05 Concept Toekomstvisie 2030 van het RAUM

Inclusieve samenleving

Bijdragen aan een inclusieve samenleving vraagt om eventuele aanpassingen in bedrijfsvoering van ondernemers in het gebied en afspraken over sociale bijdragen. Voorbeelden zijn creëren van werkgelegenheid voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt en begeleiding gericht op dagbesteding, herstel van ziekte, leren tuinieren (moestuinen) e.d.. Ook vernieuwende convenanten over rentmeesterschap en ‘community values’ (met de gemeenschap op te stellen waarden die gezamenlijk nagestreefd worden) passen in dit kader. → Keuze: het recreatieschap gaat binnen haar eigen bedrijfsvoering - en in overleg ook via haar partners in het gebied - bijdragen leveren aan een inclusieve samenleving.

wandelnetwerknoordholland.nl en fietseropuit.nl/noordholland Basisrecreatietoervaartnet (BRTN): landelijk basisnetwerk recreatieve vaarwegen 5 sloepennetwerk.nl/sloepenroutes#Noord-Holland 6 routes.nl 3 4

Visie recreatiegebieden RAUM - 35

Plangebied visie RAUM, met de 6 deelgebieden. De groene lijn rondom de meren is de grens van het beheergebied. De groene vlakken in het zuidelijk deel zijn ook onderdeel van het beheergebied. De groene gestippelde lijn is bedoeld als aanduiding voor de verbintenis c.q. aaneenhechting van alle deelgebieden. 36 - CONCEPT V6

7. Deelgebieden

De verdere uitwerking van de visie voor het recreatiegebied vindt plaats in zes globale deelgebieden (geen harde grenzen). De beleidslijnen uit de voorgaande hoofdstukken vinden daarbinnen hun uitwerking. Het recreatiegebied is verdeeld in het meer zelf, het omliggend historisch veenweidelandschap en drie ontwikkelzones met eigen accenten en kansen. Het zesde deelgebied is het drietal in ontwikkeling zijnde kleinere recreatiegebieden, ten zuiden van het meer: De Buitenlanden, Aagtenpark en de Omzoom. De hieronder beschreven ontwikkelrichtingen worden ondersteund met de hiernaast getoonde kaart, waarop het plangebied van de visie is aangegeven, met de 6 deelgebieden. Deelgebied 1 ‘De Meren’ Betreft gehele Alkmaarder- en Uitgeestermeer Hoofdkenmerk: ruimte voor waterrecreatie en natuurontwikkeling: • centrum in een web met waterwegen; • grote rol voor de pleziervaart (incl. sloepen), watersport en kanoën; • doorvaart naar omliggende steden en dorpen en jachthavens; • kansen voor combineren natuurbeleving en waterrecreatie; • op en rond het water is ruimte voor vissers; • waterplantengroei in overeenstemming brengen met gebieds-zonering. Toename biodiversiteit door bodemaanpassing, lokale verdieping en aanleg natuurvriendelijke oevers.

Ontwikkeldoelen: • verdere ontwikkeling van het Alkmaarder- en Uitgeestermeer en versterking van de waterrecreatiesector tot een vitale, duurzame en toekomstgerichte sector; • verbetering van het netwerk voor de grote (staande mastroute) en kleine recreatievaart. • meer mogelijkheden voor rondjes door het gebied en naar omliggende gebieden: vaarbeleving van de fraaie omgeving; • meer mogelijkheden voor oeverrecreatie (zo mogelijk enkele strandjes7) en waterplezier zoals suppen en surfen8; met name bij Akersloot en bij Woudhaven; • verdere uitrol van openbare aanmeersteigers (project “Landvasten”) en bijbehorende picknickplekken. In het gebied kunnen eventueel op een aantal plekken extra moorings (aanlegboeien en -palen) komen. Daarnaast wordt gekeken voor wenselijkheid van een aantal steigers specifiek voor kano’s en kleine boten. Openbare aanlegplaatsen buiten de oeverparken blijven ‘basic’ en worden niet voorzien van stroom.

Door voorzieningen als stroom en oplaadpunten aan te bieden bij jachthavens wordt het (verbrede) gebruik van jachthavens bevorderd; • collectieve inzameling van vuil- en bilgewater en beschikbaarheid van openbare toiletten bij jachthavens (afstanden binnen RAUM zijn overzichtelijk); voldoende vuilwaterpunten zijn nodig om illegale lozingen op het meer te voorkomen; • Verbeteren waterkwaliteit: chemisch, ecologisch en als zwemwater (waterbeleid Hoogheemraadschap); Dit is maar zeer beperkt mogelijk om diverse redenen: ondergrond zettingsgevoelig, snel te grote waterdiepte (steil talud), golfgevoeligheid, nabijheid beroepsscheepvaart. 8 Diverse oevers zijn mogelijk wel geschikt te maken voor suppen/surfen door de beschoeiing verschillende niveaus te geven (traptreden maken door beschoeiingen op verschillend niveau aan te brengen). 7

Visie recreatiegebieden RAUM - 37

Deelgebied 2 ‘historisch veenweidelandschap’ Betreft Westwouderpolder, Woudpolder, Crommenije, Dorregeest, Hempolder en natuurrijke oevers Hoofdkenmerk: behoud cultuurhistorische veenweidegebieden, met landschaps- en natuurwaarden en extensieve veeteelt

• • • • • •

Vrijwel onaangetast middeleeuws landschapspatroon (veenweide): open en uitgestrekt karakter, dicht netwerk van sloten, extensieve veeteelt, weidevogels. Het open gebied fungeert als een tegenhanger van het dichte stedelijke gebied met kwaliteiten als rust en ruimte; geen verdere verdichting van het gebied. Hollandse sferen Krommeniedijk (dijk uit 1280) en diverse molens. Crommenije (natuurmonument): overblijfsel Oer-IJ relatieve rust, donkerte en stilte (weidevogelgebied) ecologische kernkwaliteiten: open waterrijk landschap met extensieve weidevogelgraslanden en verlandingsvegetatie.

Ontwikkeldoelen: • Continueren huidige gebruik en inrichting; • Behoud van routes voor fietsen, wandelen, fluistervaren en kano’s; eventueel enkele extra verbindingen aanleggen (en voor kano’s doorvaarbare duikers), trekpontjes en enkele extra aanlegen picknickplekken; • Routestelsel voor kanoën en roeien en fluistervaren zijn ook goed als schaatsroute te gebruiken (Molen- en Merentocht); • Bij bestaande of in vrijkomende panden onder voorwaarden toestaan van ondersteunende recreatieve functies of kleinschalige overnachtingsmogelijkheden (initiatief eigenaren) als aanvullend verdienmodel. 38 - CONCEPT V6

Deelgebied 3 ‘water- en landrecreatie’ Betreft oevergebied Uitgeestermeer en Zwaansmeer, zone Lagendijk tot historisch fort en lintdorp Krommeniedijk Hoofdkenmerk: concentratie water- en landrecreatie en bestaande en enkele nieuwe publiekstrekkers, historische thema’s

Ontwikkeldoelen: • Toevoegen verblijfsrecreatie op en naast het water, horeca, jaarrond leisure voorziening (cultuurhistorie) en verbeteren strandjes en ligweides, alle aansluitend op bestaande voorzieningen; • Bij ontwikkelingen accent leggen op cultuurhistorische thema’s zoals Oer-IJ, Romeinen, Walvisvaart, houtbouw Zaanstreek, Cornelis Corneliszoon, Stelling van Amsterdam. • Erfgoedpark De Hoop als kernpunt voor ontwikkelingen, beleving cultuurhistorie, toeristisch infopunt, nieuwe horeca, startpunt voor routes, ervaren van het meer. • Dorregeest: nieuwe horeca, incl. publieke toiletgroep, en aanleg trailerhelling (bestemmingsplan in voorbereiding). • Promoten historie van en bezoek aan fort K’IJK en Krommeniedijk (geen extra ontwikkelingen).

Visie recreatiegebieden RAUM - 39

Deelgebied 4 ‘dorp aan het water’ Betreft dorpsrand langs historisch deel Akersloot vanaf pont Akersloot tot en met jachthavens Klaas Hoornlaan Hoofdkenmerk: recreatieve en multifunctionele oeverzone tussen dorpskern en Alkmaardermeer

Het dorp Akersloot is met het Alkmaardermeer verbonden via het wandel- en fietsnetwerk wat in 2002 is gerealiseerd. De pontjesroute loopt daarlangs via de nieuw aangelegde kade rond de Klaas- Hoorn en Kijfpolder. Bij de ontwikkeling van nieuwe woningen op 2 verouderde terreinen langs het meer (bij Jachthaven Laamens) komt een openbare route naar de oever. Ontwikkeldoelen: • Lokale voorzieningen voor recreatie (zwemmen); • Mogelijkheden verkennen voor verbreden perspectief jachthavens (vanwege terugloop botenbezit); • Kansen voor verbetering verbinding dorp en water door afronding dorpsbebouwing / toevoegen woningen, horeca en openbare oever; • Deelvisie maken op mogelijkheden gebied Uiterdam en pont Akersloot, waaronder de wenselijkheid en haalbaarheid van passantensteiger, visplekken, camperplaats, uitkijktoren, horeca, fiets- en wandelgelegenheden. • De Hoorne conform plannen uitvoeren (2021 speelbos, amfitheater en veilige zwemplek met zwemtrapjes/plateaus; Mogelijkerwijs op een later moment extra ambities (w.o. horeca en sport) indien inpasbaar naast weidevogelleefgebied.

40 - CONCEPT V6

Deelgebied 5 ‘Dorpen, Vaart en Stelling’ Betreft de zone Markervaart-Kogerpolderkanaal, inclusief Markenbinnen en fort, De Woude, Woudhaven en Deilings. Hoofdkenmerk: waterrecreatie en beleving cultuurhistorie Ontwikkeldoelen: • Afgestemde promotie van bestemmingen / pleisterplaatsen langs het water: fortactiviteiten Markenbinnen, pont en stolpendorp De Woude en ontwikkeling/vernieuwing gebied Woudhaven; • Recreatieve oevers; startpunt/onderdeel diverse wandel- en fietsroutes • Gebied Deilings voor snelvaren en waterskiën. Indien veilig uitvoerbaar eventueel ook ruimte maken voor andere durfwatersporten als flyboarden en een drijvende bar & terras.

Visie recreatiegebieden RAUM - 41

Deelgebied 6: “Open landschap / groene zoom” Betreft Aagtenpark en De Buitenlanden en De Omzoom Hoofdkenmerk: het Aagtenpark en De Buitenlanden vormen samen met de golfbaan en IJdijken een groene oostrand voor Beverwijk/-Heemskerk en zijn belangrijk onderdeel van het verder te ontwikkelen stelsel van recreatieve verbindingen. Hetzelfde geldt voor De Omzoom als groene (zuidwestelijke) dorpsrand bij Assendelft (Kerkbuurt). Ontwikkeldoelen: Overkoepelend: • de drie gebieden zijn de poorten naar het buitengebied en zijn verder te ontwikkelen met een diversiteit aan recreatief gebruik • richtinggevende thema’s: Oer-IJ en Stelling van Amsterdam • meer wandel-, fiets- en kanoverbindingen tussen deze drie gebieden onderling en met het Alkmaarder- en Uitgeestermeer • versterken van De Kil (restant van het Oer-IJ) als centrale verbinding voor recreatieroutes, natuur en cultuurhistorie vanaf het Noordzeekanaal naar de Meren. De Kil zichtbaar en breder maken en geschikt maken als kanoroute (de loop van het Oer-IJ en van De Kil zijn afgebeeld in bijlage 1) • ecologische verbinding langs Groenedijk / IJdijken • eventueel een jaarrondvoorziening toevoegen, zoals wellness • tracéstudie A8-A9: borgen diverse hoogwaardige recreatieve verbindingen

42 - CONCEPT V6

Deelgebied 6a: Aagtenpark: • Toegang verbeteren, bekendheid verbeteren • Versterken zicht op het landschap van Fort St. Aagtendijk • Eventueel (kleinschalige) evenementen, uitzichtpunt • Mountainbikeparcours (technisch) • Minigolf / Pitch & Put • Sport en spel in de natuur / speelbos / natuurlijke inrichting • Commercieel klimpark • Koppelen aan bestaande horeca (Vuurland) Deelgebied 6b: De Buitenlanden • (Door)ontwikkeling plan Landgoed Rorik • Verbinding met en beleving van omliggende gebieden, waaronder Stelling van Amsterdam • Thematische wandel- en fietsroutes • Uitkijkpunt/vogelkijk Deelgebied 6c: De Omzoom: • Versterken van de stadsranden, waaronder De Omzoom, voor dagrecreatie, uitbreiding wandel- en fietsroutes vanuit de woongebieden naar het buitengebied en de Noordzeekanaalzone. • Gebied meer aanhechten op omgeving: landschappelijk, Stelling van Amsterdam, routes. Bestaand wandel- en fietsnetwerk uitbreiden en verbinden met routes in Laag Holland, Amsterdam en Kennemerland. • Waternetwerk verbinden met wandel- en fietsroutes en erfgoed.

Visie recreatiegebieden RAUM - 43

44 - CONCEPT V6

8. Leidraad voor uitvoering Vaststelling, uitvoering en financiering

De visie dient als kader voor bestaande en nieuwe ontwikkelingen. Bestaande lopende projecten geven al uitvoering aan deze visie. Nieuwe eigen initiatieven of die van derden worden getoetst aan de visie. De vaststelling van de visie leidt niet tot financiële consequenties. Na de visie volgt een uitvoeringsprogramma. Dat wordt in 2021 opgesteld en beschrijft de gewenste ontwikkelingen die het recreatieschap actief oppakt, aan de hand van uitvoeringsdoelen en acties in de diverse deelgebieden en op thema’s (bijv. natuurontwikkeling, routes, historie). De acties bevatten recreatieve, ecologische en financiële doelen en een beschrijving van de maatschappelijke bijdrage van ontwikkelingen. Een belangrijk uitvoeringsdoel is het gebied en de diversiteit aan belevingen en mogelijkheden beter bekend te maken (marketing), zodat meer mensen gebruik maken van het gebied. Het programma beschrijft diverse projecten voor behoud en ontwikkeling van het gebied concreet en werkt dit verder uit in stappen, waaronder de financiële haalbaarheid. Per (deel)project komt in overzicht wat gedekt is en waar middelen voor gezocht moeten worden. Voor een aantal wenselijke of noodzakelijke investeringen voor uitvoering wordt cofinanciering aangevoerd, zoals subsidie aanvragen, regionale of landelijke programma’s en investeringen van derden.

Ook worden mogelijkheden en effecten onderzocht van het eventueel heffen van financiële bijdragen van bezoekers/recreanten. Met een uitvoeringsprogramma inclusief middelen kunnen sneller de doelen bereikt worden. De visie dient als kader voor de onderbouwing van eventuele subsidieaanvragen. Het uitvoeringsprogramma wordt na vaststelling van de visie ter informatie gestuurd aan de gemeenteraden en Provinciale Staten. De planhorizon van de visie is 2030, het uitvoeringsprogramma heeft betrekking op de eerste helft van die periode, tot en met 2026. → De vaststelling van de visie leidt niet tot financiële consequenties. → Het opstellen van het uitvoeringsprogramma vindt plaats binnen de begroting. → De uitrol van het uitvoeringsprogramma zal voor een aantal projecten om meer of nieuwe (tijdelijk) bestedingsruimte vragen voor personele inzet of realiseerbaarheid van projecten. Indien mogelijk wordt dit binnen de dekking van de begroting opgelost. Mogelijkheden voor externe financiering zoals subsidies zullen worden onderzocht. Projecten waarvoor nieuwe bestedingsruimte nodig is worden eerst voorgelegd aan de besturen van provincie en deelnemende gemeenten.

Omgevingsplan

De visie dient mede als bouwsteen voor de op te stellen gemeentelijke omgevingsplannen, voor een ruimtelijk-juridische borging van de beoogde ontwikkelingen en te beschermen waarden.

Toetsen initiatieven (spelregels)

De recreatieve ontwikkelingsmogelijkheden in het gebied zijn beperkt. In enkele deelgebieden zijn

Visie recreatiegebieden RAUM - 45

nieuwe initiatieven mogelijk, zoals beschreven in hoofdstuk 7. Het recreatieschap toetst de bijdrage van nieuwe initiatieven aan onderstaande spelregels: Het initiatief: 1. versterkt het recreatieve aanbod (vermaak, beweging, rust en/of ontspanning) in de breedte en deels jaarrond; 2. versterkt de biodiversiteit en natuurbeleving; 3. draagt bij aan de identiteit (w.o. cultuurhistorie) en naamsbekendheid van het gebied; 4. past bij de overige functies in het gebied en omgeving en vult deze aan; 5. leidt tot vaker en langer bezoek en samenwerking tussen partijen; 6. levert zo mogelijk inkomsten op voor het recreatieschap; 7. gaat uit van duurzaam ondernemen en maakt zo veel mogelijk gebruik van het principe van natuurinclusief bouwen en draagt bij aan energie- en klimaatdoelstellingen.

Overzicht projecten en plannen

Het uitvoeringsprogramma bevat per deelgebied een verdere uitwerking van de in hoofdstuk 7 beschreven ontwikkelrichting. Per gebied ligt een ander accent. Alle deelgebieden liggen in bijzondere landschappelijke structuren en maken onderdeel uit van bepaalde beleving in natuur en/of recreatie, buitenactiviteiten en recreatieve voorzieningen. Daarnaast zijn er drie overkoepelende thema’s voor het gebied waarvoor deelplannen komen. Projecten in deelgebieden

Accent, beoogd resultaat

1

De meren

diverse nieuwe ontwikkelingen mogelijk maken voor zowel toenemend gebruik waterrecreatie, als meer natuurontwikkeling en biodiversiteit.

2

historische veenweide-landschappen rondom het meer

behoud van vrijwel onaangetast middeleeuws landschapspatroon, weidevogelgebied en extensieve veeteelt; het open gebied fungeert als een tegenhanger van het dichte stedelijke gebied met kwaliteiten als rust en ruimte; doorlopende verbindingen natuur, varen, wandelen, fietsen, zo mogelijk enkele extra verbindingen maken.

3

oevergebied Uitgeestermeer en Zwaansmeer (Uitgeest)

concentratie land- en waterrecreatie, bestaande en enkele nieuwe publiekstrekkers, historische thema’s; Erfgoedpark De Hoop als kernpunt voor ontwikkelingen, toeristisch infopunt, nieuwe horeca, startpunt voor routes, ervaren van het meer.

4

Dorp aan het water (Akersloot)

recreatieve oeverzone tussen dorpskern Akersloot en Alkmaardermeer (verbeteren verbinding dorp en water): horeca, lokale recreatievoorzieningen oevers en zwemmen; verbreden perspectief jachthavens.

5

Dorpen, Vaart en Stelling waterrecreatie en beleving cultuurhistorie. Afgestemde promotie van (zone Markervaart) bestemmingen / pleisterplaatsen langs het water: fortactiviteiten Markenbinnen, pont en stolpendorp De Woude en ontwikkeling/vernieuwing gebied Woudhaven.

6 a,b,c

46 - CONCEPT V6

groene rand Beverwijk, Heemskerk en Assendelft: uitbreiding wandel- en fietsroutes vanuit de woongebieden, poorten naar het buitengebied en verder ontwikkelen met een diversiteit aan recreatief gebruik; gebied meer aanhechten op omgeving: landschappelijk, Stelling van Amsterdam en routes in Laag Holland, Amsterdam en Kennemerland.

Overkoepelende plannen 7

Netwerken

samenhangend beheerplan natuur/recreatiedoelstellingen (inclusief borging NNN en ecologische verbindingszones door het gebied en naar de omgeving). Haalbaarheidsonderzoek naar de aanleg van een aantal ontbrekende schakels in het gebied, tussen fietsroutes, wandelroutes (inclusief boerenlandpaden) en kanoroutes en eventueel ruiterpaden, met een overzichtskaartje van de belangrijkste bestaande recreatieve routes.

8

Plan voor marketing en samenwerking

Plan opstellen en middelen vrijmaken om gebied beter op de kaart te zetten; lokaal en (boven)regionaal bekend, zie aandachtspunten hieronder

9

Regionale Energie Strategie

ruimte voor zonnepanelen (zoekgebieden), biomassa, waterberging

In overzicht: Het uitvoeringsprogramma zal ook ingaan op een aantal plannen voor het beheer van het gebied (zie ook de punten in bijlage 4 over afval, handhaving, sanitaire voorzieningen, afmeerplekken, waterplanten en blauwalg).

Plan voor marketing en samenwerking

Het recreatieschap ondersteunt zowel de ontwikkeling van natuur als van recreatie in het gebied. Voor het recreatief gebruik is dat merendeels rustige recreatie (wandelen, fietsen, kanoën, zeilsport, excursies, beleven (cultuur)historie, bezoek forten e.d.). Daarnaast is er ruimte voor een aantal actieve of meer aanwezige vormen van recreatie en toerisme (strandjes, campings, havens, horeca, watersport, intensivering recreatief gebruik Aagtenpark). Juist de afwisseling in mogelijkheden maakt het gebied divers en aantrekkelijk. Voor de recreatieve benutting zet het recreatieschap instrumenten in als promotie en marketing en digitale media. Dit wordt de komende jaren steviger ingezet samen met gemeenten en ondernemers uit het gebied en de bestaande gemeentelijke en (boven)regionale platforms voor promotie. Uit onderzoek blijkt dit gebied relatief onbekend en onderbenut, terwijl er genoeg ruimte is om meer bezoekers te ontvangen, ook uit de regio en als alternatief voor de kust, duingebieden en MRA. Bezoekers die langer blijven en meer in het gebied besteden, in balans met draagkracht van de omgeving (inwoners, natuur, erfgoed) en bijdragen aan de lokale economie (bestedingen). In het uitvoeringsprogramma worden de volgende aandachtspunten uitgewerkt: • • • • • •

meer samenwerking met recreatieondernemers en verenigingen in en rondom het gebied en in de dorpskernen voor afgestemde promotie en arrangementen; diverse concrete aanknopingspunten vanuit diverse (historische) stichtingen (OerIJ, Cornelis Corneliszoon, Uitgeester en Akersloter Molens) voor ontwikkelde verhaallijnen en mogelijke producten; nader onderzoek naar behoeften en doelgroepen is noodzakelijk; verdere invulling in participatie met potentiele doelgroepen; voor (inter)nationale promotie is een andere naam voor het gebied gewenst; bevorderen toeristisch imago, impuls geven aan recreatie en toerisme met actievere promotie, stimuleren meerdaags toerisme; het gebied als geheel promoten in samenhang met de omgeving (marketing, app, website, Visie recreatiegebieden RAUM - 47

• • • •

bewegwijzering) en in samenwerking tussen gemeenten, recreatieschap en ondernemers; meer communicatie over evenementen, recreatieve routes, aanleg- en pleisterplaatsen; versterken cultuurhistorie als unique selling point: verhalen over de ontstaansgeschiedenis en vorming van het unieke landschap; verbinding met andere (regionale) cultuurhistorische waarden en evenementen; meer samenwerking met andere beheerorganisaties op uitvoering en beleidsniveau (Staatsbosbeheer, Landschap Noord-Holland, Hoogheemraadschap, Recreatie Noord-Holland); bevorderen verblijfsrecreatie: langer verblijf en meer bezoek aan andere bedrijven / activiteiten (arrangementen); aanleg van camperplaatsen is hier eventueel onderdeel van.

Gebiedstafels

Het recreatieschap onderzoekt de mogelijkheid een of meer gebiedstafels op te richten, bijvoorbeeld om goede en vernieuwende plannen van ondernemers te bespreken of om de marketing van het gebied te professionaliseren. Dit met als voorwaardelijke basis dat de kwaliteit van het gebied ook verbetert, qua landschapsbeleving, natuurwaarden, cultuurhistorie en recreatieve verbindingen. Ook de voortgang en eventuele bijstelling van ontwikkelingen in het gebied wordt besproken in de gebiedstafel, met inbreng vanuit belanghebbenden (participatie) vanuit een denktank of klankbordgroep. Daarnaast is een gebiedstafel mogelijk als platform om sociale betrokkenheid bij het gebied te versterken, als netwerk tussen vrijwilligers, verenigingen, ondernemers en overheden. De visie en daaruit voorkomend ontwikkelprogramma vormen een nieuwe basis om beleidskaders binnen en tussen overheden te stroomlijnen. De gebiedstafel dient als voorbespreking voor bijvoorbeeld vergunningverlening voor ondernemers en evenementen.

48 - CONCEPT V6

Visie recreatiegebieden RAUM - 49

Bedding Oer-IJ circa 2800-250 v.Chr. Bron: oerij.eu

In rood plangebied RAUM (en een deel van recreatiegebied Spaarnwoude, beide gelegen in het Oer-IJ gebied

50 - CONCEPT V6

Bijlage 1: Karakteristiek van het gebied Het Alkmaarder- en Uitgeestermeer en de gebieden De Buitenlanden, Aagtenpark en de Omzoom liggen in een laaggelegen gebied tussen bebouwingslinten als Uitgeest, Akersloot en Krommeniedijk, een gebied waar duizenden jaren geleden het Oer-IJ stroomde.

Aardkundig monument

Het meer met oeverlanden en omliggende veenpolders tonen een landschap zoals dat er in de Middeleeuwen waarschijnlijk ook al heeft uitgezien. Het is het enige nog resterende meer in NoordHolland dat door erosie van het veen is ontstaan. Als onvervangbaar historisch element in het landschap is het meer door de provincie aangewezen als “aardkundig monument”.

Laag Holland / Amsterdam Wetlands

Vanuit het perspectiefplan Amsterdam Wetlands wordt het gebied waarin het meer zich bevindt omschreven als “Het best bewaarde geheim van Amsterdam”. Dit betreft het indrukwekkende polderen moerasland tussen de MRA en regio Alkmaar: Laag Holland. “Een bijzonder gebied met historische dorpjes, spannende sloten en meren, en natuurparels met veel water- en weidevogels. Dé plek om het drukke stadsleven te ontvluchten en te ontspannen, te genieten en frisse lucht op te doen. Met bijzondere biodiversiteit en volop recreatiemogelijkheden voor bewoners en bezoekers uit de stad.” (bron: website Amsterdam Wetlands).

Inzet Oer-IJ Het Oer-IJ was een grillige vertakking van de Rijn, die bij Castricum in zee uitmondde (zie afbeelding). Het stroomgebied van het voormalig Oer-IJ ligt tussen de duinen en het veenweidegebied en is drager van een groene zone vanaf recreatiegebied Spaarnwoude tot recreatiegebied Alkmaarder- en Uitgeestermeer. De bedding van deze waterloop is nog steeds tastbaar en herkenbaar in het gebied aanwezig. In het gebied rondom het Oer-IJ is sprake van maar liefst zes verschillende landschapstypen op een relatief kleine oppervlakte. Daarnaast is het archeologisch zeer rijk. Dat maakt het gebied uniek in Nederland. De stichting Oer-IJ heeft als missie om deze unieke kwaliteiten bekend(er) te maken bij overheidsinstanties en bij het publiek. Zij levert daarvoor onder andere ideeën voor verhalen, routes en thematische attracties (waaronder uitkijktorens) die de zichtbaarheid van de historie van het gebied vergroten. Het Alkmaardermeer en Uitgeestermeer zijn het restant van een oude veenrivier die vanaf de Schermer stroomde en uitkwam op het Oer-IJ. De zeemonding verzandde vlak voor het begin van de jaartelling en de rivier begon op een meer te lijken. De bewoners aan de oevers van deze ‘meerrivier’ exploiteerden en ontwaterden het veen, waardoor het ging inklinken en steeds lager kwam liggen (bron Oer-IJ.eu).

Visie recreatiegebieden RAUM - 51

Watersport en -recreatie

Het Alkmaarder- en Uitgeestermeer kent diverse jachthavens, met name in de zuidwesthoek maar ook aan beide zijden van de noordelijke helft van het meer. Ook zijn er aan de zuid- en westzijde diverse (gratis toegankelijke) strandjes, sommige met zwemwater. Langs het meer kan gefietst en gewandeld worden. Op het water zelf is ruimte voor watersporters en vissers. Een gedeelte in het noordoosten is geserveerd voor “snelvaren”. Op de oevers is sprake van ondersteunende horeca. Er zijn enkele campings en kleinschalige overnachtingsmogelijkheden. Aan de noordzijde wordt het Alkmaardermeer (nagenoeg) afgesloten door de Saskerleidam. Een groot deel van de natuur in het gebied (en het water zelf) is beschermde natuur, onderdeel van Natuurnetwerk Nederland (NNN).

Dorpen rondom het meer

Direct ten westen van het meer liggen de dorpen Uitgeest en Akersloot, hoewel door de tussenliggende A9 (Uitgeest) en de opzet van de bebouwing (Akersloot) de feitelijke en gevoelsmatige verbinding tussen deze kernen en het water beperkt is. Aan de noordoostzijde van het meer ligt het eiland De Woude, bestaande uit karakteristieke stolpboerderijen, alleen bereikbaar over water. Iets verder ten zuidoosten van het meer liggen het historische dorplint Krommeniedijk en de grote kern Krommenie en de overig dorpen van de gemeente Zaanstad. Het stadshart van Alkmaar ligt op slechts 7 km van het meer.

52 - CONCEPT V6

5 Molens

Ten oosten van Krommeniedijk ligt Molen De Woudaap (1651). De landschappelijke waarde van de in een open weidegebied en aan de Nauernasche Vaart gelegen achtkante molen is groot. De molen is gebouwd om het bedijkte veenachtig gebied ten noorden van Krommeniedijk te bemalen, nadien polder 't Woud genoemd. In het zuiden grensde deze polder aan de polder Krommenie die ongeveer gelijktijdig ontstond. In 1948 zijn beide polders samengevoegd tot de Krommenieër-Woudpolder. De Woudaap is in 1864 vervijzeld en nog steeds regelmatig voor de bemaling van deze polder in bedrijf. Aan de Lagendijk net buiten Uitgeest staan staat de Tweede Broekermolen (ca 1631). Deze bemaalde met nog vier molens de ca. 1805 ha grote polder Uitgeester- en Heemskerkerbroek op de Schermerboezem. Circa 500 meter verder staat het molentje De Corneliszoon (2010), onderdeel van Erfgoedpark De Hoop. Bedoeld als lattenzager en onderdeel van een historisch houtzaagmolencomplex, dat (nog) niet van de grond is gekomen. Het Erfgoedpark is ook bedoeld als eerbetoon aan Cornelis Corneliszoon van Uitgeest, die eind van de 16e eeuw bedacht om met toepassing van een krukas op windkracht in een molen hout te verzagen. Deze uitvinding was mede van grote invloed op de economische, culturele en sociale ontwikkeling in de 17e eeuw (Gouden Eeuw).

De originele Westzaner houtdroogloods op het terrein van het Erfgoedpark krijgt een publieksfunctie. De bedoeling is dit provinciale monument een museale inrichting te geven. Met aandacht voor de verhalen over landschapsgeschiedenis, het Alkmaarder- en Uitgeestermeer en de betekenis van Cornelis Corneliszoon. De aanwezig horeca maakt van de plek een echte bestemming. Stichting Oer-IJ heeft verschillende fietsroutes vanuit deze locatie ontwikkeld, waaronder de fietsroute ‘Cromme-IJe en Stelling van Amsterdam’, en organiseert er excursies met gidsen. De locatie biedt uitgelezen mogelijkheden voor verbinding over water met Alkmaar en Zaanse Schans. De Dorregeester Molen (1896) ten noordoosten van Uitgeest bemaalde de 185 ha grote polder Dorregeest op de Schermerboezem. Net als de Woudaap is de landschappelijke betekenis van de in een vrij open weidegebied gelegen molen groot. Het veenachtige land van Dorregeest heeft tot het midden van de 17de eeuw op natuurlijke wijze kunnen afwateren (Met uitzondering van de polder Dielofsmeer (Dorregeestermeer): deze 27 hectare grote polder binnen de Dorregeesterpolder is in 1557 drooggemalen en gehouden met de - inmiddels verdwenen - molen De Bittere Dood). In 1647 is het gebied, vanwege de door de grote bedijkingen hoger geworden boezemstand, bepolderd en onder bemaling gebracht.

De voorganger van de huidige molen, die in 1864 nog als schepradmolen was ingericht, verbrandde op 6 december 1895 als gevolg van blikseminslag. Eind 1947 werd de windmolen buiten bedrijf gesteld en nam een in de directe nabijheid gebouwd elektrisch vijzelgemaaltje de bemalingstaak over. De Oude Knegt (2004) direct ten noorden van Akersloot is een herbouwde korenmolen. Op deze plek is meerdere keren een molen herbouwd, de vroegste versie stond er al vóór 1573.

Visie recreatiegebieden RAUM - 53

Zeedijkenlandschap zuidelijk van het meer

Ten zuiden van het meer - op 5 à 6 km afstand - ligt een drietal in ontwikkeling zijnde kleinere recreatiegebieden: De Buitenlanden, Aagtenpark en de Omzoom. Deze zijn net als het meer onder beheer van het recreatieschap Alkmaarder- en Uitgeestermeer. De aanleg van deze recreatieparkgebieden past in de opzet van VINEX-wijken: compacte woongebieden, huizen met kleine tuinen vlakbij bestaande NS stations voor woon-werk verkeer per OV en nieuwe openbare parken dicht bij de wijken om te voorzien in dagelijkse vrijetijdsbehoeften van mensen. De gebieden liggen allemaal in een ander type landschap, van west naar oost: •

Het “Aagtenpark” ligt binnendijks langs de historische Sint Aagtendijk (13e eeuw) in de Wijkerbroekpolder. Het park is aangelegd op een voormalige stortplaats. Van de oorspronkelijke polder is niets meer te zien behalve twee smalle stroken aan weerszijden van de stortheuvel, tot de taluds van de A9 en de A22.

•

“De Buitenlanden” ligt in het zeekleigebied tussen de oude IJdijken en behoorde tot de drooglegging in 1870 deels tot het Wijkermeer (en het stroomgebied van het voormalig OerIJ). De Buitenlanden zijn de opgeslibde oevers van de oorspronkelijke binnenzee. Dit gebied ligt aansluitend op het Aagtenpark en kenmerkt zich door een open karakter en is net als de zuidoostelijke oever van het meer onderdeel van de Stelling van Amsterdam. Nu is er ruimte voor wandelen, fietsen, spelen, genieten van de weidsheid en letterlijk en passant een beeld krijgen van natuur en landbouw.

•

“De Omzoom” ligt in het uitgestrekte veenweidegebied rond Assendelft, gekenmerkt door een middeleeuwse verkavelingspatronen, Dit gebied was onderdeel van het stroomgebied van het Oer-IJ: in de ondergrond zijn kreekruggen die lokaal voor reliëf zorgen. Het gebied is ingericht met sportvoorzieningen, grenzend aan diverse wijken binnen de gemeente Zaanstad (o.a. Saendelft).

Stelling van Amsterdam

Een ‘rode draad’ door het gebied is de Stelling van Amsterdam. Dit provinciaal monument en UNESCO Werelderfgoed is uniek vormgegeven, gebruik makend van het omringende landschap, met schootscirkels en een inrichting die het onder water zetten (inundatie) van land mogelijk maakte. De Stelling brengt landschappelijke samenhang tot expressie en is een verrijking van het cultuurlandschap. Naast cultuurhistorische en landschappelijke betekenis is de Stelling een ‘stiltelandschap’ in de MRA waar openheid en rust te ervaren zijn. De Stelling verbindt de deelgebieden van het recreatieschap. De linie en forten lopen als een kralensnoer vanaf het IJ langs De Buitenlanden en De Omzoom naar Alkmaarder- en Uitgeestermeer en verder door naar de Beemster en Waterland. Langs de randen van het recreatiegebied liggen vijf forten, met allerlei toeristische, culturele en maatschappelijke activiteiten. De structuren van de Zeedijken en Stelling overlappen voor een deel: de St. Aagtendijk en de Liniedijk vormen samen met forten de hoofdverdedigingslijn, met noordwaarts de middeleeuwse ‘verlengde Aagtendijk’ als begrenzing van de inundatiezone aan de oostzijde.

54 - CONCEPT V6

Visie recreatiegebieden RAUM - 55

56 - CONCEPT V6

Bijlage 2: Bestaand gebruik → Een overzichtskaart met alle bestaande voorzieningen is te vinden op alkmaarderenuitgeestermeer.nl/kaart (stranden, routes, parkeren, botenhelling, aanlegsteigers, kanoopstaplaatsen, horeca etc.) Metingen in het gebied rondom het Alkmaarder- en Uitgeestermeer geven aan dat het aantal bezoeken aan de ‘oeverparken’ de afgelopen tien jaar gestaag is gestegen van circa 300.000 naar circa 400.000, met een piek in 2017. In 2018 nam het aantal bezoekers weer iets af (nog geen cijfers uit 2019 beschikbaar). Dit betreft metingen door Recreatie Noord-Holland op basis van (automatische) verkeerstellingen. Van De Buitenlanden, Aagtenpark en De Omzoom worden momenteel de bezoekerscijfers nog niet gemeten. Andere cijfers gaan uit van een aantal unieke bezoekers tussen 100.000 en 200.000 (NBTC-NIPO 2016). In het kaartje (zie volgende bladzijde) uit dit rapport valt – los van de absolute aantallen – op dat het gebied te midden van diverse andere, veel drukker bezochte steden en gebieden, relatief onderbenut lijkt. Dit komt overeen met de waarneming van veel gebruikers en ondernemers in het gebied. Hieruit kan voorzichtig geconcludeerd worden dat er ruimte is voor meer bezoekers. Dit onderzoek geeft voor het RAUM tevens informatie over het type bezoekers, de ondernomen activiteiten en de waardering van het gebied (zie afbeelding).

Opvallend is dat de leeftijdsgroep 0-17 jaar achterblijft en de leeftijdsgroepen erboven in gelijke mate voorkomen. Ook valt op dat onder de bezoekers vrijwel alle “leefstijlen” in enigszins gelijke mate voorkomen, met een kleine plus voor geel (“uitbundig”). Omdat RAUM een belangrijke voorziening is voor de regiobewoners (naast bovenregionale bezoekers) wil het recreatieschap aansluiting zoeken bij deze regionale ‘kleuren’ over passend aanbod. De herkomst van de leefstijlen uit omliggende dorpen en steden blijkt uit de provinciale leefstijlenatlas, zie kaart leefstijlen omliggende dorpen en steden. In de leefstijlenatlas worden demografische gegevens gekoppeld aan interesses, wensen en behoeften op het gebied van vrijetijdsbesteding. Het vrijetijdsgedrag van zowel Noord-Hollanders als binnenlandse toeristen is ingedeeld in 7 segmenten met een eigen kleur. De segmenten vertegenwoordigen een karakteristieke leefstijl, die tot uiting komt in het vrijetijdsgedrag: variërend van ‘creatief en inspirerend rood’ tot ‘rustig groen’.

Grotere gebruikers, ondernemers en betrokkenen roemen vrijwel unaniem de volgende waarden: • Een mooi meer met vele kwaliteiten • Mooie natuur / weidevogelgebied /oevers met hoge natuurwaarde • Rust op het water • Ruimte en puurheid, openheid van het gebied • Voldoende ruimte voor (water)recreatie • Dichtbij grote steden als Amsterdam en Alkmaar • (Cultuur)historie • Goed bereikbaar

Visie recreatiegebieden RAUM - 57

Bron: Bezoekersonderzoek Natuur- en Recreatiegebieden Noord-Holland 2016, NBTC-NIPO Research 58 - CONCEPT V6

De gemeente Zaanstad heeft in 2013 onderzocht hoe groen en water worden gewaardeerd. Dit is geen representatief onderzoek, maar is een bijdrage om pluspunten en aandachtspunten beter in beeld te krijgen. De aantrekkelijkheid van de Zaanse parken en buitengebieden scoort hoog. Tegelijk lijkt het erop dat mensen vrij beperkt erop uit gaan naar de wat verder gelegen gebieden (behalve kust) en mogelijkheden voor bijvoorbeeld varen weinig worden benut. Veel mensen komen meestal op de fiets (Alkmaarder- en Uitgeestermeer 47%) en worden er over (auto)bereikbaarheid (m.n. parkeren, OV) nog wel verbeteringen verwacht, maar dat is slechts beperkt uitgesplitst per gebied.

Leefstijlen omliggende dorpen en steden (bron: provinciale leefstijlatlas 2012). Op de provinciale website zijn gegevens en kaarten per gemeente in te zien: noord-holland.nl/Onderwerpen/Toerisme_recreatie/Leefstijlen_dagrecreatie Visie recreatiegebieden RAUM - 59

60 - CONCEPT V6

Bijlage 3: Bestaand beleid → Een volledig overzicht staat in de samenvatting van bestaand beleid in een separate bijlage. Bij het opstellen van deze visie is gekeken naar bestaand beleid dat relevant is voor behoud en ontwikkeling van het Alkmaarder- en Uitgeestermeer. Hierbij gaat het om plannen op gemeentelijke, regionaal en provinciaal niveau, zoals: -

Raad voor de leefomgeving en infrastructuur: advies ‘Waardevol toerisme’ Omgevingsvisie NH2050 en verordening provincie Noord-Holland Prachtlandschap Noord-Holland; leidraad landschap & cultuurhistorie Visie op Waterrecreatie in Noord-Holland 2030 Ambitiedocument Holland boven Amsterdam 2040 Regionale Visie Verblijfsrecreatie Noord-Holland Noord 2030 Visies Regio Alkmaar en Metropoolregio Amsterdam (MRA) Laag Holland / Amsterdam Wetlands Concept Regionale Energie Strategie Beleid gemeenten

Uit al deze plannen komt min of meer hetzelfde (wens)beeld naar voren. De (vele) bestaande beleidslijnen voor het gebied sluiten goed op elkaar aan en gaan merendeels uit van dezelfde te behouden waarden en dezelfde accenten voor ontwikkeling. Het gaat om waardevol gebied ten aanzien van onder andere natuur, landschap, cultuurhistorie en toerisme/recreatie. Tegelijk blijft de potentie van het gebied onderbenut en zijn er kansen voor nieuwe initiatieven. Daarnaast is er een ruimtevraag voor experimenten en oplossing voor actuele maatschappelijke vraagstukken zoals tegengaan van bodemdaling en CO2-uitstoot en de opwekking en opslag van energie.

Sterk samengevat komen uit circa 15 beleidsplannen de volgende ontwikkelrichtingen naar voren: Algemeen voor de regio: • Ontwikkelen van natuurwaarden en biodiversiteit in combinatie met duurzame landbouw • Verbinden van natuurgebieden voor een robuust ecosysteem • Landgebruik en waterpeilen in balans brengen met de draagkracht van de veenweidegebieden • Landschappelijke verscheidenheid herkenbaar houden / openheid behouden • Amsterdam Wetlands: recreatief grid, zonering veenweide Meer specifiek voor de recreatiegebieden: • Ruimtelijke ontwikkelingen inspireren op het Oer-IJ en Stelling van Amsterdam • Realiseren van meer en goede vaarverbindingen over cultuurhistorisch waardevolle trajecten, met sterkere beleving van natuur en landschap • Ontwikkelen van aantrekkelijke bestemmingen op de grens van land en water, bij voorkeur ook gecombineerd met cultuurhistorie (bijvoorbeeld molen De Hoop) • Toekomstbestendig maken van de (deels vergrijzende) watersportsector • Sterkere positie voor RAUM als onderdeel van het toeristisch aanbod in de regio, met het accent op waterbeleving, mede met het oog op een grotere spreiding van toeristen in de MRA en ontlasten kustgebied; Visie recreatiegebieden RAUM - 61

• • • • •

Ruimte bieden voor nieuwe vakantie- en recreatieformules, transformatie van verouderde verblijfsaccommodaties Verbeteren van het aanbod aan dagrecreatie Verbeteren bereikbaarheid en de aansluiting op het OV-netwerk Met de inrichting van het gebied verleiden tot gezond gedrag Waterplantengroei in overeenstemming brengen met gebiedszonering

Van belang zijn verder de beleidsplannen vanuit de gemeenten op wiens grondgebied het meer en het omliggende gebied zich bevinden. In Uitgeest staat centraal het verder ontwikkelen van recreatie en toerisme in de oeverzone van het meer, door een menging van functies – ook wonen en bedrijvigheid – in relatie tot het aanwezig erfgoed. Ambitie is ook het verbeteren van de ruimtelijke relatie tussen het dorp en het water en toegang tot het gebied via de zuidzijde. Voor het open (buiten)gebied geldt een behoudende insteek voor het open (buiten)gebied, met voldoende ruimte voor een duurzame agrarische sector. Castricum benadrukt in haar structuurvisie 2030 eveneens het behoud van het open landschap, naast het zichtbaar en beter beleefbaar maken van het water en de doorontwikkeling van het meer als aantrekkelijke toeristisch-recreatieve bestemming. Daar waar Akersloot direct grenst aan Alkmaardermeer streeft de gemeente naar een kwalitatief hoogwaardige ruimtelijke afronding van deze kern. Een duidelijke begrenzing is wenselijk (geen rafelranden). Dit biedt mogelijkheden voor bescheiden aantallen nieuwe woningen. Recent heeft de gemeente Castricum zich in het kader van de energietransitie uitgesproken tegen de plaatsing van (meer) windturbines binnen haar gemeentegrenzen. Beverwijk heeft voor het plangebied geen recente ruimtelijke plannen.

Het bestemmingsplan De Buitenlanden (2009) vormt de basis voor alle in gang gezette ontwikkelingen om het gebied in te richten voor dagrecreatie, inclusief een stadsboerderij (thans project Landgoed Rorik). Voor het Aagtenpark geldt in bestemmingsplan Groene Oostrand (2014) de bestemming “Zone Recreatie 1” voor een diversiteit aan recreatief gebruik: parken, wandelpaden, sport, speelweiden, speeltuinen, trimbanen, fiets-cross terreinen, openluchttheater, met eventuele daarbij behorende gebouwen. Uit het ruimtelijke beleid van Zaanstad komen vooral onderstaande aandachtspunten en ontwikkelrichtingen naar voren voor het plangebied: ecologische verbinding langs Groenedijk / IJdijken, verbindingen voor fietsers naar en langs Omzoom, cultuurhistorische structuren en routes, inpassen eventuele tracé A8-A9, eventuele mogelijkheden voor windturbines (Omzoom). Voor de Omzoom (Zaanstad) is aanhechting van het gebied aan de omgeving (o.a. Stelling van Amsterdam) wenselijk. Mogelijk kan dit via het op elkaar aansluiten van fiets- en wandelroutes. De genoemde ecologische verbinding en het versterken van de landschaps- en cultuurhistorische waarden van de Stelling van Amsterdam staan tevens centraal in het voor het gebied relevante beleid van de gemeente Heemskerk.

62 - CONCEPT V6

Visie recreatiegebieden RAUM - 63

Uitsnede van een deel van de vragen en uitslagen uit Swipocratie

64 - CONCEPT V6

Bijlage 4: Swipocratie

Raadpleging belangstellenden door middel van website/app

Er is online en offline breed reclame gemaakt om zo veel mogelijk betrokkenen en geïnteresseerden te attenderen op het bestaan van het digitale vragenportaal “Swipocratie”. Dit is gebeurd zowel via sociale media als via de traditionele gedrukte media. De app kon gedurende een maand (24 juni – 24 juli 2020) ingevuld worden. De respons was goed, 951 deelnemers. Daarbij zijn tevens circa 250 individuele vragen en opmerkingen bovenop het “swipen” ingevuld. 152 van de respondenten heeft aangegeven betrokken te willen worden bij een afsluitend evenement eind 2020 (online sessie). De app ging in op 3 type vragen: wat doe je graag in het gebied?, wat vind je de grootste kwaliteiten?, wat mis je / zou je willen toevoegen? De uitkomsten staan in de kolommen hiernaast. Een samenvattend beeld (infographic) is in hoofdstuk 2 van de visie weergegeven. Van de circa 250 individuele reacties waren er ongeveer 150 vragen en opmerkingen over ontwikkeling van het recreatiegebied en 100 over beheer. De vragen over ontwikkeling zijn terug te voeren op 9 hoofdonderwerpen, welke allemaal terugkomen in de visie: 1. natuur, landschap en rust 2. zwemgelegenheden 3. routes wandelen, fietsen ruiters 4. eten, drinken, overnachten 5. recreatie Akersloot 6. watersport, aanmeer- en opstaplocaties 7. belevenissen en activiteiten 8. energie opwekken 9.

promotie Het merendeel van de reacties over beheer en handhaving hebben of krijgen een plek in de beheerplannen van het recreatieschap, zoals: • Afval: uitgangspunt is een loopafstand tot een afvalcontainer van minder dan 50 meter; zoveel mogelijk containers worden op hetzelfde moment geleegd vanuit kostenefficiëntie. • Sanitaire voorzieningen: bij gebiedsontwikkelingen streven we ernaar toiletvoorziening te integreren in nieuw te bouwen cafetaria’s en restaurantgebouwen. • Waterplanten: het plan is een gedeelte van het meer te verdiepen, waardoor het zonlicht niet meer tot de bodem reikt. • Blauwalgen overlast: ook hiervoor komen ingrepen: verdieping, rondpompen en filteren zoals in het Zwaansmeer. • Afmeerplekken: hiervoor zijn veel voorzieningen aanwezig. In het gebied kunnen eventueel op een aantal plekken extra moorings (aanlegboeien en -palen) komen. Daarnaast wordt gekeken voor wenselijkheid van een aantal steigers specifiek voor kano’s en kleine boten..

Visie recreatiegebieden RAUM - 65