
Informatiewaarde van de programmaverantwoording kan beter Wij vinden wij de informatiewaarde en leestbaarheid en van uw jaarrekening voldoende. Desondanks zijn er verbeteringen mogelijk om de raad via de jaarrekening nog beter in positie te brengen om haar controlerende taak goed te kunnen uitvoeren. Onze belangrijkste signalering is dat goed inzichtelijk gemaakt is of beoogde activiteiten zijn uitgevoerd, en zo ja, op welke wijze. Het blijft echter aan de interpretatie van de lezer of het achterliggende doel en maatschappelijk effect is behaald.
Ons samenvattend beeld van de paragrafen Voor de paragrafen geldt dat de leesbaarheid en informatiewaarde verschilt per paragraaf. Naar onze mening ontbreekt het over de hele breedte nog wel aan een toereikende koppeling tussen de uitgangspunten van het beleid en de realisatie gedurende het jaar. Met andere woorden: wat stond er in de betreffende paragraaf in de begroting en wat is er uiteindelijk in de praktijk van terecht gekomen. Financiële positie van uw gemeente als geheel is voldoende Uit onze analyse blijkt dat de financiële positie van uw gemeente als geheel voldoende is, maar de komende jaren stevig onder druk komt te staan. Dit uit zich voornamelijk in een (sterk) stijgende netto schuldquote en een dalende solvabiliteit. De redenen hiervan zijn de omvangrijke investeringen die de komende jaren gepland zijn. Vanaf pagina 16 hebben wij onze constatering per kengetal nader geduid.
4 Samenvatting
Samenvatting
Samenvatting van onze bevindingen en aanbevelingen Jaarrekening
Jaarrekening
Bestemmingsreserves meegenomen in weerstandsvermogen Uit de analyse van het weerstandsvermogen blijkt dat de bandbreedte van het weerstandsvermogen in 2024 tussen 1,12 en 2,5 is. Beide liggen boven de norm van 1,0 die uw raad heeft gesteld.
Geen indicaties voor fraude Tijdens onze controle hebben wij nadrukkelijk aandacht besteed aan het onderwerp fraude. Uit onze werkzaamheden zijn geen indicaties voortgekomen voor fraude.
Het college houdt bij de berekening van de beschikbare weerstandscapaciteit rekening met enkele bestemmingsreserves. In het BBV is echter bepaald dat dit niet mogelijk is. Er mag uitsluitend rekening worden gehouden met reserves die daadwerkelijk vrij aanwendbaar zijn, de algemene reserves. Indien er geen rekening gehouden wordt met bestemmingsreserves, dan daalt de bandbreedte van het weerstandsvermogen tussen 0,6 en 1,4.
Schattingen door het college zijn evenwichtig Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen, bijvoorbeeld ten aanzien van de waardering van de (im)materiële vaste activa en de grondexploitaties. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt beoordeeld en allemaal als evenwichtig aangemerkt.
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Financiële positie
Financiële positie
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Interne beheersing
Interne beheersing
Jaarafsluiting is goed verlopen Over het algemeen zijn wij tevreden met de wijze waarop het afsluitproces en de jaarrekeningcontrole zijn verlopen. Bij de start van de controle waren de door ons gevraagde documenten voor het grootste deel beschikbaar, waardoor we een goede start hebben kunnen maken met onze controlewerkzaamheden. De vragen die wij hadden werden snel en toereikend beantwoord. Wij hebben een beperkt aantal correcties voorgesteld. Deze zijn allemaal gecorrigeerd.
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
Desalniettemin zien wij op onderdelen ruimte voor verbetering bij de dossiervorming. Tevens hebben wij geconstateerd dat een medewerker in de derde lijn bij de BWB een aantal specificaties en onderbouwingen heeft aangepast om de kwaliteit van het dossier te waarborgen. Hoewel wij blij zijn met dit filter in het afsluitproces, zijn wij van mening dat de kwaliteit van het dossier gewaarborgd moet worden in de eerste en tweede lijn.
Onze bevindingen in het fysiek domein De boekwaarde van de grondexploitaties is afgenomen met EUR 0,2 miljoen tot een bedrag van EUR 3,0 miljoen. De totale investeringen in 2024 bedragen EUR 0,6 miljoen, de totale opbrengsten EUR 1,7 miljoen. Het resultaat over 2024 is EUR 0,9 miljoen. Het bedrag van de Reserve Grondexploitaties (EUR 10,0 miljoen) is relatief hoog. De totale omvang van de risico’s in de grondexploitaties is berekend op EUR 5,0 miljoen. Daarnaast zijn de berekeningen in het MPG 2025 voldoende voorzichtig. Wij geven u in overweging om nadere afspraken te maken met het college over de wenselijke omvang van deze reserve in het licht van toekomstige ontwikkelingen.
.
5 Samenvatting
Samenvatting
Samenvatting van onze bevindingen en aanbevelingen Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Financiële positie
Financiële positie
Onze bevindingen in het sociaal domein Onze bevindingen in het domein bedrijfsvoering Voorspellende waarde zorgkosten kan beter Wij hebben geconstateerd dat er goede stappen gezet zijn om de interne beheersing van de processen in het sociaal domein te verbeteren. De vertaling van deze informatie naar de P&C documenten vindt echter nog onvoldoende plaats. De P&C documenten geven daarom beperkt actueel inzicht in de zorgkosten. Hierdoor is het risico aanwezig dat de werkelijke zorgkosten vanuit de Wmo en Jeugdwet (veel) hoger uitvallen dan eerder verwacht. Wij hebben in onze managementletter een aantal tips gedeeld met het college hoe de interne beheersing van de (ontwikkeling van de) zorgkosten in het zorgdomein versterkt kan worden.
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Interne beheersing
Interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
Veel kleine aanbieders jeugdzorg leidt tot onzekerheid zorglevering Zoals bij de samenvatting van onze detailbevindingen hebben opgemerkt, heeft het college in 2024 de prestatielevering van de zorg in natura niet volledig kunnen vaststellen. Hierbij valt op dat de onzekerheid bij de jeugdzorg veel hoger is dan bij de zorg in het kader van de Wmo. De belangrijkste reden hiervoor is dat u in de jeugdzorg gebruik maakt van veel kleine zorgaanbieders. Hierdoor is het moeilijker om goede grip te houden op deze leveranciers vanuit contractmanagement, maar ook op de zorglevering. Daarom raden wij u aan om in regioverband te onderzoeken of het mogelijk is om het aantal aanbieders in de jeugdzorg te verkleinen. Indien dit niet mogelijk is, dan raden wij u aan om de interne beheersing van de zorglevering door deze aanbieders te verbeteren.
Voorspellende waarde van de begroting kan worden verbeterd Het resultaat in de jaarrekening 2024 is uitgekomen op een voordeel van EUR 7,5 miljoen. In de najaarsrapportage ging het college uit van een nadeel van EUR 0,2 miljoen. Dit is een verschil van EUR 7,7 miljoen met de werkelijkheid. Hoewel een aantal afwijkingen tussen de najaarsrapportage en de werkelijkheid op het laatste moment bekend waren, zijn de relatief omvangrijke verschillen tussen primaire begroting, najaarsrapportage en realisatie naar onze mening een indicatie dat de voorspellende waarde van de (bijgestelde) begroting beter kan. Wij raden u daarom aan om het college te verzoeken om na te gaan op welke wijze het voorspellende vermogen van de najaarsrapportage kan worden verbeterd. Actualiseer de Nota reserves en voorzieningen Voor de kaders ten aanzien van de reserves en voorzieningen geeft de financiële verordening aan dat het college eens in de vier jaar een geactualiseerde Nota Reserves en voorzieningen aan de raad moeten aanbieden ter vaststelling. Wij hebben geconstateerd dat dit voor het laatst heeft plaatsgevonden in 2020. Wij raden u aan om de Nota Reserves en voorzieningen op korte termijn te actualiseren. Wij raden u aan om bij de herziening van de Nota Reserves en voorzieningen de nut en noodzaak van de reserves kritisch tegen het licht te houden.
Indien deze geen toegevoegde waarde meer hebben, dan raden wij u aan om de betreffende reserves vrij te geven
6 Samenvatting
Samenvatting
Samenvatting van onze bevindingen en aanbevelingen Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Financiële positie
Financiële positie
Er wordt gewerkt aan verbetering van de interne beheersing Naar onze mening moet de kwaliteit van de interne beheersing om tot een getrouwe jaarrekening en rechtmatigheidsverantwoording te komen, worden verbeterd. Dit geldt in het bijzonder voor de eerste en tweede lijn. Onze mening wordt ondersteund door de bevindingen die voortkomen uit de werkzaamheden van de VIC over 2024. Er is nog een weg te gaan is, maar naar onze mening worden er al goede stappen gezet om de interne beheersing naar een hoger niveau te brengen. En nog belangrijker: de houding in de controleomgeving is goed. De noodzaak om te moeten verbeteren wordt door het college en management onderkend en de wil om het te doen, binnen de mogelijkheden van uw organisatie, is aanwezig.
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Interne beheersing
Interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
Na afloop van onze interim-controle zijn onze bevindingen en aanbevelingen verzameld in één overzicht waarin de status en voortgang van de opvolging van deze bevindingen en aanbevelingen wordt bewaakt: de auditmonitor. Naar onze mening is dit een goed instrument op de verbetering van de interne beheersing te kunnen volgen. Wij hebben begrepen dat de auditmonitor periodiek ter informatie zal worden aangeboden aan de auditcommissie.
Uw speerpunten nader uitgewerkt Interne beheersing van grote projecten Onze belangrijkste bevindingen en aanbevelingen zijn: • Het totaaloverzicht met projecten vormt voor ons een bevestiging van onze eerdere constatering dat de ambities van de organisatie hoog zijn. Wij raden u aan om een duidelijke prioritering en planning (in uren en middelen) mee te geven aan deze projecten. Op deze manier kunnen keuzes gemaakt worden over fasering en uitvoering van de projecten. • Er is geen sprake van één interne beheersingsomgeving voor alle grote projecten, bijvoorbeeld in de vorm van een afgebakende projectorganisatie met standaard werkprocessen en beheersingsinstrumenten. In plaats daarvan wordt de interne beheersing vooral vormgegeven op projectniveau, waarbij de ervaring en voorkeur van de betreffende projectleider een rol speelt. • Wij zijn wij van mening dat uw organisatie gebaat is bij meer structuur en standaardisatie van de interne beheersing van grote projecten. Hierbij kan gedacht worden aan een standaardopzet van voor- en nacalculaties, voortgangsrapportages, besluitvormende documenten, samenwerkingsvormen en evaluaties. Hierbij is een belangrijke rol aanwezig voor de business controllers als aanjagers van de projectbeheersing. • Er worden achteraf niet structureel project- of evaluatierapportages opgesteld als sluitstuk van de P&C cyclus op projectniveau.
Dergelijke rapportages kunnen inzicht geven in het verloop van het project en waardevolle leereffecten geven voor volgende projecten. Daarnaast kunnen ze dienen als intern verantwoordingsdocument richting de opdrachtgever.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel
7
De reikwijdte van onze controle U heeft ons verzocht om de jaarrekening 2024 van uw gemeente te controleren. De jaarstukken bestaan uit meerdere onderdelen, welke wij niet allemaal met dezelfde diepgang controleren. In het auditplan hebben wij afspraken met u gemaakt over de reikwijdte van de controle.
Wij bevestigen dat de definitieve reikwijdte van de controle gelijk is aan die in het auditplan. Onderstaand hebben wij een samenvatting opgenomen op welke wijze wij de verschillende onderdelen van de jaarstukken in onze controle hebben betrokken.
Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording
Jaarstukken Gemeente Culemborg
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie
Jaarverslag
Jaarrekening
Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing
Programmaverantwoording
Paragrafen
Balans, overzicht van baten en lasten en toelichting
Rechtmatigheidsverantwoording
WNT-bijlage
SiSa-bijlage
Bijlage taakvelden
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Van deze onderdelen van het jaarverslag stellen wij vast dat deze niet strijdig zijn met de jaarrekening
Onze controleverklaring bij de jaarrekening heeft betrekking op deze onderdelen.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
8
Dit zijn de definitieve toleranties die wij hebben gebruikt tijdens onze controle U bepaalt binnen de wettelijke kaders welke goedkeuringstoleranties wij hanteren. Op grond van het BADO bedraagt deze tolerantie maximaal 1% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan reserves voor fouten en 3% voor onzekerheden. U heeft ons gevraagd om deze maximale tolerantie te gebruiken bij onze werkzaamheden. De relatie tussen de goedkeuringstolerantie, eventueel geconstateerde afwijkingen en ons oordeel staat in tabel rechts van deze pagina aangegeven. Omdat de goedkeuringstolerantie afhankelijk is van de werkelijke lasten en werkelijke dotaties aan de reserves, hebben wij de tolerantie die wij eerder hebben opgenomen in ons controleplan geactualiseerd op basis van de definitieve jaarrekening. Dit hebben wij samengevat in onderstaande grafiek.
Rapporteringstolerantie De rapporteringstolerantie is de grens waarboven wij gevonden afwijkingen in dit accountantsverslag aan u rapporteren. U heeft de rapporteringstolerantie vastgesteld op 0,1% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan reserves. Voor 2024 is dit EUR 112.000.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
9
Wij geven een goedkeurend oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening Ons oordeel bij uw jaarrekening Wij hebben een goedkeurende controleverklaring afgegeven bij de jaarrekening van uw gemeente. Derhalve is ons oordeel dat de jaarrekening, inclusief de rechtmatigheidsverantwoording, een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid, rekening houdend met de goedkeuringstolerantie.
Bevindingen blijven binnen de tolerantie Ons goedkeurend oordeel betekent niet dat er helemaal geen fouten of onzekerheden geconstateerd zijn. Wel houdt het in dat deze fouten en onzekerheden onder de goedkeuringstolerantie blijven die uw raad heeft vastgesteld. Dit hebben wij in onderstaande tabel samengevat. Op de volgende pagina kunt u lezen om welke specifieke fouten en onzekerheden het gaat.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel
10
Fouten en onzekerheden in de jaarrekening nader uitgelicht Fouten Er zijn geen niet-gecorrigeerde fouten boven de rapporteringstolerantie.
Onzekerheden De onzekerheden kunnen als volgt worden gespecificeerd:
Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie
Investering
Bedrag in EUR 1.000
Levering Wmo-zorg niet vastgesteld
100
Levering Jeugdzorg niet vastgesteld
633
Levering zorg via pgb niet vastgesteld
415
Juistheid gefactureerde bedragen Leerlingenvervoer
536
Totaal
1.684
Levering zorgprestaties niet vastgesteld De zorgverleners die een totale productie leveren van meer dan EUR 125.000, dienen een verantwoording te verstrekken voorzien van een accountantsverklaring waaruit blijkt dat de zorg daadwerkelijk geleverd is. Het college heeft geconstateerd dat enkele zorgverleners die niet (tijdig) hebben gedaan, dan wel een niet-goedkeurende verklaring hebben meegestuurd. De totale productiewaarde van deze aanbieders is EUR 733.000. Hiervan heeft EUR 100.000 betrekking op Wmo-zorg en EUR 633.000 op jeugdzorg. Onzekerheid Pgb-zorg Naast de zorg in natura, verstrekt de gemeente ook een bedrag van EUR 415.000 aan Pgb-budgetten. Van deze zorg heeft het college geen werkzaamheden uitgevoerd op de levering van betaalde zorg. Wij kunnen daarom niet vaststellen of deze zorg daadwerkelijk heeft plaatsgevonden en nemen daarom deze lasten mee als onzekerheid voor onze controle.
Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Juistheid kosten leerlingenvervoer niet aangetoond Maandelijks ontvangt uw gemeente een factuur voor de kosten van leerlingenvervoer van Regio Rivierenland. De hoogte van deze kosten is gebaseerd op de afspraken die gemaakt zijn in de dienstverleningsovereenkomst (DVO) met Regio Rivierenland. De basis hiervoor zijn d tarieven die de vervoerders in rekening brengen bij Regio Rivierenland en het aantal ritten dat gereden wordt. De VIC heeft geconstateerd dat de door Regio Rivierenland in rekening gebrachte kosten niet zichtbaar zijn gecontroleerd voordat ze zijn betaald. Wij zijn het eens met dit standpunt. Daarom hebben wij de kosten voor leerlingenvervoer die door Regio Rivierenland zijn gefactureerd volledig als onzeker aangemerkt.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen
11
Het college heeft voor het eerst de rechtmatigheidsverantwoording afgegeven Achtergrond Dit jaar heeft het college wederom een eigen oordeel gegeven bij de rechtmatigheid van de jaarrekening. Deze rechtmatigheidsverantwoording is onderdeel van de jaarrekening en valt daarom binnen de reikwijdte van onze controle. Daarmee zijn voor de raad waarborgen ingebouwd dat het college niet zomaar de verantwoording kan opstellen en afgeven.
Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Bij rechtmatigheid in dit kader bestaat er een duidelijke relatie met het financiële beheer. Baten, lasten en balansmutaties moeten rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rechtmatigheidsverantwoording door het college gaat dus primair om de financiële beheershandelingen. Rechtmatigheidscriteria In de rechtmatigheidsverantwoording legt het college verantwoording af over de volgende drie rechtmatigheidscriteria: • Begrotingsrechtmatigheid: handelt het college binnen de door u beschikbaar gestelde budgetten en kredieten. • Misbruik en oneigenlijk gebruik: zijn in (de uitvoering van) het beleid voldoende waarborgen opgenomen om misbruik of oneigenlijk gebruik van wet- en regelgeving te voorkomen of tegen te gaan? • Voorwaardencriterium: zijn de baten, lasten en balansmutaties in overeenstemming met wet- en regelgeving tot stand gekomen?
Alle andere criteria worden afgedekt door het oordeel van de accountant over het getrouwe beeld van de jaarrekening. Deze hoeven niet vermeld te worden in de rechtmatigheidsverantwoording.
Verantwoordingsgrens In de rechtmatigheidsverantwoording rapporteert het college over geconstateerde afwijkingen. Onder afwijkingen wordt verstaan fouten en onduidelijkheden over de rechtmatigheid van een financiële beheershandeling. U heeft ervoor gekozen om de verantwoordingsgrens vast te stellen op 3% van de werkelijke lasten, inclusief werkelijke toevoegingen aan de reserves. Dit is gelijk aan (afgerond) EUR 3,4 miljoen. Vaststelling door het college Het college heeft vastgesteld dat de omvang van de in de jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen EUR 2,7 miljoen bedraagt. Dit is lager dan de daarvoor gestelde grens van EUR 3,4 miljoen. De reden voor de onrechtmatigheid is een samenloop van begrotingsonrechtmatigheid (EUR 1,6 miljoen) en onrechtmatige aanbestedingen (EUR 1,1 miljoen). De onrechtmatigheden zijn in meer detail toegelicht in de rechtmatigheidsverantwoording en de paragraaf Bedrijfsvoering. Hierin is ook opgenomen dat een deel van de begrotingsonrechtmatigheid als acceptabel moet worden aangemerkt. Dit gaat om een bedrag van EUR 0,9 miljoen. Ons oordeel over de rechtmatigheidsverantwoording Wij hebben de werkzaamheden die door en namens het college zijn uitgevoerd om tot de rechtmatigheidsverantwoording te komen in detail beoordeeld.
Op basis van deze werkzaamheden zijn wij niet tot een andere conclusie gekomen dan het college, Daarom hebben wij geoordeeld dat de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid.
12 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording In de tabel hieronder hebben wij ons mening gegeven over de leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording. . Proces
Status
Daarnaast hebben wij beoordeeld of de programmaverantwoording in overeenstemming is met de jaarrekening en voldoet aan alle eisen die het BBV eraan stelt. Belangrijkste reden classificatie niet-groen
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
• De programma’s kennen een duidelijke en consistente opbouw waarin het maatschappelijk effect wordt gevolgd door wat er bereikt en gedaan is, wat het gekost heeft en welke verbonden partijen betrokken zijn. Hierdoor ontstaat een leesbaar 360-graden beeld van het programma. • Door het gebruik van visualisatie is snel inzichtelijk wat de status is van voorgenomen activiteiten en beoogde prestaties.
Informatiewaarde
• Er wordt goed inzichtelijk gemaakt of de beoogde activiteit is uitgevoerd, en zo ja, op welke wijze. Het blijft echter aan de interpretatie van de lezer of het achterliggende doel en maatschappelijk effect is behaald. • De indicatoren zijn de standaardindicatoren volgens het BBV Het ontbreekt aan gemeente-specifieke indicatoren. Tevens ontbreken normen, waardoor er geen conclusies getrokken kunnen worden. • De financiële verschillen zijn kwantitatief alleen op programmaniveau inzichtelijk gemaakt, terwijl de analyse van de verschillen in detail is gedaan. Het zou de lezer ondersteunen door het verschil in meer detail inzichtelijk te maken en analyseren.
Overeenstemming met jaarrekening
Overeenstemming met het BBV
Programmaverantwoording
Paragrafen
Programmaverantwoording
Leesbaarheid
Paragrafen
Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Legenda
Betekenis
Voldoet niet of beperkt aan de norm
Voldoet aan de norm, maar verdere verbetering is mogelijk om de raad beter in positie te brengen
Voldoet aan de norm en brengt de raad goed in positie
13 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording
Paragrafen
Programmaverantwoording Paragrafen
Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen In onze visie vormen de paragrafen een belangrijk onderdeel voor de raad om haar controlerende taak goed te kunnen uitvoeren. In deze paragrafen moet het college verantwoording afleggen over een aantal belangrijke beleidsmatige onderwerpen die dwars door de programma’s heen snijden. Daarom geven wij ook ten aanzien van de paragrafen ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde. Tevens beoordelen we of de paragrafen in overeenstemming zijn met de jaarrekening en voldoen aan alle eisen die het BBV aan de paragrafen stelt. Dit hebben wij per paragraaf gedaan. Op de volgende pagina’s hebben wij onze ons mening gegeven over de leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording. Wij bevelen u aan om ook onze signaleringen ten aanzien van de paragrafen mee te nemen bij de verdere ontwikkeling van uw P&C documenten.
Ons samenvattend beeld van de paragrafen Voor de paragrafen geldt dat de leesbaarheid en informatiewaarde erg verschilt per paragraaf. Naar onze mening ontbreekt het over de hele breedte nog wel aan een toereikende koppeling tussen de uitgangspunten van het beleid en de realisatie gedurende het jaar. Met andere woorden: wat stond er in de betreffende paragraaf in de begroting en wat is er uiteindelijk in de praktijk van terecht gekomen. De paragrafen bevatten over het algemeen wel voldoende informatie over het onderwerp van de paragraaf. In uw financiële verordening heeft u geen aanvullende eisen en wensen gesteld aan de paragrafen. Samenvattend komen wij tot de volgende aanbevelingen om de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen te verbeteren:: • Versterk de koppeling tussen de paragrafen in de begroting en de paragrafen in de jaarrekening; • Voorzie kwalitatieve analyses van verklarende kwantitatieve analyses; • Maak meer gebruik van grafieken en infographics.
14 Samenvatting
Samenvatting
Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen Proces
Jaarrekening
Status
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Lokale heffingen
Belangrijkste reden classificatie niet-groen
• Geen inzicht gegeven in de mate van kostendekkendheid per heffing voor alle rechten en bestemmingsheffingen die de gemeente in rekening brengt. • Uit de toelichting van de achterliggende (beleids)keuzes blijkt niet hoe de kostendekkendheid tussen verschillende onderdelen wordt bereikt door kruissubsidiëring.
• Een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie, zoals gevraagd door het BBV, ontbreekt. De kengetallen worden weliswaar individueel behandeld, maar een totaalbeoordeling ontbreekt.
• Wordt beperkt inzicht gegeven in de financiële consequenties die uit het beleidskader voortvloeien. Deze worden wel kwalitatief genoemd, maar het ontbreekt aan een verschillenanalyse tussen werkelijkheid en de begroting; • Geen meerjarenperspectief meegenomen voor inzicht in structurele karakter van de onderhoudskosten
Programmaverantwoording
Paragrafen
Programmaverantwoording Paragrafen
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle
Onderhoud kapitaalgoederen
Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Legenda
Betekenis
Voldoet niet of beperkt aan de norm
Voldoet aan de norm, maar verdere verbetering is mogelijk om de raad beter in positie te brengen
Voldoet aan de norm en brengt de raad goed in positie
Bijlagen
Bijlagen
15 Samenvatting
Samenvatting
Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen Proces
Jaarrekening
Status
Belangrijkste reden classificatie niet-groen
Jaarrekening Financiering
Bedrijfsvoering
Verbonden partijen
Grondbeleid
Openbaarheid
• In de paragraaf blijkt niet duidelijk op welke wijze rente aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden is toegerekend.
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording
Paragrafen
Programmaverantwoording Paragrafen
Financiële positie
Financiële positie
• De risico’s die voor de verbonden partijen zelf van toepassing zijn, zijn goed uitgewerkt. Het BBV vraagt echter om een opgave van de risico's voor de financiële positie van de gemeente zelf, niet die van de verbonden partij.
• Beperkte invulling gegeven aan artikel 16a BBV
Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Legenda
Betekenis
Voldoet niet of beperkt aan de norm
Voldoet aan de norm, maar verdere verbetering is mogelijk om de raad beter in positie te brengen
Voldoet aan de norm en brengt de raad goed in positie
Bijlagen
Bijlagen
16 Samenvatting
Samenvatting
Onze analyse van uw financiële positie
Jaarrekening
In onze controleverklaring moeten wij expliciet aandacht besteden aan de geschiktheid van de door het college gehanteerde en onderbouwde veronderstellingen inzake het opvangen van financiële risico’s in relatie tot de financiële positie.
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Kengetallen BBV
Kengetallen BBV
Weerstandsvermogen
Weerstandsvermogen Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Om aan deze eis te voldoen hebben wij onder andere kennis genomen van de in jaarstukken opgenomen paragraaf “Weerstandsvermogen”, waarin het college de relatie heeft gelegd tussen de onderkende risico’s, de benodigde weerstandscapaciteit en het weerstandsvermogen Ten aanzien van deze analyse hebben wij overwogen of deze alle relevante informatie bevat waarvan wij als gevolg van de controle van de jaarrekening kennis hebben. Ons beeld van deze paragraaf hebben we eerder al gegeven. Een nadere analyse van uw weerstandsvermogen hebben we op deze pagina gegeven. Daarnaast hebben wij vastgesteld of de volgens het BBV verplichte financiële kengetallen in lijn liggen met de gangbare normen. In de grafieken op deze en de volgende pagina’s hebben we een overzicht opgenomen van de kengetallen die verplicht in de jaarrekening van uw gemeente moeten worden opgenomen. Deze hebben we afgezet tegen de waarden van de ratio’s van de gemeente over de afgelopen vier jaar, maar ook tegen de gemiddelde omvang van andere gemeenten met uw omvang en met Nederland als geheel. Uit deze analyse blijkt dat de financiële positie van uw gemeente als geheel voldoende is, maar de komende jaren stevig onder druk komt te staan. Dit uit zich voornamelijk in een (sterk) stijgende netto schuldquote en een dalende solvabiliteit.
De redenen hiervan zijn de omvangrijke investeringen die de komende jaren gepland zijn. Hierna hebben wij onze constatering per kengetal nader geduid.
Solvabiliteit De solvabiliteit van uw gemeente heeft zich in 2024 herstelt na de forse daling in 2023. Per 31 december 2024 bedraagt de solvabiliteit 26,8% tegen 25,7% eind 2023. Hiermee zit uw gemeente in de meest risicocategorie neutraal die de provincie gebruikt bij de uitvoering van haar toezichthoudende taak. Ten opzichte van andere gemeenten met uw omvang blijft uw solvabiliteit echter (ver) achter. De toename van de solvabiliteit is vooral te danken aan het hoge positieve resultaat over 2024 in combinatie met het beperkte bedrag aan investeringen die in 2024 zijn gedaan. Omdat het college verwacht dat de solvabiliteit de komende jaren daalt naar 20%, raden wij u aan om de ontwikkeling van de solvabiliteit bij de begroting 2026 goed in de gaten te houden, omdat u relatief weinig buffers heeft om (onverwachte) tegenvallers op te vangen.
17 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Kengetallen BBV
Kengetallen BBV
Weerstandsvermogen
Onze analyse van uw financiële positie Netto schuldquote en gecorrigeerde netto schuldquote De netto schuldquote van uw gemeente is in 2024 sterk gedaald naar een niveau rond de 50%. In de jaren daarvoor lag deze tussen 65%68%. Deze daling komt omdat er een achterstand is ontstaan in de uitvoering van uw investeringsagenda. Daarnaast is in 2024 een hoog bedrag aan specifieke uitkeringen ontvangen die nog niet zijn uitgegeven. Deze middelen zijn gebruikt om lopende uitgaven te betalen, waardoor er geen extra middelen geleend hoefde te worden.
Vanuit haar toezichthoudende taak acht de provincie een (gecorrigeerd) netto schuldquote die lager is dan 90% als minst risicovol. Voor beide ratio’s voldoet uw gemeente hier ruimschoots aan.
Weerstandsvermogen Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Ten opzichte van het landelijk gemiddelde en het gemiddelde van andere gemeenten met uw omvang, is uw netto-schuldquote aanmerkelijk hoger. Ook dit houdt voor een belangrijk deel verband met het relatieve hoge ambitieniveau dat u heeft. Om de ambities en investeringen te financieren wordt verwacht dat er in de periode 2025-2028 nieuwe leningen aangetrokken moeten worden. In de begroting 2025 is daarom rekening gehouden met een netto schuldquote van 96%. Daarom raden wij u aan om, net als de solvabiliteit, de ontwikkeling van deze ratio de komende jaren goed in de gaten te houden om te voorkomen dat deze boven het onwenselijke niveau van 100% komt.
18 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Kengetallen BBV
Kengetallen BBV
Weerstandsvermogen
Weerstandsvermogen Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Onze analyse van uw financiële positie Grondbeleid Het relatieve belang van de grondexploitaties in de totale exploitatie van de gemeente is beperkt. De laatste jaren schommelt dit percentage tussen 1,7%-3,3%. Met dit lage percentage bevindt uw gemeente zich in de categorie minste risicovol. die de provincie hanteert bij haar toezichthoudende taak. Ten opzichte van het gemiddelde van andere gemeenten is het financiële risicoprofiel van uw grondexploitaties laag. Dit gemiddelde is 5,6%, respectievelijk 4,2%. De reden hiervan is dat u ‘slechts’ twee grondexploitaties op de balans heeft staan, waarbij de risico’s van de grondexploitatie Lanxmeer al helemaal voorzien zijn.
Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte is net als de afgelopen jaar positief. Dit houdt in dat de structurele lasten kunnen worden gedekt door structurele baten. Er een feitelijk sprake is van een overschot in de exploitatie in 2024 nadat alle incidentele resultaten zijn geëlimineerd. Dit is voor de provincie een belangrijk uitgangspunt bij de uitvoering van haar toezichthoudende taak. Het percentage in 2023 blijft wel achter bij andere gemeenten in Nederland. De verwachting is dat, zeker gezien de mogelijke afname van het gemeentefonds, dit percentage de komende jaren onder druk komt te staan.
19 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie
Onze analyse van uw financiële positie Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit wordt berekend als de verhouding tussen de gemiddelde woonlasten voor een meerpersoonshuishouden met een eigen woning in uw gemeente en de landelijke gemiddelde woonlasten voor hetzelfde huishouden over het laatst bekende begrotingsjaar. Hiervoor hebben wij 2024 gebruikt. Om de berekeningen te maken hebben wij de definities aangehouden van het kennisinstituut Coelo. Dit instituut gaat voor de bepaling van het gemiddelde bedrag aan OZB uit van de gemiddelde WOZ waarde van een koopwoning in uw gemeente. Wij gebruiken de definitie van Coelo om aan te sluiten bij de informatie die openbaar gemaakt is door het CBS.
Kengetallen BBV
Kengetallen BBV
Weerstandsvermogen
Weerstandsvermogen Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
De omvang van de belastingcapaciteit van uw gemeente is in 2024 toegenomen na twee jaren van daling. Dit wordt vooral veroorzaakt door een toename in de rioolheffing van EUR 185 naar EUR 264 per belastingobject. Hierdoor bent u met de gemeentelijke belastingen relatief “duur”. Hiermee bent u door de provincie ingedeeld in de hoogste risicocategorie. Het betekent ook dat u ten opzichte van andere gemeenten de komende jaren minder mogelijkheden hebt om de belastingverhoging te gebruiken als structureel algemeen dekkingsmiddel.
20 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Kengetallen BBV
Kengetallen BBV
Weerstandsvermogen
Onze analyse van uw weerstandsvermogen In de paragraaf Weerstandsvermogen is door het college een analyse gemaakt van het weerstandsvermogen van uw gemeente per 31 december 2024. Eerder in dit rapport hebben wij een aangegeven hoe wij aankijken tegen de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragraaf Weerstandvermogen. In deze paragraaf gaan we dieper in op de analyse die door het college gemaakt is. Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen de financiële risico’s die de gemeente loopt en de buffers die gemeente vrij beschikbaar heeft om deze risico’s op te vangen (de weerstandscapaciteit). Uit de analyse van het college blijkt dat de bandbreedte van het weerstandsvermogen in 2024 tussen 1,12 en 2,5 is. Beide liggen boven de norm van 1,0 die uw raad heeft gesteld.
Weerstandsvermogen Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Bestemmingsreserves onderdeel van beschikbare weerstandscapaciteit Het is ons opgevallen dat het college bij de berekening van de beschikbare weerstandscapaciteit rekening houdt met enkele bestemmingsreserves. In het BBV is echter bepaald dat dit niet mogelijk is. Er mag uitsluitend rekening worden gehouden met reserves die daadwerkelijk vrij aanwendbaar zijn, de algemene reserves. Het onderscheid tussen de algemene reserve en bestemmingsreserves is gelegen in het feit dat de algemene reserve vrij aanwendbaar is en bestemmingsreserves zijn door de raad ‘geoormerkt’. Deze reserves zijn gevormd voor een specifiek doel zoals bijvoorbeeld een bestemmingsreserve om geld te sparen voor incidentele aankopen in het grondbedrijf. Alleen de algemene reserve wordt tot het vrij besteedbaar eigen vermogen gerekend, de bestemmingsreserves worden hier niet toe gerekend en daarmee dus ook niet tot de weerstandscapaciteit. Indien er geen rekening gehouden wordt met bestemmingsreserves, dan daalt de bandbreedte van het weerstandsvermogen tussen 0,6 en 1,4.
Uw weerstandsvermogen nader geanalyseerd Ten opzichte van vorig jaar is het weerstandsvermogen toegenomen. In de jaarstukken 2023 stond een bandbreedte tussen 1,0 en 1,6. Deze toename is te danken aan een combinatie van een lager minimaal risiconiveau en een hoger bedrag aan beschikbare weerstandscapaciteit. De bandbreedte van de financiële omvang van de risico’s is gewijzigd van EUR 6,1-9,4 miljoen naar EUR 4,8-10,7 miljoen. Het minimale risico is derhalve lager geworden en het maximale risico hoger. Hierdoor is de bandbreedte van het weerstandsvermogen ook groter geworden. De wijziging in de bandbreedte van de risico’s komt door twee aanpassingen ten opzichte van voorgaand jaar: • Aanpassing van het financieel effect van het risico dat de ombuigingen niet gerealiseerd kunnen worden. Dit effect is verlaagd van EUR 1,4 miljoen naar EUR 0,7 miljoen. • Aanpassing van het financieel effect van het risico dat uw gemeente wordt aangesproken op garantiestellingen die aan derden gegeven zijn. Dit effect is verlaagd van EUR 199,5 miljoen naar EUR 100,7 miljoen. Dit is een forse afname. We hebben begrepen dat het bedrag vorig jaar niet juist is geweest. De beschikbare weerstandscapaciteit is toegenomen van EUR 9,8 miljoen naar EUR 12,0 miljoen. Dit is te danken aan de hogere buffers waarover u per eind 2024 beschikt . Deze toename zit vooral in hogere bestemmingsreserves.
Zoals wij hiernaast hebben verwoord zijn deze volgens het BBV echter geen onderdeel van de beschikbare weerstandscapaciteit. Indien eind 2023 geen rekening houden met de bestemmingsreserves, komt de bandbreedte van het weerstandscapaciteit uit op 0,7-1,1. Hiermee zit u, net als dit jaar, voor een deel onder de gestelde norm.
21 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Kengetallen BBV
Kengetallen BBV
Weerstandsvermogen
Weerstandsvermogen Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Onze analyse van uw weerstandsvermogen Objectiviteit van de benodigde weerstandscapaciteit Een belangrijk nadeel van de benodigde weerstandscapaciteit is dat deze subjectief is. Het is volledig afhankelijk van de kwaliteit van het risicomanagement en de mogelijkheid om de maximale omvang en kans van voordoen van de risico’s te bepalen. In de praktijk is dit vaak weerbarstiger dan uit de paragraaf Weerstandsvermogen blijkt Zoals wij in onze managementletter aan de raad hebben opgenomen, is het risicomanagement bij uw gemeente nog onvoldoende een onderdeel van de normale bedrijfsvoering. Het risicomanagementproces, waaronder het denken en handelen vanuit risico’s, wordt nog niet integraal beleefd en toegepast in de organisatie. Hierdoor kan niet zomaar gesteld worden dat de risico’s die genoemd zijn in de paragraaf juist en volledig zijn. Wel vormen ze naar onze mening een goede afspiegeling van het risicoprofiel van uw gemeente in vergelijking met andere gemeenten
22 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Fysiek domein
Sociaal domein
Fysiek domein
Bedrijfsvoering
Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Schattingen binnen het fysiek domein zijn evenwichtig. Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2024 beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen. Indien wij oordelen dat een schatting niet evenwichtig is, hebben wij dit oordeel nader toegelicht. Managementschatting
Rentetoerekening aan jaarschijven aangepast aan wijziging BBV De wijze waarop de toerekening van de rente aan de grondexploitaties moet plaatsvinden is gelijk getrokken aan de rentetoerekening aan andere activa. Voorheen mocht alleen rente worden toegerekend op basis van de werkelijke rente over het vreemd vermogen van de gemeente. Met de wijziging vindt rentetoerekening plaats op basis van de reguliere omslagrente. De verwachting is dat deze wijziging zal leiden tot hogere rentelasten in de grondexploitaties.
Oordeel
Waardering immateriële vaste activa
Evenwichtig
Waardering materiële vaste activa
Evenwichtig
Schattingen gehanteerd bij waardering van grondexploitaties De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op, de zogenaamde jaarschijven, waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de gehanteerde uitgangspunten en parameters beoordeeld. In de tabel op de volgende pagina zijn onze bevindingen weergegeven.
Wij hebben geconstateerd dat het college bij de actualisaties van de grondexploitaties per 1 januari 2025 rekening heeft gehouden met deze wijziging in het BBV. De rekenrente die is gebruikt voor de actualisatie per 1 januari 2025 bedraagt net als vorig jaar 1,50%. Bij de renteherziening in 2024 is de werkelijke rentetoerekening aan de grondexploitaties echter gedaald naar 0,5%. Daarom lijkt de gehanteerde rekenrente die bij de actualisatie is gehanteerd, voorzichtig te zijn. Uit de meerjarenraming 2025-2028 blijkt echter dat het realistisch is om te veronderstellen dat het gemiddelde rentepercentage van de leningenportefeuille zal toenemen. Beide actieve grondexploitaties hebben een looptijd die langer is dan vier jaar, waardoor de verwachte rentestijging volledig drukt op de exploitaties. Daarom achten wij de schatting van de gehanteerde rekenrente evenwichtig. .
23 Samenvatting
Samenvatting
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein
Jaarrekening
Jaarrekening
Managementschatting
Oordeel
Toelichting
Gehanteerde rekenrente
Evenwichtig
Zie onderbouwing op de vorige pagina.
Evenwichtig
De verwachte kostenstijging bedraagt 4,5% voor 2025, 3,5% voor 2026 en 2,0% voor de periode vanaf 2027. Deze percentages vallen in het midden van het interval dat extern specialist Metafoor geeft in haar Outlook Grondexploitaties 2025. Op basis hiervan vinden wij de kostenschattingen evenwichtig.
Evenwichtig
De gehanteerde opbrengstenstijging kent een differentiatie naar soort vastgoed (woningbouw en niet-woningbouw). De gehanteerde schattingen zijn opgenomen in het MPG 2025 en variëren in 2025 van 1% voor niet woningbouw tot 8% voor woningbouw. Langjarig wordt een indexatie van 2% gehanteerd. Deze percentages sluiten aan bij de visie die extern specialist Metafoor geeft in haar Outlook Grondexploitaties 2025. Op basis hiervan vinden wij de schattingen evenwichtig. Overigens wordt er geen opbrengststijging ingerekend voor verkopen waarvoor al prijsafspraken zijn gemaakt of contracten zijn getekend.
Evenwichtig
De programmering van de grondexploitaties is gebaseerd op actuele omstandigheden van de markt, gemaakte afspraken met marktpartijen. interne en externe adviezen, onderzoeken en politieke uitgangspunten ten aanzien van woningbouw en werkgelegenheid. Wij achten de op marktinformatie gebaseerde inschatting voor de programmering evenwichtig op basis van de door ons uitgevoerde werkzaamheden.
Evenwichtig
De prijzen zoals ingerekend zijn gebaseerd op de verwachte marktomstandigheden, residuele grondwaardeberekeningen en de afspraken in de verkoop- en ontwikkelingsovereenkomsten. Daarom achten wij de schatting evenwichtig.
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Kostenstijging
Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle
Opbrengstenstijging
Fysiek domein
Sociaal domein
Fysiek domein
Bedrijfsvoering
Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing
Interne beheersing
Gehanteerde programmering
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Verkoopprijzen Bijlagen
Bijlagen
24 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Grondexploitaties zijn geactualiseerd. Als onderdeel van de jaarafsluiting heeft er een actualisatie van de grondexploitaties plaatsgevonden. Op de volgende pagina hebben wij de resultaten hiervan grafisch weergegeven.
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle
De boekwaarde van de grondexploitaties is afgenomen met EUR 0,2 miljoen tot een bedrag van EUR 3,0 miljoen. De reden hiervoor is dat de grondverkopen in 2024 hoger zijn geweest dan de investeringen die gedaan zijn. Hieronder hebben wij dit samengevat. De totale investeringen in 2024 bedragen EUR 0,6 miljoen en kunnen als volgt worden gespecificeerd:
Investering
Fysiek domein
Bedrag in EUR miljoen
Sociaal domein
Fysiek domein
Grondverwerving
0,0
Bedrijfsvoering
Sociaal domein
Bouw- en woonrijp maken en andere inkopen
0,3
Bedrijfsvoering
Rentetoerekening
0,1
Uren interne medewerkers
0,2
Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Tegenover de investeringen staan opbrengsten voor een totaalbedrag van EUR 1,7 miljoen. Deze kunnen als volgt worden gespecificeerd: . Bedrag in Opbrengst EUR miljoen Verkoop grond Lanxmeer
Bijlagen
Bijlagen
1,7
Met de investeringen en verkopen is een afname van EUR 1,1 miljoen verklaard. Het resterende verschil van EUR 0,9 miljoen in de boekwaarde wordt veroorzaakt door de tussentijdse winstneming op de grondexploitatie Pavijen V (EUR 0,4 miljoen) en de vrijval uit de verliesvoorziening bij de grondexploitatie Lanxmeer (EUR 0,5 miljoen). Risico’s binnen grondexploitaties voldoende gedekt De Reserve Grondexploitaties is toegenomen van EUR 9,9 miljoen naar EUR 10,0 miljoen. Hierin is nog geen rekening gehouden met de dotatie die mogelijk plaatsvindt naar aanleiding van het positieve resultaat uit de grondexploitaties over 2024 van EUR 0,9 miljoen. In vergelijking met de boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie per 31 december 2024 is het bedrag dat in de Reserve Grondexploitaties is verantwoord relatief hoog. In de paragraaf Grondbeleid heeft het college een analyse gemaakt van de risico’s die in de (toekomstige) grondexploitaties aanwezig zijn. De totale omvang van deze risico’s is berekend op EUR 5,0 miljoen. Daarnaast zijn de berekeningen in het MPG 2025 voldoende voorzichtig. Ook vanuit dit perspectief lijkt de omvang van de Reserve Grondexploitaties hoog te zijn.
Wij geven u in overweging om nadere afspraken te maken met het college over de wenselijke omvang van deze reserve in het licht van toekomstige ontwikkelingen. .
25 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Fysiek domein
Sociaal domein
Fysiek domein
Bedrijfsvoering
Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Verwacht resultaat grondexploitaties blijft stabiel Het totaal nog te verwachten resultaat van alle actieve grondexploitaties samen op eindwaarde bedraagt EUR 2,9 miljoen positief. Vorig jaar was dit nog EUR 3,0 miljoen positief. Dit kan als volgt worden gespecificeerd (bedragen in EUR 1,0 miljoen): Grondexploitatie
2024
2023
Pavijen V
7,6
8,1
Lanxmeer
(4,7)
(5,1)
Totaal
2,9
3,0
De afname van het nog te verwachten resultaat op eindwaarde heeft twee belangrijke oorzaken: • Het verschuiven van de fasering van de verkoop van twee kavels in de exploitatie Pavijnen V. Hierdoor is de geïndexeerde opbrengst van deze kavels lager dan verwacht werd in het MPG 2024. In paragraaf 7.5 van de actualisatie heeft het college een meer uitvoerige analyse opgenomen van de verschillen. • Een nabetaling op de verkoop van kavel 10C binnen de exploitatie Lanxmeer van EUR 0,3 miljoen. Contractueel was overeengekomen dat een nabetaling zal volgen op basis van de daadwerkelijke verkoopprijzen van de woningen. Omdat de verkoopprijzen nog niet bekend waren, was de hoogte van een eventuele nabetaling vorig jaar nog niet bekend. Dat is nu wel het geval.
Bijlagen
Bijlagen
Overigens is het totale voordeel dat gerealiseerd wordt met de exploitatie Pavijnen V EUR 24,6 miljoen. Hiervan is tot en met 2024 al EUR 17,0 miljoen genomen. Het resterende deel van de winst zal de komende jaren ten gunste komen van de gemeente.
26 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Fysiek domein
Sociaal domein
Fysiek domein
Bedrijfsvoering
Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein
27 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het sociaal domein Schattingen binnen het sociaal domein zijn evenwichtig. Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2024 beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen. Indien wij oordelen dat een schatting niet evenwichtig is, hebben wij dit oordeel nader toegelicht. Managementschatting
Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Fysiek domein
Sociaal domein
Fysiek domein
Bedrijfsvoering
Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Nog te betalen zorgkosten
Oordeel Evenwichtig
Voorspellende waarde zorgkosten kan beter Wij hebben geconstateerd dat er goede stappen gezet zijn om de interne beheersing van de processen in het sociaal domein te verbeteren. Diverse processen zijn inmiddels beschreven. Tevens wordt op dit moment geanalyseerd waar processen verder geautomatiseerd of efficiënter uitgevoerd kunnen worden en is er een start gemaakt met de ontwikkeling van een dashboard die historische trends laat zien en de zorgkosten op gedetailleerd niveau inzichtelijk maakt.
Wij hebben geconstateerd dat de vertaling van deze informatie naar de P&C documenten nog onvoldoende plaats vindt. De P&C documenten geven daarom beperkt actueel inzicht in de zorgkosten. Hierdoor is het risico aanwezig dat de werkelijke zorgkosten vanuit de Wmo en Jeugdwet (veel) hoger uitvallen dan eerder verwacht.
Bijlagen
Bijlagen
Wij hebben in onze managementletter een aantal tips gedeeld met het college hoe de interne beheersing van de (ontwikkeling van de) zorgkosten in het zorgdomein versterkt kan worden.
Veel kleine aanbieders jeugdzorg leidt tot onzekerheid zorglevering Zoals bij de samenvatting van onze detailbevindingen hebben opgemerkt, heeft het college in 2024 de prestatielevering van de zorg in natura niet volledig kunnen vaststellen. Het gaat hierbij om de zorg die is ingekocht bij zorgaanbieders die voor minder dan EUR 125.000 aan zorg hebben geleverd voor uw gemeente. De totale omvang van de onzekerheid is opgenomen bij de onderbouwing van ons oordeel. Hierbij valt op dat de onzekerheid bij de jeugdzorg veel hoger is dan bij de zorg in het kader van de Wmo. De belangrijkste reden hiervoor is dat u in de jeugdzorg gebruik maakt van veel kleine zorgaanbieders. Hierdoor is het moeilijker om goede grip te houden op deze leveranciers vanuit contractmanagement, maar ook op de zorglevering. Daarom raden wij u aan om in regioverband te onderzoeken of het mogelijk is om het aantal aanbieders in de jeugdzorg te verkleinen. Indien dit niet mogelijk is, dan raden wij u aan om de interne beheersing van de zorglevering door deze aanbieders te verbeteren.
28 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag