Verkenning van kansen en kwaliteiten Maranathakerk door Steunpunt

Verkenning Kansen en Kwaliteiten Maranathakerk, Castricum Gegevens: Naam: Adres: Gemeente: Bouwjaar: Architect: Kadastrale gegevens:

Gereformeerde Maranathakerk Koning Willemstraat 1, 1901 CA Castricum / (Prins Hendrikstraat 1) BUCH-gemeente 1954-1955 H. Eldering Castricum, Sectie B, Perceel 9906

1

INHOUDSOPGAVE

1.0 INLEIDING 2.0 HUIDIGE SITUATIE 2.1 Directe omgeving 2.1.1 Stedenbouwkundige structuur 2.1.2 Huidige situatie van de omgeving 2.2 Recreatieve, toeristische en economische ontwikkelingen 2.3 Vigerend beleid 2.3.1 Juridisch planologisch kader: bestemmingsplan 2.3.2 Relevante algemene beleidsdocumenten: structuurvisie 2.3.3 Relevante algemene beleidsdocumenten: welstandsnota 2.3.4 Sectoraal beleid: inrichting openbare ruimte 2.4 Object 2.4.1 Ontstaansgeschiedenis locatie 2.4.2 Ontwerp van het object 2.4.3 Ontwerp omgeving van het object

3.0 MOGELIJKHEDEN HERONTWIKKELING/HERBESTEMMING 3.1 Gebouw en directe omgeving: programmatische aspecten 3.2 Gebouw en directe omgeving: ruimtelijke aspecten 3.3 Gebouw: kernkwaliteiten 3.4 Gebouw: transformatie

2

1.0 INLEIDING Het doel van een Verkenning Kansen en Kwaliteiten is dat gemeenten met het opstellen van een verkenning vanaf het beginstadium van een herbestemmingsproces, door middel van een heldere analyse van de ontstaansgeschiedenis en de huidige situatie waarin het object zich bevindt, kan motiveren wat er bij de herbestemming niet, en juist wel met het gebouw en de plek zou moeten gebeuren en welke nieuwe functies op basis van die uitgangspunten het beste zouden passen in het in het gebouw. Deze Verkenning Kansen en Kwaliteiten voor de Marnathakerk in Castricum is door het Steunpunt Monumenten & Archeologie Noord-Holland opgesteld als casestudie, om te kunnen onderzoeken wat het opstellen van een dergelijk document van de opsteller vraagt en inzichtelijk te krijgen in hoeverre een dergelijke werkvorm bruikbaar is voor gemeenten, om vooraf in te zetten om niet ad hoc te hoeven reageren op herbestemmingsopgaven. Dit stuk kan door de gemeente Castricum in ieder geval als basis dienen voor de (vervolg)gesprekken die de gemeente in de toekomst zal gaan voeren met de eigenaar, initiatiefnemer of andere betrokken partijen die plannen hebben voor aanpassingen of herbestemming van de Maranathakerk. De opzet is zeer uitgebreid, om een zo volledig mogelijk beeld van de mogelijke inhoud van een Verkenning Kansen en Kwaliteiten te geven.

Per herbestemmingsopgave zal de uiteindelijke inhoud van een Verkenning Kansen en Kwaliteiten steeds verschillen, omdat niet alle onderdelen altijd even relevant zullen zijn en de inhoud van het stuk afhangt van de informatie die door de verschillende betrokken medewerkers van de gemeente beschikbaar wordt gesteld.

3

2.0 HUIDIGE SITUATIE 2.1 Directe omgeving 2.1.1 Stedenbouwkundige structuur De Gereformeerde Maranathakerk staat in de wijk Castricum-Noord, aan de zuidelijke rand van de Oranjebuurt. Deze buurt uit de Wederopbouwperiode aan de westzijde van het oude centrum van Castricum, kenmerkt zich door noord/zuid georiënteerde straten. Tussen de straten, die evenwijdig lopen aan Kleibroek en haaks op de Prinses Beatrixsstraat (de twee hoofdassen die de buurt ontsluiten) bevinden zich bouwblokken van voornamelijk rijwoningen van twee lagen met kap om een binnentuin, die via kleine stegen vanaf de achterzijde worden ontsloten. De bebouwing heeft overwegend een woonfunctie, met uitzondering van de plint van de bebouwing aan de Anna Paulownastraat (drie lagen met kap) waarin onder andere zorgpraktijken en kantoren zijn gevestigd, en een basisschool die evenwijdig aan de Juliana van Stolberglaan is gevestigd. De meest dichtbij zijnde winkel- en horecafuncties bevinden zich aan en in de omgeving van de Torenstraat, in de richting van het oude centrum en in het naastgelegen winkelcentrum Geesterduin.

Foto: Luchtfoto van dorpskern Castricum, met in geel de locatie van de Maranathakerk (bron: Google Maps) 2.1.2 Huidige situatie van de omgeving Het perceel waarop de Gereformeerde Maranathakerk is gebouwd, ligt in de noordoostelijke hoek van de kruising van de hoofdroutes Kleibroek en de Prinses Beatrixstraat, tussen de Koning Willemstraat (aan de noordzijde) en de Prins Hendrikstraat (aan de oostzijde). Het perceel wordt aan alle zijden begrensd door gemeentelijke grond. De erf- en terreinafscheiding volgt globaal de gevellijnen van het kerkgebouw, ongeveer een meter van de gevel, die wordt afgeschermd door verschillende bosschages. Van west naar oost gezien bevinden zich rondom het perceel: een klein plein met aan de randen ca. 17 parkeerplekken, aan de noordzijde haaks op de Koning Willenstraat twee parkeerstroken voor 16 en 9 parkeerplekken die worden gescheiden door een zone van fietsenrekken en vaste bloembakken, waartussen zich toegangspaden naar de hoofdentree bevinden. Aan de noordoostzijde staan een aantal speeltoestellen, bankjes en prullenbakken. Vanaf de Prins 4

Henrdikstraat loopt een groenstrook door tot aan de zuidwestzijde van het pleintje, met een groot aantal witte kastanjebomen, dat aan de zuid- en oostzijde los en langs de Koning Willemstraat en de Prins Hendrikstaat als een aaneengesloten laan is gepland. Aan de zuidzijde lopen vanaf de Prinses Beatrixstraat twee verharde looppaden naar de beide aanbouwen aan weerszijden (west- en oostzijde) van het hoofdgebouw de kerk. Daartussen bevindt zich aan de groenstrook tegen het trottoir een bushalte.

Foto: Luchtfoto van het kruispunt Ruiterweg/Kleibroek/Prinses Beatrixstraat/Torenstraat, met in geel de locatie van de Maranathakerk (bron: Google Maps)

Foto: Luchtfoto van het perceel waarop de Gereformeerde Maranathakerk is gebouwd (rechts van de rotonde). (bron: Google Maps)

5

2.2 Recreatieve, toeristische en economische ontwikkelingen Onder de naam Heerlijkheid Castricum – Voor Liefhebbers is de gemeente Castricum in 2017 gestart met een promotiecampagne om recreatie, toerisme en cultuur binnen de gemeente over het voetlicht te brengen, om te beginnen bij de inwoners. De gemeente richt zich daarbij op de vijf dorpskernen Castricum, Bakkum, Limmen, Akersloot en eiland De Woude. Doel is bewoners te informeren wat de eigen omgeving te bieden heeft en ondernemers en culturele organisaties (zoals het cultuurpodium De Bakkerij, cultureel centrum Geesterhage en Bioscoop Corso) te betrekken. “Het college wil vooral inzetten op het versterken van en naam geven aan streekgeschiedenis en cultuurhistorie en daarnaast op het versterken van het kunstenaarsklimaat in deze raadsperiode. Uitgangspunt hierbij is het versterken van de aantrekkelijkheid van de culturele infrastructuur voor inwoners en voor bezoekers. Castricum zet hierbij in op het citta slow-concept, waarbij vooral kwaliteitstoeristen worden binnengehaald, niet op massatoerisme. Dat laatste zou immers ten koste gaan van de eigenheid van de verschillende kernen.” bron: Discussienotitie Cultuurplatform Castricum ‘Actualisatie cultuurbeleid’, 2018

“De gemeente heeft qua landschap, rust en de 20 minuten treinreisafstand tot Amsterdam een interessante propositie voor de programmering van professionele kunstuitingen. Er zijn nog maar weinig kunstenaars, die hier wonen. Er is behoefte aan goedkope ateliers, kopers van kunst, aantrekkelijke evenementen. De gemeente kan hierop inzetten. Met een levendig kunstenaarsklimaat wordt Castricum aantrekkelijk door meer evenementen, meer bezoekers uit de Randstad, meer verfraaiing van de woonomgeving en een aantrekkelijk woonklimaat.” [Onder andere wordt voorgesteld:] “Leegstaande panden tijdelijk ter beschikking [te] stellen als broedplaats/atelier voor jonge professionele kunstenaars.” bron: Discussienotitie Cultuurplatform Castricum ‘Actualisatie cultuurbeleid’, 2018

Mogelijk bieden de bovengenoemde ambities aanknopingspunten voor de herbestemming van de Maranathakerk.

2.3 Vigerend beleid 2.3.1 Juridisch planologisch kader: bestemmingsplan De kerk heeft een enkelbestemming maatschappelijk, dat in het bestemmingsplan Castricum Noord, Oost en West (vastgesteld 12-02-2009) omschreven staan als gronden bestemd voor maatschappelijke voorzieningen en evenementen, met bijbehorende gebouwen, bouwwerken, geen gebouwen zijnde, wegen en paden, parkeer- en groenvoorzieningen, water en voorzieningen voor de waterhuishouding. Het maximum bebouwingspercentage van het terrein is honderd procent, de maximum bouwhoogte 11 meter en maximum goothoogte 7 meter. Binnen het bouwvlak is het bestemmingsplan conserverend. 2.3.2 Relevante algemene beleidsdocumenten: structuurvisie In de structuurvisie Op Weg naar 2030 (vastgesteld december 2014) worden een stabiel inwoneraantal (35.000), het bevorderen van recreatie en toerisme en een open en gevarieerd landschap (beschermen van het buitengebied) als speerpunten benoemd. Daarnaast wordt de groene omgeving binnen en buiten de dorpskernen gewaardeerd, gaat men uit van behoud van voorzieningen als winkels, scholen en sport, en wil men in de oude dorpscentrum meer bezoekers trekken in stationsgebied. Uitgangspunten zijn onder andere duurzaamheid en coproductie tussen inwoners, ondernemers en instellingen.

6

2.3.3 Relevante algemene beleidsdocumenten: welstandsnota Naast de algemene criteria uit de Welstandsnota 2013 van de gemeente Castricum die gelden, ligt het kavel aan de zuidzijde van de Koning Willemstraat in een welstandsluw gebied dat tot doel heeft dat plannen vooraf getoetst worden, zodat in ieder geval geen excessen ontstaan. De waarde van het woongebied is gelegen in het rustige beeld van de straten met het groen van bomen en voortuinen. Criteria zijn ruimhartig opgesteld, zonder daarbij te letten op verfijning van het bouwwerk op zich. Het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit is hier geen ambitie van het welstandsbeleid. 2.3.4 Sectoraal beleid: inrichting openbare ruimte In het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (vastgesteld december 2014) zijn de kaders, inrichtingsprincipes en materialen opgenomen die de gemeente Castricum wil toepassen bij de (her-)inrichting van de openbare ruimte, bij de onderhoudswerkzaamheden, bij woningbouwprojecten en het geheel vernieuwen van elementen van de openbare ruimte. Naast de uitgangspunten voor onder andere verkeer, groen, speelplaatsen en cultuurhistorie, worden de eisen beschreven waaraan het ontwerp (stedenbouwkundig niveau), de inrichting (inrichtingsniveau) en de uitvoering (uitvoeringsniveau) moeten voldoen.

2.4 Object 2.4.1 Ontstaansgeschiedenis perceel en omgeving De komst van de Maranathakerk in Castricum staat symbool voor de groei van de Gereformeerde kerkgemeenschap vanaf 1918 binnen deze gemeente. De Gereformeerde Kerk begon met de bouw van een eigen kerklokaal aan de Beverwijkerstraatweg 32 in 1920, dat vijftien jaar later vanwege het toenemende aantal kerkgangers moest worden uitgebreid. Ook na de Tweede Wereldoorlog zette de groei door, onder andere verklaarbaar door de rol van de kerken als moreel kompas voor de Nederlandse samenleving in de naoorlogse wederopbouwperiode. Begin jaren ’50 was het kerklokaal in slechte staat en met het nog steeds toenemende ledenaantal ontstond de behoefte om een nieuwe kerk te bouwen, die ook als zodanig zichtbaar moest zijn.1 Dit leidde in 1954 tot de bouw van de Marnathakerk. De Maranathakerk werd tussen 1954-1955 gebouwd op het perceel tussen het doodlopende pad in het verlengde de Ruiterweg en de Prinses Beatrixstraat. Deze straat werd een paar jaar eerder aangelegd als aansluiting op de kruising Torenstraat/Ruiterweg, die in de eeuwen daarvoor samen nog als Kleibroekerweg de verbindingsweg tussen Castricum en Bakkum vormden.

Een stolpboerderij (uit 1926), kleuterschool en de paar woningen met schuren aan de noordzijde van dit doodlopende pad, vormden met de bebouwing aan de Ruiterweg tot dan toe de noordelijke rand van het dorp Castricum waarachter de weilanden begonnen. Voortkomend uit het uitbreidingsplan van 1936 werd eind 1947 het Wederopbouwplan van kracht, met het karakter van een forensendorp als uitgangspunt, dat inkrimping van de tuinbouwgronden tot gevolg had. Dit leidde onder andere tot woningbouw aan de Prinses Irenestraat en Prinses Margrietstraat begin jaren ’50 en vormde met de bouw van de rijwoningen aan de Prins Mauritsstraat, de Prins Frederik Hendrikstraat en de Prins Hendrikstraat op de weilanden aan de oostzijde van het perceel van de Maranathakerk in diezelfde periode, het startpunt van de aanleg van de Oranjebuurt. Eind jaren ‘60 moest ook de oorspronkelijke bebouwing aan het doodlopende pad plaats maken voor de nieuwe woningen tussen de Koning Willemstraat en de Anna Paulownastraat. De stedenbouwkundige opzet van het noordelijke deel van de Oranjebuurt is kenmerkend voor de Wederopbouw periode, met de strokenverkaveling in het groen, passend in het naoorlogse ideaal van licht, lucht en ruimte, maar ook ontworpen vanuit de wijkgedachte, met voorzieningen als de 1

Stichting Werkgroep Oud-Castricum, ‘Gereformeerde Kerk’, Jaarboek 36, 2013, p.21 7

winkels in de plint van de Anna Paulownastraat, de basisschool evenwijdig aan de Juliana van Stolberglaan en de Maranathakerk, allen op loopafstand van de woningen, op strategische locaties in de wijk.

Foto: Luchtfoto van de omgeving van de Maranathakerk (rechts van het midden) en de in aanbouw zijnde Oranjebuurt (rechtsboven) eind jaren ’50. (bron: Stichting Werkgroep Oud-Castricum) 2.4.3 Ontwerp van het object In de periode van de verzuiling in de Nederlandse samenleving werkte architect Hindrik Eldering (1915-1993) samen met zijn grootvader vanwege hun grote betrokkenheid bij de gereformeerde kerk aan een indrukwekkend en veelzijdig oeuvre van voornamelijk kerken, en ook scholen. Samen werkten zij met name in Friesland en Groningen, maar zelf ontwierp Hindrik ook gebouwen in op verschillende plaatsen in Nederland. Als een van de bekendste werken van Hindrik Eldering wordt het Euro-Hotel aan het Europaplein in Leeuwarden genoemd. Kenmerkend voor de kerken van de hand van Hindrik is de sobere architectuur met eenvoudige materialen: bakstenen muren (met natuurstenen accenten), houten dakconstructies, houten of betonnen kozijnen en dakpannen. Opvallend aan hun ontwerpen zijn de symmetrische hoofdplattegronden en de verticale raampartijen, met brede wit geverfde betonnen raamkozijnen die in ruit- of rasterpatroon werden uitgevoerd. Het ontwerp voor de Maranathakerk voldoet in veel opzichten aan deze kenmerken.

De oorspronkelijke opzet betrof een achthoekige plattegrond en dakconstructie voor de kerkzaal, met aan de westzijde een trapeziumvormig (lager) entreeportaal en aan de oostzijde een aanbouw van drie aaneengesloten volumes, voor een vergaderzaal met een toneelpodium en daartussen een tussenlid, waarin de consistorie en het buffet werd ondergebracht. De kerk is ontworpen in een stijl die ook wel shake-hands-architecture genoemd wordt: een synthese tussen het modernisme en het traditionalisme. Het moderne karakter uit de jaren ‘50 komt tot uitdrukking door de inzet van eenvoudige, sobere materialen als decoratieve elementen en de verfijning van het ontwerp. In tegenstelling tot de jaren ’60 is het ontwerp nog niet zakelijk en 8

rationeel. Het ontwerp is een moderne interpretatie van de symmetrische centraalbouw die zijn oorsprong vindt in de klassieke architectuur en sinds de Reformatie voornamelijk bij de protestantse kerken hernieuwd werd gebruikt, waarbij de kerkzaal fungeert als centrale ontmoetingsplek. Het hoogteverschil tussen het centrale volume van de kerkzaal en daaromheen liggende volumes van de aanbouwen zorgt voor een karakteristieke, gebalanceerde compositie, doordat ze in architectonische opzicht herkenbaar zijn als losse onderdelen. De strakke belijning van de bakstenen gevels met verticale penanten en raampartijen geven het pand een sober, modernistisch karakter, met als accent de witte betonnen raampartijen en gevelbeëindiging. 2.4.4 Beschrijving van het ontwerp Op de drie blinde bakstenen gevels aan de oostzijden na, zijn alle gevels door vier smalle penanten opgedeeld, die beëindigd worden door een vierkant wit betonnen vlak: een abstracte verwijzing naar kapitelen uit de klassieke architectuur. Tussen de penanten bevinden zich drie terug liggende gevelvlakken, met een bakstenen borstwering, daarboven hoge verticale raampartijen met witte betonnen kozijnen (in een schaakbordpatroon van afwisselend vierkante, of door een vierdeling van kleinere vierkante ramen van gekleurd glas) en aan de bovenzijde een witgeschilderde betonnen band, refererend aan de klassieke fries.

Zowel de witte fries als de witte vierkante betonnen vlakken zijn bij de blinde gevels doorgezet, maar krijgen bij die gevels door het ontbreken van de middelste twee penanten de functie van consoles ter ondersteuning van de dakgoot met een klein overstek. De west- en oostgevels van de aanbouw zijn eveneens opgedeeld door smalle penanten, waartussen zich een lage bakstenen borstwering en smalle verticale raamkozijnen tot aan de houten daklijst bevinden. De aanbouw bestaat uit drie aaneengeschakelde volumes die door twee iets lagere tussenleden met elkaar zijn verbonden. Beide tussenleden hebben aan de oostzijde een geverfd betonnen raamkozijn in rasterpatroon. Elk volume heeft een terugliggend piramidedak met brede witte dakgoot met overstek. Onder de dakgoot en repeterend in de blinde zijgevels zijn donkere vierkante tegels in het metselwerk verwerkt.

Foto: Zichtlijn vanaf het doodlopende pad in het verlengde de Ruiterweg en de Prinses Beatrixstraat, met het oorspronkelijke ontwerp voor de Maranathakerk eind jaren ’50. (bron: Stichting Werkgroep Oud-Castricum) 9

2.4.5 Omschrijving huidige staat object Het hoogtepunt van steeds groeiende kerkgemeenschap was eind jaren ’70, toen ook de Maranathakerk uitgebreid moest worden. De kerk ontwikkelde zich tot een ontmoetingscentrum, met meerdere ruimtes voor multifunctioneel gebruik. Na deze succesjaren nam – net als bij andere kerkgenootschappen in Nederland – het aantal kerkgangers in de daaropvolgende decennia geleidelijk aan weer af. Als dieptepunt volgde het besluit van het kerkbestuur in 2014, om per 2019 geen diensten meer in de kerk te organiseren. In de daarop volgende jaren is de kerkgemeenschap op zoek gegaan naar de mogelijkheden om andere functies in de kerk onder te brengen. Na 1955 hebben er verschillende aanpassingen aan het gebouw plaats gevonden, zoals het plaatsen van een schoorsteen aan de zuidzijde van de oorspronkelijke aanbouw en het vervangen de dakpannen van de piramidedaken van de oorspronkelijk aanbouw door bitumendakbedekking. Het meest ingrijpend waren de aanbouwen aan de west- en noordzijde uit 1978. De bestaande hoofdentree maakte plaats voor drie vergaderruimten: moderne uitvoeringen van de oorspronkelijke aanbouwen, waarbij het middelste volume iets verspringt ten opzichte van de overige twee en de gevelopeningen in de westgevel over de gehele breedte doorlopen en op de hoeken zijn afgeschuind.

Aan de noordzijde kwam de nieuwe hoofdentree en twee aparte ontmoetingsruimten. De noordgevel kenmerkt zich door twee verticale raamopeningen diepe negge in het midden van de gevels aan weerszijden van de entree en een abstract kunstwerk dat aan de rechterszijde in het metselwerk is gemaakt. Onduidelijk is in hoeverre het oorspronkelijke interieur is behouden en wat de huidige staat van het interieur is en wordt om die reden buiten beschouwing gehouden. 2.4.6 Ontstaansgeschiedenis omgeving van object Op foto’s uit begin jaren ’60 is te zien dat de oorspronkelijke inrichting rondom de kerk bestond uit een langgerekt plein vanaf de hoek Torenstraat/Ruiterweg tot aan de hoofdentree van de kerk. Het plein werd aan de noordzijde afgeschermd door een dunne groenstrook, evenwijdig aan het doodlopende pad. Aan de zuidzijde, parallel aan de Prins Beatrixstraat liep een bredere groenstrook vanaf het midden van het plein naar de Prinshendrikstraat, dat aan de achterzijde van de kerk doorloopt. Verdeelt over de groenstrook waren aan de randen kastanjes gepland. Rondom de achthoekige gevels stonden verschillende bosschages.

10

3.0 MOGELIJKHEDEN HERONTWIKKELING/HERBESTEMMING 3.1 Gebouw en directe omgeving: programmatische aspecten Vanuit de gemeente Castricum is aangegeven dat bij een mogelijke herbestemming van het kerkgebouw, ten aanzien van het programma: - de bestemming nu maatschappelijk is en dat het daarom wenselijk is om een functie te vinden die binnen het bestemmingsplan past. De gemeente is echter bereid om mee te werken aan een wijziging van het bestemmingsplan. De voorkeur gaat in dat geval uit naar een semi-openbaar gebouw, waarbij een gedeeltelijke woonfunctie voorstelbaar wordt geacht; - de visie van de gemeente voor het gebied waarin het object ligt is, dat de Torenstraat nu nog veel detailhandel en supermarkten heeft en dat de gemeente deze winkelfuncties zo veel mogelijk wil gaan onderbrengen in de Dorpsstraat, zodat er meer ruimte komt voor woonfuncties in de Torenstraat; - de gemeente acht nieuwe functies als een Huisartsen Onder Een Dak (zorgfunctie), exclusieve senioren woningen (woonfunctie) of kinderdagverblijf voorstelbaar. Een buurthuis wordt als optie gezien, maar de twijfel is hoe rendabel die functie zal zijn. Aan detailhandel of een hotel, theater en bibliotheek is op deze plek geen behoefte, omdat de gemeente hierin voldoende is voorzien; - het plan voor een nieuwe functie moet financieel haalbaar en rendabel zijn (duurzame instandhouding).

- bij de besluitvorming over een nieuwe functie dient de woonomgeving leidend te zijn. De nieuwe functie mag niet voor overlast zorgen voor de omwonenden. 3.2 Gebouw en directe omgeving: ruimtelijke aspecten De Maranathakerk kenmerkt zich door haar ligging aan de rand van de Wederopbouwwijk, op de kruising van twee hoofdassen, als integraal onderdeel van de woonwijk vrij gepositioneerd op het perceel en in het groen, met een pleinachtige voorruimte aan de ene en een openbare speelplaats aan de andere zijde. Het is een karakteristiek (kerk)gebouw vanwege deze ligging, door het opvallende silhouet (centraalbouw en de latere aanbouwen) en architectuur van de façades. Het bestemmingsplan is conserverend binnen het bouwvlak. Deels sloop wordt door de gemeente mogelijk geacht. Het uitgangspunt voor de herbestemming zou moeten zijn om de bestaande kwaliteiten ruimtelijke kwaliteiten zo veel mogelijke te behouden en waar mogelijk te vergroten of versterken. 3.3 Kernkwaliteiten Ondanks dat het object en haar omgeving geen beschermende status heeft, kan onder andere door middel van een architectonisch waardestelling in verschillende gradaties aangegeven worden welke aspecten beschermingswaardig zijn en daarmee ook waar de ruimte ligt voor interventiemogelijkheden en transformatierichtingen.

Om hier enigszins richting aan te geven zijn hieronder de kernkwaliteiten van de Maranathakerk benoemd: Cultuurhistorische kwaliteiten Het kerkgebouw is een kenmerkend overblijfsel van de Wederopbouwperiode in Castricum en is met name vanwege centraalbouw, passend bij de veranderende maatschappelijke ideologieën, waarbij naast de modernistische principes ook het samenbrengen en herstellen van de naoorlogse gemeenschap centraal stond. Daarnaast heeft de kerk op sociaal-maatschappelijk niveau kwaliteiten, zoals emotionele waarde, betekenis voor de buurtbewoners en het narratief van de plek. Stedenbouwkundige kwaliteiten Het kerkgebouw is van situationele waarde, omdat het op een markante plek op de kruising van twee hoofdroutes, op de rand van het oude dorpscentrum en de latere Oranjebuurt vrij is gepositioneerd op het perceel. Het kerkgebouw vormt samen met de open ruimte van het voorplein, 11

het speelpleintje en het groen een sleutelstuk in de stedenbouwkundige opzet van de wijk. Het is een beeldbepalend object met een herkenbaar silhouet: een duidelijke ruimtelijke structuur van hoofdvolume en aanbouwen, met opvallende façades. Architectonische kwaliteiten Het kerkgebouw is een voorbeeld van sobere, maar ook heel decoratieve Wederopbouwarchitectuur vanwege de stijlkenmerken en materialen van de shake-hands-architecture en de strakke compositie met kenmerkend silhouet, het opvallende grafische spel van de raampartijen en de zorgvuldige detaillering, die deze architectonische kwaliteit versterkt. Het is een kenmerkend ontwerp uit het oeuvre van de wederopbouwarchitect Hindrik Eldering. Gaafheid/herkenbaarheid Het oorspronkelijke deel van het kerkgebouw is grotendeels gaaf behouden gebleven in hoofdvorm, materialisatie en detaillering. De latere aanpassingen, zoals de aanbouwen aan de west- en noordzijde en de dakbedekking, tasten het oorspronkelijke ontwerp aanzienlijk aan, maar zijn voor een groot deel reversibel. (NB De staat van het interieur is onbekend). Zeldzaamheidswaarde Het kerkgebouw heeft een zeldzaamheidswaarde, omdat dit het enige kerkgebouw uit deze periode in Castricum is. Dit geldt in het algemeen voor kleine kerken uit de Wederopbouwperiode die, vanwege de sobere architectuur en tot voor kort lage waardering, sneller in aanmerking komen voor sloop.

Wederopbouw De wederopbouwarchitectuur staat de afgelopen jaren landelijk volop in de belangstelling, voortkomende uit de Visie Erfgoed en Ruimte van de Rijksdienst (2011-2016), waarin het een van de vijf pijlers was en de daaruit voortkomende publicaties.2 Veel gemeenten zijn bezig met de inventarisatie van de architectuur uit deze naoorlogse periode, om waardevolle cultuurhistorische elementen van wederopbouwwijken in te zetten voor de noodzakelijke transformatie van deze wijken. 3.4 Transformatie Op basis van de bovengenoemde kernkwaliteiten van de Marnathakerk kunnen de mogelijkheden voor transformatie worden verkend. Daarbij dient aan de ene kant rekening gehouden met het behoud van deze kwaliteiten voor de toekomst, maar ook rekening gehouden te worden met een realistisch scenario voor een rendabele herontwikkeling, waarbij er ruimte moet zijn voor aanpassingen en nieuwe toevoegingen. Hierin kan ook aandacht besteed worden aan participatie, verduurzaming en exploitatiemogelijkheden. Dit ontwikkelpaspoort bevat geen volledig uitgewerkt plan.

Mocht er in de toekomst plannen zijn voor de verkoop van het kerkgebouw en een mogelijke nieuwe functie, dan zou het Steunpunt in samenwerking met de Loods Herbestemming een vervolgsessie kunnen organiseren met een aantal scenario’s/richtingen (van behoudend tot grensverleggend en van klein tot groot) die zouden kunnen leiden tot een geslaagde transformatie. Doel hiervan is richting te geven aan het proces en openingen te bieden voor een constructief gesprek met initiatiefnemers en andere belanghebbenden.

2

O.a. ‘Wederopbouw, een kansrijke erfenis. Handreiking bij transformatieopgaven’, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (2017) 12