11.02 - Jaarverslag 2021 afhandeling bezwaarschriften
Tekst van het document
Afhandeling bezwaarschriften Commissie bezwaarschriften Ambtelijk adviseurs Jaarverslag 2021
Inhoud
1. Inleiding 2. Samenstelling en werkwijze commissie bezwaarschriften 3. Terugblik 2021 4. Vooruitblik 2022 5. Algemene Kamer 6. Sociale Kamer
Bijlagen: 1. Beroepenregister Algemene Kamer 2. Beroepenregister Sociale Kamer
2
1. Inleiding Burgers die het niet eens zijn met een besluit van een van de gemeentelijke bestuursorganen (gemeenteraad, burgemeester, college van burgemeester en wethouders: hierna gemeentebestuur), al dan niet in mandaat genomen, kunnen hiertegen schriftelijk, of digitaal bezwaar maken. In hoofdstuk 7 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) worden de minimale vereisten beschreven voor een zorgvuldige afhandeling van bezwaarschriften. Belangrijke stap bij de afhandeling van een bezwaarschrift is het horen van belanghebbenden. Voordat het gemeentebestuur op een bezwaar beslist, stelt het belanghebbenden in de gelegenheid om te worden gehoord. Belanghebbende is in ieder geval de indiener van het bezwaarschrift; in sommige gevallen ook degenen die bij de voorbereiding van het besluit waartegen het bezwaar is ingediend, zienswijzen naar voren hebben gebracht; in het omgevingsrecht vaak ook de omwonenden van de aanvrager van een omgevingsvergunning. Tenzij het horen gebeurt door of mede door het betreffende bestuursorgaan zelf, wat in Capelle niet het geval is, gebeurt het horen in Capelle door een externe adviescommissie (commissie bezwaarschriften) of door een juridisch medewerker die op geen enkele wijze betrokken is geweest bij de voorbereiding van het bestreden besluit.
Beleidsdoelstelling op het gebied van de afhandeling bezwaarschriften is dat steeds minder bezwaarschriften het formele traject van horen, advisering en besluitvorming op het bezwaar doorlopen, maar op informele wijze worden afgedaan. De commissie bezwaarschriften brengt jaarlijks verslag uit aan het gemeentebestuur over haar advisering op de binnengekomen bezwaarschriften. Samen met de verslaglegging over de ambtelijke afhandeling van de bezwaarschriften vormt dit het ‘jaarverslag afhandeling bezwaarschriften’ over het jaar 2021. Tenslotte bevat het verslag een overzicht van de beslissingen op bezwaarschriften die hebben geleid tot het instellen van (hoger) beroep bij de rechter en/of het verzoeken om een voorlopige voorziening.
3
2. Samenstelling en werkwijze commissie bezwaarschriften De commissie bezwaarschriften is onderverdeeld in twee kamers: Algemene kamer en Sociale Kamer. De kamers zijn als volgt samengesteld: Algemene Kamer
Sociale Kamer
voorzitter: de heer mr. D.P. Bosgieter
voorzitter: de heer mr. A. Zonneveld
leden: Mevrouw mr. I.G. van Dee De heer mr. M.G.O. de Lange Mevrouw mr. W.M.A. der Weduwe – de Groot De heer mr. drs. A. Schreijenberg
Mevrouw mr. W. Breure Mevrouw mr. N. Fels (gestopt per 2/3) De heer mr. drs. R.J.R. Hazen De heer mr. J. de Lange (begonnen per 2/3) Mevrouw mr. M.L. Rebel Mevrouw mr. T.K.H. Nguyen (gestopt per 2/3)
Het secretariaat van de commissie bezwaarschriften wordt bemenst door juridisch medewerkers vanuit de taakgroep Juridische Zaken. Werkwijze De commissie hoort bezwaarden, hun evt. vertegenwoordigers, evt. derde-belanghebbenden en (vertegenwoordigers van) het gemeentebestuur en brengt advies uit aan het gemeentebestuur over de te nemen beslissing op bezwaar. Bij een deel van de bezwaarschriften, vooral op het terrein van de sociale zekerheid (incl. Wmo), wordt ambtelijk gehoord en geadviseerd door juridisch medewerkers, zonder inschakeling van de commissie bezwaarschriften. In die gevallen hoort een secretaris van de commissie bezwaarschriften, in diens rol al ambtelijk adviseur, de bezwaarde, stelt een onderzoek in bij de vakafdeling en stelt het advies op over de te nemen beslissing op de bezwaar. Uitgangspunt van de commissie is om in overleg met de bezwaarden tot een oplossing van de bezwaren te komen. In die lijn spelen de secretarissen van de commissie een proactieve rol. Waar dit passend lijkt, neemt een van de secretarissen bij binnenkomst van een bezwaarschrift persoonlijk contact op met bezwaarde om te bespreken wat er precies speelt en op welke wijze het bezwaarschrift het beste kan worden behandeld.
Dit kan variëren van een telefonische uitleg van de situatie, een informeel gesprek met de vakafdeling over een mogelijke oplossing, of tot een formele behandeling door de commissie bezwaarschriften. De praktijk leert dat bezwaarden het waarderen dat na indiening van het bezwaar persoonlijk contact met hem/haar wordt opgenomen.
4
3. Terugblik 2021 Wijzigingen bemensing Sociale Kamer Het afgelopen jaar hebben we wat personele wijzigingen gehad binnen de Sociale Kamer. Per 2 maart hebben we afscheid genomen van mevrouw mr. N. Fels en van mevrouw mr. T.K.H. Nguyen en is de heer mr. J. de Lange benoemd als nieuw lid van de Sociale Kamer. Wijziging secretariaat commissie bezwaarschriften (Algemene kamer) Tot medio 2021 deden we voor het secretariaat van de Algemene Kamer beroep op een externe secretaris. Per die datum is het secretariaat weer voor vast ingevuld door een ‘eigen’ medewerker. Noodprocedure afhandelen bezwaarschriften gedurende de coronamaatregelen Op 7 april 2020 heeft het college de ‘Noodprocedure afhandelen bezwaarschriften gedurende de coronamaatregelen’ vastgesteld. Conform de richtlijnen van het RIVM was vanaf 16 maart 2020 de gemeentelijke lijn dat we geen fysieke vergaderingen meer organiseren, dus ook geen (fysieke) hoorzittingen van de commissie bezwaarschriften. Deze lijn hebben we voor het grootste deel van 2021 doorgezet. Op grond van de Algemene wet bestuursrecht (artikel 7:2) is het verplicht de bezwaarmaker en overige belanghebbenden in de gelegenheid te stellen om te worden gehoord. Op de bezwaarschriftenprocedure zijn dwingende beslistermijnen (artikel 7:10) van toepassing.
Het uitstellen van (fysieke) hoorzittingen kan/zal leiden tot het overschrijden van de wettelijke beslistermijn op bezwaarschriften. Overschrijding van de beslistermijn kan nadelig zijn voor bezwaarde en/of derdebelanghebbenden die baat hebben bij een tijdige beslissing op het bezwaar. Een bijkomend nadelig gevolg voor de gemeente kan zijn dat overschrijding van de beslistermijn kan leiden tot het verbeuren van dwangsommen indien bezwaarde de gemeente in gebreke stelt (artikel 4:17). Het college heeft dan ook besloten om gedurende de Corona-maatregelen een noodprocedure te hanteren voor de afhandeling van de bezwaarschriften, waaronder in ieder geval meerdere alternatieve wijzen van ‘horen’: digitaal door de volledige commissie of alleen door de voorzitter; telefonisch / ambtelijk door de juridisch medewerkers. Gesprek college – voorzitters commissie bezwaarschriften Vanwege corona heeft het jaarlijkse gesprek tussen het college en de voorzitters van de commissie bezwaarschriften afgelopen jaar niet plaats gevonden. Klantevredenheidsonderzoek afhandeling bezwaarschriften (en klachten) In de periode januari t/m juni 2021 is door onderzoeksbureau GBBO onderzoek gedaan naar de kwaliteit van onze dienstverlening vwb het bezwaar- en klachtproces. In deze periode zijn 142 bezwaarschriften en 36 klachten afgehandeld.
40 bezwaarden en 10 indieners van een klacht hebben aan het onderzoek deelgenomen. Op 13 september hebben de onderzoekers de eindresultaten van hun onderzoek gepresenteerd tijdens een vergadering van de commissie BVM. De tevredenheid tav het volledige proces van de afhandeling van bezwaarschriften zit vooral bij de onderdelen ‘klantenservice’ (contact met medewerkers gemeente) en ‘afhandelingssnelheid van het bezwaarschrift’. De ontevredenheid zit vooral bij het onderdeel ‘betrouwbaarheid van de totale dienstverlening’ (gaat voornamelijk om het gevoel bij bezwaarde dat hij / zij een eerlijke kans krijgt in het proces van de afhandeling van diens bezwaarschrift). Op basis van de opgedane inzichten hebben de onderzoekers de volgende verbeteradviezen gegeven voor de afhandeling van bezwaarschriften: • • • •
Gedurende het hele afhandelingsproces duidelijk en open te communiceren met bezwaarde om deze het gevoel / de overtuigen te geven dat echt naar de persoonlijke situatie van bezwaarde wordt gekeken; Train de medewerkers die het college vertegenwoordigen tijdens hoorzittingen van de commissie bezwaarschriften of anderszins aanwezig zijn bij hoorzittingen; Onderzoek of het mogelijk is om bezwaarschriften (nog) sneller af te handelen dan nu het geval is; Gebruik per bezwaarprocedure één kenmerk waarmee wordt gecommuniceerd met bezwaarde;
5
•
Ga na of de huidige manieren van bezwaar indienen aansluit op de behoefte van bezwaarde en onderzoek of nieuwe kanalen mogelijk zijn.
Het college heeft deze verbeteradviezen overgenomen en doorgevoerd of momenteel aan het uitvoeren. Presentatie jaarverslag 2020 / aanbevelingen Algemene Kamer Samen met het jaarverslag 2020 intern klachtrecht en de jaarverslagen 2020 van de gemeentelijke Ombudsman en de gemeentelijke Kinderombudsman, heeft de commissie bezwaarschriften haar jaarverslag 2020 op 25 mei gepresenteerd tijdens een vergadering van de gecombineerde raadscommissie Bestuur, Veiligheid en Middelen / Samenleving. Namens de commissie bezwaarschriften waren hierbij aanwezig de voorzitters van de Algemene Kamer, de heer mr. D.P. Bosgieter en de voorzitter van de Sociale Kamer, de heer mr. A. Zonneveld; ambtelijk werden zij ondersteund door de heer mr. drs. P.L. van den Herik, hoofd Juridische Zaken & Inkoop en mevrouw D.K. van der Marel, secretaris Sociale Kamer. In vervolg op de volgende ‘stevige’ aanbevelingen vanuit de Algemene Kamer, -
-
-
-
-
De motivering van de besluiten waartegen de bezwaren zich richten, is in zijn algemeenheid nog voor verbetering vatbaar. Niet altijd wordt de juiste regelgeving / wetsartikel toegepast en wordt er te weinig op de bijzondere omstandigheden van het geval ingegaan. De kwaliteit van het door de medewerkers ter zitting gevoerde verweer is niet altijd voldoende. Op vragen van de commissie kan regelmatig geen of onvoldoende onderbouwd of concreet antwoord worden gegeven. Positieve uitzondering hierop vormt het verweer door medewerkers van de afdelingen Samenleving en Publiekszaken. De commissie vraagt ook aandacht voor een meer afgewogen samenstelling van het team dat tijdens de zitting namens het college verweer voert. Soms is er een overkill aan vertegenwoordigers van het college aanwezig. De commissie realiseert zich hierbij natuurlijk terdege dat het in deze coronatijd met de digitale hoorzittingen voor iedereen ook een bijzondere vorm van vergaderen is De commissie constateert dat niet alle verweerders voldoende op de hoogte lijken te zijn van doel en procedure van de bezwaarschriftenafhandeling en van de rol die onze commissie daarin heeft. Er wordt dan ook voorgesteld om daar binnen de organisatie bijvoorbeeld door een training of voorlichting nader aandacht aan te besteden.
De opbouw van de dossiers die aan de commissie worden voorgelegd kan meer gestructureerd en overzichtelijker. De commissie kan daarbij desgewenst behulpzaam zijn. De commissie waardeert het dat er inmiddels voor de hoorzitting door de vakafdeling vaker een verweerschrift wordt ingediend, maar het zou - zeker in het kader van de huidige ´coronaproof’ hoorzittingen nog wel wat eerder aangeleverd kunnen worden, zodat de bezwaarden zich voor de zitting daarop beter kunnen voorbereiden.
Heeft inmiddels een bijeenkomst plaatsgevonden met alle bij de bezwaarafhandeling betrokken medewerkers, ‘afgetrapt’ door de burgemeester, waar de voorzitter van de Algemene Kamer de presentatie ‘Afhandeling bezwaarschriften – een gezamenlijk belang’ heeft verzorgd en we met elkaar goed hebben doorgepraat over de gedane aanbevelingen.
6
4. Vooruitblik 2022 Nieuwe zittingstermijn commissie bezwaarschriften Per 1 april 2022 eindigt de zittingstermijn van de huidige commissie bezwaarschriften. Per die datum zullen we afscheid moeten nemen van een aantal commissieleden die hun maximale termijn er dan hebben opzitten. In hun plaatsen zullen door het college nieuwe commissieleden worden benoemd. Gesprek college – voorzitters commissie bezwaarschriften Bij het uitbrengen van dit jaarverslag staat het jaarlijkse gesprek tussen het college en de voorzitters van de commissie bezwaarschriften nog niet gepland. Leidraad voor dit gesprek zal onderhavige jaarverslag zijn. Presentatie jaarverslag 2021 Samen met het jaarverslag 2021 intern klachtrecht, zowel van de gemeente als van gr IJSSELgemeenten, en de jaarverslagen 2021 van de gemeentelijke Ombudsman, de gemeentelijke Kinderombudsman en de Rekenkamer zal de commissie bezwaarschriften haar jaarverslag 2021 op 24 mei presenteren tijdens een vergadering van de gecombineerde commissie Bestuur, Veiligheid en Middelen / Samenleving. Namens de commissie bezwaarschriften zullen hierbij aanwezig zijn de voorzitters van de Algemene Kamer, de heer mr. D.P. Bosgieter en de voorzitter van de Sociale Kamer, de heer mr. A. Zonneveld; ambtelijk ondersteund door de heer mr. drs. P.L. van den Herik, hoofd Juridische Zaken & Inkoop en een of meer secretarissen.
Wetswijzigingen Ook voor dit jaar staat weer een aantal wetswijzigingen op stapel die relevant zijn voor de ontvangst en de afhandeling van bezwaarschriften. In het bijzonder noemen we de Wet open overheid die per 1 mei in werking treedt en de nadruk legt op actieve openbaarmaking van overheidsinformatie, en de Omgevingswet die (naar de verwachting nu is) per 1 januari 2023 in werking zal treden, maar in de voorbereiding al jaren zijn schaduw vooruit werpt. De Raad van State geeft in zijn jaarverslag over 2021 aan een stijging van het aantal rechtszaken te verwachten, al dan niet vooraf te zijn gegaan door een bezwaarprocedure. Actualisering Verordening afhandeling bezwaarschriften De huidige Verordening dateert uit 2012 en is sindsdien een aantal keren op onderdelen aangepast. We achten het nu de hoogste tijd voor een volledige actualisering. Een voorstel daartoe zal medio dit jaar ter vaststelling aan de gemeenteraad worden voorgelegd.
7
Algemene Kamer Voorwoord Voor u ligt het jaarverslag van de Algemene Kamer van de bezwaarschriftencommissie over het jaar 2021. Net zoals dat voor het jaar 2020 gold, is dit ook weer een jaarverslag van een bijzonder jaar, waarin we in het kader van de coronamaatregelen in het merendeel van de gevallen digitale hoorzittingen hebben gehouden. Het gemis aan persoonlijk contact met de bezwaarden en de ambtelijke vertegenwoordigers was net als het vorige verslagjaar groot. Naar verwachting zal dat contact weer in de loop van 2022 kunnen worden hersteld. Het aantal bezwaren dat dit jaar is binnengekomen, is ten opzichte van het vorige verslagjaar flink gedaald van 220 (met een aantal van 32 bezwaren tegen eenzelfde besluit) in 2020 naar 132 dit verslagjaar. Daarvan zijn 74 zaken door de commissie behandeld en 58 door ambtelijk adviseurs (ambtelijk horen). De daling heeft met name betrekking op bezwaren tegen het verlenen (of weigeren) van omgevingsvergunningen en het toepassen van spoedbestuursdwang in verband met het verkeerd aanbieden van huisvuil. De afhandelingstermijn is in 2021 ten opzichte van 2020 aanzienlijk langer geworden. Werd in 2020 99 % van de bezwaarschriften binnen 12 weken (conform de gemeentelijke servicenorm) afgehandeld, dat is in 2021 gedaald naar 55%.
Overigens zijn in 2021 wel alle behandelde bezwaarschriften binnen de wettelijke termijn van 18 weken, inclusief verdaging afgehandeld. Aangezien het werkterrein van onze commissie voor een behoorlijk groot deel bestaat uit bezwaren in het kader van het omgevingsrecht en de handhaving daarvan, dienen we rekening te houden met de invoering van de nieuwe Omgevingswet. Deze is (wederom) uitgesteld, nu tot 1 januari 2023. Wat de invoering volgend jaar ervan voor onze commissie zal betekenen, is nog niet duidelijk in te schatten. In elk geval zal speciale aandacht moeten worden besteed aan de participatie van de inwoners bij plannen van de gemeente en initiatiefnemers. Meer overleg met je buren en andere belanghebbenden in het voortraject van een bouwplan is – zo ervaren wij dat zeker bij onze advisering – heel belangrijk voor het draagvlak van een bouwplan of een stedenbouwkundige ontwikkeling. Vorig jaar hebben wij als Algemene Kamer een paar stevige aanbevelingen gedaan aan het gemeentebestuur. Die zagen met name op de rol van verweerders tijdens de hoorzitting en bij de voorbereiding. Dat is aanleiding geweest om daarover met elkaar van gedachten te wisselen. Dat leverde een goed gesprek op over de rol van zowel de verweerders als die van de commissie. Net als vorig jaar heeft de commissie ook dit jaar weer een aantal aanbevelingen gedaan.
De belangrijkste is wellicht meer een oproep dan een aanbeveling. Op grond van de toeslagenaffaire, maar ook uit eigen ervaring heeft onze commissie in de afgelopen jaren geconstateerd dat er te weinig ruimte wordt genomen om maatwerk te leveren in de individuele omstandigheden van het geval. Onze commissie roept daarom het gemeentebestuur op om naast de toepassing van de menselijke maat ook vooral te kijken naar de individuele omstandigheden van het geval en vooral oplossingsgericht te denken en te doen. Niet elk geval laat zich één op één in de toepassing van een regel vatten. Soms moet je dan ook wat meer ´out of the box´ denken om een adequate oplossing te creëren. Dick Bosgieter Voorzitter Algemene Kamer
8
1. Algemeen Werkterrein De Algemene Kamer behandelt de bezwaarschriften die bij de gemeente worden ingediend, met uitzondering van de bezwaarschriften op het gebied van de sociale zekerheid zoals de Participatiewet (Sociale Kamer) en belastingzaken (heffingsambtenaar). Het werkterrein van de Algemene kamer is breed. Het gaat onder andere om de behandeling van bezwaarschriften op het gebied van het omgevingsrecht (vergunningen en handhaving), maatschappelijke ondersteuning (Wmo en Jeugdwet), subsidies, basisregistratie personen (BRP) en het verstrekken van overheidsinformatie (Wob, AVG en Who). Invulling van de rol van secretaris voor de commissie Het secretariaat van de commissie bezwaarschriften werd tot 1 november 2021 vervuld door een externe secretaris, mevrouw mr. S. Stevens. Met ingang van 1 november 2021 is het secretariaat wederom intern ‘bemensd’ door mevrouw mr. M.L. Vroonland. Het secretariaat wordt administratief ondersteund door mevrouw C.U. Chandansingh en mevrouw M. Schoots-Vroegindeweij, unit Juridische zaken en Inkoop. 2. Aantal bezwaarschriften
Het afgelopen jaar is het aantal ingekomen bezwaarschriften ten opzichte van het voorgaande jaar 2020, gedaald van 220 naar 132. In 2020 was een groot aantal bezwaarschriften gericht tegen het verlenen (of weigeren) van een omgevingsvergunning en tegen de toepassing van bestuursdwang in verband met het verkeerd aanbieden van huishoudelijk afval (overtreding Afvalstoffenverordening). Deze trend heeft zich in 2021 niet doorgezet. Niet ieder ingekomen bezwaarschrift is gericht tegen een afzonderlijk besluit. Met andere woorden: met de 132 ingekomen bezwaarschriften wordt niet opgekomen tegen 132 besluiten van de gemeente. Zo kunnen er meerdere bezwaren van omwonenden tegen het zelfde besluit tot verlening van een omgevingsvergunning zijn gericht. Andere besluiten, zoals Wmo-besluiten omtrent huishoudelijke hulp, begeleiding of vervoer, urgentieverklaringen of BRP-zaken zijn vaak gericht tot één belanghebbende. Het aantal ingekomen bezwaarschriften geeft binnen deze categorieën een beter beeld van het aantal besluiten waartegen wordt opgekomen.
9
De voorraad uit 2020 bedroeg 42 bezwaarschriften. Per 31 december 2021 stonden er nog 37 bezwaarschriften ter afhandeling open. Een aantal van deze bezwaarschriften was nog in behandeling; een aantal werd op dat moment aangehouden. Een bezwaarschrift wordt na overleg met bezwaarde aangehouden als bijvoorbeeld nog nader (medisch) onderzoek nodig is of informeel overleg plaatsvindt tussen bezwaarde en de vakafdeling. Onderwerpen bezwaarschriften De diverse onderwerpen van bezwaarschriften die in de Algemene Kamer aan bod komen, zijn in onderstaande overzichten onderverdeeld in ‘Ruimtelijke ordening en diversen’ en ‘Publiekszaken en Samenleving’. Ruimtelijke Ordening en diversen Categorieën Omgevingsvergunning voor de activiteiten ‘bouwen’, ‘slopen’ en ‘afwijken bestemmingsplan’
2021 36
2020 64
2019 14
2018 130 (waarvan 96 tegen zelfde besluit Spraypark) 2 13
Kapvergunning (plan)schadevergoeding/schadebesluit Verkeersmaatregel APV-vergunning (inclusief parkeervergunningen ca) Wet openbaarheid van bestuur Dwangsom Spoedbestuursdwang Last onder Bestuursdwang Diversen
1 5 1
1 5
6 4 42
3 3 36 11 8
5 17 64 16
10 3 13 18
7
Subtotaal 1
104
172
110
180 (71%)
18 10
2017 10
2 1 3 3 4 2 12 8 45 (43%)
10
Publiekszaken en Samenleving Categorieën
2021
2020
2019
2018
Subsidies
1
6
4
2
201 7 5
Leerlingenvervoer Schoolgebouwen Wmo begeleiding Wmo huishoudelijke hulp (hh) Wmo vervoer Wmo woonkosten Gehandicaptenparkeerkaart Gehandicaptenparkeerplaats Jeugdhulp Basisregistratie personen (Brp) Diversen Urgentieverklaring Wet openbaarheid van bestuur Subtotaal 2
4
6
6
3
2 9 7 7 3 13 3 11 1 13
3 1 10 7 9 9 3 8 2 10 5 17
74
90
11 1 2 7 4 11 5 6 2 4 2 62
6 2 10 9 7 6 6 9 3 5 2 73 (29%)
3 7 3 4 6 1 3 17 3 3 2 60 (57 %)
253
174
Totaal (= subtotaal 1 + subtotaal 2)
178
262
172
Binnen de categorie ‘Ruimtelijke ordening en diversen’ valt op dat het aantal bezwaarschriften tegen het verlenen (of weigeren) van omgevingsvergunningen aanzienlijk is gedaald, van 64 bezwaarschriften in 2020 naar 36 bezwaarschriften in 2021. Dat kan te maken hebben met een verminderd aantal omgevingsvergunningen dat is verleend, ten opzichte van 2020. Maar het kan ook te maken hebben met een geringer aantal omwonenden dat tegen een verleende omgevingsvergunning is opgekomen. Vaak is dit gerelateerd aan de impact die een verleende omgevingsvergunning voor de directe omgeving kan hebben. Een verleende omgevingsvergunning voor een transformatie van bijvoorbeeld een bedrijfs/kantoorgebouw heeft doorgaans een grotere impact voor de omgeving dan een omgevingsvergunning die voor een aanbouw bij een enkele woning is verleend. Daarom kan één omgevingsvergunning voor een transformatie tot meerdere bezwaarschriften leiden. Ook is het aantal bezwaarschriften tegen besluiten tot het toepassen van spoedbestuursdwang binnen deze categorie behoorlijk gedaald, eveneens van 64 naar 36 bezwaarschriften. Veelal wordt de spoedbestuursdwang toegepast in verband met het verkeerd aanbieden van huisvuil, bijvoorbeeld het naast de container plaatsen. Rondslingerend afval is een grote ergernis voor vele Capellenaren, vandaar de strikte handhaving daarop.
De kosten voor het verwijderen van het huisvuil van de openbare weg en het achterhalen van de overtreder worden dan bij beschikking bij de overtreder in rekening gebracht. Sinds 2020 worden deze bezwaarschriften niet meer om advies voorgelegd aan de commissie bezwaarschriften, maar worden deze door een ambtelijk adviseur afgehandeld.
11
Intrekkingen In 2021 zijn 45 bezwaarschriften (25%) na informeel overleg door bezwaarden ingetrokken (2020: 69 / 26%). Redenen voor de intrekkingen na informeel overleg met bezwaarde zijn de volgende: • • • • •
Nadere uitleg over het primaire besluit; Nav nieuwe informatie die bekend werd nadat het bezwaar was ingediend; Herzien primair besluit waarmee (gedeeltelijk) aan bezwaar werd tegemoet gekomen; Onjuist besluit; Overige redenen, zoals het vinden van een alternatieve oplossing, zonder wijziging van het primaire besluit.
Ambtelijk horen Het ambtelijk horen van bezwaarmakers door een juridisch adviseur is door de corona-noodprocedure ook deel gaan uitmaken van de wijze waarop bezwaarschriften bij de Algemene Kamer worden afgehandeld. Bij de Sociale Kamer is ‘ambtelijk horen’ al heel lang een vaste werkwijze. Het gaat bij de Algemene Kamer dan om zaken waarbij maar één belanghebbende is betrokken zoals bezwaren tegen besluiten op het gebied van de Wet maatschappelijk ondersteuning, de Wet basisregistratie personen, de Jeugdwet, de Wet openbaarheid van bestuur en de Afvalstoffenverordening. Zaken waarbij meerdere belanghebbenden zijn betrokken zoals bezwaren tegen verleende omgevingsvergunningen worden wel om advies aan de commissie bezwaarschriften voorgelegd. Deze zaken lenen zich, in zijn algemeenheid, minder goed voor ambtelijk horen. Het voordeel van ambtelijk horen is dat deze setting laagdrempeliger is dan horen door de commissie bezwaarschriften. Een ander voordeel is dat een bezwaarmaker sneller een beslissing op zijn of haar bezwaar kan ontvangen. Indien er ambtelijk wordt gehoord, is de wettelijke afhandelingstermijn namelijk niet 12 (plus 6 weken verdaging), maar 6 weken (plus 6 weken verdaging) na het einde van de bezwaartermijn (= 6 weken na bekendmaking primaire besluit).
Informele aanpak bezwaarschriften De laatste jaren worden bezwaarschriften op het terrein van de Algemene Kamer, in het bijzonder Wmobezwaarschriften, in eerste instantie via de ‘informele aanpak’ in behandeling genomen. Bezwaarmakers worden hierbij op informele wijze (in de regel telefonisch) benaderd, waarbij in de meeste gevallen tevens een informeel overleg (huisbezoek of op kantoor) plaatsvindt. Dit informele overleg bestaat uit een gesprek tussen een vertegenwoordiger van de vakafdeling en bezwaarde en eventueel de derde belanghebbende (bijvoorbeeld vergunninghouder) met “bemiddeling” door de juridisch adviseur van de betreffende vakafdeling. Over het algemeen stellen bezwaarden de informele aanpak zeer op prijs. Bezwaarden vinden het belangrijk dat er echt naar hen geluisterd wordt. Ze willen zich gehoord voelen en willen dat er door de gemeente wordt meegedacht over een oplossing en dat er niet alleen wordt gekeken naar de regels maar ook naar hun persoonlijke situatie. Het streven is om binnen twee weken na ontvangst van het bezwaarschrift te bellen met bezwaarde om na te gaan hoe het bezwaarschrift het beste behandeld kan worden. Bij de informele aanpak wordt pertinent niet gestuurd op intrekking; sturen op intrekking werkt vaak averechts, bezwaarden moeten zelf inzien dat verder procederen geen zin heeft en ook daarin berusten.
Als ze tijd nodig hebben om over de intrekking van hun bezwaar na te denken, dan is daarvoor gelegenheid. Doel van de informele aanpak is primair verbetering van de dienstverlening en een grotere klanttevredenheid bij het afhandelen van bezwaarschriften. Het secundaire doel is een meer efficiënte afhandeling van bezwaren en het verminderen van het aantal bezwaar- en beroepsprocedures. Door de corona-maatregelen, waardoor fysiek bezoek aan huis of op kantoor niet mogelijk was, én door personele capaciteitsproblemen hebben we ook het afgelopen jaar helaas minder aan de informele aanpak kunnen doen.
12
3. Strekking adviezen
In percentages over 2021:
16 8 2 74
niet-ontvankelijk
gegrond
deels gegrond
ongegrond
Er zijn in 2021 in totaal 96 adviezen uitgebracht: 62 door de commissie en 34 door de ambtelijk adviseurs. In 2020 zijn er aanzienlijk meer adviezen, namelijk 151 adviezen uitgebracht, het onderscheid tussen adviezen die door de commissie zijn uitgebracht en adviezen die door de ambtelijk adviseurs zijn uitgebracht is toen nog niet gemaakt. In 2 zaken luidde het advies ‘deels gegrond’ en in 8 zaken luidde het advies ‘gegrond’.
13
Afhandeltermijn
In percentages over 2021:
In 2021 is 55 % (2020: 99 %) van de door de commissie en de ambtelijk adviseurs gezamenlijk afgehandelde bezwaarschriften binnen de wettelijke termijn van 12 weken (ná afloop bezwaartermijn) afgehandeld. In totaal is 100% van de bezwaarschriften binnen de termijn van 18 weken (wettelijke termijn plus mogelijkheid van verdaging met 6 weken) afgehandeld.
4. Overzicht beroepen 2021 Het afgelopen jaar zijn er 30 beroepschriften ingediend, tegen 28 in 2020. Van de beroepschriften zijn er drie ingetrokken. Van de behandelde beroepschriften zijn er zes ongegrond verklaard. Er zijn geen beroepschriften gegrond verklaard. De overige beroepszaken zijn nog in procedure. Het afgelopen jaar is vier keer hoger beroep ingesteld. Hiervan is in één zaak uitspraak gedaan (ongegrond). Er zijn 11 verzoeken om een voorlopige voorziening ingediend, waarvan 1 in hoger beroep. Van de verzoeken om een voorlopige voorziening zijn er 3 ingetrokken, 6 afgewezen en is er 1 toegewezen. In 1 geval is het verzoek om voorlopige voorziening als ‘niet-ontvankelijk’ beoordeeld en niet door de rechtbank behandeld. In de meeste gevallen hadden de verzoeken om voorlopige voorzieningen te maken met sluiting van woningen en (weigering van) urgentieverklaringen woningtoewijzing.
14
5. Aanbevelingen / opmerkingen Naast het geven van een juridisch advies over de afdoening van bezwaarschriften, de primaire taak van de commissie bezwaarschriften, ziet de commissie soms reden om naar aanleiding van haar advisering een aanbeveling aan het college te doen of een opmerking te maken. Door de commissie zijn er in het jaarverslag verleden jaar een aantal aanbevelingen gedaan en opmerkingen gemaakt. Deze hadden onder andere betrekking op de voorbereiding van de zittingen en de wijze waarop er ter zitting namens het college verweer wordt gevoerd. Om hierover met elkaar in gesprek te komen is er eind verleden jaar een bijeenkomst georganiseerd waarbij de voorzitter van de commissie en een aantal vertegenwoordigers van het college (overwegend digitaal) aanwezig waren. Tijdens deze bijeenkomst heeft de voorzitter van de commissie een presentatie gegeven: ‘Afhandeling bezwaarschriften, een gezamenlijk belang’. Doel van deze bijeenkomst was de rol van de commissie en de rol van verweerder in de bezwaarschriftenprocedure voor het voetlicht te brengen en hierover van gedachten te wisselen. Blijkens de gegeven reacties is de gehouden bijeenkomst door de aanwezigen als waardevol ervaren. Hopelijk zal de bijeenkomst bijdragen aan meer begrip voor elkaars rol in het bezwaarproces en (uiteindelijk) aan het verbeteren daarvan.
Zoals in de inleiding aangegeven doet de commissie de oproep aan het college om bij de besluitvorming (nog) meer rekening te houden met de individuele omstandigheden van de betrokkene. Er moet ruimte zijn, of worden genomen, om in een casus maatwerk te kunnen leveren. De commissie heeft de afgelopen jaren geconstateerd dat dit in de besluitvorming nog te weinig gebeurt. In de toepassing van wet- en regelgeving moet het individu worden gezien en moet er zo nodig ‘out of the box’ worden gedacht om een adequate oplossing te creëren. Tot slot vraagt de commissie speciale aandacht voor de motivering van de genomen besluiten. Deze kan in een aantal gevallen zowel wat uitgebreider als wat beter onderbouwd worden met de van toepassing zijnde regelgeving.
15
Jaarverslag Sociale Kamer
Inhoud Voorwoord voorzitter 1.
Algemeen
2.
Bezwaarschriften
3.
Afhandelingsduur
4.
Overzicht beroepen
5.
Aanbevelingen/opmerkingen commissie bezwaarschriften
16
Voorwoord Als voorzitter van de Sociale kamer van de Commissie Bezwaarschriften van de gemeente Capelle aan den IJssel mag ik u het jaarverslag van 2021 presenteren. In dit jaarverslag vindt u een cijfermatig overzicht van alle in 2021 behandelde bezwaarschriften op het gebied van sociale zekerheid (de Participatiewet). Vergelijkingen worden gemaakt met de behandeling van bezwaarschriften in voorgaande jaren, mogelijke oorzaken van bewegingen in de hoeveelheid bezwaarschriften worden geduid en enkele voorbeelden worden beschreven. Na het door de corona-maatregelen bijzondere jaar 2020, kan ook het jaar 2021 als ‘bijzonder’ geduid worden door alle corona-gerelateerde omstandigheden. Daarbij ging het niet alleen om het op een andere manier horen van bezwaarmakers tijdens de hoorzitting, maar ook om de effecten van als gevolg van de pandemie ontwikkelde nieuwe wetgeving (zoals de Tozo) op de behandeling van bezwaarschriften. Daarnaast zijn in 2021 veel minder (101 versus 164) adviezen uitgebracht ten opzichte van 2020. Deze ontwikkeling is direct te herleiden naar de effecten van de coronamaatregelen, waarbij heeft te gelden dat Tozo-gerelateerde bezwaarschriften zich minder lenen voor een advies en meer geschikt zijn voor een informele aanpak.
Opvallend is dat het aantal bijstandsgerechtigde inwoners van de gemeente Capelle aan den IJssel in 2021 ten opzichte van 2020 gedaald is van 1857 naar 1754. Ook opvallend is dat het aantal Participatiewet-gerelateerde bezwaarschriften in 2021 fors is gedaald ten opzichte van 2020. Minder opvallend is de daling van het aantal bezwaarschriften gericht tegen besluiten die zien op een schending van de inlichtingenplicht. Als gevolg van corona-gerelateerde maatregelen waren ook in 2021 onderzoeken naar schending van de inlichtingenplicht moeilijk uit te voeren doordat gesprekken op kantoor en huisbezoeken lastig uit te voeren waren. Het regelmatig spreken van bijstandsgerechtigden tijdens heronderzoeken en het tijdig oppakken van signalen blijft echter belangrijk in het kader van preventie en om te kunnen blijven wijzen op het belang van het tijdig en volledig nakomen van de inlichtingenplicht. Het is goed om te kunnen constateren dat in 2021 ten aanzien van de duur van afhandeling van de bezwaarschriften honderd procent binnen de wettelijke afhandelingsduur is afgehandeld. Dat betekent dat bezwaarmakers tijdig zijn voorzien van uitsluitsel op hun ingediende bezwaarschrift. Het is belangrijk om dit resultaat voort te zetten in 2022. Ook belangrijk is blijvende aandacht voor de menselijke maat bij bestuurlijke besluitvorming op het gebied van sociale zekerheid.
Toepassing van de menselijke maat betekent niet dat een burger alles dient te krijgen wat hij aanvraagt, maar het betekent wel een op de individuele situatie toegesneden besluit waarbij alle betrokken belangen zorgvuldig zijn afgewogen. Ook in de rechtspraak wordt veel aandacht besteed aan deze menselijke maat, waarbij geregeld wordt gewezen op het belang van een op de individuele omstandigheden afgestemd besluit. Voor bestuursorganen blijft zorgvuldige individualisering dan ook belangrijk bij de uitvoering van wetten als de Participatiewet. Niet alleen de commissie zal zich daar rekenschap van moeten geven, maar ook in de fase van de primaire besluitvorming moet dit de boventoon voeren.
De voorzitter van de Sociale Kamer,
mr. A. Zonneveld
17
1.
Algemeen
Werkterrein De Sociale Kamer behandelt bezwaarschriften die betrekking hebben op de Participatiewet en de daarop gebaseerde algemene maatregelen van bestuur, zoals het Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004. Verder worden behandeld de bezwaarschriften in het kader van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers en de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen. De afdeling Sociale Zaken is onderdeel van de Gemeenschappelijke Regeling IJsselgemeenten. Hierbij zijn ook de afdelingen Sociale Zaken van de gemeenten Krimpen aan den IJssel en Zuidplas aangesloten. De bezwaarschriften met betrekking tot onder meer de Participatiewet worden behandeld door het eigen bestuursorgaan. Daarom worden in dit jaarverslag alleen de cijfers opgenomen van de bezwaarschriften van de gemeente Capelle aan den IJssel. Bezwaar & corona Het jaar 2021 was wederom een bewogen jaar, waarbij het coronavirus een grote impact heeft gehad op de samenleving. Het jaar 2021 begon en eindigde met een lockdown. In maart 2020 heeft de overheid diverse maatregelen getroffen om verspreiding van het coronavirus te beperken. Deze maatregelen hebben enorme financiële gevolgen gehad voor veel zelfstandig ondernemers.
Om deze ondernemers financiële steun te bieden, zijn meerdere regelingen in het leven geroepen, waaronder de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). De aanvragen voor de Tozo werden behandeld door het Regionaal Bureau Zelfstandigen (RBZ) van de gemeente Rotterdam. De gemeente Capelle aan den IJssel heeft namelijk de behandeling van aanvragen in het kader van het Besluit bijstandverlening 2004 op grond van een overeenkomst ‘uitbesteed’ aan de gemeente Rotterdam. De bezwaarschriften met betrekking tot de Tozo worden behandeld door de gemeente waar de betrokken ondernemer woont. De Tozo-regeling is ook in 2021 voortgezet. De afhandeling van deze bezwaarschriften en de werkwijze ervan wordt in hoofdstuk 2 ‘Bezwaarschriften’ onder het kopje ‘Tozo’, toegelicht. Vanaf 16 maart 2020 werden er conform de richtlijnen van het RIVM geen fysieke vergaderingen meer gehouden op het gemeentehuis. Dit betekende dat ook de hoorzittingen van de commissie bezwaarschriften en die van de ambtelijk adviseurs niet meer fysiek konden plaatsvinden. Een bezwaarmaker dient echter altijd in de gelegenheid te worden gesteld om te worden gehoord.
Daarbij was het van belang dat de corona maatregelen geen vertraging zouden gaan veroorzaken, dit om de burger nog steeds zoveel als mogelijk binnen de wettelijke afhandelingstermijnen te kunnen voorzien van een besluit op bezwaar en om het uitbetalen van dwangsommen te voorkomen. Al snel werd de ‘Noodprocedure afhandelen bezwaarschriften gedurende de coronamaatregelen’ vastgesteld. Deze gaf de secretarissen/ambtelijk adviseurs de mogelijkheid om zoveel mogelijk zaken ambtelijk af te doen. Aangezien zij vanuit huis werkten, was dit goed te organiseren. Bezwaarmakers en hun gemachtigden hadden er in nagenoeg alle gevallen geen probleem mee dat zij door de ambtelijk adviseur telefonisch werden gehoord. Ook beschikken de ambtelijk adviseurs over een digitale kamer, zodat ook op die wijze een hoorzitting kon plaatsvinden. Daarnaast bleven tevens zaken voorgelegd worden aan de commissie. De maatregelen lieten het toe dat vanaf september 2020 beperkt fysieke hoorzittingen mogelijk waren. In de vergaderzalen waren extra vergadervoorzieningen geïnstalleerd waardoor het mogelijk werd om hybride te vergaderen met een digitale verbinding. Dit heeft zich ook voorgezet in 2021. De voorzitter en de leden kwamen naar het gemeentehuis voor de hoorzitting.
Er is geen vertraging opgelopen in de afhandeling van bezwaarschriften en het heeft niet geleid tot het uitbetalen van dwangsommen vanwege overschrijding van de termijn. Het is zeker de bedoeling om van deze ervaringen iets mee te nemen naar de toekomst. Er wordt ten tijde van het opmaken van dit verslag gewerkt aan een nieuwe verordening die binnenkort wordt voorgelegd aan het college.
18
Ook het jaar 2021 stond in het teken van corona. Door de maatregelen kregen meer mensen te maken met een inkomensterugval, zowel ondernemers als werknemers. Met ingang van 1 januari 2021 is de regeling Tijdelijke ondersteuning noodzakelijke kosten (Tonk) ingevoerd. Deze ondersteuning is bedoeld voor huishoudens die door corona te maken hebben met ‘een onvoorziene en onvermijdelijke inkomensterugval’ en voor wie andere regelingen niet of niet voldoende hielpen. Hierdoor konden zij de noodzakelijke woonkosten niet meer betalen. Het ging hierbij in ieder geval om: de kosten van huur, de hypotheeklasten en de energiekosten. De afhandeling van deze bezwaarschriften en de werkwijze ervan worden in de volgende paragraaf onder het kopje ‘Tonk’ toegelicht. 2.
Bezwaarschriften
Aantallen Het cliëntenbestand van Sociale Zaken (Capelle aan den IJssel) bestond op 1 januari 2021 uit 1857 en op 1 januari 2022 uit 1754 cliënten.
In 2021 zijn 278 bezwaarschriften ontvangen. Ten opzichte van 2020 (265 bezwaarschriften) is er sprake van een lichte stijging van 13 bezwaarschriften. Deze stijging heeft voornamelijk te maken met de ontvangen Tozo-bezwaarschriften. Opvallend is dat daarentegen het aantal ontvangen Participatiewet-gerelateerde bezwaren in 2021 gedaald is. In totaal zijn er 142 Participatiewet-gerelateerde bezwaren ontvangen. Deze afname was niet voorzien. Door het aantal Tozo-gerelateerde bezwaren van 136 kwam het totaal aantal bezwaarschriften in 2021 ongeveer op hetzelfde aantal als in 2020 uit. Gelet op de economische impact van corona lag een daling van het aantal bezwaren op het terrein van de Participatiewet niet voor de hand. De verwachting was dat het aantal mensen dat al dan niet na een tussenperiode in de WW of met gebruikmaking van tijdelijke maatregelen, zoals de Tozo, uiteindelijk een beroep zou moeten doen op bijstand, zou toenemen en ook zou resulteren in meer bezwaren. Deze verwachting is echter niet uitgekomen en deze dalende trend zet zich vooralsnog, ook landelijk, door. In 2021 had een groot deel van de bezwaarschriften betrekking op het afwijzen van aanvragen om bijstand, het beëindigen van de bijstand en het herzien/intrekken en/of terugvorderen van te veel of ten onrechte verleende bijstand.
Het aantal bezwaren op het gebied van de minimaregelingen (bijzondere bijstand en individuele inkomenstoeslag) is ten opzichte van 2020 gedaald van 109 naar 64. Het aantal ingediende bezwaarschriften tegen de afwijzing van een aanvraag voor bijstand in de kosten van levensonderhoud is gedaald van 50 (in 2020) naar 37 (in 2021). Ook waren er minder bezwaren tegen het buiten behandeling stellen van een aanvraag. Bij een buiten behandeling stelling van een aanvraag zijn er niet voldoende stukken ontvangen door Sociale Zaken. Bij een afwijzing van een aanvraag is er wel inhoudelijk naar de zaak gekeken. Het klantenbestand van Sociale Zaken is ten opzichte van 2020 gedaald met 103 klanten. Het aantal aanvragen neemt dan ook af. Uit de
19
gegevens van de afdeling Sociale Zaken blijkt dat er in 2021 873 aanvragen zijn ingediend, in 2020 waren dat er 948. Van deze aanvragen is 36 procent afgewezen of buiten behandeling gesteld. De afname van het aantal ingediende bezwaarschriften tegen de afwijzing van een aanvraag kan hiermee te maken hebben. Het aantal ingediende bezwaarschriften met betrekking tot de opschorting/beëindiging van de bijstandsuitkering is ten opzichte van vorig jaar licht gedaald van 29 in 2020 naar 25 in 2021. De unit Intake en Handhaving van de afdeling Sociale Zaken heeft ook in 2021 vanwege de coronamaatregelen minder (fraude) onderzoeken kunnen verrichten (in 2019: 163, in 2020: 115 en in 2021: 111). Er zijn ook minder groepsgewijze heronderzoeken georganiseerd. Door de coronamaatregelen hebben er ook in 2021 minder huisbezoeken kunnen plaatsvinden. Wel is de mogelijkheid benut om huisbezoeken in het kader van handhaving, waar mogelijk, virtueel uit te voeren. Als gevolg hiervan heeft de afdeling Sociale Zaken minder belastende besluiten, zoals beëindigingen en terugvorderingen, genomen. Dit is een duidelijke oorzaak van de daling van het aantal bezwaarschriften gericht tegen de opschorting/beëindiging van een bijstandsuitkering.
Bij bijzondere bijstand is sprake van een sterke afname van het aantal ingediende bezwaarschriften gericht tegen de afwijzing van een aanvraag om individuele inkomenstoeslag (van 25 naar 14). Tozo De Tozo voorziet in een aanvullende uitkering voor levensonderhoud van ondernemers wanneer het inkomen als gevolg van de coronacrisis daalt tot onder het sociaal minimum. Ook voorziet de Tozo in een lening voor bedrijfskapitaal om de liquiditeitsproblemen als gevolg van de coronacrisis op te kunnen vangen. Wanneer een zelfstandige aan de voorwaarden voor de Tozo voldoet, komt hij in aanmerking voor inkomensondersteuning en/of een bedrijfskapitaal. De Tozo-uitkering wordt in eerste instantie als voorschot verstrekt. Later wordt aan de hand van de inkomstenopgave van de ondernemer beoordeeld of het juiste bedrag is verstrekt of dat er nog iets dient te worden terugbetaald. Ook in de bezwaarfase krijgt de ondernemer de gelegenheid om de ontbrekende stukken in te leveren. Veel besluiten zijn daardoor in de bezwaarfase alsnog aangepast. Het aantal ingediende bezwaarschriften tegen de afwijzing van een aanvraag Tozo-uitkering is sterk gestegen 51 (in 2020) naar 136 (in 2021). Van de 136 bezwaarschriften die ontvangen zijn met betrekking tot de Tozo, zijn er drie voorgelegd aan de commissie.
Voor deze drie bezwaarschriften heeft de commissie conform het primaire besluit een tot ongegrondverklaring strekkend advies uitgebracht. Twee bezwaarschriften zijn door de ambtelijk adviseur ongegrond geadviseerd en zes bezwaarschriften zijn niet-ontvankelijk geadviseerd. Een deel van de bezwaarschriften heeft ertoe geleid dat het bestreden besluit door het RBZ is ingetrokken en/of de terugvordering is komen te vervallen. De overige bezwaarschriften zijn ingetrokken na een nadere uitleg van de ambtelijk adviseur. Tonk De Tonk-regeling is met terugwerkende kracht in werking getreden op 1 januari 2021 en liep in eerste instantie tot 1 juli 2021. Daarna is de Tonk verlengd tot 1 oktober 2021. Deze regeling was een tegemoetkoming in de noodzakelijke kosten en was bedoeld voor huishoudens die als gevolg van de coronacrisis te maken hadden met een inkomensterugval en daardoor de noodzakelijke kosten niet meer konden betalen uit het inkomen. De focus van de Tonk lag op woonkosten. Het ging om een tijdelijke regeling met de bijzondere bijstand als wettelijke basis. De beleidsmatige uitvoering van de Tonk-regeling lag bij de gemeenten. Er zijn vier bezwaarschriften ontvangen tegen de afwijzing van de aanvraag voor een Tonk-uitkering. Alle vier de bezwaarschriften zijn door de ambtelijk adviseur ongegrond geadviseerd.
Opvallend is dat er minder beroep is gedaan op de Tonk-regeling dan van te voren was verwacht. Wet vereenvoudiging beslagvrije voet Per 1 januari 2021 is de Wet vereenvoudiging beslagvrije voet (Wvbvv) in werking getreden. De beslagvrije voet is het deel van het inkomen waar geen beslag op mag worden gelegd door schuldeisers. Dit zorgt ervoor dat mensen met schulden die te maken krijgen met beslaglegging op hun inkomen altijd een minimum bedrag overhouden om van te leven. Door de invoering van deze wet is ook de berekening van de beslagvrije voet, en daarmee ook van het vrij te laten bedrag, gewijzigd.
20
De basis van de beslagvrije voet is gewijzigd van 90% naar 95% van de toepasselijke bijstandsnorm per maand. In het kader van de Wvbvv zijn vijf bezwaarschriften ingediend. Deze bezwaarschriften zijn ambtelijk behandeld. Drie van de vijf bezwaarschriften zijn ongegrond geadviseerd en twee zijn ingetrokken.
Intrekkingen
Het aantal ingetrokken bezwaarschriften is ten opzichte van 2020 gestegen, namelijk van 110 (34%) in 2020 naar 174 (54%) in 2021. De reden van intrekking is voor een deel gelegen in het feit dat er door de afdeling Sociale Zaken (en het RBZ) een nieuw besluit of een wijzigingsbesluit is genomen, omdat het oorspronkelijke besluit niet helemaal correct bleek te zijn. In 2021 is deze stijging toe te schrijven aan het feit dat een groot deel van de Tozo-bezwaarschriften is ingetrokken. In de praktijk komt het regelmatig voor dat tijdens de bezwaarprocedure een nieuw feit aan het licht komt waardoor het besluit alsnog gewijzigd wordt ten gunste van de betrokkene. Een voorbeeld uit de praktijk: de aanvraag wordt wegens schending van de inlichtingenplicht afgewezen omdat iemand niet alle bankafschriften heeft overgelegd. Bij het indienen van het bezwaar worden de gevraagde afschriften alsnog overgelegd. Meestal kan er dan alsnog een uitkering worden toegekend. Om die reden wordt een nieuw besluit genomen, waarmee in bepaalde gevallen aan het bezwaar tegemoet wordt gekomen en het bezwaarschrift wordt ingetrokken. Regelmatig wordt er naar aanleiding van een ontvangen bezwaarschrift telefonisch contact opgenomen met de betrokkene.
De secretaris/ambtelijk adviseur zoekt een en ander uit, geeft uitleg over het genomen besluit en zo mogelijk wordt de betrokkene gewezen op andere voorzieningen waarop eventueel aanspraak kan worden gemaakt. In diverse gevallen leidt zo’n telefoongesprek tot een intrekking van het bezwaar.
Ambtelijk horen Binnen de Sociale Kamer maakt het ambtelijk horen een substantieel onderdeel uit van de wijze waarop bezwaarschriften worden afgehandeld. In 2020 werden zoveel mogelijk bezwaren ambtelijk afgedaan, maar op voorstel van de ambtelijk adviseur zijn er ook zaken aan de commissie voorgelegd. Het voordeel van ambtelijk horen is dat deze setting laagdrempeliger is dan horen door de commissie bezwaarschriften. Een ander voordeel is dat betrokkene sneller een beslissing op zijn of haar bezwaar kan ontvangen. Indien er ambtelijk wordt gehoord, is de wettelijke afhandelingstermijn namelijk niet 12 (plus 6 weken verdaging), maar 6 weken (plus 6 weken verdaging) na het einde van de bezwaartermijn (= 6 weken na bekendmaking primaire besluit). Door de noodprocedure in verband met corona, zijn ook in 2021 naar verhouding meer zaken via ambtelijk horen afgehandeld. Informele aanpak bezwaar Net als in voorgaande jaren is door het secretariaat van de commissie/ambtelijk adviseur bij de afhandeling van bezwaarschriften waar het mogelijk is de ‘informele aanpak’ ingezet. Hierbij is gekeken naar de mogelijkheden om buiten de formele bezwaarprocedure tot een minnelijke oplossing te kunnen komen. Tevens draagt deze vorm van geschiloplossing bij aan de acceptatie van de uiteindelijke oplossing van het geschil, omdat partijen gezamenlijk tot deze oplossing komen.
21
De secretaris van de commissie/ambtelijk adviseur en de vertegenwoordiger van de afdeling bepalen samen of een zaak geschikt is voor de informele aanpak. Tijdens het gesprek in het kader van de informele aanpak treedt de secretaris/ambtelijk adviseur van de commissie op als gespreksleider. Bij dit gesprek is ook een medewerker van de vakafdeling aanwezig. De secretaris/ambtelijk adviseur probeert er tijdens dit gesprek achter te komen wat er allemaal speelt en of er mogelijkheden zijn om buiten de formele procedure tot een oplossing te komen. Indien met bezwaarindiener naar aanleiding van de informele aanpak geen of slechts gedeeltelijke overeenstemming kan worden gevonden, wordt de behandeling van het bezwaarschrift voortgezet door middel van de formele procedure, namelijk afhandeling van het bezwaarschrift via de commissie of ambtelijk horen. Ingeval partijen tot een volledige overeenstemming zijn gekomen, leidt dit (meestal) tot intrekking van het bezwaarschrift. Over de tijdsinvestering en het effect van de inzet van de informele aanpak op de omvang van het aantal bezwaarschriften zijn geen eenduidige conclusies te trekken. Bij de ene zaak neemt het meer tijd in beslag dan bij de andere zaak. Als de informele aanpak leidt tot intrekking van het bezwaarschrift, is er wel sprake van tijdsbesparing.
Voorbeeld van een behandeld bezwaarschrift De heer B wil een heel nieuwe inrichting voor zijn woning. Hij wil een bedrag aan bijzondere bijstand ontvangen van € 4.000,--. Hij krijgt een bedrag van € 800,-- om vloerbedekking te kopen, maar niet meer omdat hij ook had kunnen reserveren voor de inrichting. Hij is het hier niet mee eens en maakt bezwaar. Volgens hem krijgt iedereen die hier in Nederland binnen komt en mag blijven een nieuwe inboedel en hij snapt dan ook niet waarom hij als Nederlander hier niet voor in aanmerking komt. Uitgelegd wordt dat hij, ook al was zijn inkomen laag, voor een nieuwe inrichting had moeten reserveren. Dat Sociale Zaken coulant is geweest door hem in ieder geval geld te geven voor nieuwe vloerbedekking, betekent niet dat dit ook moest gelden voor de kosten van inrichting. De medewerkster van Juridische Zaken heeft een lang gesprek met hem. Zij geeft aan dat zij nog wel iets kan regelen voor hem, namelijk spullen van de kringloopwinkel, het Goed. Nee, dat wil hij niet, hij gaat niet drinken uit tweedehands kopjes, je weet niet wat ze daarmee gedaan hebben. De juridisch adviseur vraagt hoe hij dat dan doet in een restaurant. Hierop blijft het stil. Uiteindelijk haalt hij toch wat spullen af bij het Goed. Hij stuurt nog een foto van het gasfornuis wat hij heeft gekregen, maar waarmee hij wel twee uur bezig is geweest om het schoon te maken.
Hoe dan ook, hij zal in beroep gaan, want hij vindt het geen stijl dat hij wordt afgescheept met tweedehandsgoederen. Het beroepschrift is echter nooit ontvangen. De mogelijkheid om klanten te verwijzen naar de meubelbank is een “groot goed” binnen deze gemeente, de medewerkers van afdeling bezwaar zijn hier in ieder geval erg enthousiast over.
Strekking adviezen Er zijn in 2021 in totaal 101 adviezen uitgebracht: 38 door de commissie en 63 door de ambtelijk adviseurs. In 2020 zijn 164 adviezen uitgebracht: 48 door de commissie en 116 door de ambtelijk adviseurs. Het aantal adviezen in 2021 tot ongegrondverklaring bedroeg 74 (72%). In 2020 waren er 121 (74%) adviezen tot ongegrondverklaring. Het aantal adviezen tot gegrondverklaring is in 2021 ten opzichte van 2020 gedaald. In 2020 waren dit 23 van de 164 (14%) en in 2021 10 van de 101 (10%). Evenals in 2020 zijn ook in 2021 fraudezaken behandeld. Hierbij is van belang dat er een zorgvuldig onderzoek wordt gedaan. In sommige zaken was het onderzoek net niet voldoende, zodat de bezwaarschriften gegrond zijn verklaard. Er is verder geen opmerkelijke tendens te bespeuren in de zaken die gegrond zijn verklaard. Het streven van de vakafdeling naar een kwalitatief goed primair besluit draagt hier zeker aan bij, hetgeen betekent dat de primaire besluiten op een deugdelijke wijze zijn genomen en voorzien zijn van een goede juridische motivering.
22
In 15 gevallen heeft de commissie geadviseerd het bezwaarschrift niet-ontvankelijk te verklaren. De ambtelijk adviseur heeft in 1 geval geadviseerd het bezwaarschrift niet-ontvankelijk te verklaren (totaal 16%). In 2020 waren dat er in totaal 18 (11%). De redenen hiervoor zijn meestal gelegen in het feit dat het bezwaarschrift of de gronden van het bezwaarschrift te laat werden ingediend.
3.
Afhandelingsduur
Van de bezwaarschriften die door de commissie zijn behandeld, is 48% binnen de wettelijke termijn van 12 weken na einde bezwaartermijn afgedaan en 52% binnen 12-18 weken. In totaal is 100% binnen de termijn van 18 weken (wettelijke termijn plus mogelijkheid van verdaging met 6 weken) afgehandeld. De daling van de afhandelingsduur binnen de wettelijke termijn van 12 weken na einde bezwaartermijn (in 2020: 91%) heeft te maken met het feit dat in 2021 een aantal geplande commissie vergaderingen kwam te vervallen omdat er niet genoeg bezwaarschriften waren die voorgelegd konden worden aan de commissie. De behandeling van die bezwaarschriften werd opgeschoven naar de eerstvolgende commissie vergadering, waardoor het iets langer heeft geduurd om een bezwaarschrift af te handelen. Van de bezwaarschriften die ambtelijk zijn afgedaan, is 94% binnen de wettelijke termijn van 6 weken na einde bezwaartermijn afgedaan en 6% binnen 6-12 weken. In totaal is 100% binnen de termijn van 12 weken (wettelijke termijn plus mogelijkheid van verdaging met 6 weken) afgehandeld. In 2021 is met betrekking tot de bezwaarschriften op het terrein van de Sociale Kamer geen beroep gedaan op de Wet dwangsom bij niet tijdig beslissen.
23
4.
Overzicht beroepen, hoger beroep en voorlopige voorzieningen
In 2021 is 20 keer beroep ingesteld tegen een beslissing op bezwaar. De rechtbank heeft één uitspraak in beroep gedaan die afweek van het door de commissie gegeven advies. Het afgelopen jaar is 13 keer een voorlopige voorziening aangevraagd. Dit laatste kan zowel tijdens de bezwaarfase als tijdens de (hoger)beroepsfase worden gedaan. Zes verzoeken om een voorlopige voorziening zijn ingetrokken. De overige zeven verzoeken om een voorlopige voorziening zijn door de voorzieningenrechter afgewezen. Er is 8 keer hoger beroep bij de Centrale Raad van Beroep ingesteld in 2021 (2020: 17 keer). In 2021 is er geen verzoek om een voorlopige voorziening hangende hoger beroep ingediend. Het aantal beroepszaken is ten opzichte van 2020 gedaald (2020: 41 beroepen en in 2021: 20). De verzoeken om voorlopige voorzieningen zijn ten opzichte van 2020 iets gestegen (2020: 10 en in 2021: 13). Voorbeeld van een behandeld beroepschrift Mevrouw P ontving al jaren een uitkering van deze gemeente. Op een zeker moment kwam er een melding vanuit het Capels interventieteam dat zij werkzaamheden als prostituee verrichtte. Uit onderzoek bleek dat zij al jarenlang stond ingeschreven op een site waar mensen zich aanboden voor seksuele dienstverlening. Prijslijsten waren aanwezig. Mevrouw gaf aan inderdaad mannen te ontvangen, maar werd hiervoor niet altijd betaald.
Ze kreeg ook wel eens een cadeautje en met sommigen dronk ze alleen maar iets. Besloten werd om een bedrag van € 80.000,-- aan ten onrechte verleende bijstand van haar terug te vorderen. Inderdaad een aanzienlijk bedrag, maar het kwam erop neer dat ze vele jaren op geld waardeerbare werkzaamheden had verricht zonder dit bij de gemeente kenbaar te maken. Wanneer je dan als bijstandontvanger geen administratie hebt bijgehouden, moet volgens vaste jurisprudentie alle bijstand worden teruggevorderd. De toeslagen- en boodschappenaffaire is een keerpunt voor zowel de rechtbank als de Centrale Raad van Beroep. Zij sturen de gemeente steeds meer de richting op om in situaties als deze de inkomsten redelijkerwijs te schatten, ook als er geen sprake is van administratie, en om tot een gezamenlijke oplossing (een schikking) te komen. De rechtbank gaf in deze casus in een tussenuitspraak aan dat mevrouw niet altijd seks had gehad met de mannen die over de vloer kwamen en er ook wel eens alleen iets mee dronk. Ga hier maar als gemeente aan staan, om in deze zaak de inkomsten in redelijkheid te schatten. Na lang beraad is besloten dat heel de vordering zou komen te vervallen. Een goed gevoel geeft dit niet, omdat wel sprake is van schending van de inlichtingenplicht.
Van lieverlee komt bij de rechtspraak steeds meer de tendens naar voren van de “menselijke maat”, terwijl de wet en de vaste jurisprudentie nog iets anders zeggen. De gemeente doet zijn uiterste best om de ‘goede’ besluiten te nemen, waarbij rekening wordt gehouden met de menselijke maat, maar toch ook de wet uitgevoerd moet worden. 24
Beroeps- en hoger beroepsprocedure in behandeling bij JZ in 2021 op terrein Sociale Kamer
5.
Aanbevelingen/opmerkingen
Naast het geven van een oordeel over een bezwaarschrift ziet de commissie soms aanleiding een opmerking te maken of een aanbeveling te doen. Over het jaar 2021 doet de Sociale Kamer van de commissie bezwaarschriften de volgende aanbeveling: Het valt de commissie op dat de (deels) gegronde zaken vooral besluiten betrof met een belastend karakter waarbij het onderzoek tekortschoot. De commissie beveelt daarom aan om bij belastende besluiten extra aandacht de besteden aan de volledigheid en zorgvuldigheid van het onderzoek. Reactie van de afdeling Sociale Zaken: De juridische lat voor belastende besluiten is hoger komen te liggen. Voor wat betreft de belastende besluiten van het Team Handhaving besteden wij aandacht aan zorgvuldige voorbereiding van besluiten. We doen uiteraard ook ons best om mee te bewegen met de tendens waarbij steeds meer van ons wordt verwacht qua maatwerk, maar ook (nog) uitgebreidere motivering c.q. onderbouwing van besluiten. We nemen de aanbeveling voor zover het besluiten van ons team betreft uiteraard ter harte en zullen daar zeker meer alert op zijn.
25
Bijlage 1: overzicht beroepszaken Algemene Kamer (stand per 31 december 2021) Onderwerp bestreden besluit
Rechtsgang / rechterlijke instantie
Uitspraak
Omgevingsvergunning dakopbouw
Beroep / Rb
Gegrond (rechtsgevolgen blijven in stand)
30.01
afwijzen handhavingsverzoek
Beroep / Rb
11.02
exploitatievergunning met voorwaarden
Beroep / Rb
Ingetrokken
02.03
afwijzen pgb
Beroep / Rb
Ingetrokken
17.03
sluiting woning
Beroep / Rb
19.03
afwijzen handhavingsverzoek
Beroep / Rb
Ingetrokken
19.03
last onder dwangsom
Beroep / Rb
Gegrond
07.04
Omgevingsvergunning exploitatie- en terrasvergunning
Beroep / Rb
17.04
Afwijzen handhavingsverzoek
Beroep / Rb
14.05
Dwangsom / ingebrekestelling
Beroep / Rb
19.06
Nemen beslissing op bezwaar zonder hoorzitting
Beroep / Rb
Datum ontvangst
2019 23.01
2020
niet-ontvankelijk
26
Datum ontvangst
Onderwerp bestreden besluit
Rechtsgang / rechterlijke instantie
22.06
afwijzen dagvaarding
Hb / RvS
22.07
aansprakelijkstelling
Beroep / Rb
14.08
afwijzen handhavingsverzoek
Beroep / Rb
21.08
sluiting woning