01 Memo korte termijn maatregelen Ombuigingen & onderzoeken

MEMO Aan

: Tijdelijke commissie Begroting 2021 e.v.

Afdeling

: Bedrijfsvoering

Opstellers

: G.A. Suanet / M. Konijn

Datum

: 5 januari 2021

Telefoonnr.

: 088 909 7610

Bijlage

: Procesbrief gezonde fin.

Onderwerp

: Voorstellen met maatregelen voor het verminderen van het tekort 2021 (incidenteel)

In bijgaand memo ontvangt u de eerste verkenningen met (beheers)maatregelen die leiden tot een vermindering van het tekort 2021 (Spoor 1). Tevens nemen wij u mee in het duiden van de huidige financiële situatie van de gemeente, middels een drietal onderzoeken door derden (VNG monitor financiële positie gemeenten, BDO-benchmark Nederlandse gemeenten 2021 en het provinciaal onderzoek interbestuurlijk toezicht). Spoor 1 Gekeken is, indachtig het begrotingsstatement, naar de exploitatiebudgetten, de reserves en de investeringen (m.n. de eventuele onderuitputting in 2020). Exploitatiebudgetten Bij de exploitatiebudgetten is gekeken naar de budgetten en of deze door ‘scherper te begroten’ zouden kunnen worden afgeraamd en of er nog geen verplichtingen tegenover staan waardoor uitgaven doorgeschoven zouden kunnen worden. Een screening van de exploitatiebudgetten 2021 heeft het volgende resultaat opgeleverd: Wat Eigen risico BUIG Subsidie zwembad (2021) Stelpost inflatie

bedrag Opmerking 350.000 Geen eigen risico meer opnemen in begroting 120.000 Geen bijdrage voor aflossing geldlening meer opnemen in expl.subsidie 46.769 Laten vervallen van de ruimte om calamiteiten op te vangen 516.769

Eigen risico BUIG De huidige stand van de aantallen bijstand cliënten geeft aan dat er in 2021 naar alle waarschijnlijkheid geen beroep hoeft te worden gedaan op de BUIG. Dat betekent dat incidenteel in 2021 de eigen bijdrage van onze gemeente kan vrijvallen. Een risico hierbij is wellicht nog dat de aantallen toch nog zullen stijgen als gevolg van instroom statushouders of de corona effecten. In dat geval vallen we terug naar de resterende middelen in de reserve participatie. Op dit moment is er echter geen aanleiding te veronderstellen dat, net zoals grotendeels in 2020 er een grote eigen bijdrage nodig zal zijn.

Subsidie zwembad (2021) De geldlening ter financiering van het oude zwembad is in 2020 volledig afgelost. In de subsidie aan zwembad De Witte Brug zit nog een budget hiervoor van € 120.000. Met dit budget is structureel wel rekening gehouden met het nieuw te bouwen zwembad, echter incidenteel is dit niet nodig en kan het zeker in 2021 vrijvallen. Stelpost inflatie Begrotingstechnisch wordt er altijd gewerkt met een budget stelpost inflatie, welke bij het samenstellen van het begrotingsjaar wordt verdeeld. Het soms resterende bedrag valt dan gewoonlijk vrij bij de 2e Firap van de gemeente. Omdat de begroting inmiddels is vastgesteld en er geen aanspraak meer wordt verwacht op dit budget stellen wij u nu voor om dit direct af te boeken. Overige budgetten? Natuurlijk is er gekeken naar andere budgetten in de exploitatiebegroting. Maar afgezien van onderstaande kapitaallasten vrijval (kopje investeringen) is er zonder politieke debatten niet direct budgetten die incidenteel kunnen vrijval. Aangezien het doel van spoor 1 (een bedrag van zo’n € 1,2 miljoen incidenteel) met dit voorstel wordt gehaald, en we vooral structurele oplossingen zoeken, blijft het bij deze drie budgetvoorstellen van de exploitatiebegroting.

Reserves Bij de reserves is gekeken of tegenover de bestemmingsreserve een concrete besteding staat en of het noodzakelijk is om de bestemmingsreserve in stand te houden (of dat het saldo kan vrijvallen c.q. overgeheveld kan worden naar de algemene reserve). Ons inziens zijn er twee reserves die ons kunnen helpen wij het vinden van incidentele ruimte teneinde het begrotingstekort in 2021 te kunnen terugbrengen. Twee reserves waar we ook naar hebben gekeken, maar welke we na bestudering van de mogelijkheid tot vrijval niet hebben gekozen zijn de reserve participatie en de reserve parkeergelden. De reserve participatie (€ 142.387) willen we in bewaring houden voor het bovengenoemde risico van de geschrapte BUIG eigen bijdrage en voor het in onderzoek zijnde participatiebedrijf, waarbij wellicht frictiekosten mogelijk zijn. De reserve parkeergelden (€ 293.969) is weliswaar de laatste jaren alleen maar gegroeid door afkoop van parkeerplaatsen, maar de verwachting is wel dat er de komende jaren projecten aankomen waarbij de stimulans om te kunnen komen tot sociale woningbouw middels gebruik te maken van deze middelen kan worden gestand gedaan. Vandaar dat het college niet voorstelt deze middelen vrij te laten vallen. De overige reserves (en de voorzieningen uiteraard al vanwege hun juridisch dwingende aard) komen niet in aanmerking voor incidentele vrijval.

Een screening van de stand van de reserves levert wel het volgende resultaat op:

Naam reserve

Reserve Behoud Voorzieningen Reserve Groot ond./verv. kap.goed. Openb.Ruimte Totaal

Stand per 31-12-2020 (verwacht) 253.481 244.600 498.081

2

Bovenstaande reserves kunnen technisch gezien, wanneer politiek gewenst, geheel vrijvallen. Er zitten geen verplichtingen op. De reserve behoud voorzieningen kent niet een formeel vastgesteld doel, al hoewel het politiek wordt gezien als een incidenteel bedrag om ‘voorzieningen’ te kunnen creëren. De reserve groot onderhoud en vervanging kapitaalgoederen openbare ruimte is een reserve van voor 2010. Wat wij in ieder geval konden terugvinden is dat het geen particuliere bijdrage van een ‘’derde’’ is. Mogelijk is dit bedrag vrijgekomen als bijdrage van het HHNK bij de overdracht van de wegen en kunstwerken naar de gemeente Castricum. Over het algemeen kapitaliseren wij vervanging en reconstructies en het is dan ook niet logisch om de kapitaalslasten hiervan dan vanuit een bestemmingsreserve te bekostigen. Advies is dan ook om deze bestemmingreserve te laten vrijvallen naar de algemene middelen ter gedeeltelijke dekking van het begrotingstekort 2021. Investeringen Bij de investeringen is gekeken naar de uitputting van de investeringskredieten 2020. Indien een geplande investering 2020 niet is gerealiseerd, terwijl er qua kapitaallast in de begroting 2021 wel mee was gerekend, levert dit een incidenteel ‘voordeel’ op ten opzichte van de begroting. Bij de jaarrekening is definitief bekend/duidelijk.

De afgelopen jaren werden de financiële effecten meegenomen bij de financiële rapportages van het jaar zelf en de nieuwe begroting. In de screening van de huidige stand (per 1 december 2020) zou rekening gehouden kunnen worden met een voordeel van ongeveer € 253.000. Als volgt opgebouwd: Grootboeknummer Omschrijving 7030033 Duurzaamheidsmaatr. niet gemeentelijk gebouwen(K) 7040073 Audio- visuele middelen raadzaal 2019(K) 7210813 Beverwijkerstraatweg verkeer (2016)(K) 7210883 Recreatief pad Schulpvaart (2e fase) (2017)(K) 7210983 Recreatief pad Schulpvaart 2e fase(K) 7210993 Reconstructie Rijksweg Limmen 2019(K) 7211043 Herinrichting de Bloemen (2020)(K) 7520383 Hekwerken / veldafrasteringen Noord End(K) 7520493 Zandveld 2 Hockey(K) 7520503 Hekwerken / veldafrasteringen Wouterland(K) 7520513 Hekwerken / veldafrasteringen Puikman(K) 7570813 Nw vuilnisbakken(K) 7570823 Vervanging fietsenstalling(K)

Begroot

Werkelijk 1 dec. 46.500 0,00 200.000 0,00 2.465.913 102.199,26 14.160 0,00 37.500 0,00 184.147 45.886,50 950.000 37.808,32 10.000 0,00 257.556 0,00 10.000 0,00 20.000 0,00 20.000 0,00 15.000 0,00 4.230.776 185.894

eenmalig voordeel 4.650 40.000 125.000 1.875 1.875 10.000 47.500 333 17.170 333 667 3.333 750 253.487

Investeringen in de BUCH werkorganisatie Op dit moment is er in de begroting van de gemeente Castricum een bijdrage opgenomen ten behoeve van investeringen in de dienstverlening aan inwoners/bedrijven etc. Dit project genaamd ‘Nieuw Tij’ vertegenwoordigd een exploitatiebudget (kapitaallasten) vanaf 2021. Voor 2021 bedraagt het opgenomen budget € 95.000. In de jaren erna (tot en met 2024) loopt dit in eerste aanleg op tot € 104.000. Daarna zullen de afschrijvingslasten dalen. De middelen komen bij besteding beschikbaar voor investeringen in een datateam binnen het cluster informatie. Alhoewel we deze innovaties belangrijk vinden kiest het college er voor deze extra bijdrage aan de BUCH in heroverweging te geven.

3

Conclusies mogelijkheden spoor 1: Op basis van de drie onderzochte onderdelen is het mogelijk een maximaal bedrag van € 1.381.337 te laten vrijvallen in de exploitatie, waardoor de onttrekking aan de algemene reserve in 2021 met dit bedrag zou kunnen worden verlaagd. De verwachting is dat de provincie Noord-Holland in het kader van haar begrotingstoezicht dit zal accorderen. De opdracht vanuit spoor 2 In de brief van 8 december 2020 ‘Procesbrief beheersing financiën 2021 en verder’ is aangegeven dat spoor 2 inhoudt dat er ombuigingsvoorstellen zullen worden voorgelegd om te kunnen komen tot een structureel (meerjarig) sluitende begroting. Deze ombuigingsvoorstellen moeten uiteindelijk leiden tot een structureel sluitend voorstel bij de kadernota 2022. Het raadsbesluit dat zal worden voorgelegd zal dit jaar dan niet luiden ‘we nemen kennis van….’, maar ‘we stellen de kadernota 2022 vast’. Dit met name om het signaal aan provinciale staten van NH te geven dat het een definitief voorstel is welke zijn beslag zal krijgen in een sluitende begroting 2022 en verder. Hierdoor zou op dat moment ook het preventief toezichtkader kunnen worden ingetrokken.

Om de meerjarenraming vanaf 2022 structureel sluitend te laten zijn gaan wij onder meer u voorstellen doen in het kader van budgettering van:  Lastenbudgetten in de exploitatiebegroting, zoals: - Lonen, duurzame goederen, inhuur personeel, goederen en diensten, subsidies, kapitaallasten a.g.v. investeringsbeslissingen en stortingen in reserves. Dat betekent dat op alle domeinen wordt gekeken naar besparingen, stopzetten van taken, beïnvloedbaarheid van contracten, relaties en afspraken met gemeenschappelijke regelingen (inclusief de BUCH werkorganisatie), doorgaan van of afzien van grotere investeringen, subsidie beleidsafspraken etc. 

Batenbudgetten in de exploitatiebegroting, zoals: - Diverse soorten belastingen, grondexploitatie opbrengsten, huuropbrengsten, legesopbrengsten, vermogensopbrengsten en het verloop van de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Dat betekent dat op alle domeinen wordt gekeken naar het verhogen van inkomsten. Door middel van hogere belastingen, hogere legestarieven, rendement behalen op contante middelen, analyse algemene uitkering uit het gemeentefonds, optimaliseren van verhuur etc.

Het college is op dit moment ook in gesprek met het bestuur van de GR werkorganisatie BUCH om de op dit moment in de begroting 2021 opgenomen bezuinigingen te kunnen behalen. Onderwerpen daarbij zijn o.a. besparingen op personeel, ICT en huisvesting. Ook de realisatie van de opgenomen beheersmaatregelen hebben de volle aandacht van het college. Het college streeft er nog steeds naar eind februari een voorstel inzake spoor 2 uw raad te doen toekomen, welke in eerste instantie zal worden besproken in de Tijdelijke Commissie Begroting (TCB).

4

Financiële onderzoeken positie gemeente De afgelopen periode zijn stukken verschenen die een indicatie geven van de financiële positie van de individuele Nederlandse gemeenten. Op 27 november jl. ontvingen wij van accountantsbureau BDO een schrijven genaamd “BDO-Benchmark Nederlandse gemeenten 2021” (bijlage 1). Het rapportcijfer dat onze gemeente van BDO heeft gekregen, was een 8. Het benchmarkrapport wordt officieel in januari 2021 gepubliceerd. BDO verzoekt ons tot de publicatie van het rapport vertrouwelijk om te gaan met de uitkomst. Met onderstaande link kunt u zich inschrijven om het rapport in januari als het wordt gepubliceerd te ontvangen: https://www.bdo.nl/nl-nl/lp/2020/benchmarkgemeente-ps-dzb-bmz-gem-lo-20 Zonder de exacte beoordeling te weten van de afzonderlijke onderdelen, is in ieder geval duidelijk dat de meest voor de hand liggende beoordeling luidt: Netto schuldquote 30 punten (schuldquote is de laatste jaren sterk verbeterd), solvabiliteitsrisico 27 punten (het in staat zijn op lange termijn aan je financiële verplichtingen te voldoen.

Met andere woorden: of je alles kan betalen en of er voldoende geld beschikbaar is), grondexploitatie risico 15 punten (Castricum heeft een beperkt aantal heel gezonde grondexploitaties lopen), structurele exploitatie 3 punten (de huidige zwakke plek) en de belastingcapaciteit 5 punten (er is voldoende ruimte om belastingen technisch te kunnen verhogen): 80 punten totaal. Simpelweg gezegd: een sterke balans en een zwakke structurele exploitatierekening. Op 2 december jl. verscheen op de website van de VNG (https://vng.nl/nieuws/nieuwemonitor-financiele-conditie-gemeenten ) een nieuwe monitor financiële conditie gemeenten (bijlage 2). De financiële conditie index van onze gemeente is 5 (van de 10 punten in totaal). De beoordeling van dit cijfer is gebaseerd op weer een sterke balans, een zwakke structurele exploitatierekening, een lagere investeringsquote (voorzieningenniveau) als gevolg van de magere structurele exploitatierekening en een negatieve kasgeldratio als gevolg van het technisch zoveel mogelijk gebruiken van de kasgeldlimiet, hetgeen een momentopname was. Tenslotte is op de website van de Provincie Noord-Holland (https://www.noordholland.nl/Bestuur/Interbestuurlijk_toezicht ) de score van het interbestuurlijk toezicht te vinden (bijlage 3). De laatst bekende score (2019) op het onderdeel Financiën is ‘Adequaat = voldoende’.

De voldoende is gebaseerd op een niet structureel en reëel sluitende begroting, maar het meerjarenperspectief biedt dit wel. De weerstandscapaciteit was ruim voldoende (de hoogste kwalificatie). Inmiddels is de situatie als gevolg van de structurele tekorten in het sociaal domein verslechterd.

Samenvattend en de conclusie trekkend op dit moment is het college van mening dat de weergave van het VNG onderzoek het onderzoek is dat het meest overeenkomt met de huidige situatie. Castricum heeft een sterke balans, een zwakke structurele exploitatierekening, een lagere investeringsquote (voorzieningenniveau) als gevolg van de magere structurele exploitatierekening.

5

Bijlagen: 1- BDO-Benchmark Nederlandse gemeenten 2021 2- VNG: Nieuwe monitor financiële conditie gemeenten 3- Provincie Noord-Holland Interbestuurlijk toezicht (2019)

6

Bijlage 1 BDO-Benchmark Nederlandse gemeenten 2021

…….. …….. ……..

7

Bijlage 2 Nieuwe monitor financiële conditie gemeenten

….. …..

8

Bijlage 3 Provincie Noord-Holland Interbestuurlijk toezicht

… …

9