250625 Windturbines en hinder_Culemborg_EP_Jeroen de Hartog
Tekst van het document
Windenergie & Gezondheid gemeente Culemborg 26 juni 2025
• • • •
Dr.ir. Jeroen de Hartog Adviseur Milieu en Gezondheid Expertisepunt Windenergie & Gezondheid jdehartog@ggdru.nl
Disclosure belangen spreker Potentiële belangenverstrengeling
Geen
Relaties met bedrijven
Geen
Sponsoring of onderzoeksgeld
n.v.t.
Honorarium of andere financiële vergoeding
NSPOH / Pont Academy / MER commissie
Aandeelhouder Andere relatie, namelijk
n.v.t. GGD regio Utrecht
Omvang van geluidhinder in Nederland 2023
Geluidbron
Ernstige hinder (%)
Ernstige slaapverstoring (%)
Wegen
12,8
6,0
Buren
9,9
5,9
Vliegverkeer
5,9
2,1
Bouw- en sloopactiviteit
7,3
2,5
Recreatie
4,1
2,4
Railverkeer
2,3
1,2
Fabrieken en bedrijven
2,5
1,1
Windturbines
0,5
0,4
Bron: Van Poll, R. (2023). RIVM-briefrapport 2024-0129. Ernstige hinder en slaapverstoring. Monitoringsgegevens Onderzoek Beleving Woonomgeving(OBW) 2023.
Het stoppen met het gebruik van fossiele brandstoffen levert een aanzienlijke gezondheidswinst op! (van der Ree et al., 2019).
Lokale effecten van windturbines: Waar kunnen omwonenden mee te maken krijgen?
Slagschaduw
Obstakelverlichting
Geluid Visuele impact
https://www.nwea.nl/kb/hoe-zit-het-met-slagschaduw-en-windturbines/ https://windvogel.nl/windturbinegeluid-en-gezondheid-feit-en-fictie/ freepik.com/free-vector/natural-light-lens-flare-vector-gold-background-sun-ray-effect_15841693.htm
Mogelijke effecten van geluid
van windturbines Het bewijsmateriaal over het effect van het niveau van windturbinegeluid ‘s nachts op slaap was niet overtuigend. Op basis van het beschikbare bewijsmateriaal kon geen eenduidige conclusie worden getrokken ten aanzien van slaapverstoring. Onderzoekers hebben echter wel een verband gevonden tussen zelfgerapporteerde slaapverstoring en Gehoorverlies Leerprestaties Bloeddruk hinder door windturbinegeluid.
Geluidhinder
Slaap
Hart- en bloedvaten
RIVM 2020-0150: Health effects related to wind turbine sound: an update I. van Kamp en G.P. van den Berg
% ernstige geluidhinder
Hinder van geluid-bronnen
Geluidsbelasting (Lden)
(Ernstige) hinder bepaald door: 1. Akoestische factoren: ➢ Amplitude modulatie (zwiepen/zoeven/stampen)
2. Niet-Akoestische factoren: ➢ Persoonlijke ➢ Contextuele ➢ Slagschaduw ➢ Visuele impact
Geluid en de windsnelheid
Bron: PlanMER windturbinebepalingen leefomgeving, 2022
van den Berg et al.: Geluid | nummer 3, september 2024 | 31
Grotere windturbines zijn niet luider
van de Berg; Sound & Vibration, 59(1), 1716
Laagfrequent geluid en onhoorbaar geluid (infrasound)
Schmitter et al. Umwelt Bundesamt 70/2022
Tonaal (LFG) geluid
Conclusie ➢ Door langdurige hinder en stress indirecte gezondheidseffecten mogelijk.
➢ Netto positieve gezondheid van energietransitie te verwachten. ➢ Geen overige gezondheidseffecten door windturbines aangetoond.
➢ Ook als aan de normen voldaan wordt zal een deel van de omwonenden hinder en overlast ervaren, net als bij andere geluidsbronnen. ➢ Hinder en overlast worden door veel factoren bepaald, geluid is daar een deel van
Voorkomen van hinder en overlast Vooraf • Keuze van type (bbt) en locatie van windturbines • Goede afspraken over (financiële) participatie • Mitigatie & piekbelasting (bijv. isolatie en stilstandvoorziening)
Na plaatsing • Monitoring en handhaving • Klachtensysteem & contact omwonenden
GGD-handreiking
Vragen?
Bisphenol-A (BPA)
HOOFDBOODSCHAP • De emissies van microplastic en BPA uit windmolens zijn marginaal ten opzichte van de emissies uit andere bronnen zoals verkeer, industrie en landbouw. • BPA en microplastics kunnen zich in de lucht als fijnstof gedragen en verspreiden zich diffuus over een groot gebied over de gehele provincie. Er wordt geen lokale verhoging in depositie rond de windmolens verwacht. • De concentratie BPA ten gevolge van emissie uit windmolens is waarschijnlijk zo laag dat dit niet meetbaar is in het bodem- en watersysteem. Referentie: RoyalHaskoning/DHV: BJ8156-RHD-003
Slaapstoornissen (Godono 2023) Het bewijsmateriaal over het effect van het niveau van windturbinegeluid ‘s nachts op slaap wasvariations niet overtuigend. Op “As shown by the authors, there are consistent in the Geluidsdruk Prevalentie Afstand tot Prevalentie basis van het beschikbare bewijsmateriaal kon geen slaapstoornissen windturbine slaapstoornissen prevalence of sleep disorders in the general population (Jahrami et al., eenduidige conclusie worden getrokken ten aanzien van >45 dB 82 % <500 meter 79 %could be explained 2021). These variations by clinical and slaapverstoring. Onderzoekers hebben echter wel een verband 40 – 45 dB 60 % 500-1000m 65 % epidemiological difficulties in defining the diagnostic criteria gevonden tussen zelfgerapporteerde slaapverstoringfor ensleep 35 – 40 dB 49 % 1 - 1.5 km 41 % hinder disordersdoor and,windturbinegeluid. as a result, the heterogeneity of these definitions.“ 1.5 - 2 km
29 %
30 – 35 dB
36 %
< 30 dB 31may % - 3 km 22 % “In2 conclusion, our preliminary findings suggest that there be a > 3 km relation between 27 % exposure to wind turbines and sleep possible disorders, although no conclusions can be drawn in terms of causality due to the nature of the retrieved data and the poor quality of current evidence. Future studies should adopt a longitudinal design and focus on objective measurements, supported by validated subjective methods such as questionnaires.”
Duits onderzoek (35 dB)? In dit Duitse onderzoek is de hindercurve niet berekent met Lden.
Mondelinge mededeling van Dr. Schreckenberg: hindercurve vergelijkbaar.
NIVEL onderzoek Reactie van de onderzoekers: Het draagt niet bij aan het maatschappelijke debat om, als een conclusie niet bevalt, het onderzoek te diskwalificeren. Wij zijn ons als geen ander bewust van de beperkingen van het onderzoek; deze worden dan ook in de rapportage benoemd. Tegelijk is dit onderzoek wel de eerste, controleerbare, stevige studie in Nederland naar de gezondheidseffecten van windturbines, met een meer robuuste methodologische basis dan de casuïstiek waar de beeldvorming tot nu toe op is gebaseerd.
Standaardwaarde
Grenswaarde
50
60
Gemeentewegen
53
70
Spoorwegen
55
65
54
Industrieterreinen
50
55
--
Windturbines (in voorbereiding)
45
47
Lden
Rijkswegen en provinciale wegen
Geluidnormen en advies WHO
WHO advies 53
45
WHO advies = 10% ernstige geluidhinder
22
Windnormen in concept-Besluit Windturbines Leefomgeving - De nieuwe normen gelden voor alle windturbines op land, nl losse windturbines en –parken; en voor kleine windturbines verschillende aspecten - Voor langer bestaande windturbines in principe nog oude regiems - Voor windturbines gebouwd of vergund sinds 1 juli 2021 (tot inwerkingtreding voorliggende Besluit of vaste datum) gelden speciale ‘overgangsregelingen’ in relatie tot de lokaal opgestelde normen - Omdat dit een complex web van diverse regels betreft, wordt dat momenteel nog door diverse partijen met hun juristen bestudeerd en kan er vanavond niet veel over worden gezegd
Milieunorm
Oud
Geluid
-
47 dB Lden
-
41 dB Lnight
6/27/2025
Nieuw -
Standaardwaarde: 45 dB Lden en 39 dB Lnight op geluidgevoelig gebouw
-
Lokaal maatwerk mogelijk: Tot grenswaarde 47 dB Lden en 41 dB Lnight
-
Afwegingsruimte voor lagere waarde dan standaardwaarde als aanleiding daartoe op grond van cumulatie geluid of aard van het gebied
-
Extra toeslag van 5dB bovenop de geluidsnorm voor tonaalgeluid
-
Uitzondering voor gebouwen met een functionele binding met het windpark, bijvoorbeeld molenaarswoningen.
Milieunorm
Slagschaduw
Oud 17 dagen en 20 minuten per jaar -
6/27/2025
Dit was een onduidelijke norm en er werd creatief mee omgegaan
Nieuw Maximaal 6 uur per jaar en max 20 min per dag per slagschaduwgevoelig gebouw -
Voor objecten met afstand van maximaal 12 x rotordiameter
-
Automatische stilstandsvoorziening
-
Logboek bijhouden verplicht voor exploitant
-
Bevoegde gezag mag afwijken naar strenger, bijv. naar 0 uren
Milieunorm
Externe Veiligheid
6/27/2025
Oud PR 10 -5 en PR 10 -6 voor resp. beperkt en (zeer) kwetsbare objecten
Nieuw Grenswaarde: PR 10 -6 voor kwetsbare en zeer kwetsbare gebouwen en kwetsbare locaties -
Standaardwaarde: PR 10 -6 voor beperkt kwetsbare gebouwen en locaties
-
Beperking van het directe risico én het indirecte risico gerelateerd aan het optreden van domino-effecten
-
Windturbine > 20 jaar: positief resultaat beoordeling NPR 8400 verplicht
Milieunorm
Obstakelverlichting en markering
oud Geen onderdeel van de AMvB Wind Turbines -
Informatieblad
nieuw Onderdeel van de AMvB onder hoofdstuk veiligheid als direct werkende norm -
Losse windturbines en windpark
-
Kleur turbines, mast en wieken is wit
-
Verlichting ‘s nachts (rood) en overdag (wit) met vaste of flikkerende lampen
-
Maatwerk mogelijk voor in- en uitschakelen op basis van naderingsdetectie luchtvaartuigen onder toestemming ILT / Advies minister
Milieunorm
Afstandsnorm
Oud Geen afstandsnorm
Nieuw Tenminste een afstand van 2x tiphoogte tot windturbinegevoelige objecten
-
6/27/2025
Uitzondering mogelijk voor zwaarwegende economische belangen of zwaarwegende andere maatschappelijke belangen (ZEZAM) mits goed gemotiveerd