Eerste evaluatierapport uitrol Grondstoffenplan

Aan de leden van de gemeenteraad

Domein : Beheer Openbare Ruimte Team : Gemeentelijke Eigendommen Contactpersoon : Vivienne Massée

Ons kenmerk Zaaknummer Uw brief van Uw kenmerk Verzenddatum

Bijlage(n)

: Evaluatierapport

Onderwerp

: Evaluatierapport uitrol Grondstoffenplan

: : : : : 18 mei 2021

Geachte leden van de raad, Met deze brief bieden wij u het evaluatierapport inzake uitrol Grondstoffenplan aan. Hierin vindt u de eerste prognoses over de maanden januari en februari. Het betreft hier voorlopige prognoses en geven slechts een richting en nog geen vastomlijnde uitkomst. In de loop van 2021 kunnen deze prognoses op basis van de inzameling over meerdere maanden, worden bijgesteld. Naarmate we verder in het jaar komen, zullen de prognoses dichter bij het eindresultaat komen. In het rapport wordt naast de prognoses op de volgende onderwerpen verder ingegaan: - Communicatie; - Mee- en tegenvallers; - Bijplaatsingen en zwerfafval; - Klachten en meldingen; - Uitwerkingen, aanpassingen en aanvullingen op het grondstoffenplan. In het najaar zal een rapportage aan u worden aangeboden waarin we de in deze evaluatie genoemde prognoses mogelijk zullen bijstellen aan de hand van informatie over meerdere maanden. Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, namens burgemeester en wethouders van Castricum,

De heer G.A. Suanet QC Secretaris

De heer drs. A. Mans Burgemeester Raadhuisplein 1, 1902 CA Castricum  Postbus 1301, 1900 BH Castricum Tel.: 14 0251  Internet: www.castricum.nl  E-mail: info@castricum.nl

Pagina 1 van 1

Evaluatie Implementatie Grondstoffenplan

Tussenevaluatie Implementatie Grondstoffenplan GEMEENTE CASTRICUM HEILOO - UITGEEST MEI 2021

Mei 2021

1

Evaluatie Implementatie Grondstoffenplan

1 INLEIDING In 2019 besloot de gemeente Castricum tot de implementatie van het nieuwe grondstoffenplan dat als doel heeft om meer grondstoffen te recyclen en minder restafval te verbranden. In 2020 is deze implementatie voorbereid, en op 1 januari 2021 gingen we ‘live’. Voor u ligt de eerste tussenevaluatie van deze nieuwe stap op weg naar een duurzame en circulaire invulling van het grondstoffenbeheer. Met deze tussenevaluatie geven we invulling aan de motie die werd ingediend op 13 juni 2020 door het CDA.

2 SAMENVATTING De BUCH heeft in het afgelopen jaar niet alleen in de gemeente Castricum de voorbereidingen voor het grondstoffenplan voorbereid, maar ook in de gemeenten Heiloo en Uitgeest. In totaal ging de wijziging om:   

26.000 huishoudens waar er iets ging veranderen; 80.000 rolcontainers en honderden nieuwe opstelplaatsen voor de rolcontainers; honderden locaties voor verzamelcontainers voor restafval, grondstoffen, luiers en gft cocons, alsmede de uitgifte van pasjes voor deze containers.

Dit was een gigantisch grote operatie die werd uitgevoerd terwijl de normale dienstverlening (afvalinzameling) gewoon doorging. Bovenop deze grote operatie kwam Corona. Dit zorgde voor extra hoeveelheden afval, plannings- en leveringsproblemen, vertraging in de uitvoering van logistieke plannen en extra aandacht voor bijvoorbeeld de dienstverlening op de milieustraten. De implementatie verliep niet zonder horten en stoten. Tegenvallers in de implementatie en weerstand bij een aantal inwoners zorgden voor een extra uitdaging. Door hard werken, bijsturen, vangnetten en maatwerk hebben we geprobeerd om de implementatie zo goed mogelijk te laten verlopen. Inmiddels lijkt de weerstand grotendeels verdwenen, wennen de inwoners aan het nieuwe systeem en zijn alle belangrijke aanpassingen gedaan. Nu staat er een gedegen basis waaruit de komende jaren verder kan worden doorontwikkeld. De eerste resultaten zijn heel veelbelovend. Als de trend doorzet neemt de hoeveelheid restafval meteen fors af, en naderen we de 100 kg/inw/jaar aan het einde van dit jaar. De hoeveelheid PMD neemt fors toe. Hiermee zetten de inwoners van de gemeente Castricum een hele grote stap op weg naar hun duurzaamheidsdoel en worden ze van een gemeente in de achterhoede een voorloper.

Mei 2021

2

Evaluatie Implementatie Grondstoffenplan

3 RESULTATEN 3.1

GEWICHTEN In de resultaten vergelijken we de cijfers met andere gemeenten. Dit doen we op basis van de gegevens die de gemeenten jaarlijks opgeven aan het CBS en waardoor we een benchmark kunnen doen tussen gemeenten die vergelijkbaar zijn. Alle drie de UCH gemeenten vallen in stedelijkheidsklasse 3 (matig stedelijk) en zijn gebenchmarkt tegen 71 andere gemeenten in deze klasse. De laatste cijfers die bekend zijn stammen uit 2019. De cijfers van 2020 zijn voor alle gemeenten afwijkend van de meerjarige trend. Dit komt door het uitbreken van de Covid-19 pandemie. Zie verder hieronder.

3.2 CIJFERS ONDER VOORBEHOUD De eerste prognoses zijn hieronder gepubliceerd. Dit zijn voorlopige prognoses, die gebaseerd zijn op de inzameling in de maanden januari en februari1. Uiteraard geeft dit slechts een richting en zeker nog geen vastomlijnde uitkomst. In de loop van 2021 kunnen deze prognoses op basis van de inzameling in meer maanden worden bijgesteld. Naarmate we verder in het jaar komen, zullen de prognoses dichter bij het eindresultaat komen. 3.2.1 Restafval Op restafval zien we direct de effecten van de nieuwe inzamelstructuur. STEDELIJKHEIDSKLASSE 3 HEILOO CASTRICUM UITGEEST GEMIDDELD 2019 SLECHTST PRESTEREND 2019 BEST PRESTEREND

RESTAFVAL in kg/inw/jr 2019 2020 20212 AFNAME 171,9 171,7 103,2 40% 187,0 179,3 100,5 44% 193,4 186,3 103,9 44% 137,5 243,8 38,0

In dit overzicht hebben we de cijfers van de eerste twee maanden geëxtrapoleerd naar jaarcijfers. Als de trend zich doorzet komen alle drie de gemeenten tussen de 100 en de 105 kilo per inwoner per jaar uit. De gemeente Castricum vermindert de hoeveelheid restafval van 187 kilo per inwoner per jaar in 2019 naar 100,5 kilo in 2020. Dit is een hele forse afname van de hoeveelheid restafval op jaarbasis van tussen de 40 en 45%.

1

Voor GFT zijn ook al cijfers voor maart beschikbaar. Deze zijn ook verwerkt.

2

De cijfers voor 2021 zijn een voorspelling door de cijfers van de eerste twee maanden op basis van een jaargemiddelde te extrapoleren naar eindejaarcijfers.

Mei 2021

3

4

Evaluatie Implementatie Grondstoffenplan

Ter vergelijk hebben we ook de cijfers van stedelijkheidsklasse 3 uit 2019 ernaast gezet. De gemeente Castricum duikt met deze aanpassing ruim onder het gemiddelde van zijn stedelijkheidsklasse. Aan de best presterende gemeente uit de klasse (gemeente Bunschoten) kunnen we zien dat er nog verbetering mogelijk is. 3.2.2

Plastic, Metaal- en Drankverpakkingen

STEDELIJKHEIDSKLASSE 3 HEILOO CASTRICUM UITGEEST GEMIDDELD 2019 SLECHTST PRESTEREND 2019 BEST PRESTEREND

2019 17,0 14,5 14,9 23,3 0,0 47,5

PMD in kg/inw/jr 2020 2021 toename 94,17% 16,1 31,3 70,93% 19,3 33,0 119,49% 16,3 35,7

Daar waar het restafval fors afneemt, zien we het PMD afval enorm toenemen. In de gemeente Castricum zien we die toename starten met het uitdelen van de containers voor PMD en versnellen in dit jaar, bij de invoering van de tariefprikkel. Hiermee presteert de gemeente ruim boven het gemiddelde in de klasse. Tot nu toe is er weinig sprake van afkeur. Dit kan omslaan indien er een aantal keren een slechte vracht wordt aangeleverd. Vanaf dat moment worden de controles scherper. De uiteindelijke prognose zal afhangen van deze ontwikkeling gedurende dit jaar. 3.2.3 Groente Fruit en Tuinafval De effecten van de nieuwe inzamelstructuur zijn in januari en februari nog niet goed af te lezen in het GFT. Dit komt voor een groot deel door de hoeveelheid tuinafval in het GFT. Deze wordt sterk door het weer beïnvloed. In 2020 begon het jaar erg warm, en was de eerste bloei vroeg. Hier zien we dus een uitschieter van hoeveelheden.

STEDELIJKHEIDSKLASSE 3 HEILOO CASTRICUM UITGEEST GEMIDDELD 2019 SLECHTST PRESTEREND 2019 BEST PRESTEREND

GFT-afval in kg/inw/jr 2019 2020 139,6 139,6 123,1 133,8 92,8 107,4 106,4 4,4 169,7

20211 135,9 160,0 136,7

Vanaf maart treedt er ineens een zeer groot verschil op in hoeveelheden GFT ten opzichte van het vorig jaar en zien we de hoeveelheden fors stijgen. De bovenstaande prognose op basis van deze ene maand is echter zeer onzeker. Wij adviseren om de rapportage in het tweede deel van het jaar af te wachten om met enige zekerheid iets te kunnen melden over het verloop van de hoeveelheden GFT.

Mei 2021

5

Evaluatie Implementatie Grondstoffenplan

3.3 AANBIEDPERCENTAGE Het aanbiedpercentage vertelt hoe vaak inwoners hun rolcontainer buiten zetten. In dit overzicht zien we dat de PMD containers veruit het vaakst worden aangeboden. Deze worden bijna elke inzamelronde aan de weg gezet. Restafval wordt significant minder vaak aangeboden. Gemiddeld zetten inwoners in de eerste drie maanden van 2021 de restafvalcontainer iets meer dan de helft van de inzamelrondes aan de weg. Aanbiedpercentages3

PMD

GFT

REST

Aanbiedpercentage eerste 5 inzamelrondes

83%

74%

55%

Gemiddeld aantal aanbiedingen per rolcontainer in deze 5 inzamelrondes

4,2

3,7

2,7

Deze cijfers geven een eerste indruk en sluiten aan bij de cijfers van de tonnages. Met name de GFT cijfers zijn onderhevig aan seizoensinvloeden, en zullen in de loop van 2021 nader worden bijgesteld.

3.4 ACHTERGROND: COVID-19 In Nederland zien we sinds het uitbreken van de Covid-19 pandemie een sterke verschuiving in de hoeveelheid afval van bedrijfsafval naar huishoudelijk afval. Met name bij de ‘pakketjes-stromen’ oud papier en karton en plastic zien we een forse toename. Maar ook de hoeveelheid restafval neemt in de gemeenten gemiddeld tussen de 6 en de 10% toe. Dit betekent dat 2020 en 2021 bijzondere jaren zijn en lastig vergelijkbaar met de trend die zich aftekent tot aan 2019. De resultaten van de gemeente Castricum moeten ook in dit licht bekeken worden. De afname van 44% ten opzichte van 2019 is in werkelijkheid dus nog wat hoger.

3.5 CONCLUSIE De cijfers hierboven laten een hele duidelijke dalende trend zien die zich al in 2020 inzet en in 2021 in een stroomversnelling raakt. In 2020 zien we al duidelijk effect van de start met de PMD container en de communicatie over het grondstoffenplan. De eerste PMD containers werden geïmplementeerd in de gemeente Castricum, waardoor de hoeveelheid restafval in de gemeente sneller daalt dan in de buurgemeenten De cijfers over de hoeveelheden zijn zoals gezegd enkel gebaseerd op de eerste twee maanden van het jaar, en kennen nog veel onzekerheden. Toch kan de gemeente Castricum wel zeer optimistisch zijn. Als de huidige cijfers doorzetten, dan heeft zij de benodigde trendbreuk die voorzien was in het grondstoffenplan, gerealiseerd. De hoeveelheid restafval neemt gigantisch af en de hoeveelheid PMD

3

De gegevens zijn overzichten van het hele UCH gebied. Op dit moment zijn er nog geen uitgesplitste gegevens per gemeente beschikbaar.

Mei 2021

Evaluatie Implementatie Grondstoffenplan

neemt heel fors toe. Afgezet tegen de achtergrond van Covid, waar in andere gemeenten de hoeveelheid restafval fors toeneemt, zetten de inwoners van de gemeente Castricum hier een prestatie van formaat neer.

4 COMMUNICATIE In het grondstoffenplan is een zeer brede communicatieaanpak opgenomen. Niet alles kon binnen het beperkte tijdsbestek worden uitgevoerd. Er is daarom gekozen voor een gebalanceerde mix van algemene en individuele communicatie die steeds tot doel had een zo groot mogelijk deel van de inwoners te bereiken. In vergelijking met de implementatie van een grondstoffenplan in andere gemeenten is de communicatie juist zeer uitgebreid opgezet. Veel gemeenten volstaan met twee of drie persberichten, een folder, een aangepaste website en een of twee brieven aan huis.

4.1 ALGEMENE COMMUNICATIE: NIEUW BELEID 4.1.1 Grensoverschrijdende milieustraten Een van de eerste onderdelen van het grondstoffenplan die we hebben doorgevoerd is de mogelijkheid voor de inwoners van de BUCH gemeenten om terecht te kunnen bij alle milieustraten die er binnen het werkgebied van de BUCH zijn. Op deze manier kunnen onze inwoners zelf hun milieustraat kiezen. We communiceerden met de volgende uitingen:   

Diverse aankondigingen en stukken op gemeentepagina; nieuwe bebording; flyer openingstijden en acceptatievoorwaarden.

4.1.2 Artikelen in het plaatselijke dagblad over het nieuwe beleid: Juni 2019 We zijn gestart met vier algemene artikelen over het nieuwe grondstoffenplan in juni 2019:    

‘Wat verandert er in de afvalinzameling; Wat betekent dit voor u?’; ‘Fabels en feiten over afvalscheiden’; ‘Plastic, metaal en drinkpakken: wat wel, wat niet’; ‘De afvalcoach’.

In september is hier in Castricum een vijfde artikel aan toegevoegd ‘Vraag en Antwoord’. In 2020 introduceerden we tussen maart en juli elke drie weken (in totaal 8 keer) een vaste column over afvalscheiden en aan het einde van het jaar hebben we een paginagroot artikel geschreven over de variabele heffing. 4.1.3 Website gemeente Castricum Voor de gemeente Castricum ontwikkelden we een FAQlijst met de antwoorden op vragen die door de inwoners het meest gesteld werden over het nieuwe grondstoffenplan. Deze informatie is inmiddels ook onderdeel geworden van de gebruikelijke pagina over afval van de gemeente Castricum.

Mei 2021

6

Evaluatie Implementatie Grondstoffenplan

4.1.4 Website ‘Op reis naar 2050’ Naast de informatie voor de gemeentelijke website bouwden we ook een gezamenlijke website die het project en de afvalinzameling in de gemeenten Castricum, Heiloo en Uitgeest begeleid. Op deze website vinden mensen achtergrondverhalen, filmpjes en informatie over afvalscheiding, tips en tricks voor in huis en kunnen ze een vraag stellen aan een afvalcoach. Op deze website was continue webcare actief. 4.1.5 Sociale media Alle berichten zijn ook geplaatst op de sociale media van de gemeenten. Voor de website en de sociale media ontwikkelden we 6 kleine filmpjes:    

wat verandert er? (animatie); Variabele heffing algemeen (animatie); filmpjes afvalscheiden/GSP met inwoners; Uitleg variabele heffing met toelichting en rekenvoorbeelden.

De sociale media (Instagram, Twitter en facebook) van de website ‘Op reis naar 2050’ hebben op meerdere momenten specifieke targeting ingezet: op postcodegebied gefilterde ‘pushberichten’ op deze sociale media.

4.2 INDIVIDUELE EN DOELGROEPEN COMMUNICATIE 4.2.1 Brieven per adres Omdat niet alle bewoners kranten lezen of online toegang hebben tot de informatie van de gemeenten, hebben we bovenstaande informatie gecombineerd met individuele brieven per adres. Zo stuurden we onder meer brieven over de volgende onderwerpen: Voor de laagbouw We zijn gestart met een aankondiging van de website, waarop inwoners hun keuze voor de rolcontainers konden vastleggen. Vervolgens hebben we een nieuwe brief verstuurd met confirmatie van de door hen gekozen containers, een gedetailleerde planning en instructie over de containers met stickers en een folder over afvalscheiding voor de laagbouw. Voor de hoogbouw In de hoogbouw zijn we iets later gestart met de voorbereiding. Om de inwoners hiervan op de hoogte te brengen hebben we een kaartje verspreid met de informatie die er voor hen in de tussentijd gold. De focus lag met name op de inzameling van GFT. Alle inwoners die ruimte hadden voor de opslag van een rolcontainer (veelal begane grond) ontvingen een brief voor het maken van een keuze voor een rolcontainer GFT. De inwoners die kozen voor een rolcontainer ontvingen vervolgens een nieuwe brief met confirmatie, een gedetailleerde planning en instructie over deze containers. Ook kregen alle inwoners de mogelijkheid om een GFT emmertje voor de keuken te bestellen. Mei 2021

7

Evaluatie Implementatie Grondstoffenplan

Alle inwoners uit de hoogbouw kregen daarnaast ook informatie over de verzamelcontainers voor restafval die samen met de nieuwe pas werd opgestuurd. De nieuwe pas gaf toegang tot de containers. Ook werd er een folder ontwikkeld die specifiek aansloot op de inzameling in de hoogbouw. Deze werd met die brief meegestuurd. Maatwerk Maatwerk was er onder meer voor mensen uit de nieuwbouw, voor mensen in woningen met gecombineerde woon en werkfunctie, recreatiewoningen, de buitengebieden en inwoners van De Woude. Ook de mensen die wilden afwijken van de standaard, kregen een brief op maat. Variabele heffing Bij de introductie van de variabele heffing hebben we een extra folder voor de gemeente Castricum ontwikkelt. Inwoners konden op basis van rekenvoorbeelden bekijken wat de nieuwe afrekenmethode voor hun betekende. 4.2.2 Email/ Servicebalie voor persoonlijke vragen Op het emailadres Afvalscheiden@debuch.nl en via de servicetelefoon zijn honderden vragen, meldingen en klachten afgehandeld door het (beleids)team Grondstoffen en het (externe) KCC. Deze persoonlijke contacten zijn een belangrijk onderdeel van de communicatie, toelichting en imago van de gemeente gebleken en hebben geholpen om onduidelijkheid en weerstand weg te nemen. In hoofdstuk 7 behandelen we de inhoud van de belangrijkste klachten en meldingen die we kregen.

5 MEE- EN TEGENVALLERS Net als in alle grote projecten had ook dit project zijn mee- en tegenvallers.

5.1 DE TEGENVALLERS 5.1.1 Covid-19 Covid-19 had op alle facetten van het openbare leven effect, en zeker ook op dit project. De uitdaging vond plaats op heel veel gebieden tegelijk: -

Inwoners gingen meer thuiswerken. Dit zorgde voor meer afval en voor uitgebreide opruimmomenten van eigen huis en tuin. Dit betekende voor de uitvoeringsorganisatie aanpassingen in de planning om de bestaande dienstverlening te kunnen blijven uitvoeren, terwijl dezelfde groep mensen ook de voorbereidingen moesten treffen voor de implementatie; - De maatregelen (thuiswerken, afstand houden, beperking bezoekers milieustraten) maken de uitwerking en de besluitvorming van de plannen ingewikkeld, en vragen extra inzet; - Voor inwonerparticipatie was er nog geen alternatief ontwikkeld dat paste binnen de covid-regels. Zo konden er geen inloopavonden worden georganiseerd zoals gebruikelijk bij locatiekeuzes voor de containers. Om toch de inwonerparticipatie te waarborgen zijn uitgebreide telefonische 1-op-1-gesprekken gevoerd met de inwoners. Deze stap kostte ontzettend veel tijd en zorgde voor vertraging in de uitvoering; Mei 2021

8

Evaluatie Implementatie Grondstoffenplan

-

-

De leveranciers lopen tegen leverproblemen aan door de schaarste die ontstaat uit de wereldwijde maatregelen. Daardoor kon er soms niet op tijd worden geleverd; De (dreiging van) uitval bij medewerkers van de uitvoering, het servicebureau, beleid, de leveranciers en de projectmedewerkers bepaalden mede de kaders van de voortgang.

5.1.2 De inzamelmiddelen Tijdens de implementatie hadden we ook een aantal tegenvallers. De grootste tegenvallers vonden plaats op het gebied van de inzamelmiddelen: 1. In verband met covid-19 maatregelen vond de praktijktest van de minicontainers zes weken later plaats dan gepland. Deze vertraging heeft doorgewerkt in de gehele planning van de uitrol. 2. In de gemeente Castricum waren per 1 januari 2021 nog niet overal alle ondergrondse luiercontainers en Gft-cocons aanwezig. Doordat het locatieplan laat werd vastgesteld was er beperkt tijd om de zienswijzeprocedures en de aanvullende participatie in de wijken samen met de inwoners af te ronden binnen de oorspronkelijke planning. Hierdoor moest er samen met de leverancier van de plaatsing gekeken worden naar een nieuw beschikbaar tijdsslot. Dit vond uiteindelijk plaats in januari. Om het tijdelijke gemis van de bovengrondse gft-cocons op te vangen zijn gft-rolcontainers geplaatst als tijdelijk alternatief. Daarnaast worden de inwoners die gebruik maken van een ondergrondse container voor restafval maar hun gft-afval in die periode niet kwijt konden (in een cocon of rolcontainer) voor deze periode gecompenseerd. Op deze wijze ondervinden ze geen nadelige financiële effecten van deze vertraging. Deze compensatie vind achteraf plaats bij de afrekening van de variabele heffing over 2021.

Rond 20 januari waren alle ondergrondse containers en gft-cocons geplaatst. Op dit moment loopt er nog een participatieprocedure in Bakkum (Oude Parklaan). De ondergrondse textielcontainers worden vervangen door bovengrondse containers om de kwaliteit van deze fractie te optimaliseren. Door leveringsproblemen zoals genoemd bij punt 5.1.1. worden deze later gerealiseerd. Tot die tijd hebben we nu tijdelijke bovengrondse containers gehuurd die in de week van 10 mei worden neergezet. Op deze wijze kunnen inwoners ook hun oude textiel gescheiden aanbieden. We monitoren de ontwikkelingen op deze fractie en zullen, daar waar nodig, overgaan tot plaatsing van extra containers.

5.2 DE MEEVALLERS Tijdens de voorbereiding bleek dat de situatie in de gemeentelijke administratie (BAG/BGT) niet meer synchroon liep met de werkelijkheid buiten. Door de opschoningsactie van de bestanden is tegelijk ook het oneigenlijke gebruik van faciliteiten aangepakt. Ca 500 voorheen niet geregistreerde gebruikers werden toegevoegd aan het bestand van de gemeente Castricum en betalen voortaan net als de andere inwoners van Castricum de afvalstoffenheffing. Een aantal bedrijfsmatige gebruikers werden eruit gehaald en gewezen op de mogelijkheden voor bedrijfsmatige inzameling.

Mei 2021

9

Evaluatie Implementatie Grondstoffenplan

Door de nieuwe aanpak is het voortaan ook mogelijk om wijzigingen gedurende het jaar te verwerken. Dit betekent dat de afvalstoffenheffing bij verhuizing niet op één van de twee huishoudens terecht komt, maar naar rato verdeeld kan worden.

6 BIJPLAATSINGEN EN ZWERFAFVAL 6.1

BIJPLAATSINGEN De bijplaatsingen bij de verzamelcontainers worden nauwkeurig gemonitord. We zien over het algemeen twee soorten bijplaatsingen. De bijplaatsingen van grondstoffen naast de containers omdat de containers vol zijn of omdat inwoners geen moeite willen doen (grote kartonnen dozen niet klein willen maken) of niet zo goed weten wat ze met een afvalstroom moeten doen (een spiegel naast de glascontainer). Deze bijplaatsingen waren er altijd al en zijn wel verergerd, maar de reden hiervoor moet meer gezocht worden in Corona dan in het grondstoffenplan. Alle gemeenten in Nederland hebben hier last van. De tweede afvalstroom is het bijplaatsen van vuilniszakken naast de verzamelcontainers voor restafval. Deze vorm ontstaat als de container vol of in storing staat of het vuil klem zit, maar ook als inwoners hun pasje vergeten zijn of niet willen betalen voor een inworp. Het lastige is dat één bijgezette zak een signaal afgeeft aan de buurt dat de container vol is (ook als dat niet zo is), waardoor er snel meer zakken bijkomen. Deze vorm is toegenomen door de invoering van het grondstoffenplan. Voor inwoners zijn bijplaatsingen een grote ergernis. De overlast komt hierdoor bij een aantal inwoners terecht die in de buurt van een verzamelcontainer wonen. Dit zijn vaak niet de inwoners die verantwoordelijk zijn voor het bijplaatsen.

6.1.1 Aanpak Er is een separate werkgroep opgericht om de overlast die ontstaat door de bijplaatsingen te verminderen. Dit doen we door een combinatie van maatregelen; Door middel van communicatie lichten we inwoners in over de gevolgen van bijplaatsingen. Coaching en nudging zetten we in om gewenst gedrag te bevorderen. Daar waar de inzamelfrequentie te laag blijkt voor de grondstoffencontainers, bekijken we de mogelijkheden voor extra capaciteit (extra container, of vaker legen). Daarnaast besteden we extra aandacht aan het opruimen van het afval dat ernaast gezet wordt. De inzet van handhaving is op dit moment door corona nog een uitdaging. Door de covid-pandemie wordt veel van de beschikbare handhavingscapaciteit in Nederland geprioriteerd op de handhaving van de covid-maatregelen. In de gemeente Castricum werken de handhavers echter nauw samen met de uitvoering van de BUCH om ook de excessen in het nieuwe grondstoffenplan samen aan te pakken. Daarnaast kunnen bijplaatsingen ook voorkomen door een niet werkende inworpsluis. Het is dan van belang dat het defect zo spoedig mogelijk wordt opgelost. Hiervoor is, na een Europese aanbesteding een prestatiecontract afgesloten waarbij twee belangrijke voorwaardes gelden, te weten:

Mei 2021

10

Evaluatie Implementatie Grondstoffenplan

 

Binnen 2 uur na melding bij de firma, is een monteur op locatie aanwezig om het defect vast te stellen/te onderzoeken; Binnen 4 uur na melding is het defect gerepareerd of is een vervangende voorziening gerealiseerd (bijv. tijdelijke bovengrondse container).

Ook op deze wijze proberen we overlast door bijplaatsing zoveel mogelijk te beperken.

6.2 ZWERFAFVAL Voorafgaand aan de invoering van het grondstoffenplan waren er zorgen dat de hoeveelheid zwerfafval ook fors zou stijgen. Om te meten of de hoeveelheid zwerfafval door de introductie van het grondstoffenplan is toegenomen hebben we daarom in 2020 een nulmeting laten uitvoeren, en na de implementatie een eerste effectmeting. Tijdens een meting wordt het zwerfafval op diverse type bebouwing gemeten en afgezet tegen de schoonheidsambities van de gemeente. De ambities van de gemeente Castricum zijn vastgesteld op minimaal een B niveau. Dit betekent dat minimaal 90% van de metingen een niveau B of hoger moet scoren. De resultaten van deze metingen zijn als volgt:

We zien dat in de gemeente Castricum de hoeveelheden zwerfafval door de invoering van het grondstoffenplan nauwelijks zijn toegenomen. Er is wel een hele duidelijke verschuiving waarneembaar van A naar A+ locaties (zeer schoon). Het percentage metingen dat een B of hoger scoort ligt ook na de invoering nog steeds ruim boven de 90%. Ten opzichte van vorig jaar is er een zeer lichte stijging waargenomen van het percentage incidenten (C- en D-scores). Dit is vooral te zien in de beheergroep Groenbeplanting. De invoering van diftar kan hieraan bijgedragen hebben, maar ook extra afval door coronagerelateerde artikelen kunnen een rol spelen. Bij de invoer van diftar

Mei 2021

11

Evaluatie Implementatie Grondstoffenplan

bestaat de mogelijkheid dat bewoners/gebruikers huisvuil gaan dumpen om kosten te omzeilen. Hiervoor zijn tijdens de meting niet direct aanwijzingen gevonden.

7 KLACHTEN EN MELDINGEN Voorafgaand aan de start kregen we met name vragen over de tarieven, het maatwerk en de containermaten. Bovendien maakten inwoners zich zorgen over de consequenties van het nieuwe beleid. De top 5 was als volgt: Vraag, melding of klacht

Oplossing

Wat worden de tarieven? Ik kan geen goede keuze maken voor een formaat bak als ik niet weet wat ik daarvoor moet betalen.

De gemeente heeft voor de zogenaamde ‘spijtoptanten’ na vier maanden een kosteloze omruilmogelijkheid aangeboden

Wat moet ik doen als de buren hun afval in mijn container dumpen?

De gemeente heeft heel bewust gekozen voor afrekenen per lediging en niet per gewicht om juist dit probleem te voorkomen. Er is een extra uitleg gegeven aan de inwoners. Dit is in veel gevallen voldoende. De angst neemt ook af nu we een tijdje gestart zijn.

Bij 1x per 3 weken inzamelen gaat met name het etensafval toch stinken?

De inwoners hebben diverse tips gekregen om stank en ongedierte-overlast te verminderen. Wij monitoren dit het komende jaar zelf ook. Daarnaast hebben wij ‘bintulations’ uitgedeeld. Dit zijn handige klemmen om de gft-rolcontainer op een kier te kunnen laten staan zodat de inhoud beter droogt en daardoor minder gaan stinken.

Mag ik afwijken van het standaard keu- Het keuzepakket is met zorg samengezepakket? steld en gebaseerd op de te halen doelstelling, de financiële kaders van de af Een kleinere container voor PBD valstoffenheffing, en het serviceniveau  2 restafval containers dat we samen hebben afgesproken. De  3 gft containers keuzes die door individuele huishou PMD in de hoogbouw dens wel kunnen worden gemaakt worden hierbinnen optimaal aangeboden. Een aantal keuzes kunnen niet worden gemaakt, zoals bijvoorbeeld een kleinere container voor PMD. Daarvan is de ervaring bij andere gemeenten dat dit technisch voor problemen zorgt tijdens de inzameling (het plastic ‘blijft steken’ in de bak). Met alle inwoners met vragen is individueel afgestemd. Zijn er oplossingen voor luiers, Er zijn extra containers geplaatst waar incontinentiemateriaal en voor medisch inwoners hun luiers en incontinentieafval? materiaal kwijt kunnen. Daarnaast is er in maart een verordening medisch afval door de raad vastgesteld. Inwoners die zich hadden aangemeld, hebben hierover informatie gekregen. Mei 2021

12

Evaluatie Implementatie Grondstoffenplan

Ook ontvingen we vragen van verzorgingstehuizen, waar mensen wel ‘zelfstandig wonen’ en afvalstoffenheffing betalen, maar niet goed raad wisten met de variabele heffing. Hier zijn de afvalcoaches langs geweest en hebben we per instelling maatwerk afspraken gemaakt. Rumoer op sociale media In het laatste kwartaal van 2020 ontstond veel rumoer en heftige discussies op de sociale media. De wachttijden tussen de keuze van de containers en de levering hiervan, de uitzonderingen op de dienstverlening, foutief bezorgde brieven en zorgen over het prijspeil en de verschillen tussen de gemeenten escaleerden met name in december. De werkorganisatie BUCH heeft in deze periode alle zeilen bijgezet. Zo werden fouten hersteld, tijdelijke achtervang geregeld voor inzamelmiddelen die er nog niet waren, compensatiemogelijkheden ontwikkeld en maatwerk ingeregeld. Vanaf januari zijn de reacties en meldingen op de sociale media aanzienlijk verminderd en is het rustig. De communicatie wordt vanaf nu vooral ingezet op kennis en gedragsverandering: Hoe kunnen we nog beter ons afval scheiden.

8 UITWERKINGEN, AANPASSINGEN EN AANVULLINGEN OP HET GRONDSTOFFENPLAN Op basis van het grondstoffenplan zijn tot nu toe in de praktijk de volgende aanvullingen, aanpassingen en uitwerkingen gedaan:

8.1 MAATWERK MEDISCH AFVAL In maart heeft de raad de verordening tegemoetkoming medisch afval vastgesteld. Mensen die als gevolg van een medische reden onvermijdbaar restafval hebben kunnen een aanvraag indienen voor een tegemoetkoming in de kosten van restafval. Het gaat hier om óf 10 gratis ledigingen van de restafvalcontainer óf 60 inworpen in de ondergrondse restafvalcontainer per jaar. Is er te weinig capaciteit in de eigen rolcontainer voor restafval kunnen zij er ook voor kiezen om een gratis extra container voor dit medisch afval aan te vragen. De regeling kan tot september van elk kalenderjaar worden aangevraagd voor datzelfde kalenderjaar.

8.2 DE FORMATEN VAN DE ROLCONTAINERS De minicontainers komen in twee formaten. In het grondstoffenplan is nog uitgegaan van 180L voor het kleine formaat. Tijdens de aanbesteding bleek dat dit formaat in de markt minder gangbaar is dan de 140 liter container. Daarom heeft de BUCH uiteindelijk gekozen voor een 140 liter container als kleinere container. We hebben geen klein formaat PMD-container beschikbaar gesteld. Bij praktijktest is gebleken dat de lichte PMD-fractie in samenhang met het kleine formaat voor een lastig te hanteren container zorgt. Vanwege de kleine opening en het lage gewicht van PMD blijft de fractie vaak (deels) in de container zitten. Door het geringe gewicht van de inhoud, zijn de kleinere containers ook minder stabiel.

Mei 2021

13

Evaluatie Implementatie Grondstoffenplan

8.3 DE INWERPOPENINGEN VAN DE ONDERGRONDSE RESTAFVALCONTAINERS We passen binnenkort op meerdere plekken de inwerpopeningen aan van de ondergrondse restcontainers, zodat inwoners twee formaten zakken (60L/30L) kunnen aanbieden. Deze aanpassingen voorziet in een behoefte van met name oudere inwoners van de gemeente die uitdaging ondervinden in het sjouwen met de zwaardere 60 liter zakken. Daarom is er een locatieonderzoek gedaan, dat de aanpassing van deze containers met name afstemt op deze doelgroep.

8.4 TARIEVEN In het plan is uitgegaan van een verdeelsleutel voor het tarief van afvalstoffenheffing van 80% vast en 20% variabel tarief. Bij het vaststellen van de Verordening afvalstoffenheffing in december 2020 is besloten voor 85% vast en 15% variabel. De tarieven dienen jaarlijks opnieuw vastgesteld te worden. Bij de bepaling van de hoogte van de tarieven worden diverse ontwikkelingen betrokken.

8.5 VOORTDUREN VAN DE COVID-MAATREGELEN Covid 19 trekt net als in 2020 ook in 2021 nog een zware wissel op de samenleving. Ook in de uitvoering van de dienstverlening maken we aanpassingen. Zo zijn er nog steeds aanvullende maatregelen van kracht op de afvalbrengstations. Daarnaast was het door corona-gerelateerde zaken ook niet mogelijk om op een veilige wijze voor de collega’s van de uitvoering een extra Gft-rondes in het voorjaar van 2021 te organiseren.

8.6

INZAGEMOGELIJKHEID EIGEN AANBIEDGEDRAG Via Cocensus kunnen inwoners door middel van hun DigiD hun eigen aanbiedgedrag bekijken. Ze zien op deze manier hoe vaak ze hun restafval container dit jaar al hebben aangeboden of hoe vaak ze een zak in de ondergrondse container hebben gegooid en hebben hierdoor ook inzicht in de hoogte van de rekening die ze aan het einde van het jaar krijgen. De verwachting is ook dat het inzicht nog meer bijdraagt aan de impuls tot afvalscheiden. Daarom hebben we in de afgelopen maanden we op diverse momenten actief gecommuniceerd over deze nieuwe dienstverlening in de diverse huis aan huisbladen, via de sociale media, onze eigen website en de website van Cocensus.

Mei 2021

14