1 Kadernota 2026-2029 gemeente Culemborg - 2036670
Tekst van het document
Zoals eerder aangegeven, gaan we in overleg met de provinciaal toezichthouder over hoe we deze in de begroting kunnen verwerken.
Kadernota 2026-2029
28
Voor de overzichtelijkheid zetten we hieronder de geraamde inkomsten en uitgaven voor jeugd onder elkaar. (bedragen x € 1.000) Middelen voor jeugd in Voorjaarsnota Rijk Raming rijksmiddelen voor jeugd Nieuwe gemeentelijke ramingen Bijramen uitgaven Jeugd (excl. extra impuls) Aanvullende maatregelen Hervormingsagenda: Stelpost voor invoeren stelpost eigen bijdrage jeugdzorg Stelpost voor besparing door kortere trajectduur Taakstelling voor indexatie jeugd trajecten
2026
2027
2028
2029
1.446
1.374
-454
-412
-723
-718
-784
-842
385 101 752
385 102 761
Samengevat Samengevat geeft dit het volgende beeld van alle nieuwe ontwikkelingen en opgaven. (bedragen x € 1.000)
2026
2027
2028
2029
Nieuwe ontwikkelingen en opgaven Vervanging verlichting buitensportvelden (hockey en kynologen) Toename ongedierte in de openbare ruimte
-1.320
-1.208
696
502
-4
-4
-4
-4
-20
-20
-20
-20
-24
-24
-24
-24
Restant kredieten riolering 2024
0
0
0
0
Lokale omroep
-8
-8
-8
-8
Komst islamitische basisschool Jaarwisseling - investeren in veiligheid, preventie en gemeenschapsvorming
0
-23
-23
-23
-35
-35
-25
-20
46
91
157
0
62
62
62
62
-46
-8
-8
-8
Bijstellen uitgaven jeugd met extra middelen Voorjaarsnota Rijk
-723
-718
-784
-842
Hervormingsagenda jeugd faseren volgens groeipad
-723
-656
0
0
Eigen bijdrage jeugdzorg invoeren Voorjaarsnota Rijk Aanvullende taakstelling Hervormingsagenda jeugd (trajectduur+indexatie) Wegvallen bijdrage kwalificatiegelden aan uitvoering leerplicht
0
0
385
391
0
0
853
863
-19
-38
-38
-38
-5
-5
-5
-5
Structurele ondersteuning pfo Ruimte Regio Rivierenland
Herrekening beschermd wonen Correctie voor laten vervallen van de taakstelling op subsidies Areaaluitbreiding groen
Adviesraad Sociaal Domein Inclusief
Kadernota 2026-2029
29
2026
2027
2028
2029
Dekking kwalificatiegelden uit lokaal onderwijsbeleid en budget leerplicht
10
10
10
10
Dekking Adviesraad uit onderuitputting Wmo
5
5
5
5
Softwaretoepassing voor kaarten op website
-4
-4
-4
-4
Dekking Softwaretoepassing voor kaarten op website
4
4
4
4
Preventie van discriminatie Dekking preventie van discriminatie uit onderuitputting Wmo Kapitaallasten vervanging noodstroomvoorziening stadskantoor Dekking kapitaallasten vervanging noodstroomvoorziening Inburgering
-4
-4
-4
-4
4
4
4
4
-12
-12
-12
-12
5
5
5
5
-268
-268
-268
-268
Dekking Inburgering uit onderuitputting Wmo
130
130
130
130
Dekking uit budget inburgering
138
138
138
138
Regionale samenwerkingsovereenkomst sociaal domein
-35
-35
-35
-35
Onderuitputting Wmo na dekking ontwikkelingen Dekking regionale samenwerkingsovereenkomst uit budget sociaal team / wijkteams Voortzetting C3 Registratiesysteem
171
171
171
171
35
35
35
35
-32
-32
-32
-32
Dekking C3 Registratiesysteem uit automatiseringsbudget
32
32
32
32
2.052
2.015
173
221
1.841
1.668
-160
-117
-396
-294
-294
-294
607
641
627
632
732
807
869
723
(bedragen x € 1.000)
Gemeentefonds Voorjaarsnota Rijk uitwerking jeugd door overhedenoverleg VNG en Rijk Voorjaarsnota Rijk laten vervallen "compensatie jeugdzorg in begroting 2026-2028" Voorjaarsnota Rijk Demping terugval gemeentefonds (inschatting) Totaal
Kadernota 2026-2029
30
Hoe om te gaan met andere nieuwe ontwikkelingen, opgaven en voornemens? Wij voorzien voor de komende jaren meer ontwikkelingen dan hierboven beschreven. Maar deze zijn in deze kadernota niet voorzien van een raming of bandbreedte. Dat zijn drie soorten ontwikkelingen: 1. Ontwikkelingen die zich aftekenen, maar waarvoor het pas later dit jaar mogelijk is een solide raming te maken; 2. Ontwikkelingen die veel meer uitwerking en politieke keuzes vragen, waardoor het pas volgend jaar mogelijk is een solide raming te maken; 3. Ontwikkelingen waarvoor we vanuit begrotingsdiscipline geen raming voorstellen. Deze ontwikkelingen lopen we hierna langs.
1. Ontwikkelingen die zich aftekenen, maar waarvoor het pas later dit jaar mogelijk is een solide raming te maken Er zijn verschillende onderwerpen op het netvlies van raad en college waarvoor naar alle waarschijnlijkheid een raming opgenomen gaat moeten worden in de Begroting 2026-2029. Aan deze ontwikkelingen rekenen we de komende maanden verder, zodat we een solide raming in de begroting kunnen opnemen. Waar nodig en mogelijk, voorzien we die uiteraard van een dekkingsvoorstel. Lopende ontwikkelingen Er vinden op dit moment nog berekeningen en analyses plaats voor verschillende ontwikkelingen: • • • •
ontwikkelingen in ons armoedebeleid, de noodzaak van een gemeentelijke bijdrage om - met cofinanciering uit de RegioDeal - netcongestie aan te pakken de ontwikkeling van een regionaal meerjarig uitvoeringsprogramma voor Jeugd en Wmo acute knelpunten in vastgoed, buitensportaccommodaties en speeltuinen die aangepakt moeten worden, vooruitlopend op langetermijnplannen.
Daarnaast werken we nog aan businesscases voor de huisvesting van een aantal basisscholen, als uitvoering van het Integraal Huisvestingsplan (IHP). We zijn in gesprek met scholen over wat er nodig is en er zijn nog een hoop kanttekeningen te plaatsen. Zoals gebruikelijk werken we van grof naar fijn: in de loop van de tijd komt er meer informatie en wordt meer duidelijk. Ook als nu nog geen harde raming opgenomen kan worden in de begroting, is inmiddels wel duidelijk dat het belangrijk is dat de gemeentelijke buffers versterkt moeten worden om het IHP uit te kunnen voeren.
Kadernota 2026-2029
31
Ontwikkelingen in het Gemeentefonds Daarnaast hebben we met de voorjaarsnota van het Rijk wel een indicatie van ontwikkelingen in het Gemeentefonds, maar de definitieve doorrekening ervan krijgen we pas in de meicirculaire 2025. Deze komt - net als voorgaande jaren - te laat om die mee te kunnen rekenen in de kadernota. Zoals gebruikelijk, verwerken we de circulaire in een informatienotitie, die we aan de raad zenden vóór de kadernotabehandeling. Zo heeft de raad alle informatie om een goede afweging te kunnen maken. Daarnaast heeft de minister-president bij de Voorjaarsnota 2025 aan de VNG een toezegging gedaan dat de gemeenten op Prinsjesdag nog extra middelen kunnen verwachten als compensatie van eerdere tekorten op jeugd over 2023 en 2024. Deze hebben we - in afwijking van het advies van de VNG - nog niet meegerekend in deze kadernota. We verwachten hier op z'n vroegst vlak voor de begrotingsbehandeling duidelijkheid over.
2. Ontwikkelingen die veel meer uitwerking en politieke afwegingen vragen, waardoor het pas volgend jaar mogelijk is een solide raming te maken De meerjarige ombuigingsoperatie is gestart vanuit het besef dat we de komende jaren voor grote opgaven en investeringen staan. Het gaat onder andere om het realiseren van goede huisvesting voor scholen, het onderhoud van sportaccommodaties, het in stand houden van speeltuinen, maatregelen als gevolg van klimaatverandering, het onderhoud van wegen, openbare verlichting en groen en de verduurzaming van vastgoed. Hoewel we de opgaven op hoofdlijnen goed in beeld hebben, ontbreekt het nog aan voldoende inzicht in de concrete keuzemogelijkheden en de bijbehorende financiële consequenties. Dat inzicht is essentieel om straks weloverwogen en toekomstbestendige keuzes te kunnen maken. Wij laten daarom langjarige investeringsplannen opstellen voor vastgoed, groen, spelen, wegen en sportaccommodaties en doen onderzoeken die noodzakelijk zijn om ombuigingen te kunnen realiseren. Voor de dekking van deze plannen is in de Jaarstukken 2024 een voorstel opgenomen in de resultaatbestemming. Die plannen gaan ons helpen om gestructureerd en op basis van feiten afwegingen te maken, prioriteiten te stellen en onze middelen doelgericht in te zetten.
3. Ontwikkelingen waarvoor we vanuit begrotingsdiscipline geen raming voorstellen Zoals gezegd, zijn we ook dit jaar zeer kritisch op de ontwikkelingen die we in deze kadernota en de komende begroting voorzien van een raming. De financiële spelregels die we vorig jaar opnieuw hebben vastgelegd, zijn daarbij ons houvast. Discipline in onze uitgaven is immers belangrijk op weg naar evenwicht tussen inkomsten en uitgaven. Daarom hebben we ontwikkelingen die een boventrendmatige indexering vragen, niet voorzien van een raming. Vorig jaar signaleerden we al dat op verschillende terreinen de kosten voor de gemeente sneller oplopen dan het indexatiepercentage waarmee het Gemeentefonds jaarlijks wordt bijgesteld. In de voorjaarsnota van het Rijk komt het kabinet daaraan niet tegemoet. Dat betekent dat we steeds meer genoodzaakt zijn de tering naar de nering te zetten. De indexering van de gemeentelijke budgetten passen we hierop aan.
Kadernota 2026-2029
32
Ramingen voor een hogere indexering - voor subsidies, inzet van boa's, Gemeenschappelijke Regelingen, enzovoort - hebben we daarom niet in deze kadernota opgenomen. In deze gevallen zullen er dus keuzes gemaakt moeten worden voor minder inzet van uren, producten, enzovoort.
Kadernota 2026-2029
33
Bijlagen
1. Financiële spelregels In de meerjarenoperatie richting duurzaam financieel gezonde gemeente blijven we nog een aantal jaren in de 'ombuigingsmodus' werken. Dat vraagt discipline van het college, de gemeenteraad en de organisatie. Deze discipline is gebaat bij heldere (financiële) spelregels, die we vorig jaar hebben uitgebreid. Voor de overzichtelijkheid herhalen we deze spelregels in deze kadernota.
Wettelijke eisen Rijk en provincie stellen eisen aan onze begrotingen en jaarrekeningen.
Structureel sluitende begroting De Gemeentewet schrijft voor dat wij een structureel sluitende begroting moeten opstellen. Dat wil simpelweg zeggen, dat alle structurele lasten gedekt moeten worden door structurele baten. De provincie ziet erop toe of wij als gemeente aan deze eis voldoen. Daartoe moeten wij onze begroting (voor 15 november) inzenden. Een structureel sluitende begroting is in principe een begroting waarbij het eerste begrotingsjaar meteen sluitend is. Maar als dat niet het geval is, geldt dat als de meerjarenraming uiterlijk in het laatste jaar een reëel sluitend geheel is, dat ook geldt als een structureel sluitende begroting.
Tijdig en juist Naast het voorschrift van een structureel sluitende begroting gelden er ook nog eisen over tijdigheid van de stukken en een juiste verantwoording via de jaarrekeningen.
Gemeentelijke spelregels We werken met 9 spelregels voor onze financiële huishouding.
1. Behoedzame en reële ramingen Alle begrotingsposten (zowel de uitgavenbudgetten als de inkomstenramingen) zijn gebaseerd op de reële verwachtingen bij de betreffende taak of dat product. Voor de bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen betekent dit dat deze in overeenstemming zijn met de bijdragen, zoals die in de vastgestelde begroting van die gemeenschappelijke regeling zijn opgenomen.
Kadernota 2026-2029
34
Onderdeel van een reële raming is ook dat alle te verwachten kosten (en opbrengsten) inzichtelijk worden gemaakt en dat er dus geen investeringen in nieuwe activiteiten plaatsvinden, waarbij niet alle structurele exploitatielasten in beeld worden gebracht.
2. Structurele uitgaven worden structureel gedekt Alle structurele uitgaven worden gedekt door structurele inkomsten. Incidentele uitgaven kunnen zowel worden gedekt met incidentele als met structurele middelen. Dat betekent dat voor incidentele uitgaven ook gemeentelijke reserves ingezet kunnen worden. Voor investeringen, waarop wij moeten afschrijven, is het mogelijk om de afschrijvingslasten te dekken via de reserve kapitaallasten. Dan moet deze reserve bij aanvang het volledige investeringsbedrag bevatten, om dekking gedurende de gehele looptijd te kunnen waarborgen.
3. Integrale afweging Het gebrek aan middelen noodzaakt tot het maken van duidelijke keuzes. Nieuw beleid en uitbreiding van bestaand beleid is alleen maar mogelijk als daartoe ruimte is. En als die ruimte er is, zal goed afgewogen moeten worden welke gewenste activiteiten dan de voorkeur verdienen. Zulke afwegingen kunnen alleen maar goed plaatsvinden op geëigende momenten, waarbij alles tegen elkaar kan worden afgewogen en ook bewuste keuzes gemaakt kunnen worden. In onze gemeentelijke cyclus zijn dat de kadernota en de programmabegroting. Daarbij is de rol van de kadernota vooral het stellen van de kaders en het kiezen van de richtingen, terwijl de programmabegroting dan de concrete vertaling wordt, waarbij de laatste ontwikkelingen nog kunnen worden meegenomen. Alleen op die momenten is het mogelijk alle gewenste (nieuwe) activiteiten op een goede en integrale manier af te wegen tegen de beschikbare mogelijkheden. Dat betekent ook dat bij de andere momenten in de planning- en controlcyclus geen nieuw beleid kan worden ingebracht. En dat de voor- en najaarsrapportage alleen bedoeld zijn om te monitoren of de uitvoering van het bestaande beleid in de pas blijft lopen met de daartoe beschikbaar gestelde middelen.
4. Risicomanagement optimaliseren Alle gemeentelijke activiteiten zijn onderhevig aan risico’s. Om te voorkomen dat wij plotseling verrast worden met zogenaamde onvoorziene tegenvallers, is het noodzakelijk om in de hele organisatie continu aandacht te hebben voor risicomanagement. En dat niet alleen door de risico’s op te sommen en in een paragraaf te zetten, maar ook door concreet te werken aan en met beheersmaatregelen om de risico’s in te perken.
Kadernota 2026-2029
35
5. Opvangen van tegenvallers Tegenvallers door onvoorziene hogere lasten of lagere baten worden in eerste aanleg binnen het eigen budget (taakveld of programma) opgevangen. Structurele problemen worden ingebracht bij de kadernota en/of begroting voor de integrale afweging. Incidentele problemen worden in eerste instantie zelf opgelost en worden voor de meer brede afweging via de voor- of najaarsrapportage aan de raad voorgelegd.
6. Terughoudendheid bij aanbod van subsidies Potentieel te ontvangen subsidies zijn alleen aantrekkelijk als deze passen binnen het gemeentelijk beleid. En indien wij dus voor de door ons gewenste nieuwe activiteiten van derden middelen kunnen verkrijgen, dan zullen we daar zeker op inzetten. Als wij gebruik (willen) maken van externe bronnen en bijdragen dan is het ook hier noodzakelijk om het volledige structurele en meerjarige financiële beeld (inclusief de risico’s) in beeld te brengen en op basis daarvan keuzes te maken. We moeten geen activiteiten oppakken omdat een derde ons middelen aanbiedt, terwijl wij vervolgens in onze (meer-jaren)begroting er problemen door gaan verkrijgen.
7. Nieuw beleid alleen als dit onontkoombaar en onuitstelbaar is Bij spelregel 3 is aangegeven dat nieuw beleid en uitbreiding van bestaand beleid alleen mogelijk is als daartoe ruimte is. We scherpen deze spelregel aan: we besluiten alleen over nieuw beleid, uitbreiding of intensivering van beleid als dit onontkoombaar en onuitstelbaar zijn. Bij de huidige inzichten is er immers vrijwel geen financiële ruimte voor nieuw beleid. Wanneer er besloten wordt tot nieuw beleid, uitbreiding of intensivering, dan is de dekking ervan onderdeel van dat besluit. Om het begrotingssaldo niet verder te belasten, dient die dekking te bestaan uit geoormerkte rijksmiddelen of extra ombuigingen.
8. Meevallers worden toegevoegd aan de algemene reserve Om ons weerstandsvermogen te versterken, is het noodzakelijk om financiële meevallers toe te voegen aan de algemene reserve – of tussen nu en de eerstvolgende begroting: om de voorgestelde ozb-verhoging te kunnen verlagen. Financiële meevallers zijn in ieder geval in beginsel niet bedoeld om nieuw beleid mee te dekken.
9. We streven naar een hogere weerstandsratio Voorheen streefden we in ons financieel beleid we naar een weerstandsratio van 1,0 bij het maximale risicoprofiel. Dit wil zeggen dat we precies genoeg weerstandsvermogen aanhouden om alle risico’s op te vangen. Maar een ratio van 1,0 maakt ons kwetsbaar. Als we tegenvallers ten laste van het weerstandsvermogen brengen lopen we bij een ratio van 1,0 gelijk het risico dat deze onder de grenswaarde van 1,0 daalt en daarom onmiddellijk aanvulling nodig is – en dus nieuwe ombuigingen. Het is daarom verstandiger om te streven naar een ratio die geldt als ‘ruim voldoende’. We willen de komende jaren toegroeien naar deze verhoogde waarde, die een bandbreedte heeft van 1,4 tot 2,0. Hiervoor is het nodig dat de spelregels streng worden nageleefd.
Kadernota 2026-2029
36