07 Cedris benchmark 2019 GR WNK

De doelgroep en de financiën in beeld Individuele rapportage WNK PERSONEELSDIENSTEN o.b.v. de sectorinformatie 2019 Inleiding De sociale werkbedrijven verenigd in Cedris hebben zich tot doel gesteld om de ontwikkelingen in de doelgroep van de WSW en de nieuwe doelgroep Participatiewet inzichtelijk te maken en op transparante wijze verantwoording af te leggen over de publieke en maatschappelijke taak. Jaarlijks wordt door het verenigingsbureau bij de leden een benchmark georganiseerd waarbij gegevens over de doelgroep en de belangrijkste financiële kengetallen worden uitgevraagd. De landelijke resultaten zijn geanalyseerd en verrijkt met andere informatiebronnen zoals CBSstatistieken, de WSW-statistiek, en financiële gegevens over de verstrekte uitkeringen. Op www.cedris.nl zijn de resultaten van de sectorinformatie 2019 gepubliceerd (augustus 2020). In deze rapportage wordt een verslag gegeven van de belangrijkste landelijke resultaten en wordt ingezoomd op de resultaten van het eigen werkbedrijf en de eigen (regio)gemeente(n).

1. De doelgroep in beeld In 2014 was er sprake van 104.000 personen die met een Wsw-indicatie werkzaam waren. Na invoering van de Participatiewet is door uitstroom (pensionering, tijdelijke contracten, overige redenen) per 2019 het aantal personen in de Wsw teruggelopen naar 77.700. Dankzij de toename van het aantal personen met LKS is in de periode 2017 – 2019 is de totale doelgroep sinds in de inwerkingtreding van de Participatiewet ongeveer op het oorspronkelijke niveau van de Wsw teruggekomen. In de figuur zien we ook gestippeld de verwachte toename van het aantal mensen in de Participatiewet dat voorheen een beroep zou hebben gedaan op de Wajong, Hieruit blijkt dat met de recente toename in LKS de oorspronkelijk beoogde aantallen bij de start van de Participatiewet niet zijn gerealiseerd. In de rechterfiguur de gegevens voor WNK PERSONEELSDIENSTEN. In bijlage 1 is een overzicht opgenomen van de achterliggende doelgroepgegevens uit de sectorinformatie. Ontwikkeling van doelgroep WSW en nieuwe doelgroep P-wet 1.600 1.400 1.200 1.000 800 600 400 200 0 2014

WSW

2015

LKS

2016

Nieuw beschut

2017

2018

2019

Wajong

P-wet overig

Bij de nieuwe doelgroep zien we dat na een aarzelende start in 2015, de aantallen werken met loonkostensubsidie (LKS) vanaf 2016 zijn opgelopen. In onderstaande figuur zien we dit weergegeven op basis van de maandelijkse CBS-cijfers. Vanaf 2017 bestaat de mogelijkheid om forfaitair voorafgaand aan een loonwaardemeting loonkostensubsidie in te zetten. In 2018 is deze stijging voortgezet, met een toename van ongeveer 6.000 personen, waarna in 2019 1

de stijging afvlakt met een toename van ongeveer 4.500 personen tot een totaal van 22.000 personen ultimo 2019.De aantallen nieuw beschut blijven met 3.000 personen achter bij de oorspronkelijke prognoses en taakstelling. Als we deze aantallen uitdrukken in % van de gemeentelijke doelgroep dan zien we dat het aantal personen met loonkostensubsidie circa 5,8% bedraagt, en nieuw beschut 0,9%. In de tabel staan ook se aantallen loonkostensubsidie van de eigen gemeente(n), uitgedrukt in percentage van de totale populatie. In bijlage 2 is een overzicht opgenomen van de gehanteerde CBS-gegevens van de eigen (regio)gemeente(n). Doelgroep WNK Personeelsdiensten Landelijk Regiogemeenten in pers. in % in % LKS 580 8,8% 5,8% Nieuw beschut 130 2,0% 0,9% Bijstand 5.900 89% 93% 6.610 100% 100%

Naast verschillen in gemeentelijk beleid zijn er ook verschillen tussen de taken van de uitvoeringsorganisaties. Bij de Cedris-leden zijn er uitvoeringsorganisaties die het volledige terrein van Werk en Inkomen verzorgen, werkbedrijven die met name Participatie-activiteiten verzorgen en bedrijven die vrijwel uitsluitend de Wsw-doelgroep bedienen. De dienstverlening aan de nieuwe doelgroep gebeurt langs verschillende lijnen. Het ene Cedris-lid bemiddelt medewerkers uit de doelgroep naar een plaats bij de werkgever (diagnose, bemiddeling en matching) en daarbij wordt de medewerker bemiddeld via deze organisatie naar een passende dienstbetrekking. Het andere Cedris-lid vervult de rol van werkgever en daarbij komt de medewerker in dienst bij deze organisatie in een passende dienstbetrekking (vacature, matching, indienstneming). Sommige organisaties vervullen beide rollen, andere organisaties een van deze rollen of geen van beiden. In de linker tabel wordt het totaal aantal dienstbetrekkingen weergegeven in de sociale werkbedrijven. De medewerkers van de WSW-doelgroep vormen met 84% het overgrote deel van het aantal dienstbetrekkingen. Het aantal dienstbetrekkingen voor overige doelgroepen bedraagt 14.600 personen (16%), en zijn de dienstbetrekkingen uitgesplitst naar de verschillende overige (nieuwe) regelingen.

In de rechtertabel zien we de totale populatie voor WNK PERSONEELSDIENSTEN opgesplitst naar de verschillende werksoorten.

2

Doelgroep

Landelijk in pers.

in %

WSW

77.700

84%

LKS

10.600

11%

Nieuw beschut

3.000

3%

Wajong

300

0%

Overig

650

1%

16%

Doelgroep Werkbedrijf WSW LKS Nieuw beschut Wajong Overig

WNK Personeelsdiensten in pers. 806 60% 427 32% 89 7% 27 2% 40% 3 0%

Totaal

1.352

100%

Totaal 92.300 100% Voor de Wsw en de nieuwe doelgroep is per doelgroep aangegeven hoe de verdeling per werksoort is, en hoe deze zich verhoudt tot het landelijke gemiddelde o.b.v. de benchmark. Doelgroep WSW BW/ LKS Ind.deta Groepsdeta WOL Intern Totaal

WNK Personeelsdiensten Landelijk in pers. in % in % 85 11% 6% 231 29% 17% 0% 19% 112 14% 18% 378 47% 40% 806 100% 100%

Doelgroep Nwe doelgroep BW/ LKS Ind.deta Groepsdeta WOL Intern Totaal

WNK Personeelsdiensten Landelijk in pers. in % in % 285 52% 39% 67 12% 10% 15% 108 20% 17% 86 16% 20% 546 100% 100%

Vervolgens wordt in de volgende figuren de ontwikkeling van de Wsw-doelgroep nader belicht. De instroom in de Wsw is gesloten sinds inwerkingtreding van de Participatiewet in 2015. Logisch gevolg van deze sluiting is dat vanaf dat moment de gemiddelde leeftijd in de sector stijgt. In de linker figuur zien we dat de leeftijdsverdeling steeds meer opschuift naar de hoogste leeftijdsklasse (55 jaar en ouder), naar landelijk gemiddeld 44%. Inmiddels vormt bij ongeveer 20% van de werkbedrijven deze categorie de helft van de populatie. In de rechterfiguur zien we de leeftijdsverdeling van de WSW-doelgroep van WNK PERSONEELSDIENSTEN. Leeftijdsverdeling WSW-doelgroep naar werkbedrijf 50% 45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 24 jaar en jonger

25-34 jaar

35-44 jaar

Landelijk

45-54 jaar

WNK…

55 jaar en ouder

Een tweede ontwikkeling in de Wsw-doelgroep betreft het ziekteverzuim. Al een aantal jaar hebben SW-bedrijven forse inspanningen geleverd om het ziekteverzuim met succes te beperken. Sinds 2010 is het percentage gedaald. Vanaf 2015 zien we dat dit percentage weer aan het oplopen is, en vanaf 2018 weer op een niveau van boven 2010 is uitgekomen. De stijging van de gemiddelde leeftijd en de daaraan gerelateerde toename van de gezondheidsklachten zijn hiervoor een belangrijke verklaring. In de linkerfiguur zien we de landelijke trend, in de rechterfiguur het percentage ziekteverzuim van WNK PERSONEELSDIENSTEN.

3

Percentage ziekteverzuim doelgroep WSW 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% 2014

2015

Landelijk

2016

2017

2018

2019

WNK Personeelsdiensten

In onderstaande figuur zien we dat de uitstroomcijfers uit de WSW in de periode 2010-2019. In de periode 2010-2014 was er sprake van relatief hoge uitstroomcijfers. Dit had er mee te maken dat er toen sprake was van een Wsw-wachtlijst. Medewerkers met tijdelijke contracten stroomden uit en werden op wachtlijst geplaatst voor een volgende werkplek. In de periode na 2014 zien we dat er relatief veel uitstroom plaats heeft gevonden o.a. vanwege het stopzetten van tijdelijke contracten. Deze personen zijn later dus niet meer in de Wsw ingestroomd. Tenslotte zien we dat in de periode na 2016 de overige redenen tot uitstroom steeds kleiner zijn geworden. Bepalend zijn het oplopende percentage als gevolg van uitstroom, ziekte en overlijden. In de tabel zien we de uitstroomredenen voor WNK PERSONEELSDIENSTEN. Reden uitstroom WNK Personeelsdiensten Landelijk WSW in pers. in % in % Reguliere baan 0 0,0% 0,1% WIA of andere uitk. 17 2,1% 1,6% Pensioen 17 2,1% 2,6% Overige redenen 15 1,9% 2,0% Totale uitstroom 49 6,1% 6,3%

4

2. De financiën in beeld In onderstaande figuur zijn de landelijke financiële resultaten van de sociale werkbedrijven meerjarig in beeld gebracht. De paarse blokken laten het effect zien van de bezuinigingen op het verschil tussen de lonen van de Wsw-ers en de subsidie van het Rijk. In de jaren 2015 – 2019 hebben de bezuinigingen van de Participatiewet een bepalende invloed op het bedrijfsresultaat. De paarse blokken laten het effect zien van de bezuinigingen op het verschil tussen de lonen van de Wsw-medewerkers en de subsidie van het Rijk. In de periode 2015 2019 zien we dat door de bezuiniging op het Participatiebudget het verschil tussen loonkosten en subsidies is toegenomen van -145 mln naar –333 miljoen. In de roze balken is zichtbaar dat als gevolg van de economische opleving en verbeteringen in de bedrijfsvoering het saldo bedrijfsvoering van 23 miljoen in 2014 is gestegen naar 85 miljoen in 2016 en daarna afneemt tot 46 mln in 2019. Vanaf 2017 is in de resultaten het laag-inkomens-voordeel zichtbaar. In totaal gaat het in 2019 om ongeveer 28 miljoen. Samenvattend zien we dat de bezuinigingen van de afgelopen jaren gedeeltelijk konden worden opgevangen met een beter resultaat in de bedrijfsvoering, maar dat deze verbetermaatregelen hun limiet hebben bereikt.

De populatie neemt in omvang af, wordt ouder, het ziekteverzuim neemt toe en leidt tot een afnemend bedrijfsvoeringsresultaat.

De landelijke financiële resultaten van de branche hebben we vertaald naar een gemiddeld SW-bedrijf met 1.000 SW-ers. Landelijk is met een totale SW-populatie van ruim 70.700 arbeidsjaren een negatief bedrijfsresultaat behaald is van -213 miljoen. Dit betekent een tekort van gemiddeld € 3.000 per SW-er. In onderstaande figuur is de spreiding van het bedrijfsresultaat over de verschillende bedrijven weergegeven. Hieruit blijkt dat een beperkt aantal sociale werkbedrijven in 2019 nog een positief bedrijfsresultaat laat zien. Gemiddeld is er sprake van een verlies van € 3.000 per Wsw-er, en bij een aantal werkbedrijven loopt dit verlies op tot meer dan € 5.000 per Wsw-er. In de figuur en in de tabel is ook het naar 1.000 Sw-ers omgerekende bedrijfsresultaat van WNK PERSONEELSDIENSTEN weergegeven. In bijlage 3 zijn de achterliggende financiële gegevens opgenomen.

5

Bedrijfsresultaat

WNK Personeelsdiensten 2019 in dzd-en €

Ontwikkeling bedrijfsresulltaat gemiddeld per SW-er 4.000

Bedrijf sresultaat

-71

Germeentelijke bijdrage

349

Bedrijfsresyultaat excl bijdrage

-420

2.000 Aantal SW-ers in SE's

726

Bedrijfsres. excl bijdrage per SW-er

-579

0 -2.000 -4.000

Landelijk gemiddeld: -3.000 per SW-er -6.000 -8.000

Landelijk

WNK Personeelsdiensten

In onderstaande tabel zien we de financiële gegevens van het sociaal werkbedrijf uitgesplitst naar drie verschillende factoren. De eerste factor betreft het verschil tussen de SWloonkosten en de Rijkssubsidie, de tweede het verschil tussen de opbrengsten en kosten bedrijfsvoering SW en de derde factor is samengesteld uit verschillende elementen. Het gaat om re-integratietrajecten, overige bedrijfsopbrengsten en het saldo van (financiële) baten en lasten. Resultaat 2019 in mln-en €'s

WNK Personeelsdiensten 1000 SW Landelijk

1.000 SW in mln

Gemiddeld bedrijfs res ultaat

-0,6

-3,0

1. Vers chil tus s en Sw-loonkos ten en s ubs idies

-2,5

-4,3

- SW-loonkos ten (cao-loon)

-29,2

-30,9

- Arbeids plaats gebonden s ubs idies

26,2

26,2

- Laag-Inkomens -Voordeel

0,5

0,4

2. Saldo opbrengs ten en kos ten bedrijfs voering SW

2,6

0,7

- Opbrens ten SW (netto toegevoegde waarde)

10,7

11,1

- Kos ten bedrijfs voering SW

-8,1

-10,4

3. Overig (andere doelgr., opbr, fin baten en las ten)

-0,7

0,6

- Opbrengs ten overige doelgroepen

-0,6

-0,1

- Overige opbrengs ten

0,0

0,4

- Saldo financiële en incidentele baten en las ten

-0,1

0,3

Tenslotte schetsen we de bepalende ontwikkelingen en de financiële gevolgen. Door de onzekere gevolgen van COVID-19 en de impact van de economische terugslag zijn de onzekerheden nu groter dan voorheen. In onderstaande figuur zien we het verloop van het landelijk gemiddelde financiële resultaat per Wsw-medewerker in de afgelopen jaren (2015-2019) en de verwachte ontwikkeling voor 2020-2024. Een bepalende factor is het verwachte verloop van het subsidieresultaat. In de eerstkomende jaren 2020 en 2021 is naar verwachting sprake van een relatief grote uitstroom uit de Wsw als gevolg van het in 2019 gesloten pensioenakkoord. De AOW-grens blijft in 2020 en 2021 ongewijzigd, waardoor in vergelijking met voorgaande jaren meer personen met pensioen gaan. Dit betekent ook dat met de beschikbare budgetten die uitgingen van een kleinere volumedaling, per medewerker een wat hoger subsidiebedrag beschikbaar komt. 6

Inspanningen in de afgelopen jaren hebben tot een substantiële verbetering van de bedrijfsvoering geleid, maar hieraan is een einde gekomen. Met de ouder wordende populatie van Wsw-medewerkers is de komende jaren sprake van oplopende ziekteverzuim, afnemende productiviteit en extra begeleidingskosten. Deze zullen het bedrijfsvoeringsresultaat neerwaarts beïnvloeden en tot een daling van het financiële resultaat leiden. De combinatie van deze beide factoren leidt ertoe dat de tekorten op de Wsw de komende jaren naar verwachting gaan afnemen en dat over een aantal jaar een kostendekkende uitvoering van de Wsw in zicht komt. Tenslotte is er nog de onzekerheid over de (economische) gevolgen van COVID-19. In deze figuur is vooralsnog verondersteld dat dit met name in 2020 en mogelijk doorwerkend naar 2021 tot een (extra) verslechtering van het financiële resultaat zal leiden. Op basis van de geschetste ontwikkelingen per Wsw-medewerker kan een prognose worden opgesteld van de landelijke exploitatie van de Wsw in de komende jaren. In 2019 is sprake van een landelijk tekort van 215 miljoen. Vanaf 2020 lijkt een geleidelijke verbetering op te gaan treden. De relatief hoge uitstroom leidt ertoe dat er meer subsidie per persoon beschikbaar komt en dat de tekorten in de exploitatie gaan afnemen.

De verbetering wordt afgeremd omdat de komende jaren de problematiek van de ouder worden Wsw-populatie het exploitatieresultaat neerwaarts zal beïnvloeden. Per sociaal werkbedrijf en/of gemeente kan dit een iets ander verloop hebben, onder andere afhangend van de samenstelling van het loongebouw en de leeftijdsopbouw van de Wswpopulatie. Maar afgezien van deze verschillen mag op hoofdlijnen verondersteld worden dat de komende jaren bij ongewijzigd beleid de financiële problematiek bij de uitvoering van de Wsw voor de meeste werkbedrijven en gemeenten geleidelijk aan geringer zal worden.

7

Bijlage 1. Gegevens doelgroep (sectorinformatie) Gegevens doelgroep WNK Personeelsdiensten In welke vorm aan het werk?

Personen 2019 Onderverdeling naar de verschillende soorten regelingen

Dienstverband bij reguliere werkgever elders - Begeleid werken Wsw 85 - Werken bij reg werkgever 285 met LKS/ P-wet bij eigen organisatie Dienstverband - Individuele detachering 298 - Groepsdetachering 0 - Werken op locatie 220 - Werken intern 464 Totale doelgroep 1.352

WSW LKS-regulier

P-wet beschut

Wajong

Overig

85 n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

196

0

0

1

231 112 378 806

45 0 100 6 427

2 0 4 75 89

18 0 4 5 27

2 0 0 0 3

Bijlage 2. Gegevens doelgroep regiogemeenten (CBS) CBS-gegevens regiogemeenten d.d. december 2019 LKS Alkmaar 270 Bergen (NH.) 20 Castricum 20 Den Helder 50 Heerhugowaard 130 Heiloo 50 Langedijk 40

Som regiogemeenten

8

580

Beschut 60 10 20 30 10

Bijstand < AOW 2.160 250 280 810 680 1.470 250

130

5.900

Bijlage 3. Kerngegevens financiën WNK Personeelsdiensten

Totaal

WSW

Overig

Overzicht opbrengsten - netto omzet - arb plaats gebonden subsidie - Laag-Inkomens-Voordeel - gemeentelijke bijdrage - overige bedrijfsopbrengsten Overzicht kosten - professionals - doelgroep - overige bedrijfskosten Berekend exploitatieresultaat - saldo incidentele baten en lasten - saldo fin baten en lasten Bedrijfsresultaat Gemeentelijke Bijdrage Bedrijfsresultaat excl gem. bijdrage

33.093 8.539 23.676 529 349 33.066 5.892 24.047 3.127 27 12 11071349 420-

26.328 7.793 17.828 358 349 25.873 3.538 19.972 2.363

6.765 746 5.848 171 7.193 2.354 4.075 764

9