1 Woon-Welzijn-Zorgvisie 2026 - 2322173
Tekst van het document
Woon-Welzijn-Zorgvisie 2026-2032 Gemeente Culemborg
[16 december 2025]
Inhoudsopgave 1 2 2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 3 3.1. 3.2. 3.3. 4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 5 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6
Voorwoord Inleiding Inleiding Reikwijdte en beoogde werking Totstandkoming Leeswijzer Actuele ontwikkelingen en relevant beleid Huidige en toekoms$ge situa$e Relevante ontwikkelingen Relevant beleid Wat willen we bereiken? Visie en doelen Ambi$e Doelgroepen Uitgangspunten Beoogd effect Onze visie op Wonen, Welzijn en Zorg Wat gaan we daarvoor doen? Uitvoeringsplan Uitwerking uitvoeringsplan Samenwerkingspartners Afwegingskader voor nieuwe woonzorg-ini$a$even Hoe gaan we dit bekos$gen? Hoe weten we of het goed gaat?
Woon-Welzijn-Zorgvisie 2026-2032 / Inhoudsopgave
03 04 04 04 04 05 06 06 07 08 10 10 10 11 11 12 13 13 14 15 15 15 16
2
1 Voorwoord
Culemborg is een fijne stad om te wonen. Een stad met een groot hart. Met een rijk sociaal en cultureel leven. Een plek waar mensen graag wonen en waar men elkaar kent. Een stad van de menselijke maat: groot genoeg om je vleugels uit te slaan, maar klein genoeg om niet in te verdrinken. Culemborg is ook een stad waar we naar elkaar omkijken. Waar mensen mee kunnen doen. Een stad waar jong en oud, met en zonder beperking, zich thuis voelt. Dat is Culemborg. Om Culemborg ook in de toekomst een plek te laten zijn waar mensen graag wonen en samenleven, steken we met elkaar de handen uit de mouwen. Omdat er te weinig woon-zorgwoningen zijn. Omdat budge<en onder druk staan. Omdat er meer (hulpbehoevende) ouderen komen. Omdat mensen met een beperking langer en vaker thuis blijven wonen. En omdat er steeds minder handen zijn om deze mensen te verzorgen. Om deze uitdagingen het hoofd te bieden willen we extra woningen bouwen en willen we de sociale basis verder versterken. We willen goede zorg en ondersteuning voor onze inwoners organiseren. En we willen voorwaarden scheppen om mensen deel te kunnen laten zijn van onze gemeenschap. In deze visie komen al deze aspecten samen. Zo kan iedereen, ongeacht achtergrond of beperking, pre@g en zelfstandig wonen en volop meedoen in onze samenleving. En voelt iedereen zich, ook in de toekomst, thuis in onze prach$ge stad.
Monica Wichgers en Mischa Peters Wethouders gemeente Culemborg
Woon-Welzijn-Zorgvisie 2026-2032 / Voorwoord
3
2 Inleiding
2.1. Inleiding Wonen met zorg en welzijn is meer dan alleen een prak$sche oplossing voor mensen met een zorgof ondersteuningsvraag. Het is een visie waarop we in Culemborg samen leven. Op de manier waarop we de omgeving, de bebouwing, de zorg en de sociale basis zó inrichten dat mensen zo lang mogelijk in hun eigen omgeving kunnen blijven wonen en deel kunnen nemen aan de maatschappij. Dit vereist een adap$ef woningaanbod met voldoende (geclusterde) woon-zorgwoningen, in buurten waar mensen met of zonder zorgvraag pre@g samen kunnen leven. Het vereist ook passende zorg en ondersteuning, veerkrach$ge gemeenschappen, een sterke sociale basis en een openbare ruimte die uitnodigt tot ontmoeten en bewegen. Daarover gaat deze Woon-Welzijn-Zorgvisie.
2.2. Reikwijdte en beoogde werking De Woon-Welzijn-Zorgvisie vormt een specifica$e van de in 2024 geactualiseerde Woonvisie en gaat over mensen met een woon-, welzijns- én zorgvraag die zelfstandig kunnen wonen. Dat wil zeggen dat zij zelf de verantwoordelijkheid voor hun huishouden kunnen dragen. In principe valt iedereen met een woon-, welzijns- en zorgvraag hieronder, maar in prak$jk zijn het vaak thuiswonende ouderen met of zonder demen$e, mensen met een lichamelijke, verstandelijke of psychiatrische aandoening of mensen die dak -of thuisloos zijn. De Woon-Welzijn-Zorgvisie gaat nadrukkelijk niet over mensen in een instelling of een $jdelijk verblijf. Deze Woon-Welzijn-Zorgvisie vormt de basis voor het nog te ontwikkelen uitvoeringsplan. De WoonWelzijn-Zorgvisie vormt eveneens het handelingskader voor de nieuwe Woondeals, de presta$eafspraken met Kleurrijk Wonen (en later eventueel aangevuld met zorg -en welzijnspar$jen) en de fair share- discussie over de verdeling van bijzondere doelgroepen over de regio.
2.3. Totstandkoming Deze visie is domein-overs$jgend en gaat over de domeinen Wonen, Zorg, Welzijn en een stukje Veiligheid. Deze integraliteit uit zich ook in de wijze waarop de visie tot stand is gekomen: in co-crea$e met partners waaronder woningcorpora$e Kleurrijk Wonen, zorgpar$jen, het Zorgkantoor, welzijnsinstellingen en partners in het publieke en private domein. Omdat in Culemborg ‘welzijn’ als voorliggend wordt beschouwd aan zorg, maken ook ‘welzijn’ deel uit van deze visie.
Woon-Welzijn-Zorgvisie 2026-2032 / Inleiding
4
2.4. Leeswijzer In het volgende hoofdstuk schetsen we enkele relevante ontwikkelingen. Ook geven we een samenva@ng van relevant beleid waaronder de Omgevingswet, de Woonvisie, de Koes Sociaal Domein, het Beleidsplan Sociale Basis, de Visie Sociaal Domein en het Regioplan Rivierenland Samen Beter. Mede daarop baseren we onze visie in hoofdstuk 4. Hierin komen onder meer doelen, resultaten, uitgangspunten en beoogde effecten aan de orde. In hoofdstuk 5 tot slot schetsen we hoe we uitvoering willen geven aan deze ambi$es en hoe we een en ander organiseren.
Woon-Welzijn-Zorgvisie 2026-2032 / Inleiding
5
3 Actuele ontwikkelingen en relevant beleid
De samenleving is volop in beweging, in veel opzichten. Om deze visie vorm te geven brengen we het heden samen met relevante ontwikkelingen die op ons aHomen. En brengen we de Woon-WelzijnZorgvisie samen met (bestaand) beleid op het gebied van wonen, zorg en welzijn. Op basis daarvan geven we onze visie op ‘samen leven’ verder een gezicht.
3.1. Huidige en toekoms-ge situa-e De woningmarkt van Culemborg Op 1 januari In 2025 telde Culemborg 30.281 inwoners, verspreid over 13.252 woningen. Van de totale woningvoorraad is 35% geschikt voor ouderen en is nog eens 34% is geschikt te maken voor ouderen. Zonder ingrijpen ontstaan er in 2040 tekorten voor diverse groepen, vooral onder ouderen en mensen met een verstandelijke beperking. In bijlage I is weergegeven hoeveel woningen er nodig zijn om deze tekorten te beperken. In bijlage II zijn de belangrijkste doelgroepen voor deze woningen weergegeven, inclusief hun woonwensen. De woonwensen zijn relevant bij de uitvoering van dit beleid. Huidige aanbod versus toekoms-ge vraag naar woonruimte Doelgroep Ouderen - geclusterd wonen Ouderen – nul-treden Verstandelijk beperkt -geclusterd Verstandelijk beperkt -gespikkeld Psychische problematiek (BW) Kwetsbare jongeren (uitstroom)* Maatschappelijke opvang (uitstroom)* Beschermd Wonen – uitstroom*
Aantal 2023 Aantal 2040 Tekort/overschot 1202 1740 -538 223 300 -76 88 200 -110 36 33 -25 43 44 -10 2 per jaar 2 per jaar 4-9 per jaar 4-9 per jaar 5-8 per jaar 5-8 per jaar -
*Een deel van de gemuteerde woningen van Kleurrijk Wonen wordt jaarlijks gereserveerd voor deze doelgroepen.
Zorg en welzijn in Culemborg Culemborg heeN een breed scala aan zorg -en welzijnsvoorzieningen. Grote partners in het zorg- en welzijnsdomein zijn Kleurrijk Wonen, ElkWelzijn, Santé, MEE-Vivenz, het Sociaal Team Culemborg en het Zorgkantoor. De grootste partners voor het leveren van 1e- en 2e-lijnszorg zijn de huisartsen, zorgcentra en het RIBW.
Woon-Welzijn-Zorgvisie 2026-2032 / Actuele ontwikkelingen en relevant beleid
6
3.2. Relevante ontwikkelingen Groei aantal inwoners Het aantal inwoners van Culemborg s$jgt in 2030 naar verwach$ng met 12% tot ongeveer 33.500 personen, mogelijk zelfs iets meer. De groei van het aantal inwoners leidt vermoedelijk ook tot een toename van het aantal huishoudens en het aantal inwoners met een woon-welzijn-zorgvraag. Nieuwe concepten voor deze mensen bieden kansen om zo lang mogelijk pre@g en passend te blijven wonen, om de onderlinge binding tussen inwoners te faciliteren en om een structuur van samenredzaamheid en informele zorg te creëren. Toename aantal ouderen Het aantal ouderen, het aantal ‘oudere ouderen’ en mensen met demen$e neemt toe. In 2023 lag het aantal 65-80-jarigen in Rivierenland op 19% van de totale bevolking. Dit aandeel s$jgt in 2040 tot 21,3%. In deze periode neemt het aantal 80-plussers met bijna 50% toe, van 4,3% naar 8,1%. Het aantal mensen met demen$e s$jgt tussen 2020 en 2030 naar verwach$ng met 30%, tot ongeveer 650 personen. Daarvan woont een kleine 60% zelfstandig. Door de groei van het aantal zelfstandig wonende ouderen neemt ook de vraag naar passende woonruimte, zorg en welzijn toe, zowel in volume als in complexiteit. En ondanks de komst van seniorencomplexen en (ontmoe$ngs-) func$es waar bijvoorbeeld maal$jden, koffie en ac$viteiten worden aangeboden. Dat vraagt om passend beleid.
De toegenomen vraag naar ontmoe$ngsfunc$es is mede een gevolg van het verdwijnen van de klassieke verzorgingstehuizen en een strengere selec$e voor de toegang tot verpleegtehuizen, die voorheen talrijker en breder toegankelijk waren. Ambulan-sering van de zorg In onze huidige samenleving hechten mensen meer waarde aan eigen regie over hun leven. Ook blijven zij gemiddeld tot op hogere leeNijd zelfredzaam. Landelijk wordt daarom ingezet op een zo licht mogelijke inzet van zorg en ondersteuning. Daardoor blijven mensen met een lichamelijke, verstandelijke of psychische aandoening langer en vaker thuis wonen, of keren zij na een opname sneller terug naar huis. Dat leidt tot een hogere vraag naar zorg -en welzijnsvoorzieningen en tot extra druk op de huisartsen, waarvan er toch al schaarste is in deze regio. Toename zorggebruik In Rivierenland is het zorggebruik vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde. De kosten voor GGZ, ziekenhuis- en huisartsenzorg liggen iets hoger, terwijl het Wmo-gebruik iets lager dan gemiddeld ligt. Het zorggebruik neemt de komende jaren toe, vooral die van mensen met weinig complexe GGZproblema$ek. Ook het aantal mensen met wijkverpleging s$jgt van 6.720 in 2023 naar 10.850 in 2040. Dat is een toename van 61,5%. Schaarste van menskracht Terwijl het zorggebruik s$jgt, wordt arbeid schaarser.
Zo neemt het aantal zorgaanbieders in Gelderland-Zuid tot 2030 met 5% af. En wordt het steeds moeilijker om bijvoorbeeld huisartsen, apothekers en GGZ-aanbieders aan ons te binden. Dat leidt tot wachtlijsten en hogere wach@jden, vooral in de specialis$sche GGZ en crisisgevoelige zorg. Tegelijker$jd daalt het mantelzorgpoten$eel tussen 2023 en 2040 van 12,1% naar 4,3%. Dat komt doordat méér ouderen mantelzorg nodig hebben. Verder zijn er minder mensen in de leeNijdsgroep om mantelzorg te geven (45–65 jaar) en wordt mantelzorg verstrekken steeds zwaarder door de toegenomen zorgbehoeNe van de mensen.
Woon-Welzijn-Zorgvisie 2026-2032 / Actuele ontwikkelingen en relevant beleid
7
Schaarste op de woningmarkt Naast arbeid is ook woonruimte schaars. Volgens het WoningbehoeNeonderzoek loopt het tekort in Culemborg in 2030 op tot ruim 2.000 woningen. In 2023/2024 bedroeg de gemiddelde wach@jd voor een sociale huurwoning 8,5 jaar en stonden er 6.313 woningzoekenden geregistreerd, waarvan 1.267 ‘ac$ef’ zoekend. De krapte op de woningmarkt is een direct gevolg van een groei van de bevolking, achterblijvende realisa$ecijfers van woningen en een verdere verdunning van de huishoudens. Zo voorspelt het CBS dat de gemiddelde huishoudensgroo<e daalt van 2,14 personen in 2021 naar 2,06 in 2070. Mismatch tussen vraag en aanbod Tot slot is er sprake van een mismatch tussen vraag en aanbod op de woningmarkt. In Culemborg zijn veel eengezins- en geschakelde woningen, terwijl er juist vraag is naar appartementen en (andere) rolstoeltoe- en rollatordoorgankelijke woonruimte.
3.3. Relevant beleid Omgevingswet en Omgevingsvisie Met de Omgevingswet en de Omgevingsvisie wil de gemeente samen met ketenpartners bouwen aan een vitaal Culemborg. Door toekomstbestendig te bouwen en ruimte meervoudig te benu<en, creëren we een toekomstbestendige leefomgeving. Tegelijker$jd investeren we in sociale verbinding. We s$muleren omzien naar elkaar, ontmoe$ng en samenleven. Zo bouwen we aan buurten waar mensen zich thuis voelen en naar elkaar omzien. Ook zorgen we voor passende woonruimte die toegankelijk en betaalbaar is, in een groene woonomgeving die uitnodigt tot gezond en ac$ef leven. En die voldoende is aangepast aan mensen met demen$e of een beperking. Woonvisie In de Woonvisie wordt onder meer ingezet op woonvormen die bijdragen aan zorgzame buurten, waarin kwetsbare inwoners zelfstandig kunnen (blijven) wonen met steun van hun omgeving. Omdat de beschikbare ruimte beperkt is, wordt ingezet op gestapelde bouw en meervoudig ruimtegebruik. De collec$eve buitenruimte krijgt extra aandacht als plek voor ontmoe$ng, beweging en groenbeleving. In de Woonvisie is verder ook veel aandacht voor betaalbaarheid en voldoende beschikbaarheid van woningen.
Koers Sociaal Domein De Koers Sociaal Domein Culemborg biedt een overkoepelend kader op de domeinen Opgroeien, Gezondheid, Samen Leven & Ondersteunen, Rondkomen, Werk & Maatschappelijke Bijdrage en Wonen voor doelgroepen. In de Koers Sociaal Domein Culemborg “Samenleven met en voor elkaar” is beschreven welke ambi$e en maatschappelijke effecten we vanuit het Sociaal Domein nastreven. Voor de Woon-Welzijn-Zorgvisie zijn de volgende twee doelen het meest relevant: • Samen leven en ondersteunen – Meedoen & zelfredzaamheid: meer inwoners kunnen meedoen in de samenleving. Zoveel mogelijk inwoners wonen zo lang mogelijk thuis (met ondersteuning). • Wonen voor doelgroepen – pre@g en passend wonen: meer inwoners hebben een passende woonruimte in een passende woonomgeving.
Woon-Welzijn-Zorgvisie 2026-2032 / Actuele ontwikkelingen en relevant beleid
8
Visie Sociaal Domein Culemborg De visie op het Sociaal Domein gaat over de inrich$ng van het sociaal domein (sociale basis, Sociaal Team en aanvullende zorg) om daarmee de ambi$e uit de Koers Sociaal Domein te realiseren. In de Visie Sociaal Domein wordt ingezet op het versterken van het Sociaal Team en de sociale basis en het vergroten van de zelf- en samenredzaamheid. Kernbegrippen zijn preven$e, vroegsignalering, normaliseren, het versterken van sociale netwerken en netwerksamenwerking. Het Sociaal Team Culemborg krijgt een bredere rol met ‘systeemgericht’ werken, minder indiceren, meer zelf ondersteunen en het verbinden van informele netwerken. Beleidsplan Sociale Basis 2026–2029 Het Beleidsplan Sociale Basis 2026-2029 zet onder meer in op het verder versterken van gemeenschapsvorming door te investeren in de gemeenschappelijke sociale basis. Informele netwerken, ontmoe$ngsplekken en laagdrempelige voorzieningen zijn daarin sleutelbegrippen. De gemeente faciliteert, ondersteunt en erkent de waarde van vrijwilligers, verenigingen en buur$ni$a$even en ondersteunt ontwikkelingen zoals ‘huiskamers van de wijk’. Doel hiervan is het versterken van de sociale basis om zo samenredzaamheid te vergroten, ontmoe$ng te bevorderen en eenzaamheid terug te dringen. Regioplan Rivierenland Samen Beter Het regioplan vormt de gezamenlijke agenda van zorg- en welzijnspartners in Rivierenland.
In het plan krijgt mentale gezondheid bij alle leeNijdsgroepen extra aandacht. Ook wordt er ingezet op passende ondersteuning, zorg en woonvormen voor ouderen. Verder wordt gestreefd naar duurzame, betaalbare zorgverlening, formele en informele ondersteuning en een vitale samenleving. Beleidsplan Samen Dichtbij Gelderland-Zuid In dit beleidsplan wordt ingezet op een verdere ambulan$sering van de zorg aan psychisch kwetsbare mensen. Zorg en ondersteuning wordt zo dichtbij mogelijk bij mensen thuis georganiseerd. 24-Uurs opvang en zorgloca$es blijven behouden maar worden aangevuld met kleinschalige woon- en opvangloca$es verspreid over de regio. Dakloze mensen met erns$ge problema$ek kunnen gebruik maken van Housing First, waarbij zelfstandige woonruimte gekoppeld wordt aan een zorgtraject.
Woon-Welzijn-Zorgvisie 2026-2032 / Actuele ontwikkelingen en relevant beleid
9
4 Wat willen we bereiken? Visie en doelen
Zoals blijkt uit het vorige hoofdstuk vindt de ontwikkeling van de Woon-Welzijn-Zorgvisie plaats in een context waarin de vraag naar woonruimte, zorg en welzijn verder toeneemt. En waarin woonruimte, arbeid en financiële middelen schaarser worden. Om die reden zullen we vaker beroep moeten doen op informele (zorg-) netwerken en zullen we onze talenten moeten aanwenden ten behoeve van onszelf en onze omgeving. In dat licht neemt ook het belang van passende woon-welzijn-zorgconcepten in ‘sociale buurten’ toe, net als de inzet van slimme technologieën en een strategische posi$onering van zorg, ondersteuning en voorzieningen in de sociale basis. Zodat mensen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen. Zodat niemand aan de zijlijn staat. En zodat iedereen er bij blijN horen. In dit hoofdstuk maken we onze visie op ‘samen leven’ concreter. En formuleren we doelen, resultaten en beoogde effecten, in lijn met de bredere opgave waar we met elkaar voor staan.
4.1
Ambi-e
Mensen met een woonzorg-vraag kunnen zo lang mogelijk zelfstandig in een huis in de eigen woonomgeving blijven wonen. Zij zijn voldoende zelf- en samen-redzaam en doen mee aan de maatschappij. De noodzakelijke zorg en ondersteuning is toekomstbestendig georganiseerd, zo licht mogelijk van aard en wordt, waar dit kan, dicht bij de inwoner gegeven.
4.2
Doelgroepen
De doelgroep bestaat uit alle mensen met een woon- én ondersteuningsvraag die zelfstandig kunnen wonen. Dat wil zeggen dat zij zelf verantwoordelijk zijn voor hun huishouden. In prak$jk gaat het vaak om thuiswonende ouderen met of zonder demen$e, mensen met een lichamelijke, verstandelijke of psychiatrische aandoening of mensen die dak -of thuisloos zijn. De Woon-Welzijn-Zorgvisie gaat nadrukkelijk niet over mensen in een instelling of $jdelijk verblijf. Mensen die zelfstandig wonen in bijvoorbeeld een ‘satellietwoning’ van een instelling vallen wel onder de scope van deze visie.
Woon-Welzijn-Zorgvisie 2026-2032 / 4 Wat willen we bereiken? Visie en doelen
10
4.3 • • • • • • • • • •
4.4
Uitgangspunten Er zijn gemengde buurten met een diversiteit aan inwoners, huur/koop en prijsklassen1. De openbare ruimte nodigt uit tot bewegen, ontmoeting en de beleving van groen en is zoveel mogelijk toegankelijk voor mensen met bijvoorbeeld een handicap of met dementie2. We streven naar ‘kerngebondenheid’: mensen blijven het liefst in hun eigen buurt wonen. Niet-passende woonruimte transformeren we waar nodig en mogelijk naar passende woonruimte, bijvoorbeeld naar rollator -of zorggeschikt. Nieuwbouw sluit direct goed aan bij de behoeften van inwoners. Daardoor kunnen mensen zo lang mogelijk thuis blijven wonen. Woningen zijn waar mogelijk rolstoeltoe- en rollatordoorgankelijk en hebben bijvoorbeeld slimme verlichting, drempelloze ruimten en aangepast sanitair of een aangepaste keuken. Bij geclusterde woonvormen zoeken we naar aanvullende mogelijkheden om de woning passend te maken. Mensen wonen zo vaak/lang mogelijk zelfstandig thuis en zo min mogelijk in een instelling3. Verpleeghuizen blijven beschikbaar voor zeer kwetsbare ouderen met complexe zorgvraag. Zorg en ondersteuning vindt zo dicht mogelijk bij mensen thuis plaats en wordt laagdrempelig georganiseerd, waarbij lichte, toegankelijke vormen van hulp worden ges$muleerd4. Er is een sterke sociale basis gericht op ‘samenredzaamheid’ en ‘meedoen en ontmoeten’5.
Beoogd effect
Het creëren van een (handelings-) kader voor woon-welzijn-zorgini$a$even voor mensen met een huisves$ngs- en ondersteuningsvraag, zodat zij zo lang mogelijk in hun eigen omgeving kunnen blijven wonen. Door clustering van wonen en zorg en een slimme inzet van technologieën (zoals slimme camera’s, zorgrobots en smartwatches) kunnen inwoners, zorg -en andere professionals efficiënt en doeltreffend hun werk doen. Door een op$male inrich$ng van de woning en de woonomgeving worden ontmoe$ng en gezond gedrag ges$muleerd. En worden mensen aangemoedigd om iets voor een ander te betekenen en ac$ef deel te nemen aan de samenleving.
1 Omgevingsvisie Culemborg 2 Culemborg in Beweging en Woonvisie 3 Regionaal beleidsplan Samen Dichtbij 4 Regeling Wet maatschappelijke Ondersteuning 5 Beleidsplan Sociale Basis
Woon-Welzijn-Zorgvisie 2026-2032 / 4 Wat willen we bereiken? Visie en doelen
11
4.5
Onze visie op Wonen, Welzijn en Zorg
De wijken • De woonomgeving is zo toegankelijk mogelijk voor mensen met een beperking. • (Wandel-) routes zijn zo veel mogelijk obstakelvrij. Ook zijn er dementievriendelijke routes. • De directe leefomgeving draagt bij aan gezond gedrag, ontmoeting en groenbeleving. • Wijken zijn waar mogelijk gedifferentieerd. De draagkracht /-last wordt niet overschreden. • Jong en oud, hulpbehoevenden en ‘hulpgevers’ leven prettig met elkaar samen. • Wijken zijn zo ingericht dat men zich veilig voelt: objectief en subjectief (sociale cohesie). • Op strategische plaatsen zijn er grotere hubs met voorzieningen voor zorg en welzijn. • In buurten met een hoge concentratie doelgroepen* zijn waar mogelijk kleinere hubs. • Essentiële voorzieningen (huisarts, OV) bevinden zich waar mogelijk op loop- of fietsafstand.
De woningen • Waar mogelijk is de woonruimte betaalbaar, rolstoeltoe- en rollatordoorgankelijk. • Waar mogelijk beschikt de woning over een buitenruimte met ruimte om te zitten. • Woon-welzijnzorg-concepten zijn gericht op ‘vrijwillige ondersteuning’ en ‘omzien naar... '. • Mensen die niet passend wonen, proberen we te verleiden om te verhuizen. • In geval van renovatie wordt er gestreefd naar slimme en betaalbare oplossingen.
Zorg en welzijn • Zorg wordt zo dicht mogelijk bij mensen thuis georganiseerd, al dan niet geclusterd. • Voorzieningen sluiten goed aan op de interesses en achtergronden van onze inwoners. • We moedigen initiatieven aan gericht op gemeenschapsvorming en samenredzaamheid. • We stimuleren vrijwilligersnetwerken zoals gezamenlijke tuinen en zorgkringen. • Er is sprake van ‘netwerksamenwerking’ tussen inwoners, zorg-en welzijnspartijen. • Welzijn-zorgcirkels verbinden we waar mogelijk aan cirkels voor professionele zorg. • Innovatie, flexibiliteit en ruimte voor (lokale) initiatieven zijn kernbegrippen.
*Hieronder worden kwetsbare mensen verstaan zoals ouderen, mensen met een lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking.
Woon-Welzijn-Zorgvisie 2026-2032 / 4 Wat willen we bereiken? Visie en doelen
12
5 Wat gaan we daarvoor doen?
Om onze ambi$es te verwezenlijken werken we onze visie uit in een nader te ontwikkelen uitvoeringsplan, als deel van het omgevingsprogramma Volkshuisves$ng. In het uitvoeringsplan werken we gezamenlijk toe naar voldoende passende woon-welzijn-zorgwoningen, naar ‘sociale’ en gemêleerde buurten waarin mensen naar elkaar omzien, naar moderne concepten en innova$eve (woon-) oplossingen. En naar sterke gemeenschappen waar mensen als vanzelf voor elkaar zorgen.
5.1
Uitvoeringsplan
Het omgevingsprogramma Volkshuisves$ng, met daaronder het uitvoeringsplan, is een verdieping op de Omgevingsvisie. In de Omgevingsvisie wordt de langetermijnvisie voor alle ruimtelijke ontwikkelingen in de gemeente beschreven. De Woonvisie, met de Woon-Welzijn-Zorgvisie als specifica$e hiervan, zijn onderdeel van de Omgevingsvisie. Het uitvoeringsplan maken we niet alleen, maar in co-crea$e met onze ketenpartners. Het plan omvat
concrete maatregelen en gaat in op de wijze waarop een en ander wordt uitgevoerd en gefinancierd. Om een indruk te geven van de inhoud, worden hieronder een aantal voorbeelden gegeven van maatregelen die een plek zouden kunnen krijgen in het plan. Bij de realisa$e van dit programma wordt zoveel mogelijk aanslui$ng gezocht op bestaand beleid en bestaande uitvoeringsplannen. Voorbeelden - Ontwikkelen van nieuwe woon-welzijn-zorgini$a$even, bijvoorbeeld in het Sta$onskwar$er. - Mogelijk maken van (pré-) mantelzorgwoningen, kangoeroewoningen en andere concepten waarin mensen voor elkaar zorgen. En het organiseren van de benodigde zorg/welzijn daarbij. - Aanpassen van de bestaande woningvoorraad zodat deze beter toegankelijk wordt. - Beschermd Thuis in Rivierenland inrichten, met 24-uurs beschik- en bereikbaarheid van zorg. - Implementeren van woon-welzijn-zorgini$a$even voor dak -en thuisloze mensen, zoals Housing First, Skeave Huse en kleinschalige zorgwoningen voor dak - en thuisloze mensen. - (Her-) inrichten van de openbare ruimte zodat deze uitnodigt tot beweging en ontmoe$ng. - Maken van een aanvullend afwegingskader voor Collec$ef Par$culier opdrachtgeverschap. - Verder versterken van de sociale basis bijvoorbeeld door ac$eve ondersteuning van burgerini$a$even zoals Zorgcoöpera$es, Zorgkringen en Maatjesprojecten.
En door de realisa$e van voldoende goed toegankelijke zorg -en welzijnsvoorzieningen in de buurten. - Instellen van een toewijzingsbeleid voor aangepaste woningen en woon-zorgwoningen. - Maken van presta$eafspraken tussen gemeente, Kleurrijk Wonen en zorg -/ welzijnspar$jen.
Woon-Welzijn-Zorgvisie 2026-2032 / Wat gaan we daarvoor doen?
13
5.2
Uitwerking uitvoeringsplan
A. Vertaling van visie naar opgave • Kwan$ta$eve opgave: aantal woon-zorgwoningen, typen woon-zorgwoningen, loca$es. • Kwalita$eve opgave: type zorgwelzijn-concepten, doelgroepen, niveau van ondersteuning. • Prioritering op basis van urgen$e: wat doen we eerst? Wat doen we later? B. Data-analyse en ruimtelijke analyse (Companen) Demografische ontwikkelingen (vergrijzing, eenpersoonshuishoudens, doorstroming). ZorgbehoeNe en zorgcapaciteit (WLZ, Wmo, huisartsenzorg, eerstelijnszorg). Woningmarktanalyse (beschikbaarheid passende woningen, doorstroompoten$eel). Ruimtelijke analyse (geschikte loca$es, Omgevingsplannen, infrastructuur).
• • • •
C. Partnerschap & governance • Afspraken met woningcorpora$es (bouwopgave, renova$e, toewijzing). • Afspraken met zorg- en welzijnsorganisa$es (zorg- en welzijnsconcepten, inzet). • Afstemming met welzijn, huisartsen, VVT, GGZ. • Duidelijke governance over o.a. besluitvorming, uitvoering en sturing. D. Maatregelen en uitvoering (Nieuwe) woon-welzijn-zorgprojecten (aantal woningen, typologie, planning). Aanpassingen in bestaande voorraad (woningaanpassingen, levensloopgeschikt). Maatregelen voor thuiswonende mensen uit de doelgroep (zorg, welzijn, technologieën). Aanpassingen in de ruimtelijke omgeving (gedeelde tuinen, vervoer, ontmoe$ng, etc.). Uitvoering: o.a. betrokkenen, planning, monitoring en sturing.
• • • • •
E. Financieel kader • Kosten: investeringskosten, exploita$ekosten. • Baten: rijksbijdragen, subsidies, regelingen, bijdragen partners. Randvoorwaarden • Heldere, concrete ambi$es: Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realis$sch en Tijdgebonden. • Draagvlak voor deze ambi$es bij onze inwoners, inwonersgroepen en ketenpartners. • Een vroeg$jdige betrokkenheid van onze ketenpartners voor samenwerking en co-crea$e. • Duurzame samenwerking met ketenpartners, zoveel mogelijk gericht op de langere termijn. • De inzet van transforma$emiddelen en andere fondsen voor de financiering van projecten. Financiering Bij de uitvoering van de Woon-Welzijn-Zorgvisie brengen we ook de ruimtelijke sturingsinstrumenten in kaart. Daarmee maken we inzichtelijk wie de bevoegde instan$e is voor de uitvoering van de voorgestelde maatregelen. De gemeente kan immers alleen zaken uitvoeren als deze passen binnen haar (we<elijke) bevoegdheden.
Woon-Welzijn-Zorgvisie 2026-2032 / Wat gaan we daarvoor doen?
14
5.3
Samenwerkingspartners
De Woon-Welzijn-Zorgvisie is tot stand gekomen in co-crea$e met inwoners en andere partners. Ook de uitvoering beschouwen we als een gezamenlijke opgave. Daarbij bundelen we onze krachten in een doorlopend proces. Een proces dat con$nue onze aandacht vraagt en afstemming met elkaar vereist. In deze paragraaf geven we een kort overzicht van onze belangrijkste partners, inclusief ieders rol in deze samenwerking. Samenwerkingspartner
Hoofdrol in dit proces
Gemeente
Aanjagen en faciliteren, sturen op beschikbaarheid van voldoende woningen, zorg- en welzijnsvoorzieningen voor inwoners met een (intensieve) zorgvraag Ontvangen en verzorgen van onder meer mantelzorg en vrijwilligerswerk Verhuur en realisa$e van woningen en (maatschappelijk) vastgoed Realisa$e van woningen, commercieel en maatschappelijk vastgoed Leveren van (maatwerk-) zorg en ondersteuning aan inwoners Leveren van eerstelijns zorg en doorverwijzer naar zorg en welzijn Uitvoering van de Wet langdurige zorg (Wlz) Indiceren, regie voeren en uitvoeren van wijkgerichte en lichte ondersteuning Aanjagen/uitvoeren van welzijnsac$viteiten s$muleren informele netwerken*
Inwoners Woningcorpora$e Vastgoedpartners Zorgaanbieders Huisartsen Zorgkantoor Sociaal Teams Welzijnspar$jen
Onder meer rond de thema’s ‘meedoen & ontmoeten’, ‘leren & ontwikkelen’, ‘vrijwillig ac$ef& mantelzorg’ en ‘opvoeden en opgroeien’.
5.4
Afwegingskader voor nieuwe woonzorg-ini-a-even
In 2024 heeN onderzoeksbureau Companen in co-crea$e met de gemeente en ketenpartners uit het woon-, zorg- en welzijnsdomein een eerste versie van een afwegingskader voor woon-welzijnzorgini$a$even ontwikkeld. Een tweede gesprek met de ketenpartners op basis van het aangepaste concept moet nog plaatsvinden, waarna een defini$ef afwegingskader in het eerste kwartaal van 2026 door het college wordt vastgesteld. Het afwegingskader heeN als doel nieuwe woonzorg-ini$a$even te beoordelen op basis van objec$eve, heldere en uitlegbare criteria. Het kader fungeert als een beoordelingsinstrument voor woon-welzijn-zorgini$a$even en dient als handvat bij de verschillende fases van ontwikkeling van een woon-welzijn-zorgini$a$ef. Het kader is van toepassing in geval van wijziging van het Omgevingsplan of waarbij de gemeente eigenaar is van de grond. In andere situa$es staat het par$jen vrij om een ini$a$ef te ontwikkelen buiten dit afwegingskader om. In bijlage III worden de basisprincipes van dit kader nader toegelicht.
5.5
Hoe gaan we dit bekos-gen?
Aan deze Woon-Welzijn-Zorgvisie op zich zijn géén kosten verbonden. Aan het uitvoeringsprogramma mogelijk wél. Deze worden in het uitvoeringsprogramma nader uitgewerkt. De Woon-WelzijnZorgvisie hangt nauw samen met ander beleid op het gebied van Wonen, Zorg en de Sociale Basis. Daarom wordt onderzocht of (een deel van) de kosten voor het Omgevingsprogramma ten laste kan worden gebracht van deze programma’s:
Woon-Welzijn-Zorgvisie 2026-2032 / Wat gaan we daarvoor doen?
15
• • • •
Eventuele ontwikkelingen in het fysieke domein via het beheerbudget of het budget om gebouwen in stand te houden. Woon-welzijn-zorgconcepten voor dak -en thuisloze mensen en mensen met een psychische kwetsbaarheid uit het gecombineerde budget Beschermd Wonen-Maatschappelijke Opvang. De organisa$e van de benodigde zorg uit de budge<en voor Wmo, Jeugd en Par$cipa$ewet. Zorg en ondersteuning aan ouderen via onder meer het programma Vitaal Ouder Worden (onderdeel van Gezond en Ac$ef Culemborg) en het Uitvoeringsplan Vergrijzing 2025-2028.
Bij de bekos$ging van nieuwe ini$a$even wordt zoveel mogelijk aanslui$ng gezocht bij bestaand beleid en de bijbehorende uitvoeringsbudge<en. De middelen in deze budge<en zijn echter beperkt, waardoor we mogelijk scherpe keuzes moeten maken. Om onze ambi$es te verwezenlijken wordt verder zoveel mogelijk beroep gedaan op innova$emiddelen, regionale gelden en andere budge<en. En streven we, waar mogelijk, naar ontscho@ng van budge<en.
5.6
Hoe weten we of het goed gaat?
Om te meten of we de juiste dingen doen en of we deze goed doen, worden de resultaten en maatschappelijke effecten gemonitord. Op basis daarvan kan (bij-) sturing plaatsvinden. Hoe we gaan monitoren en sturen wordt uitgewerkt bij de uitvoering. Daarin ontwikkelen we een passend monitoringsinstrument, die bij voorkeur aansluit op een van de bestaande instrumenten.
Woon-Welzijn-Zorgvisie 2026-2032 / Wat gaan we daarvoor doen?
16
Bijlage I. Doelgroepen en (benodigde) aantal plaatsen Doelgroep Ouderen (75+) Ouderen met lichte/middelzware zorgvraag (geclusterd Ouderen met zware zorgvraag Mensen met een verstandelijke beperking Mensen met psychische problema$ek Uitstromers jeugdzorg / kwetsbare jongeren
Omvang 2023 Omvang 2040 Opmerking 2.805 4.100 1.202 plekken 1.740 plekken
-
223 plekken
300 plekken
-
124 cliënten
233 cliënten
-
43 intramurale plekken 4 jongeren / 2 direct zelfstandig
44 plekken
Structureel tekort van 10 plekken -
-
Bron: Woon-welzijn-zorganalyse Culemborg, Companen, 2024
Woon-Welzijn-Zorgvisie 2026-2032 / Wat gaan we daarvoor doen?
17
Bijlage II. Woonwensen belangrijkste doelgroepen Ouderen Ouderen willen vooral levensloopgeschikt wonen: gelijkvloers, drempelloos, één of twee slaapkamers en basiscomfort zoals een verhoogd toilet. De verhuisbereidheid is laag, mede door angst voor hogere woonlasten en de wens om in de eigen buurt te blijven. Nabijheid van voorzieningen – huisarts, ontmoe$ngsplekken, supermarkt – wordt belangrijker bij afnemende mobiliteit. Ho^esconcepten en andere woonvormen die ontmoe$ng s$muleren worden aantrekkelijker voor toekoms$ge genera$es. Een deel van de ouderen blijN thuis wonen met aanpassingen; een ander deel vraagt om kleinschalig geclusterd wonen of nul-treden woningen. Mensen met een lichamelijke beperking Deze groep vraagt om toegankelijke, gelijkvloerse en voldoende ruime woningen die geschikt zijn voor hulpmiddelen. Een liN en automa$sche toegangsdeuren zijn cruciaal, net als een rus$ge en goed bereikbare woonomgeving met voorzieningen dichtbij. Parkeren bij de deur is een belangrijke randvoorwaarde. De groep blijN meestal stabiel in omvang en heeN daarnaast behoeNe aan passende (ambulante) zorg. Mensen met een (licht) verstandelijke beperking Voor zelfstandig wonenden staat betaalbaarheid centraal; sociale huur is vaak de enige op$e. Wie bij een zorgaanbieder woont, heeN behoeNe aan een eigen sanitair en soms eigen kookgelegenheid.
De woonomgeving moet veilig, rus$g en overzichtelijk zijn; drukke buurten zorgen voor te veel prikkels. Nabijheid van voorzieningen en OV is belangrijk. Deze doelgroep heeN vrijwel al$jd behoeNe aan begeleiding, structuur, dagbesteding en ondersteuning die oproepbaar is. Mensen met psychische problema-ek (inclusief Beschermd Wonen en dak- en thuisloze mensen) Zij hebben behoeNe aan stabiele, veilige woonplekken met nabij toezicht of begeleiding, a`ankelijk van de indica$e. Er is een mix van woonvormen nodig: intramuraal (BW/GGZ-W), geclusterd wonen met begeleiding en zelfstandige woningen met ambulante zorg (“Beschermd Thuis”). Rust, structuur en voorspelbaarheid in de woonomgeving zijn essen$eel. Voor een deel van de doelgroep is wonen in de eigen gemeente belangrijk voor herstel en con$nuïteit. Kwetsbare jongeren & uitstromers uit instellingen Jongeren en uitstromers hebben vooral behoeNe aan betaalbare, kleine, zelfstandige woningen met snel beschikbare begeleiding, nabij onderwijs/werk/dagbesteding en in een veilige woonomgeving. Een soepele overgang van instelling naar zelfstandigheid vraagt om passende, flexibele woonplekken; wach@jden en tekort aan kleine woningen vormen knelpunten. (Afgeleid uit de vraaganalyses en context in het rapport). Bron: Woon-welzijn-zorganalyse Culemborg, Companen, 2024
Woon-Welzijn-Zorgvisie 2026-2032 / Wat gaan we daarvoor doen?
18
Bijlage III. Basisprincipes van het afwegingskader nieuwe woonzorg-ini-a-even
BetreN het een woonzorg-ini$a$ef?
Toets basisprincipes o.b.v. beleid
Toets van behoeNe aan het ini$a$ef
Kwalita$eve toets
Besluit
Posi$ef besluit
Posi$ef onder voorwaarden
Nega$ef besluit
Bron: Afwegingskader woon-welzijn-zorgini$a$even Culemborg, Companen, 2024
Woon-Welzijn-Zorgvisie 2026-2032 / Wat gaan we daarvoor doen?
19
Bijlage IV. Enkele begrippen Geclusterd wonen is een woonvorm waarbij de bewoner een eigen appartement of studio heeN met voorzieningen, maar ook met een ontmoe$ngsruimte in of bij het pand. BetreN zowel groepswonen als het wonen in geclusterde appartementen, waarbij begeleid 24-uur aanwezig kan zijn of 24-uur oproepbaar is. Gespikkeld wonen is het wonen in een reguliere, niet-geclusterde woning in de nabijheid van een woonvorm waarvandaan zorg en begeleiding geboden kan worden. Bron: Woon-welzijn-zorganalyse Culemborg, Companen, 2024
Woon-Welzijn-Zorgvisie 2026-2032 / Wat gaan we daarvoor doen?
20