BBV Geactualiseerd Regioakkoord Wonen 2022, regio Rotterdam - 985635

Collegevoorstel Openbaar Behandelaar: J. Waas Afdeling / Unit: SO - Stadsontwikkeling Portefeuillehouder: S. Geissler

Vergaderdatum: 6 december 2022 Behandelwijze: Bespreekstuk Documentnummer: 996764

ONDERWERP Geactualiseerd Regioakkoord Wonen 2022, regio Rotterdam

SAMENVATTING De regionale woningmarktafspraken tussen de veertien gemeenten in de regio Rotterdam zijn vastgelegd in het Regioakkoord. In dat regioakkoord, dat begin 2019 is ondertekend, is afgesproken dat de woningbehoefte in de Rotterdamse regio elke drie jaar opnieuw in beeld wordt gebracht. Op basis van de uitkomsten van een woningbehoefteonderzoek eind 2021 is geconcludeerd dat de opgaven door de economische en woningmarktontwikkelingen aanzienlijk zijn gewijzigd, waardoor een actualisatie van het Regioakkoord noodzakelijk is. Gemeenten uit de regio is gevraagd om voor 1 september 2022 middels een bod aan te geven welke bijdrage geleverd kan worden aan de ontwikkeling van de totale woningvoorraad (sociaal, middelduur en duur) in de regio tot en met 2030. Deze biedingen zijn uiteindelijk samengevoegd in een geactualiseerd Regioakkoord 2022. Het college heeft kennisgenomen van dit regioakkoord. Wethouder Geissler zal namens de gemeente Capelle aan den IJssel het Regioakkoord 2022 ondertekenen.

ADVIES OM TE BESLISSEN Besluit college burgemeester en wethouders: 1. Kennis te nemen van de aanbiedingsbrief en akkoord te gaan met het geactualiseerde Regioakkoord Wonen 2022 met bijbehorende bijlagen; 2. Het geactualiseerde Regioakkoord Wonen 2022 te ondertekenen; 3. Het Regioakkoord Wonen 2022 (inclusief de daarbij behorende bijlagen) actief met dit besluit mee te zenden aan de gemeenteraad. Besluit burgemeester 1. Wethouder Geissler op te dragen het geactualiseerde Regioakkoord Wonen 2022 (“Regioakkoord 2022”) namens de gemeente te ondertekenen.

BESLUIT: 6 december 2022

1. Het college besluit conform het voorstel; 2. Het college mandateert de portefeuillehouder de laatste tekstuele wijzigingen in het voorstel aan te brengen.

1

INHOUD/STREKKING Inleiding De regionale woningmarktafspraken tussen de veertien gemeenten in de het Samenwerkingsverband Wonen regio Rotterdam (SvWrR) zijn vastgelegd in het Regioakkoord. In dat regioakkoord, dat begin 2019 is ondertekend, is afgesproken dat wij de woningbehoefte in de Rotterdamse regio elke drie jaar opnieuw in beeld brengen. Op die manier is het mogelijk om op basis van de nieuwste inzichten te bezien of het beleid en de gemaakte afspraken in het Regioakkoord bijgestuurd moeten worden, en zo ja in welke mate en richting. Eind vorig jaar heeft onderzoeksbureau RIGO in opdracht van het SvWrR onderzoek gedaan naar de voortgang van de regionale woningmarktafspraken uit het Regioakkoord: hoe staat het met de uitvoering van de gemaakte afspraken? ABF Research [hierna ABF] heeft in opdracht van het SvWrR de actuele woningbehoefte voor de gemeenten in de regio Rotterdam opnieuw onderzocht en geactualiseerd. Eind 2021 is uw college middels een brief van het SvWrR over de uitkomsten van beide regionale onderzoeken geïnformeerd. De uitkomsten hiervan zijn op 15 februari 2022 in een themasessie toegelicht aan de gemeenteraad. Uit de nieuwe woningbehoefteramingen bleek dat wij als regio op een wezenlijk ander punt staan dan een aantal jaar geleden. Er moeten in de Rotterdamse regio nog meer woningen worden toegevoegd dan wij hadden afgesproken in het Regioakkoord 2019.

De focus dient daarbij vooral te liggen op de uitbreiding van de sociale en middeldure woningvoorraad. Eind 2021 is geconcludeerd dat het nodig was om het Regioakkoord 2019 te actualiseren. In het proces tot actualisatie van het Regioakkoord 2019 hebben de gemeenten nieuwe biedingen gedaan, die hun bijdragen weergeven in de nieuw geraamde woningbehoeften. Deze zijn vervolgens in een aangepast Regioakkoord gevat. Het eindrapport van RIGO bevat een analyse van de gemeentelijke biedingen en is een bijlage van het Regio-akkoord 2022. Ook de verzameling van de gemeentelijke biedingen met aanbiedingsbrieven is als bijlage opgenomen. Actualisatie van het Regioakkoord 2019 tot het Regioakkoord 2022 De vijf doelstellingen uit het Regioakkoord 2019 staan niet ter discussie. Het streven de verschillen tussen de gemeenten op het gebied van sociale woningbouw te verkleinen blijft van kracht. Dat hebben de wethouders Wonen tijdens een bijeenkomst op 29 oktober 2021 en vervolgens met de vaststelling van het concept-Regio-akkoord 2022 op 11 november 2022 nogmaals bevestigd. Deze vijf doelstellingen zijn: 1. Voldoende woningen toe te voegen aan de woningvoorraad; 2. Voldoende sociale voorraad te behouden/ te krijgen; 3. Het aandeel van de sociale voorraad evenwichtiger over de regiogemeenten te verdelen; 4. Voldoende beschikbaarheid van de sociale woningvoorraad; 5.

Voldoende betaalbaarheid van deze sociale woningvoorraad. De essentie van de afspraken blijft daarmee ongewijzigd, maar de context waarbinnen de afspraken zijn gemaakt en de concrete bouwambities van gemeenten zijn wel gewijzigd. Dit laatste is in nieuwe actuele tabellen bij de doelstellingen in het Regioakkoord 2022 terug te vinden. Wel is er een zesde doelstelling aan bovenstaande doelstellingen toegevoegd: 6. Voldoende woningen in het middeldure segment”. De tekst en vorm van het Regioakkoord 2019, is waar noodzakelijk of zeer gewenst, geactualiseerd en tekstueel verbeterd. Er is dus geen compleet nieuw document geschreven. De redactionele slag heeft geleid tot een Geactualiseerd Regioakkoord, met als titel “Regioakkoord 2022”. Deze is op 11 november 2022 door de Regiotafel Wonen vastgesteld als het definitieve concept dat aan de colleges kan worden aangeboden.

2

Lokale besluitvorming richting ondertekening Regioakkoord 2022 De wijze en betekenis van de ondertekening is gelijk aan die van het Regioakkoord 2019: zoals in het onderdeel “Rol en positie” over gemeenten is vastgelegd tekent het college in de kern voor ‘het eigen bod’. Tijdens de Regiotafel Wonen op 11 november 2022 is de betekenis van de ondertekening samengevat. Net als bij de ondertekening van het Regioakkoord 2019 houdt ondertekening van het geactualiseerde regioakkoord (Regioakkoord 2022) in dat de gemeente: − elk van de doelstellingen onderschrijft, − het eigen gemeentelijke bod/de eigen gemeentelijke bijdrage aan het Regioakkoord onderschrijft, − rol en positie van de gemeente, zoals beschreven bij “SPREKEN AF” onder I van het Regioakkoord 2022, bekrachtigt, en − rol en positie van corporaties, SvWrR, provincie Zuid-Holland en Maaskoepel, zoals beschreven bij “SPREKEN AF” onder I van het Regioakkoord 2022 aanvaardt, en voorts alle afspraken respecteert die gericht zijn op het nakomen en monitoren van wat in het Regioakkoord 2022 wordt overeengekomen. Ook andere partijen zoals de corporaties verenigd in de Maaskoepel en provincie worden verzocht het regioakkoord te ondertekenen.

Relatie tussen Regioakkoord 2022 en provinciaal en landelijk beleid De landelijke ambitie om tot 2030 bruto 900.000 woningen te bouwen is omgezet naar een provinciale ambitie die vervolgens zal worden vertaald naar een regionale opgave. Dit laatste zal worden vastgelegd in zogenaamde regionale Realisatieagenda’s. Het Regioakkoord 2022 vormt voor de regio Rotterdam de basis voor de af te sluiten Realisatieagenda. Belangrijkste betekenis actualisatie van het Regioakkoord 2019 tot het Regioakkoord 2022 voor Capelle aan den IJssel. Binnen de gemeente Capelle aan den IJssel was in het Regioakkoord 2019 op basis van het Meer Evenwicht-scenario een lichte krimp in de sociale sector toegestaan. Capelle aan den IJssel had (en heeft nog steeds) een grote sociale voorraad (huur en koop). In het planaanbod dat voor het Regioakkoord 2019 is ingebracht, was nog geen rekening gehouden met een woningbouwprogramma in Rivium. Het programma voor Rivium is na voorbereiding en ondertekening van het Regioakkoord 2019 met besluitvorming geformaliseerd en worden ca. 500 extra sociale huurwoningen aan het totale woningbouwprogramma vanuit het programma van Rivium toegevoegd. In het in 2019 eveneens vastgestelde Programma Wonen 2019-2022 is als strategisch speerpunt opgenomen om de omvang van de sociale huurwoningenvoorraad van corporaties te consolideren op 10.000 woningen.

Op basis van de nieuwe behoefteramingen hebben wij op grond van het gehanteerde Meer Evenwicht-principe (meer evenwichtigere verdeling sociale voorraad over de regiogemeenten) nu een netto uitbreidingsopgave in de periode 2020-2030 van 2.340 sociale woningen aan de voorraad. In het huidige woningbouwprogramma zijn 1.341 sociale woningen opgenomen. Rekening houdend met onttrekkingen aan het sociale segment door sloop, verkoop en verhoging van de prijzen met name in de particuliere sociale voorraad boven de sociale prijsgrenzen zal deze behoefte de komende jaren toenemen. Wij verwachten niet aan deze behoefteraming te kunnen voldoen. Plannen uit Planmonitor CBADS in het Regioakkoord De voor Capelle aan den IJssel in het Regioakkoord opgenomen aantallen woningen per segment, zijn overgenomen uit onze bieding die uiterlijk 1 september 2022 bij de regio binnen moest zijn. De aantallen per segment uit de bieding zijn gebaseerd op de planmonitor (CBADS-monitor 25-05-2022), zoals die bij de behandeling van de Voorjaarsnota 2022 door de raad is vastgesteld. Provincie kritisch over omvang sociale woningen in het woningbouwbouwprogramma Capelle aan den IJssel belandt met 18% onderaan in de lijst waar het gaat om de geplande aantallen sociale woningen ten opzichte van het totaal aantal geplande nieuwbouwwoningen.

3

Wanneer gekeken wordt naar het aandeel sociale huurwoningen door corporaties komt dit percentage uit op slechts 4%. Zie hiervoor de tabel hierna uit het Regioakkoord. Wanneer de ontwikkeling van Het Nieuwe Rivium, gelet op het feit dat dit gebied pas later wordt herontwikkeld, niet wordt meegerekend is het percentage sociale woningen ten opzichte van het aantal geplande nieuwbouwwoningen 35%, waarvan 13% wordt gerealiseerd door corporaties. Tabel 2 uit Regioakkoord: Bouwproductie, onderverdeeld naar prijssegment regio Rotterdam 2021 tot en met 2030 Gemeente

Sociale corpora tiehuurwoning en

Sociale particuli ere huur- en koopwoninge n

Middeld ure huur- en koopwoninge n

Dure huuren koopwoning en

Bouwproduc tie

% % % % Albrandswaar 511 33% 0 0% 490 31% 566 36% 1.567 d Barendrecht 1.201 33% 0 0% 1046 29% 1.375 38% 3.622 Capelle a/d 320 4% 1.021 14% 2.986 40% 3.089 42% 7.416 IJssel Krimpen a/d 175 24% 99 14% 210 29% 249 34% 733 IJssel Lansingerlan 3.090 28% 0 0% 2.250 20% 5.764 52% 11.104 d Maassluis 1.544 31% 0 0% 1.010 20% 2.467 49% 5.021 Nissewaard 1.200 26% 100 2% 2.000 43% 1.400 30% 4.700 Ridderkerk 1.050 39% 164 6% 858 32% 638 24% 2.710 Rotterdam *) 8.880 20% 2.220 5% 14.200 32% 18.800 43% 44.100 Schiedam 2.200 31% 700 10% 1.500 21% 2.800 39% 7.200 Vlaardingen 1.000 19% 584 11% 1.354 25% 2.450 45% 5.388 Voorne aan 1.370 27% 239 5% 1.161 23% 2.310 45% 5.080 Zee Regio 22.541 23% 5.127 5% 29.065 29% 41.908 42% 98.641 *) De bouw- en sloopprognoses voor Rotterdam hebben betrekking op de periode 2020 t/m. 2030 Tevens zakt Capelle aan den IJssel hierdoor wat betreft de sociale woningvoorraad in 2030 onder het gemiddelde van de regio. Zie hiervoor onderstaand overzicht uit het Regioakkoord.

4

Ook zakt Capelle aan den IJssel hierdoor wat betreft de sociale huurwoningenvoorraad van woningcorporaties (DAEB-voorraad) in 2030 onder het gemiddelde van de regio. Terwijl regionaal het streven is om naar een meer evenwichtige spreiding van deze categorie woningen over de regio te komen. Capelle aan den IJssel zakt daarmee onder het naar verwachting door de minister aan te kondigen streven dat iedere gemeente minimaal 30% sociale corporatiehuurwoningen moet hebben. Zie hiervoor onderstaand overzicht uit het Regioakkoord.

5

Hieronder volgen een aantal argumenten die vanuit de gemeente Capelle aan den IJssel naar voren zijn gebracht over waarom het woningbouwprogramma bijvoorbeeld met meer sociale (huur)woningen door woningcorporaties nu niet zomaar aangepast kan worden: − de sociale voorraad mocht op basis van het Regioakkoord 2019 krimpen. Op basis hiervan is het woningbouwprogramma nader ingevuld, vastgelegd in gebiedspaspoorten, overeenkomsten/afspraken of zelfs in voorbereiding/uitvoering genomen. − bij de ontwikkeling van locaties en projecten zijn wij afhankelijk van de inzet van derden/marktpartijen. Wij bezitten nauwelijks tot geen eigen grond waarop de gemeente zelf volledig in charge is. − de locaties die ontwikkeld worden zijn veelal complexe herstructurerings- en verdichtings-locaties waarbij financiële haalbaarheid een flinke uitdaging is. − op dit moment treffen wij voorbereidingen voor de actualisatie van het Programma Wonen 2019-2022. In de eerste helft van 2023 zal dit leiden tot een geactualiseerd Programma Wonen 2023-2026. Op basis van de uitkomsten van dit proces bestaat de mogelijkheid om de woningbouwprogrammering aan te passen. Ondanks deze argumentatie heeft de provincie al aangegeven dit niet acceptabel te vinden.

De provincie heeft inmiddels een vooraankondiging gedaan in gesprek te zullen gaan met gemeenten die achterblijven in de realisatie van sociale huurwoningen gezien de grote behoefte die daaraan bestaat. Inzet van meer dwingend instrumentarium is daarbij niet uitgesloten. In de jaarlijkse beoordelingsbrief van de provincie van het regionale bouwprogramma zal deze kritische houding zeker gaan doorklinken en leiden tot vervolgstappen vanuit de provincie. De provincie staat niet als enige in haar kritische houding ten aanzien van het woningbouwprogramma van Capelle aan den IJssel. Vergelijkbare geluiden komen onder andere van de Maaskoepel, de andere gemeenten in de SvWrR en Havensteder. Van het totale nieuwbouwprogramma wordt 5/7-deel ingevuld door de ontwikkeling van Rivium. Qua impact zijn de sturingseffecten op het woningbouwprogramma met niet-Rivium projecten zeer beperkt.

6

De provincie, de regiogemeenten en Havensteder wijzen met name naar de grote gebiedsontwikkeling Rivium waar tenminste 10% sociaal in het programma is opgenomen, maar waarbij vooralsnog geen woningcorporatie in beeld is. Hoe nu verder? Het regioakkoord is nu wat het is. Wij zullen ons inzetten voor het geboden woningbouwprogramma. Andere partijen (waaronder de provincie) zullen naar verwachting ook tekenen voor hun rol en inzet. Bij de formele reactie van de provincie op het totale regionale bouwprogramma zal de gedeputeerde vrijwel zeker opmerkingen maken op het lage percentage sociaal (en het percentage sociale huur van corporaties in het bijzonder) in onze bouwplannen. Hierover zullen door de provincie gesprekken worden ingepland om te bezien welke mogelijkheden er zijn om deze percentages op te hogen en uiteindelijk met de omvang van de sociale (huur)voorraad ook in de toekomst een evenwichtig deel van de regio voor onze rekening te blijven nemen. De volgende zaken zouden hierbij kunnen worden meegenomen − de mogelijkheden (en condities waaronder) nader uitwerken om Havensteder een rol te geven in de ontwikkeling van de sociale huurwoningen in Rivium (binnen en/of buiten de huidige coalitieplannen). − effect en mogelijkheden van minder verkoop (nu 75 woningen) door Havensteder van DAEBwoningen onderzoeken en bespreken met Havensteder.

− effect en mogelijkheden van minder overheveling van DAEB naar niet-DAEB (nu 193 woningen) door Havensteder onderzoeken en bespreken met Havensteder. − in lopende projecten vasthouden aan (of verhogen van) het afgesproken percentage/aantal sociale huurwoningen en inzetten op realisatie door een woningcorporatie. − kritisch kijken naar de woningprogrammering binnen de plannen (buiten Rivium) uit de CBADSmonitor of sociale huurwoningen kunnen worden toegevoegd/ingepast. − als gemeente op zoek gaan naar nieuwe ontwikkellocaties, waarbij de inzet is het realiseren van een aandeel sociale huurwoningen (liefst door corporaties). − Havensteder enthousiasmeren zelf ook actief naar mogelijke ontwikkellocaties van sociale huurwoningen te kijken/zoeken. − kansen onderzoeken bij projecten waarbij de programmering als gevolg van de huidige markt aan heroverweging toe zijn.

FINANCIEN N.v.t.

JURIDISCH ADVIES N.v.t.

ONDERNEMINGSRAAD N.v.t.

7

COMMMUNICATIE Omdat het regioakkoord voor Capelle aan den IJssel is gebaseerd op de plannen uit de planmonitor (CBADS-monitor 25-05-2022), zoals die bij de behandeling van de Voorjaarsnota 2022 door de gemeente is vastgesteld, wordt de gemeenteraad met dit complete collegevoorstel actief geïnformeerd over de stand van zaken en ondertekening van het geactualiseerde Regioakkoord. Wanneer daar behoefte aan is kan dit onderwerp op initiatief van de raad in de commissie SOB geagendeerd worden. Indien in een latere fase aanpassingen aan het woningbouwprogramma worden voorgesteld, zal de raad daarbij betrokken worden. Daarnaast heeft de raad een rol bij de vaststelling van het te actualiseren programma Wonen.

BIJLAGEN 1. Aanbiedingsbrief van voorzitter SvWrR Regioakkoord 2022, d.d.14 november 2022; 2. Definitief concept van Geactualiseerd Regioakkoord 2022; 3. Bijlage 1 bij geactualiseerd Regioakkoord 2022: Eindrapport RIGO Actualisatie Regioakkoord Wonen; 4. Bijlage 2 bij geactualiseerd Regioakkoord 2022: gemeentelijke biedingen 2022.

8