02 Memo Spoor 2 maatregelen Ombuigingen versie t.b.v. TCB 20 april 2021

Klimaatprogramma: Het klimaatprogramma bestaat uit de 5 bekende pijlers (Energietransitie, duurzame mobiliteit, circulaire economie, klimaatadaptatie en duurzame bedrijfsvoering). Klimaatakkoord Het advies dat de VNG geeft met betrekking tot de opstelling van de kadernota 2022 luidt: Voor 2022 zijn nog geen bedragen gereserveerd in de rijksbegroting. Er ligt het ROB advies voor bekostiging van € 450 mln. in 2022. De definitieve toezegging hiervoor wordt vooralsnog doorgeschoven naar het volgende kabinet. Het kabinet is wel voornemens om in de voorjaarsnota al een bedrag op te nemen voor gemeenten in 2022. Hoogte van het bedrag is nog niet bekend. Onzekerheden bestaan o.a. of de wetgeving wel zover is dat uitvoering kan worden gegeven (één van de voorwaarden). Mogelijk kan nog niet gestart worden op het niveau van het artikel 2 onderzoek. Dit zou ook aanleiding kunnen zijn dat het Rijk minder geld beschikbaar stelt per 1-1-2022. dan de feitelijke bijdrage van het rijk. incidentele dekkingsmiddelen. De situatie in de gemeente Castricum is zo dat er in de BUCH werkorganisatie structureel personele middelen (rond € 208.000) zijn opgenomen (zie programmabegroting 2021 gemeente en besluit BUCH bestuur 1 juni 2020). Hiermee wordt op dit moment al het werk (ook focusagenda) aangaande bovenstaande 5 pijlers verricht.

Om echt in uitvoering te geraken zijn veel meer middelen nodig en zullen deze middelen grotendeels vanuit het rijk moeten komen. Er is tevens nog de beschikking over incidentele rijksmiddelen (€ 265.000) die gestort worden bij de jaarrekening 2020 in de reserve energietransitie. Als laatste hebben wij sinds een aantal jaren een bedrag van structureel ca. € 200.000 beschikbaar voor duurzaamheid. Hier worden tot op dit moment vooral projecten gedekt welke worden uitgevoerd door Calorie. Het college wil graag meegeven dat zonder rijksmiddelen het op dit moment onmogelijk is om de maatschappelijke doelen binnen de vijf pijlers verder te kunnen brengen. Ook in de

21

BUCH werkorganisatie wordt op dit moment bekeken hoe verder te gaan/of te bevriezen van de planvorming en uitvoering van dit geheel. Aan de hand van fractievragen nog eens samenvattend (18/4/2021):  Structureel beschikbaar op dit moment: € 200.000 in GR BUCH werkorganisatie (personeel)  Structureel beschikbaar op dit moment: € 200.000 duurzaamheid (projecten Calorie)  Incidenteel beschikbaar vanuit rijk: € 265.000  Structureel beschikbaar rijk: NIETS  Structureel/Incidenteel te verwachten rijk: Afwachten.  Afspraak is verdere lasten alleen aan te gaan vanuit bijdragen rijk Conclusies mogelijkheden spoor 2: Op basis van de gepresenteerde mogelijkheden zijn op voorhand een aantal conclusies te trekken: 1) Er staan de gemeenteraad diverse mogelijkheden ter beschikking om te komen tot de benodigde besparingen in de exploitatie begroting. 2) Het college laat op dit moment verdere besparingen in het sociaal domein achterwege, maar monitort in het kader van de jaarrekening 2020 de trendmatige ontwikkelingen. 3) Er zijn ongetwijfeld binnen de gemeentelijke exploitatie meer mogelijkheden te benoemen dan nu genoemd. Wanneer wenselijk zullen we dat verder oppakken. 4) De vraag hoe ver te gaan in het verbeteren van de structurele exploitatie wordt op dit moment niet nader bezien dan het op korte termijn sluitend zijn van de komende jaren.

5) Wellicht is de maatschappelijke impact kleiner, of minder lang durend, als de besparingen worden gevonden in enkele grotere oplossingen dan vele kleintjes. 6) De omvang van de begroting van de GR werkorganisatie BUCH en het succes met betrekking tot de beheersmaatregelen sociaal domein (of een aanvullende rijksbijdrage op termijn) spelen een grote rol in het succesvol zijn van de te nemen maatregelen of anders gezegd in de zwaarte van de noodzakelijke bijstellingen. Mogelijk voorbeeld zoals beschreven op pagina 3 onder ‘actueel’:

22

Begrotingssaldo (na amendement) Taakstelling GR BUCH Nullijn GR-en (excl. BUCH) Nullijn te verstrekken subsidies Begrotingssaldo oordeel provincie Aanname herverdeling GF *) Effect sept2020 circ. + 2e firap 2020 Voorstel spoor 1 Benodigde taakstelling Begrotingssaldi

2021 -1.997

-1.997 -237 + 1.522 -712

Benodigde taakstelling: Gekozen taakstelling: Saldo: += tekort, -/- = overschot

2022 -81 -722 -84 -64 -951 -358

2023 162 -1.143 -162 -128 -1.271 PM -303

2024 -44 -1.615 -223 -192 -2.074 PM -211

1.309 0

1.574 0

2.285 0

1.309 2.549 -1.240

1.574 2.874 -1.300

2.285 3.087 -802

694.648 -7.995 38.000 85.000 175.000 34.379 97.558 300.000 530.207

694.648 42.786 150.000 38.000 85.000 175.000 34.379 100.517 300.000 50.000 602.207

694.648 42.764 360.000 38.000 85.000 175.000 34.379 103.510 300.000 50.000 602.207

38.800 25.500 537.500

38.800 25.500 537.500

38.800 25.500 537.500

2.548.597

2.874.337

3.087.308

Voorbeeld van keuze mogelijkheden: Taakstelling GR werkorganisatie BUCH Nullijn Gemeenschappelijke regelingen Nullijn te verstrekken subsidies-Subsidiescan Gerealiseerde besparingen Versterking verblijfs- en winkelgebieden Aframen 50% van eigen bijdrage BUIG Rendement investering Stedin Nieuw Tij (structurele aframing) Tariefsverhoging toeristenbelasting, keuze: € Extra inkomsten ivm forfaitaire afspraken campings Investeringen dekken uit kapitaallastenreserve, Investering afgerond in 2022 Krediet korte term.oploss. Beverwijkerstraatweg ged. aframen Versneld afschrijven gemeentehuis Budgetten raad, college Begrotingsadvies sociaal domein VNG Saldo gekozen taakstelling:

0,50 19,46 mln

23

OVERIGE Stand van zaken formele beoordeling van de begroting 2021 door provincie NH Bij brief van 3 februari 2021 kenmerk 1318853/1575135 heeft de provincie de formele beoordeling van de gemeentelijke begroting 2021 verdaagd met 13 weken (AWB). Navraag over de duiding van deze brief geeft aan dat de provincie vanaf de formele ontvangstdatum van 26 november 2020 twee maal met een periode van 13 weken elk de uitspraak kan uitstellen. De gedachte hierbij is dat uiterlijk aan het einde van deze twee perioden (24 mei 2021) uitzicht is op een sluitende begroting, zodat daarna de provincie het preventieve toezicht kan intrekken. Lukt dat niet dan zal de begroting formeel worden afgekeurd en blijft het preventieve toezicht, dat op 1 januari 2021 is ingegaan, gehandhaafd. Vervolgproces (Provincie actueel) Ambtelijk is er met de provincie tijdens het spoor 2 proces regelmatig contact geweest. Men geeft ambtelijk bij de provincie aan dat als ze het preventief toezicht er ten tijde van de kadernota willen kunnen afhalen besluitvorming dan in de gemeenteraad uiterlijk 17 mei (week 20) moet plaatsvinden. De 2x 13 weken termijn loopt exact op 24 mei 2021 af. Dat is het moment waarop de provincie duidelijkheid nodig heeft, om ook nog hun eigen proces zorgvuldig te kunnen doorlopen.

Dat dan de kadernota nog niet gereed is en nog niet vastgesteld (planning donderdag 24 juni 2021/ week 25) is niet erg, als er maar een financieel besluit door de raad genomen is. Na behandeling op 8 april (week 14) hebben we dan nog t/m week 20 om een besluit te nemen. Omdat echter de weken 17, 18 en 19 uitvallen, sturen we op nadere behandelingen in de commissie op 15 en (ingelaste raadsavond) 20 april. Besluitvorming kan dan in de raad van 22 april plaatsvinden. Herverdeling gemeentefonds De grootste baten component van onze begroting is de algemene uitkering die wij van het rijk ontvangen uit het gemeentefonds. Onze gemeente ontvangt in 2021 bijna € 42 mln. aan algemene uitkering. Daarnaast ontvangen wij van het rijk uit het gemeentefonds aanvullend zogenaamde decentralisatie uitkeringen (totaal € 2,6 mln.). Deze uitkeringen zijn niet geoormerkt. Hierbij gaat het o.a. om de integratie-uitkering Voogdij 18 plus (€ 1,17 mln.) en Participatie (€ 0,845 mln.). Tenslotte zijn er nog zogenaamde specifieke uitkeringen die gemeenten ontvangen voor medebewindstaken (zoals de BUIG € 5,1 mln.). Deze middelen zijn wel geoormerkt.

Kijkende naar de algemene uitkering die wij (gemeente Castricum) afgezet tegen de algemene uitkering van de overige 351 Nederlands gemeenten (verdeling AU 2021, stand januari 2021) dan blijkt dat slechts 29 gemeenten minder algemene uitkering per inwoner (stand 1-1-2020) ontvangen dan wij. Overzicht:

24

VERDELING AU 2021 (stand januari 2021) Naam_gemeente

inwoners

Amsterdam

872.757,00 1.933.861.954,16

AU AU per inw rang Div. uitkeringen div uitk. per inw rang 2.215,81

Alkmaar

109.436,00

175.353.599,72

1.602,34

Heerhugowaard

57.587,00

83.386.423,77

1.448,01

Heemskerk

39.182,00

56.422.898,86

1.440,02

Castricum

35.986,00

41.879.876,18

1.163,78

Bergen NH

29.839,00

36.471.224,95

1.222,27

Langedijk

28.163,00

35.453.718,57

1.258,88

Heiloo

23.968,00

27.643.488,46

1.153,35

Uitgeest

13.666,00

15.274.680,03

1.117,71

4 75 136 140 322 289 265 328 341

388.914.927,00

445,62

50.347.683,00

460,07

9.420.038,00

163,58

5.480.214,00

139,87

2.656.246,00

73,81

2.445.518,00

81,96

2.952.468,00

104,83

2.088.949,00

87,16

1.234.976,00

90,37

TOT. AU Tot.AU per inw. rang

38 2.322.776.881 35 225.701.283 179 92.806.462 223 61.903.113 323 44.536.122 315 38.916.743 281 38.406.187 306 29.732.437 301 16.509.656

9

2.661 2.062 1.612 1.580 1.238 1.304 1.364 1.241 1.208

46 144 159 326 306 274 324 336

Onlangs is er een rapport verschenen van Coelo (Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden, onderdeel van de Rijksuniversiteit Groningen) die de uitkomsten van rijksuitkeringen aan gemeenten in 2019 heeft vergeleken (https://www.coelo.nl/index.php/wat-ontvangt-mijn-gemeente). In dit rapport (bijgaand de ‘Atlas’) laat een zelfde uitkomst zien. Al enige jaren is sprake van een op komst zijnde nieuwe verdeling van het gemeentefonds. Inmiddels is duidelijk dat invoering van een nieuwe verdeling in ieder geval is uitgesteld tot 11-2023. Wel hebben wij kennis kunnen nemen van rapporten van onderzoeksbureaus die als basis dienen voor de herverdeling. In deze rapporten zijn de effecten op hoofdlijnen weergegeven. Bureau Andersson Elffers Felix (AEF) heeft onderzoek gedaan naar het sociaal domein (bijlage 1) en Bureau Cebeon naar de verdeling van het ‘klassiek’ domein (bijlage 2). In het rapport m.b.t. het sociaal domein is aangegeven dat het gemiddelde herverdeeleffect van gemeenten in de categorie 20.000 tot 50.000 inwoners -/- € 33,35 per inwoner bedraagt. In het rapport m.b.t. het klassieke domein is een overzichtskaartje van Nederland opgenomen met daarin in kleur het herverdeeleffect van de gemeente weergegeven. Castricum is in het kaartje aangeduid met een effect tussen de -/- € 50 en -/- € 100 per inwoner. De meest donkerrode kleur in het overzicht.

Samen met nog ongeveer vijf gemeenten. Met andere woorden: alhoewel wij nu al een van de gemeenten zijn die het minste algemene uitkering ontvangen, lijkt het er toch op dat wij bij na de herverdeling aanzienlijk minder algemene uitkering gaan ontvangen. Het grote probleem hierbij is dat de berekeningen door met name AEF (sociaal domein onderzoek) zijn verricht op de cijfers van 2019. In dat jaar stond Castricum er op het gebied van het sociaal domein financieel nog steeds relatief gezien goed voor. Sinds 2020 is deze situatie drastisch verslechterd. Overigens: er is aangekondigd dat eind januari 2021 de voorlopige uitkomsten per gemeenten van de herverdeling openbaar worden gemaakt. UPDATE: Op 2 februari jl. heeft de minister van BZK de Tweede Kamer geïnformeerd over een voorstel van een herijkt gemeentefonds. Tevens heeft de minister de adviesaanvraag herijking gemeentefonds verstuurd aan de Raad voor Openbaar Bestuur (ROB) voor consultatie. Onderdeel van deze adviesaanvraag is het inzichtelijk maken van de consequenties van deze herijking voor de individuele gemeenten. De voorgestelde nieuwe verdeling leidt, op basis van de in de adviesaanvraag gebruikte cijfers over 2017, tot voor- en nadeelgemeenten. Gemeente Castricum is volgens de notitie van de minister een nadeelgemeente (ong. -/-€ 230.000).

Dit is overigens een veel lager nadeel dan waarvoor werd gevreesd op basis van eerdere berichtgevingen.

25

De aanbieding van de adviesaanvraag incl. bijlagen zijn openbaar en terug te vinden via de volgende link: https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2021Z02143&did=20 21D04698 Hierbij een korte samenvatting en de concrete cijfers van Castricum van dit voorstel. Overall – landelijk - beeld

Landelijk gaan 159 gemeenten erop achteruit, 196 gemeenten ontvangen op basis van de voorgestelde herijking meer algemene uitkering.

26

Uit de voorlopige uitkomsten blijkt dat er gemeenten zijn met forse nadelige effecten. In het bijzonder geldt dit voor gemeenten in Friesland en Groningen. Na de herverdeling is de totale omvang van de algemene uitkering gelijk gebleven (totaal € 27,77 miljard). Maar binnen de clusters hebben zich wel verschuivingen voor gedaan. Cluster Bestuur en ondersteuning (B&O) Veiligheid (O&V) Onderwijs (OND) Sport, cultuur en recreatie (SCR) Infrastructuur, ruimte, milieu (IRM) Sociale basisvoorzieningen (BASIS) Individuele voorzieningen Jeugd (JEUGD) Individuele voorzieningen Wmo (WMO) Participatie (PART) Vaste bedragen G4, Wadden Niet herijkt deel (IU/DU etc) Onroerendezaakbelasting (OZB) Overige Eigen Middelen (OEM) Totaal

Huidige omvang Nieuwe omvang 1,67 4,13 1,5 1,67 1,93 1,97 3,37 3,82 3,78 3,61 3,18 2,96 3,56 3,81 3,98 2,97 2,8 2,67 0,36 0,1 4,88 4,88 -2,56 -3,43 -0,69 -1,39 27,77 27,77

Effect gemeente Castricum Het negatieve herverdeeleffect van de gemeente Castricum bedraagt op basis van de stukken € 6 per inwoner (onafgerond is het € 6,49). Uitgaande van 35.216 inwoners (per 1-1-2017) betekent dit dat de algemene uitkering - op basis van het herverdeeleffect volgens de adviesaanvraag - in 2023 met ong. € 230.000 afneemt. Op basis van de stukken is dit de meer gedetailleerd weergave van het nadelig effect:

27

CASTRICUM

huidig nieuw verdeling verdeling verschil per inw. cluster BASIS 4.719.818 5.108.816 388.998 11,0 cluster PART 2.318.736 2.987.953 669.217 19,0 cluster WMO 7.531.542 4.788.446 -2.743.095 -77,9 cluster JEUGD 4.596.983 3.914.147 -682.836 -19,4 overig SD (niet herijkt) 613.151 613.151 0 0,0 TOTAAL Sociaal Domein 19.780.230 17.412.513 -2.367.717 -67,2 cluster B&O 3.478.966 8.552.578 5.073.612 144,1 cluster O&V 2.343.605 2.640.127 296.522 8,4 cluster OND 3.971.916 3.330.456 -641.460 -18,2 cluster SCR 6.033.216 5.761.898 -271.317 -7,7 cluster IRM 5.903.898 5.596.538 -307.360 -8,7 TOTAAL Klassiek Domein 21.731.601 25.881.598 4.149.997 117,8 cluster OEM -1.071.664 -1.883.596 -811.932 -23,1 cluster OZB -5.067.810 -6.266.817 -1.199.006 -34,0 TOTAAL Alg. Eigen Middelen -6.139.475 -8.150.413 -2.010.938 -57,1 TOTAAL uitgaven Sociaal Domein 19.780.230 17.412.513 -2.367.717 -67,2 TOTAAL uitgaven Klassiek Domein 21.731.601 25.881.598 4.149.997 117,8 TOTAAL uitgaven clusters 41.511.831 43.294.110 1.782.280 50,6 TOTAAL inkomsten clusters -6.139.475 -8.150.413 -2.010.938 -57,1 TOTAAL AU17huidig 35.372.356 35.143.697 -228.659 -6,5 TOTAAL overige IU/DU17 (niet herijkt) 727.646 727.646 0 0,0 36.100.002 35.871.344 -228.659 -6,5 Proces Het voorstel zit nu in de consultatiefase. Na een advies van de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) zal ook de VNG worden gevraagd om advies.

De VNG wil over de uitkomsten van de herijking gemeentefonds een goede consultatie voeren en de uitkomsten ervan overbrengen aan het nieuwe kabinet dat over de herijking een besluit moet gaan nemen. Daartoe consulteert de VNG ook de gemeentebestuurders. Een uitnodiging daarvoor ontvangt u t.z.t. in een aparte ledenbrief. Naar verwachting vinden die bijeenkomsten plaats in maart. Kanttekeningen/aandachtspunten Hieronder wordt kort een aantal kanttekeningen en aandachtspunten weergegeven: De nu gepresenteerde herverdeeleffecten zijn op basis van de cijfers 2017. In 2017 was Horizon nog niet in onze gemeente gevestigd (en zit er ook geen AU i.v.m. Horizon in deze totalen). Onduidelijk is nog hoe deze wijziging in omstandigheid mee wordt genomen bij de herverdeling. Dit is een voorstel dat nu de consultatie in gaat (ROB). Na ontvangst van het ROBadvies wordt ook de VNG nog geconsulteerd. Dat zal plaatsvinden op basis van geactualiseerde maatstafgegevens en een geactualiseerde omvang van de clusters waaruit de verdeling is opgebouwd. Dit leidt zeker tot verschuiving in de herverdeeleffecten. Hoe het definitieve voorstel er uiteindelijk uit gaat zien, is onbekend. Er wordt rekening gehouden met inbreng van de nadeelgemeenten. Maar ook kan dit onderwerp nog een verkiezingsitem worden. Er kunnen dus nog wijzigingen op het voorlopig verdeelstelsel komen.

Welke effect eventuele aanpassingen gaan hebben is dan ook onbekend.

28

Deze voorlopige uitkomsten staan los van de discussies die gemeenten en Rijk nog met elkaar voeren over de zorgelijke financiële positie van de gemeenten, zoals het definitief schrappen van de opschalingskorting, de compensatie abonnementstarief WMO en extra middelen voor de jeugdzorg. De minister geeft aan het van belang te vinden dat de financiële afspraken met de gemeenten duidelijk zijn voordat de herverdeling van de middelen kan plaatsvinden. Opvallend is de lagere bijdrage per inwoner uit het sociaal deel (SD) van het gemeentefonds. Hier vindt een verschuiving plaats van de kleinere gemeenten naar de grote gemeenten, omdat laatste gemiddeld meer kosten maken. Alle gemeenten ervaren echter grote tekorten op de rijksmiddelen die zij voor uitvoering van deze nieuwe taken ontvangen. Het blijkt (zie hierboven) dat de omvang van het cluster Individuele voorzieningen Wmo met ruim € 1 miljard afneemt. Dus naast een verschuiving van klein naar groot neemt ook het totaal te verdelen bedrag op dit cluster af. Bijlagen: 1- Atlas rijksuitkeringen aan gemeenten 2019 (Coelo) 2- Rapport herijking gemeentefonds sociaal domein 2020 (Andersson Elffers Felix) 3- Rapport Herijking verdeling klassiek domein gemeentefonds (Cebeon)

29

Bijlage 1

30

31

32

Bijlage 2

33

34

Bijlage 3

35

36