18.03 - Participatieverslag Samenlevingsagenda 2129398

Participatieverslag Samenlevingsagenda Inleiding Een van de redenen voor de herijking van de visie sociaal domein was het versterken van de samenwerking, zowel intern als extern. De opgaven waar we voor staan zijn groot. We kunnen dit alleen aan als we integraal en effectief samenwerken. Tegelijk was het tijdspad kort. Daarom hebben we een brede groep belanghebbenden betrokken, maar dan wel beperkt door zoveel mogelijk bij bestaande overlegstructuren aan te sluiten en op de onderste treden van de participatieladder in te zetten. Het doel van het participatietraject was enerzijds om input op te halen en de voorgestelde koers te toetsen. Tegelijk willen we voor de lange termijn het netwerk verstevigen en breed draagvlak creëren. Door de Samenlevingsagenda dragen we bij aan dit netwerk door gesprekken over kernzaken in het sociaal domein (opnieuw) aan te wakkeren. In dit participatieverslag bespreken we per doelgroep het doorlopen participatieproces. We blikken eerst terug op het interne ambtelijke en bestuurlijke proces. Daarna gaan we in op het proces met de externe belanghebbenden. We geven per doelgroep een inkijkje in de gesprekken en input die we hebben opgehaald voor de Samenlevingsagenda. De input uit de vele gesprekken is waar mogelijk verwerkt in het koersdocument. Een deel van de input had betrekking op de verdere uitwerking.

Deze punten nemen we mee in het tweede deel van het proces, de uiteindelijke Samenlevingsagenda.

Intern ambtelijk Kernteam In maart 2025 is het kernteam van start gegaan. Ons team bestond uit vier interne collega’s. Wij waren verantwoordelijk voor de voortgang van het proces, het organiseren van de bijeenkomsten, de analyse van alle data en informatie, en het schrijven van het koersdocument. Interne sessies We hebben interne collega's op meerdere momenten betrokken. We hebben alle basisteams van de afdeling Samenleving bezocht, inclusief een aantal teams die zich bezighouden met grote ontwikkelingen zoals Tegen de stroom in, het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming, en de Zorg- en Veiligheidskamer. Ook hebben we het koersdocument meermaals besproken tijdens het Strategisch Afstemmingsoverleg van de afdeling Samenleving. Andere interne afdelingen hebben we betrokken tijdens twee brede sessies in mei. Daarnaast hebben we overleggen gehad met het KCC, de gebiedsregisseurs en het team Vastgoed. Het doel van alle overleggen was om een goed beeld te krijgen van het speelveld, input op te halen en de voortgang te bespreken. Tijdens deze overleggen hebben collega’s veel inhoudelijke input gedeeld, zoals belangrijke samenwerkingspartners, relevante wetgeving, ontwikkelingen, zorgen en bouwstenen. Een greep uit de opbrengst van de gesprekken: Heldere samenwerking in de stad is belangrijk; kijk daarbij ook breder, bijvoorbeeld ondernemers.

Basisvoorzieningen moeten op orde zijn en gebalanceerd verspreid over de wijken. Versterk het buurtgericht en integraal werken. Kijk waar behoefte aan is in de buurten en wijken; haal dit op bij de inwoners zelf; ga daarvoor als ambtenaren meer naar buiten. Er bestaan al ontzettend veel inwonersinitiatieven in Capelle; maak gebruik van de kracht die volop in de samenleving aanwezig is; haak aan waar energie zit en netwerken bestaan. De gemeenschap is een belangrijke sleutel in de huidige uitdagingen: zij bevordert preventie en vermindert eenzaamheid. Tegelijk moeten we aandacht houden voor de inwoners die de vaardigheden (nog) niet hebben om volwaardig mee te doen of die een netwerk missen. De rol van de gemeente zou meer faciliterend moeten worden, als een goede buur. Een overweging is de mate

waarin we als gemeente betrokken willen en kunnen zijn bij gemeenschapsinitatieven. Een aandachtspunt is dat er breder gekeken moet worden naar de effecten van investeringen, omdat de meerwaarde niet altijd gemeten kan worden. Een ander aandachtspunt is het gevolg van de voorgestelde koers voor de manier waarop we inwoners ondersteunen, hoe we het netwerk rondom de inwoner betrekken en hoelang professionals betrokken blijven. In juli en september hebben we nog enkele sessies georganiseerd. Het doel was om de inhoud van de Samenlevingsagenda te toetsen. Er was zowel herkenning als ruimte voor kritische noten. We hebben onder meer gesproken over de toenemende complexiteit van de samenleving, het zorgen voor toegankelijkheid, de centrale plek van de scholen in het sociaal domein, en het belang van werk, zowel voor inkomen als dagbesteding en netwerk. Andere gesprekken gingen over slim samenwerken en de overweging in hoeverre mee te bewegen met maatschappelijke trends, ook wanneer deze tegen de visie ingaan.

Intern bestuurlijk Werkatelier gemeenteraad De gemeenteraad heeft tijdens een werkatelier op 27 mei meegedacht over de koers. Na een inleidende presentatie zijn we uiteengegaan in vier groepen met de volgende deelthema's: 1) gemeentelijk ambitieniveau; 2) groeiende New Town; 3) Visie op gemeentelijke rol(len); 4) gelijkheid en rechtvaardigheid. Tijdens de deelsessies is per thema besproken wat we constateren, welke overwegingen er zijn en wat de gemeenteraad verzoekt mee te nemen in de koers. Na de deelsessies volgde een plenaire terugkoppeling met de mogelijkheid tot reactie van de andere aanwezige raadsleden. De belangrijkste lijn uit deze sessies was gemeenschapskracht. Sterke gemeenschappen kunnen bijdragen aan de opgaven in de stad. Dit levert de gemeenschap zelf ook meer op. Daarvoor moet de draagkracht en weerbaarheid van de gemeenschappen versterkt worden. Daarin moet geïnvesteerd worden en dat is een uitdaging. Belangrijk hiervoor zijn inzet op sleutelfiguren in de wijken en bestaande netwerken. De gemeente heeft in dit geheel een faciliterende en verbindende rol. Een ander terugkerend punt was het belang van gebiedsgericht werken: kijk wat past bij een buurt of wijk. Bepaalde buurten, zoals New Towns buurten, wil je extra aandacht geven. Ook werken aan weerbaarheid werd meerdere keren genoemd.

Tegelijk was er overeenstemming dat er aandacht moet blijven voor de schrijnende gevallen, ook in de buurten en doelgroepen waar geen focus op ligt. We willen geen inwoners buiten de boot laten vallen. Er zit een wel grens aan wat de gemeente kan doen en waar de gemeenschap verantwoordelijk voor is. Waar die grens ligt, is een politieke discussie.

Externe betrokkenen Adviesraad sociaal domein De Adviesraad sociaal domein is op 20 mei 2025 meegenomen in de ontwikkelingen rond de Samenlevingsagenda. Tijdens deze reguliere vergadering van de Adviesraad heeft de projectleider de plannen toegelicht en is input opgehaald. Daarbij waren de leden van de Adviesraad en twee toehoorders aanwezig. Het doel van dit overleg was vooral om de Adviesraad tijdig te betrekken in dit proces en om alvast input bij hen op te halen. Aan het einde van het proces heeft de Adviesraad een formeel advies gegeven. Onder de leden was veel herkenning van hetgeen we vanuit de gemeente hebben gepresenteerd en voorgelegd. De Adviesraad beschouwt de volgende begrippen als leidend in het sociaal domein: vertrouwen, basisbehoeften, samenwerking, ervaringsdeskundigen en vrijwilligers. Daarbij letten ze

vooral op de praktische impact in het dagelijkse leven van Capellenaren in een kwetsbare situatie. Beleid werkt alleen als het goed aansluit op de leefwereld van bewoners. De Adviesraad heeft op veel onderwerpen input en advies geleverd tijdens de bijeenkomst en in het advies. Dit vatten we hier samen. Om problematiek echt te voorkomen moet veel eerder worden ingegrepen, bijvoorbeeld al op scholen, maar ook bij onbegrepen gedrag. In ondersteuningstrajecten is het belangrijk dat de inwoner zich gezien weet en dat de professional naast de inwoner staat. We moeten bovendien oog houden voor kwetsbare inwoners, bijvoorbeeld de inwoners die door een stapeling van problemen tussen wal en schip vallen, degenen die onzichtbaar zijn en degenen die een gevaar voor zichzelf en de maatschappij vormen. Daarbij vragen ze in hun advies extra aandacht voor specifieke groepen inwoners, zoals inwoners met hulpvragen wegens fysieke en/of mentale beperkingen, gedupeerden van de toeslagenaffaire en thuiszitters. Andere onderwerpen die in het advies aangegeven worden betreffen: langer thuis voor ouderen, veiligheid voor jongeren en inclusie. De Adviesraad benadrukte het belang van perspectief voor inwoners, zeker in een tijd van klimaatverandering, oorlogsdreiging en een niet altijd betrouwbare overheid.

Wat betreft de ideeën rondom gemeenschapsvorming geeft de Adviesraad aan dat de gemeente best veel verwacht van buurten en inwoners. Ze stellen voor dat ambtenaren zelf ook een vrijwilligersrol kunnen vervullen. Daarnaast geven ze aan dat de verbondenheid tussen generaties een belangrijk onderdeel is van het versterken van de sociale cohesie, veerkracht en gemeenschappen. De Adviesraad ziet ook allerlei mogelijkheden om slimme combinaties te maken om actuele vraagstukken op te lossen, zoals woonvormen waar ouderen en jongeren samenwonen; of het inzetten van jongerenwerk op scholen. Ze roept op om juist aan te sluiten bij wat er al leeft en gebeurt in de stad. Ook adviseert ze om meer aandacht te geven aan ervaringsdeskundigheid en vrijwilligerswerk. Tegelijk uit de Adviesraad in haar advies zorgen over de uitvoerbaarheid van het koersdocument, onder meer vanwege de huidige financiële positie van de gemeente en het voorgestelde tijdspad.

Jongerenraad De Jongerenraad bezochten we op 4 juni. Aan de hand van een presentatie gingen we met de jongeren in gesprek over wat zij belangrijk vinden en waar zij zich zorgen over maken. We hebben allerlei onderwerpen besproken: van woningen, onderwijs en activiteiten voor jongeren. De jongeren vinden het belangrijk dat er meer betaalbare huizen komen voor verschillende leeftijdsgroepen. Verder zijn er weinig middelbare scholen en vervolgopleidingen. Dit beperkt de kansen voor jongeren. Wat betreft de voorzieningen in Capelle mist de oudere jeugd aantrekkelijke plekken om samen te komen in de wijk, bijvoorbeeld met eetgelegenheden. Veel jongeren gaan naar Rotterdam voor activiteiten, maar dat is niet voor iedereen mogelijk. Fijne plekken in de wijk maken buurten levendiger en zorgen voor een hechtere gemeenschap. Dit geldt ook voor evenementen waar voor ieder wat te vinden is. Verbinding is een belangrijk thema voor de jongeren, waaronder verbinding tussen leeftijdsgroepen, goede integratie van asielzoekers en het voorkomen van eenzaamheid onder jongeren. Tot slot onderstrepen de jongeren het belang van goede communicatie over allerlei soorten onderwerpen: van mogelijkheden voor hulp tot fijne hangplekken voor jongeren.

Eindpresentatie Kindercollege 'Sport en beweging' Op 4 juni waren we ook aanwezig bij de brede eindpresentatie van het Kindercollege over het thema 'Sport en beweging'. Deze input hebben we ook meegenomen in de Samenlevingsagenda. Ze onderstreepten onder meer het belang van sport en beweging voor preventie en sociale netwerken. Aandachtspunten daarvoor zijn sociale veiligheid, toegankelijkheid en het slim gebruiken van voorzieningen die er al zijn.

Maatschappelijk verbonden partijen: IJsselgemeenten, Promen, CJG, SWC, Sportief Capelle Met onze verbonden partijen hebben we aparte gespreksrondes georganiseerd: Sportief Capelle, Stichting Welzijn Capelle, Centrum voor Jeugd en Gezin, Sociale Zaken IJsselgemeenten. Later in het traject is ook Promen aangehaakt. We zijn samengekomen op 19 mei, 10 juni, 15 juli en 3 september. Het doel van deze gesprekken was om met een klein gezelschap dieper in te gaan op de ontwikkelingen, de nodige veranderingen en de samenwerking tussen de gemeente en maatschappelijke partners. In het eerste gesprek hebben we de hoofdlijnen van de koers verkend aan de hand van 12 'schuifjes'. Per schuifje waren er twee uitersten, zoals ‘preventief’ vs ‘curatief’, en ‘normaliseren’ vs ‘verbijzonderen’. Het tweede gesprek maakten we een eerste vertaalslag aan de hand van de huidige taken en afspraken. We bespraken wat de hoofdlijnen van de koers betekenen voor de taakopvatting, rolverdeling, samenwerking en verantwoording tussen de verschillende organisaties. Het derde en vierde gesprek waren bedoeld om de hoofdlijnen en inhoud te toetsen. Aan het eind van het traject hebben de verbonden partijen feedback gegeven op de laatste versie van de Samenlevingsagenda. Een belangrijke lijn uit de gesprekken was dat er iets moet veranderen om zorg en welzijn toegankelijk te houden.

Inwoners en gemeenschappen moeten zelf een grotere rol nemen in het overkomen van tegenslagen. Dan blijft er ruimte binnen de professionele ondersteuning voor degenen die dat het hardste nodig hebben. Tegelijk moeten we bijdragen aan perspectief voor bepaalde doelgroepen waarvoor minder mogelijk is dan eerst, zoals jongeren en 60+’ers. De vraag is waar de grens ligt tussen de zelfregie van de inwoner en inzet van de gemeente, bijvoorbeeld hoe ver we gaan in het stimuleren van basisvaardigheden. Normaliseren is een deel van de oplossing zodat iedereen mee kan doen. De wens is om een selectie te maken van onderwerpen waarop een doorbraakinterventie nodig is; als we daarop inzetten, kunnen we het verschil maken. Een voorbeeld hiervan is het ontwikkelen van een gezamenlijke aanpak voor multiprobleemhuishoudens die bij meerdere verbonden partijen bekend zijn. We hebben ook veel over gemeenschapskracht gesproken. Als de gemeenschappen zelf meer moeten dragen, moet de overheid dat faciliteren. Onder meer door per wijk de behoeften te onderzoeken, bijvoorbeeld voor maatschappelijke voorzieningen. We moeten dan wel de gemeenschappen ruimte geven en leren dat wij niet alles hoeven te regelen. Preventie en algemene voorzieningen zijn van groot belang voor het versterken van veerkracht en gemeenschappen, hierbij moeten cultuur en evenementen niet vergeten worden.

Bovendien is het belangrijk om als overheid en maatschappelijke partners dit als een gezamenlijk verhaal uit te dragen richting inwoners en politiek. Een andere belangrijke opbrengst is dat we gezamenlijk nagedacht hebben over de manier waarop we samenwerken. Daaruit komen meerdere wensen, zoals: zorg voor meer integraliteit in de samenwerking op alle lagen; wees kritisch op en duidelijk over de rolverdeling, leg de verantwoordelijkheid waar die past; betrek verbonden partijen eerder bij het opstellen van beleid; richt op de outcome en laat de invulling daarvan meer over aan de verbonden partijen; geef de verbonden partijen in de verantwoording meer ruimte voor kwalitatieve evaluatie in plaats van strikte controle op de financiën

LEA Op 7 juli spraken we met de scholen in het LEA. Het doel van de ‘opinierende’ bespreking was om met de schoolbesturen in gesprek te gaan over hun perspectieven en aandachtspunten. Er werd een korte presentatie gegeven (die is meegestuurd met de notulen). De inzichten uit de presentatie werden herkend. Er worden afspraken gemaakt om verder met elkaar in gesprek te gaan, daarnaast werd er gevraagd naar de regionale context. Benoemd is dat er ook veel regionale afstemming bij komt kijken en dat dit koersdocument de eerste stap is en de verdieping

later volgt. Daarnaast wordt benoemd dat scholen een centrale plek zijn in de wijk, en plekken waar allerlei mensen samen komen, ook burgers en gezinnen met risico’s. De schoolbesturen hadden graag meer de tijd gehad voor een discussie. Zij zijn uitgenodigd voor de mini-conferentie in september.

Capelle Krimpen Verbonden Tijdens de stuurgroep CKV op 2 juli heeft de projectleider kort toegelicht welk proces wij doorlopen om te komen tot een Samenlevingsagenda en welke belangrijke uitgangspunten we tot nu toe identificeren. Daarnaast werd kort toegelicht wat de gemeente beoogt met de Omgevingsagenda. Bij de stuurgroep waren de leden van de stuurgroep aanwezig: directie- en bestuursleden vanuit de deelnemende organisaties op het vlak van welzijn, zorg en wonen. De geschetste lijn werd herkend en er was volop draagvlak. Veel van de doelen komen overeen met de doelen zoals vastgesteld in de Routekaart CKV en het Programma Langer Thuis waarbij CKV ook betrokken was. Belangrijk aandachtspunt uit dit overleg is de behoefte aan voorzieningen in de nieuw te realiseren wijk Rivium. Dit zal capaciteit vragen van de deelnemende organisaties CKV. Ook de relatie met het Integraal zorgakkoord is benoemd tijdens dit overleg. Het IZA gaat over in het AZWA (Aanvullend Zorg Welzijns Akkoord).

GGD Op 3 juni hebben we met de GGD gesproken. Het doel was om een goed beeld te krijgen van de belangrijkste opgaven, kansen en dilemma's op het gebied van gezondheid en de samenwerking met de GGD. Ook in dit gesprek bleek het belang van preventie en een wijkgerichte benadering. Dit gesprek bracht verder onder meer de afweging aan het licht tussen lokale of regionale inzet.

Bibliotheek Op 14 juli gingen we in gesprek met een aantal medewerkers van de bibliotheek. Het gesprek had als doel te horen welke doelen zij hebben en waar aanknopingspunten zitten met de koers die wij voor het sociaal domein voorbereiden. Inmiddels heeft de bibliotheek een hele brede rol. Daar waar het voorheen een plek was om een boek te lenen heeft de bibliotheek meerdere doelen en taken. Het belangrijkste voor de bibliotheek is bijdragen aan taalvaardigheid en bijdragen aan een leven lang leren en ontwikkelen. Hiermee draagt de bibliotheek ook bij aan activering, participatie en democratisering. De bibliotheek investeert sterk in de relatie met het onderwijs. De beschikbaarheid van boeken voor inwoners en leesplezier bevorderen is een belangrijke waarde voor de bibliotheek. De laatste jaren heeft de bibliotheek een belangrijke rol gekregen rond digitalisering en inwoners hierin ondersteunen en wegwijs maken. Concreet door onder meer het Informatiepunt Digitale Overheid. Tenslotte is de bibliotheek een neutrale plek voor ontmoeting in brede zin.

Maatschappelijke partners Op 4 juni organiseerden we een extra bijeenkomst van het burgemeestersoverleg met maatschappelijke partners. Hierbij was een brede vertegenwoordiging van welzijn, zorg en ondersteuning, onderwijs en politie. Na een inleidende presentatie gingen we uiteen in inhoudelijke deelsessies: 1) Werk, inkomen, armoede, schulden; 2) Gezondheid, zorg, ondersteuning; 3) Jeugd; 4)

Onderwijs, cultuur, sport. Daarna volgde een plenair gesprek aan de hand van de terugkoppelingen uit de deelsessies. Enkele onderwerpen die we hebben besproken zijn onder meer het belang van normaliseren en preventie. Er leven ook zorgen, onder over meer de grote hobbel die inwoners ervaren om hulp te vragen en over kwetsbare jongeren die overal tussenvallen. Een belangrijke lijn was de manier waarop we (samen)werken. Een gedeelde wens is om als maatschappelijke partners nog meer samen aan de slag te gaan op de verschillende niveaus. We hebben immers met dezelfde doelgroepen en vraagstukken te maken. We willen ook meer integraal werken en de koppelkansen tussen domeinen benutten. Daarnaast moeten we ons meer richten op wijkgericht en methodisch werken: wat is waar nodig en wat werkt? Bovendien willen we de huidige vraagstukken meer benaderen vanuit kansen. We hebben al veel goeds om op voort te bouwen, bijvoorbeeld de continuïteit met een aantal vaste partners en mooie initiatieven zoals Wonen met een plus. We sloten af met een rondje langs de deelnemers wat ieders voornemens zijn om zelf te doen om bij te dragen aan de verandering in de samenleving. Dit draaide met name om het bevorderen van gemeenschapszin: het goede voorbeeld geven, aandacht schenken aan anderen en inzet voor het versterken van gemeenschappen.

Mini-conferentie Samenlevingsagenda Op 1 oktober organiseerden we een mini-conferentie. Er was een brede vertegenwoordiging van maatschappelijke partners, de Adviesraad Sociaal Domein, de Jongerenraad, de gemeenteraad en de ambtelijke organisatie. Het doel was om enkele belangrijke thema's uit de Samenlevingsagenda onder de aandacht te brengen, deelnemers te inspireren en zo het gesprek hierover breed te stimuleren. De mini-conferentie bestond uit twee lezingen en een kort intermezzo met een deelsessie. Michelle van Tongerloo schilderde met indringende voorbeelden de problemen waar sommige inwoners tegenaan lopen, en waar instanties niet voldoen of de situatie juist erger maken. Ze riep op om als samenleving om de kwetsbare inwoners heen te staan. Wat kan ieder voor zich doen als mens en wat heeft de ander nodig? Wouter Hart ging in op het belang om ons vast te houden aan ons achterliggende verhaal, de Samenlevingsagenda. Dat moet richting geven aan onze taakopvatting en de manier waarop we werken. Dat heeft ook gevolgen voor de manier van samenwerking en monitoren. Hij riep op om dat gesprek met elkaar aan te blijven gaan. Tijdens de eerste deelsessie is een inkijkje gegeven in de Samenlevingsagenda. In de tweede deelsessie kregen de deelnemers inzicht in het werk van het Escalatieteam.

In de derde deelsessie dacht de Jongerenraad na over de vraag wat we als Capellenaren kunnen doen om elkaar beter te leren kennen en helpen. De conferentie liet zien hoeveel energie, kennis en betrokkenheid er is in onze gemeente. De lezingen en gesprekken onderstreepten het belang van samenwerking over domeinen heen.