09.07 - onderzoek International New Town Institute

QUICK SCAN VOOR SELECTIE ARCHITECTUUR IN CAPELLE AAN DEN IJSSEL 1945-1990

INTI juni 2023 1

QUICK SCAN VOOR SELECTIE ARCHITECTUUR IN CAPELLE AAN DEN IJSSEL 1945-1990 INTI juni 2023

Vanuit de gemeente Capelle aan den IJssel (Roelant ten Cate) kreeg het International New Town Institute (INTI) de vraag om een beredeneerd voorstel te doen voor een selectie van bijzondere gebouwen, buurten en objecten in Capelle, die kansrijk zijn in het kader van jong erfgoed. Als voorwaarden voor de selectie werden meegegeven: h Buurten en objecten uit de periode 1945 -1990. h Het Verhaal van Capelle 1945-1990 van Contrei is de aanleiding. h Lijstje kan een opmaat zijn voor een “collectie” van objecten. h Het doel is niet het aanwijzen tot jong monument, maar een beter begrip en kennis over de waarden. h Bestaande aangewezen objecten worden meegenomen en (her)overwogen.

Competentie van INTI INTI doet sinds 2009 onderzoek naar nieuwe steden overal ter wereld en naar Groeikernen in Nederland in het bijzonder. In recente jaren maakten wij cultuurhistorische verkenningen (ongeveer zoals Het verhaal van Capelle) voor de steden Purmerend en Lelystad. De staf van INTI bestaat uit Michelle Provoost en Simone Rots, beiden architectuurhistoricus. In het verleden hebben we ook veel gepubliceerd over de wederopbouwarchitectuur van Rotterdam en bezitten daardoor een grote kennis van naoorlogse architectuur en stedenbouw. Het onderzoek dat wij in het kader van INTI hebben uitgevoerd, richt zich op de periode 1965-1990, de zogenaamde Post 65 periode. Wij werken aan een publicatie onder de titel Monumenten van de Verzorgingsstaat. Architectuur in de Groeikernen 19651990. Onze kennis en adviezen over objecten in Capelle is allereerst op dit onderzoek gebaseerd. De voorstellen die in deze Quick Scan zijn opgenomen over objecten uit de periode 1945-1965 zijn gebaseerd op het onderzoek van Contrei.

Criteria Bij de selectie van onderstaande objecten hebben wij de gebruikelijke criteria van de RCE (Rijksdienst Cultureel erfgoed) toegepast, zoals die zijn gepubliceerd in 2009 in de publicatie Richtlijnen bouwhistorisch onderzoek. Lezen en analyseren van cultureel erfgoed. Daarin wordt onderscheid maakt tussen cultuurhistorische, architectuurhistorische en stedenbouwkundige deelwaarden. Elk van deze deelwaarden wordt bovendien beoordeeld op gaafheid en zeldzaamheid. Cultuurhistorische waarden zijn bijvoorbeeld gerelateerd aan maatschappelijke ontwikkelingen: de waarde van het object als uitdrukking van (een specifieke ontwikkeling in) zijn tijd, zijn innovatieve waarde of het pionierskarakter. De architectuurhistorische waarde is gerelateerd aan het belang van het object voor de architectuurgeschiedenis en de kwaliteiten van de architectonische vormgeving. De stedenbouwkundige waarde gaat over het belang van het object als onderdeel van een groter geheel, van een verkaveling of een stedelijke structuur.

Leeswijzer Hieronder volgt een selectie van architectonische projecten in Capelle aan den IJssel waarvan wij op basis van eerdergenoemde criteria en onderzoek menen dat ze bijzonder zijn en nader onderzoek vragen. Dat is nodig omdat voor deze quick scan geen volledig archiefonderzoek is gedaan. Ook de vraag of deze objecten bijzonder zijn op lokale schaal (voor Capelle) of ook op nationale schaal kan zonder nader onderzoek niet beantwoord worden. Nader onderzoek is ook nodig om te besluiten of een object behoort tot jong erfgoed en een bepaalde mate van bescherming verdient, of dat het om een object gaat dat eerder om behoud door ontwikkeling vraagt. 2

In deze quick scan zijn de groengebieden in Capelle buiten beschouwing gebleven, maar ook dit is een interessant onderwerp voor nader onderzoek. Van de objecten in deze selectie uit de periode 19451990 zijn in 2009 al een negental aangewezen tot gemeentelijk monument of beschermd stadsgezicht. Daarbij worden nu nog twaalf andere objecten voorgesteld om toe te voegen aan de lijst van bijzondere objecten.

3

SELECTIE 1945-1990 Zeven objecten en twee beschermde stadsgezichten werden in 2009 al aangewezen, namelijk:

Bouwjaar: 1950-1952 Ontwerp: M.C.A. Meischke

1. Schenkelkerk Adres: Bermweg 29b Bouwjaar: 1962-1963 Ontwerp: D. Stokmans, W.C. van Asperen Opdrachtgever: College van Kerkvoogden der Nederlands Hervormde Kerk

7. Algerabrug & Stormvloedkering Hollandsche IJssel Adres: Ketensedijk 4 Bouwjaar: 1954 -1958 Ontwerp: Rijkswaterstaat (J.A.G. van der Steur, H.G. Kroon)

2. Elimkerk Adres: Merellaan 346 Bouwjaar: 1971 Ontwerp: Geels en Bokhorst Opdrachtgever: Kerkenraad van de Gereformeerde Gemeente

8. Schenkel-Oost (beschermd stadsgezicht) Locatie: Bermweg - Freesiastraat – Jasmijnsingel – Narcisstraat - Violierstraat - Lupinestraat Bouw: 1949-1957 Ontwerp: Architectenbureau Van der Kloot Meijburg

3. Pauluskerk (Rooms-Katholieke Parochie Sint Paulus’ bekering) Adres: Merellaan 352 Bouwjaar: 1966 Ontwerp: Bureau Wiegerinck, Balen, Meurkens & Dorigo, Arnhem 4. Hoeksteen kerk Adres: Rivierweg 15 Bouwjaar: 1968 Ontwerp: H.W.M. Hupkes Opdrachtgever: Gereformeerde Kerk, Capelle aan den Ijssel 5. Uitvaartcentrum Capella Oorspronkelijke functie: Gereformeerde Kerk Capelle aan den IJssel Huidige functie: uitvaartcentrum Capella (sinds 2001) Adres: Freesiastraat 2 Bouwjaar: 1953 Ontwerp: Architectenbureau Kuiler & Drewes Opdrachtgever: Kerkenraad der Gereformeerde Kerk, Capelle aan den IJssel 6. Groen van Prinstererschool Functie: Protestant Christelijke basisschool (van oorsprong hervormde school) Adres: Ericaplein 11

9. Bergenbuurt (beschermd stadsgezicht) Locatie: Noorderbreedte - Oosterlengte - De Vallei - Atolpad Bouw: 1972-1978 Ontwerp: Benno Stegeman

Op basis van ‘het Verhaal van Capelle’ door bureau Contrei en het onderzoek van INTI voor de te verschijnen architectuurgids voor de Groeikernen wordt in deze quick scan nu het voorstel gedaan om aan deze lijst de volgende 12 bijzondere objecten toe te voegen uit de periode 1965-1990: 1. Gemeentehuis/Kantoren De Linie 2. Verzorgingshuis de Baronie 3. IJsselland Ziekenhuis 4. Metrostations 5. De Terp 6. Molukse wijk 7. Woondekken Keerkring/De Schil 8. Dekwoningen Schollevaar 9. Woningen langs de gracht 10. Patiowoningen 11. Woongebouw De Statendam 12. Woningen Max Havelaarburg

4

1. Gemeentehuis/Kantoren De Linie Ontwerp: 1979 Bouwjaar: 1980 Ontwerp: Bakker Verhoeff Locatie: De Linie, Westerlengte Opdrachtgever: Van Hoorn bv Aannemingsbedrijf Capelle aan den Ijssel De groeikern Capelle aan den IJssel kampte door de jaren heen met te krappe huisvesting voor het gemeentelijke apparaat. Daarom verhuisde de gemeente in 1980 uit nood naar een nieuw gebouwd kantoorcomplex aan De Linie, al was dit niet naar haar specificaties ontworpen, maar als een generiek kantoor. Het complex bestaat uit drie bouwvolumes die verbonden zijn door smalle bouwdelen op kolommen. Via de onderdoorgang onder deze bouwdelen bereikt men het achterliggende parkeerterrein. Het ontwerp heeft een structuralistische inslag, te herkennen aan het kleine vierkant waaruit de gehele compositie en plattegrond zijn opgebouwd. De drie grote vierkante volumes -opgebouwd uit kleine vierkanten- zijn vanaf de hoeken trapsgewijs opgestapeld, van één laag tot drie verdiepingen. De gevels worden gekenmerkt door een witte betonconstructie die in het zicht is gehouden en ingevuld is met rode bakstenen gevels, een karakteristiek architectuurbeeld voor deze periode. Behalve constructief werkt het beton in de gevel ook decoratief en hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor de vormgeving van de hoeken en de hemelwaterafvoer.

Los van het complex staat één los bouwdeel, vierkant met een plat dak, dat bij het ensemble hoort. Het gehele weggedeelte tussen Couwenhoekseweg en Westerlengte wordt zodoende door één architectonisch complex met een uniform architectuurbeeld begeleid. Voor de ingang van het gebouw lagen oorspronkelijk twee piramidevormige overkappingen, deze zijn inmiddels verwijderd.

Bron: Historisch Archief Gemeente Capelle aan den IJssel

Het gebouw is van belang vanwege zijn cultuurhistorische betekenis, als een van de gemeentehuizen van Capelle aan den IJssel; vanwege zijn architectonische vormgeving, die een typisch voorbeeld is van de jaren ‘70 stijl, door het structuralisme geïnspireerd; en stedenbouwkundig, vanwege de lange samenhangende wand die het gebouw vormt tussen metro en Couwenhoekseweg.

5

2. Verzorgingshuis, serviceflats, maisonnettes en galerijwoningen Ontwerp: 1970-1971 Bouwjaar: 1971-1973 Architect: Van Tijen, Boom, Posno, Van Randen Locatie: Baronie, Graafschap Opdrachtgever: Nederlandse Centrale voor Bijzondere Huisvestingsvormen, Nederlandse Centrale voor Huisvesting van Bejaarden In het zogenaamde ‘Vak H’, ingesloten door vier wegen, werd op een rechthoekig terrein een mix aan huisvestingsvormen gerealiseerd naar ontwerp van M. Boom van architectenbureau Van Tijen, Boom, Posno en Van Randen. Als exponent van het vooroorlogse modernisme stond Van Tijen bekend als iemand die de levensomstandigheden van de gewone burger wilde verbeteren door beter ontwerp. Dit complex aan de Baronie is een voorbeeld van zijn ideeën over de huisvesting van bejaarden, die hij een verzorgde, maar ook zelfstandige en gemixte woonomgeving wilde bieden. Daartoe werden niet alleen een Verzorgingshuis, maar ook serviceflats, enkele woningen voor gehandicapten en maisonnetteflats op hetzelfde terrein gebouwd. Het complex is van belang vanwege het vernieuwende huisvestingsconcept, de verzorgde vormgeving van de architectuur, de doordachte stedenbouwkundige structuur met ruimtevormende plaatsing van volumes, en het samenhangende geheel dat is opgebouwd uit de diverse woonvormen. Bron: INTI

6

3. IJsselland Ziekenhuis

Bron: www.ysl.nl/het-ziekenhuis/

Ontwerp: 1986-1988 Bouwjaar: 1989-1991 Architect: Bureau Hendriks Campman Tennekes Locatie: Prins Constantijnweg 2 Opdrachtgever: Stichting Eudokia - Bergweg Ziekenhuis Rotterdam Het basisontwerp van het IJsselland Ziekenhuis werd gebaseerd op het concept en de bouwmethodiek van het Waterland Ziekenhuis in Purmerend. Dit was gebaseerd op een ‘open eind structuur’: de structuur van het gebouw moest uitbreidbaar zijn en een flexibele opzet hebben, zodat het gelijkmatig door kon groeien. De ruimtelijke opzet bestaat uit een centrale corridor met aan beide zijden geschakelde T-vormige vertakkingen. Dit type ziekenhuis moest vooral een een ‘healing environment’ zijn voor patiënten en medewerkers. De centrale hal werd vormgegeven als overdekte passage, waar voorzieningen zoals restaurants en winkels ondergebracht werden. Daarnaast werden de gebouwen opgevrolijkt met kunst en kleur. De oriëntatie van de bezoekers werd versterkt doordat elke afdelingen van een eigen kleur en detaillering werd voorzien. Het ziekenhuis is gebouwd met een betonskelet, afgewerkt met prefab geveldelen. De interne trappen, liften en bruggen zijn gerealiseerd in staal. De glaskap over de centrale hal bestaat uit een constructie met stalen spanten ingevuld met glasroeden rustend op kolommen.

Het gebouw is waardevol omdat het een succesvolle vernieuwing in de typologie van het ziekenhuis betekende, waarin de overtuiging dat de mens en de patiënt centraal staat is vertaald in een concept gebaseerd op uitbreidbaarheid; de architectonische vormgeving met centrale passage en hightech elementen is karakteristiek.

7

4. Metrostations Bouwjaar: 1993-1994 Architect: Harry Volker, Dienst Gemeentewerken/ Stadsontwikkeling, Rotterdam Locatie: Capelle Centrum, Slotlaan, De Terp Opdrachtgever: Dienst Gemeentewerken/ Stadsontwikkeling, Rotterdam In 1962 werd al besloten dat de groeiende stad Capelle aan den IJssel een metroverbinding moest krijgen, maar pas in 1994 werd de nieuwe lijn officieel geopend. De stations aan de nieuwe lijn werden in de hightech stijl ontworpen. De stations Capelle Centrum en de Slotlaan zijn het meest expressief met staalconstructies in uitgesproken kleuren, transparante overkappingen en halve buisvormige overkappingen over de trappen.

Bron: Gemeente Capelle aan den IJssel, In beeld, Identificatienummer: CAPHV-1319

De stations zijn waardevol vanwege hun postmoderne en hightech vormgeving, die typerend is voor stations uit deze periode in Nederland; het zijn opvallende markeringen in de infrastructurele lijn van de metro.

Bron: INTI

8

5. De Terp Ontwerp: 1975-1976 Bouwjaar: 1976-1979 Architect: Bakker en Verhoeff (Herman Bakker en Chiel Verhoeff) Locatie: Damsterdiep en omgeving Opdrachtgever: Ontwikkelaar Wilma Vastgoed B.V. Op de plek waar grootschalige hoogbouw moest komen in de Diepenbuurt ontwierpen Bakker en Verhoeff een alternatief concept van vooral laagbouwwoningen in hoge dichtheid met een winkelcentrum. Het geheel ligt op een grofweg vierkant grondstuk, waarop de rijen woningen onder een hoek van 45 graden zijn geplaatst, als een mini dorp waar mensen van verschillende leeftijden en sociale klasse met elkaar samenwoonden. In het midden, waar het terrein door een waterpartij wordt doorsneden, is een ‘dorpshart’ ontworpen, met een plein waaraan een café ligt, een sociaalcultureel centrum in de plint van een hoge woontoren en een bibliotheek (later: wijkcentrum De Trefterp) in een vrijstaand paviljoen. Dit heeft een grote piramidevormige kap met rondom kleinere kappen met daklichten. Op dit plein is ook een van de ingangen tot het winkelcentrum gesitueerd. Grote vides in het dek en trappen naar hoger gelegen woningen verbinden de verschillende niveaus. In het noordelijke deel, dat aan het metrostation De Terp grenst, ligt het winkelcentrum, dat bestaat uit meerdere winkelpassages, die verlicht worden door langgerekte daklichten.

De woningen zijn opgetild boven op de parkeergarage, zodat een netwerk van autovrije woondekken is ontstaan. De onderwereld van de auto’s en de bovenwereld van de bewoners zijn met elkaar verbonden door middel van doorkijkjes, hellingbanen en trappen. Aan de woondekken liggen in totaal 473 woningen, die uitgevoerd werden in verschillende typen (maisonnette)woningen. De woningen zijn twee en drie bouwlagen hoog en voorzien van een terras. Aan de randen van het complex grenzen de achtertuinen van de woningen aan het openbaar groen. Het complex is bijzonder vanwege het stedenbouwkundige concept voor laagbouw in een hoge dichtheid dat verschillende functies in

Bron: docplayer.nl/52869534-Capelle-a-d-ijssel-de-terp-bouwjaar1976-architect-bakker-en-verhoeff-architecten-oppervlakte-winkelsm2-aantal-woningen-474.html

Bron: INTI

een samenhangend complex verenigt; vanwege de opgetilde woonlaag die is ontworpen als een dorp met voorzieningen in het centrum, gemarkeerd door een toren; vanwege de onderlinge verbindingen die zijn gemaakt tussen woningen, parkeren, winkelcentrum en voorzieningen, groen en water. 9

6. Molukse Wijk Bouwjaar: 1972 Architect: L.J. Cusell, J. Cusell en A.H. Willems Locatie: Oosterlengte, Noorderbreedte, Banda Neira Opdrachtgever: Woningbouwvereniging Prins Alexander en het Commissariaat voor Ambonnezenzorg (CAZ) Aan de oostrand van Capelle ligt een wijk met rechte woonstraten met daaraan rijen eengezinswoningen. De wijk werd in 1972 gebouwd als permanente huisvesting voor Molukse ex-KNIL militairen en hun gezinnen, die tot dan tijdelijk in kamp IJsseloord waren gehuisvest. Ook de Bethelkerk, sociaal cultureel centrum voor Zuid-Molukkers, hoorde bij het ontwerp van de wijk. Het strakke witte kerkgebouw, ontworpen door S. S. Hitipeuw, is in 2000 gesloopt en vervangen door nieuwbouw. Eind jaren ‘70 ontstonden technische problemen door verzakking van de grond in de wijk. Om renovatie van de woningen te bekostigen wilde de woningbouwvereniging de huren verhogen. Het merendeel van de Molukse bewoners kon de hogere huren echter niet betalen. Toen de vereniging daarop de bewoners uit de wijk wilde plaatsen, bezetten de bewoners het kantoor van de vereniging. Op 2 januari 1984 liep het conflict zo uit de hand dat de politie een inval deed in de wijk. Burgemeester Van Leeuwen besloot dat de woningbouwvereniging de bewoners niet uit hun woning kon zetten. De verzakkende wijk werd gestabiliseerd met piepschuim.

Bron: Gemeente Capelle aan den IJssel, In Beeld, Identificatienummer: CAPHV-2976 1T/M5

De wijk is niet van architectonische of stedenbouwkundige betekenis, maar heeft een cultuurhistorisch belang omdat het werd gebouwd voor de gemeenschap van Molukkers, en daarmee verbonden is aan een belangrijk verhaal uit de Nederlandse koloniale geschiedenis.

10

7. Woondekken Keerkring/De Schil Ontwerp: 1977 Bouwjaar: 1979-1981 Architect: J.H. van Ardenne Locatie: Scheldedal, Keerkring Opdrachtgever: Gemeenschappelijk Eigendom B.V., Amsterdam Aan de rand van de Dalenbuurt in Capelle-Oostgaarde ligt een plan bestaande uit 283 gestapelde woningen. Het complex ligt aan het water en wordt in tweeën gedeeld door de straat de Keerkring. Met haar opgetilde maaiveld is het project een voorbeeld van de woondekken waarvan er veel zijn gebouwd in Nederlandse wijken in de jaren tachtig. De woningen zijn georganiseerd in een aantal hofjes, waar de bewoners vanaf de straat inrijden en parkeren. Gedeeltelijk verhoogd boven de parkeerplaatsen en de bergingen liggen de split level appartementen. De verschillende woonlagen zijn toegankelijk via verhoogde galerijen/woonstraten, die weer aan elkaar zijn gekoppeld door trappen. De bebouwing heeft één tot vier bouwlagen, behalve aan de Keerkring waar een woontoren van zeven lagen staat. De architectuur wordt gekenmerkt door een lichtgekleurde betonconstructie ingevuld met gevels van rode baksteen. Balustrade en trappenhuizen zijn met houten planken afgewerkt, waardoor het project ook door de materiaalkeuze een typisch product van de jaren ‘70 is.

Het complex is waardevol vanwege zijn stedenbouwkundige concept van laagbouw in hoge dichtheid waaraan invulling is gegeven via hofjes, galerijen en woondekken; vanwege de veelheid aan woningtypes en bijzondere splitlevelwoningen; vanwege de karakteristieke vormgeving van de architectuur en de combinatie van hout en baksteen.

Bron: INTI

11

8. Dekwoningen Schollevaar Ontwerp: 1976-1977 Bouwjaar: 1978-1981 Architect: Werkgroep Van Ardenne te Arnhem (i.s.m. Jan Zijp, bureau Sterenberg en Lambert Koops) Locatie: Reidans, Filomeentje Erf Opdrachtgever: Gemeente Capelle a/d IJssel en Bouwselekt BV Aan weerszijden van de centrale straat door Schollevaar ligt een groot woningcomplex dat bestaat uit een 15-tal U-vormige blokjes. Het project combineert een hoge dichtheid van wonen en dubbel grondgebruik met kleinschalig wonen. Deze straat werd bij de stedenbouwkundige planvorming van Schollevaar ontworpen als ‘voorzieningenstrook’ met een stedelijk karakter, met winkels, OV, speelmogelijkheden en scholen dichtbij huis. De compacte woonblokken liggen dicht naast elkaar, gescheiden door smalle autovrije straatjes. Het kleinschalige karakter van de straatjes wordt versterkt door de overstekken in de gevels. Op de begane grond liggen parkeerplaatsen en bergingen; daarboven liggen de verhoogde woondekken met aan drie zijden de verschillende woningtypen: eenlaagse appartementen met daarboven afwisselend terugspringende maisonnettes, beide in allerlei formaten. De woondekken zijn ingericht als gezamenlijke terrassen, oorspronkelijk bedoeld als speelplek, met daaraan privé tuinen. Ze worden ontsloten door trappen aan de buitenzijde van de dekken.

Het hele plan bestaat uit koopwoningen, waarvan een deel premiekoopwoningen, met op een aantal plaatsen voorzieningen op de begane grond. Het materiaal van de gebouwen bestaat uit witte betonsteen, waarbij de gevels deels met witgeschilderde planken zijn bekleed. Door dit kleurgebruik en de verhoogde situering van de erven is het complex duidelijk herkenbaar in de wijk. Het plan met hoge dichtheid moest een plek bieden aan mensen met een ‘ander verlangen’ dan het wonen in een eengezinswoning in een groene omgeving. Dit stedelijke karakter zie je goed terug in de kleine autovrije straatjes, die een zuidelijke, mediterrane indruk geven.

Bron: INTI

Het project is van waarde vanwege het vernieuwende concept voor laagbouw in hoge dichtheid, de typologie van woondekken met hofjes; vanwege de architectonische kwaliteit van de blokken en straatjes; vanwege de stedenbouwkundige eenheid die de blokken vormen, zowel onderling als met de Floris Burgwal.

12

9. Woningen langs de gracht Ontwerp: 1976 Bouwjaar: 1982 Architect: Werkgroep Van Ardenne Architekten Locatie: Floris Burgwal Opdrachtgever: Bouwselect B.V. Aan het einde van Filomeentje Erf begint de Floris Burgwal, een voorzetting van de stedelijke route met voorzieningen, die in de richting van het centrum van Schollevaar leidt. De Floris Burgwal heeft de vorm van een geknikt grachtje met meerdere bruggen, aan weerszijden bebouwd met een bijzonder type woningbouw, waarbij de begane grond verdiept is aangelegd als een souterrain met ruimte voor voorzieningen zoals praktijkruimten (niet gerealiseerd). Op hetzelfde niveau werd aan de achterzijde een parkeerlaag gebouwd, waarop de woningen werden uitgebouwd. Deze ingewikkelde stapeling van lagen en functies is typisch voor het streven naar een meer stedelijke omgeving met een hogere dichtheid dan in de uitbreidingswijken gebruikelijk was. In de bebouwing zijn verschillende soorten woningen ondergebracht, met appartementen en (gestapelde) maisonnettes. De gebouwen zijn, net als de woondekken aan Reidans/Filomeentje Erf, opgetrokken uit witte betonsteen en kenmerkt zich door de vele details die kleinschaligheid, afwisseling en intimiteit moesten bewerkstelligen zoals erkers, terrassen, trapjes en schuine daken.

De Floris Burgwal werd gebouwd als een autovrij gebied, waar het voor de fietser en voetganger goed toeven was, terwijl de auto en het OV toch vlakbij zijn.

Bron: INTI

Het grachtje is van waarde vanwege de stedenbouwkundige rol die het speelt als voortzetting van Filomeentje Erf; vanwege het concept van kleinschaligheid en intimiteit en de herinterpretatie van het historische grachtje, autovrij en met werkruimtes; vanwege de kwaliteit van de vormgeving en de grote verscheidenheid aan woningtypologieën.

13

10. Patiowoningen Ontwerp: 1977 Bouwjaar: 1978-1979 Architect: Architectenbureau A. van der Lek Locatie: Pastel, Ikoon, Palet, Rondedans Opdrachtgever: Bouwbedrijf Van der Kooij en De Jong B.V. In het westen van Schollevaar ligt een buurtje met opvallende, gebundelde patiowoningen. De aaneengeschakelde blokjes, met hun karakteristieke piramidevormige daken, worden bediend door smalle autovrije straten van 3,23 meter breed. Het buurtje is omsloten door rijtjeswoningen, waardoor het kleinschalig, beschermd en compact is. De architect ontwikkelde dit woningtype omdat hij met laagbouw een hoge dichtheid wilde bereiken en bovendien in een lagere prijsklasse. Het plan bestaat uit 85 patiobungalows met een vierkante plattegrond, verdeeld in vier kwadranten van 5,85 bij 5,85 meter. Eén kwadrant bestaat uit een patio en één uit de woonkamer, die bekroond is met een piramidedak. Door de L-vormige plattegronden, die hierdoor ontstonden, konden de bungalows op verschillende manieren aan elkaar geschakeld worden. Door rekening te houden met de bezonning en de woonruimtes rondom een patio te situeren, hebben de woningen een licht karakter. Een leuk detail is de extra woonruimte in de puntkap. In het westen van Schollevaar aan de Rondedans ligt een vergelijkbaar buurtje. Hier zijn de garages aan de woningen gekoppeld en de patio’s ommuurd. Een deel van de woningen ligt aan het water.

Bron: INTI

De twee buurtjes zijn waardevol vanwege het bijzondere woontype van patiobungalows in hoge dichtheid en het karakteristieke beeld van de piramidedaken, dat op twee plekken in de wijk terugkomt.

14

11.

Woongebouw De Statendam

Ontwerp: 1977-1978 Bouwjaar: 1980-1981 Architect: Architectenbureau A. van der Lek Locatie: Sterrekinderen Erf Opdrachtgever: Bouw- en Aannemingsbedrijf Van der Kooy en De Jong BV, Capelle a/d IJssel Woongebouw ‘De Statendam’ – genoemd naar één van de passagiersboten van de Holland Amerika Lijn - ligt in het zuiden van de wijk Schollevaar. Het is geplaatst in een plas die onderdeel uitmaakt van het Schollebos. In de omgeving staan alleen laagbouwwoningen, wat het gestapelde complex des te opvallender maakt. Het gebouw wordt aan drie zijden omsloten door het water. Men heeft het gebouw niet alleen de vorm en de ligging van een passagiersschip willen meegeven, maar ook iets van de nostalgische allure. De Statendam bestaat uit chique seniorenwoningen afwisselend met twee-, drie- en vierkamers, wat zorgt voor een gevarieerd woningaanbod. Op de bovenste verdieping bevinden zich de dakwoningen. Opvallend aan de architectuur van het gebouw is de levendigheid en dieptewerking van de witte gevels. Op verschillende plaatsen worden de gevels onderbroken door liftschachten en ze zijn bovendien bij ieder woningtype op een andere manier vormgegeven. Daardoor krijgt het gebouw vanuit elke hoek steeds weer een andere uitstraling. Maar bovenal doet het woningcomplex denken aan een schip, met intern een collectief dek, dat met groen en zitjes is ingericht en waaronder geparkeerd wordt.

Via achthoekige vides zijn beide niveaus met elkaar verbonden.

Bron: INTI

Het complex is van waarde vanwege de architectonische kwaliteit van de vormgeving, versterkt door de positie als landmark in het water; vanwege de bijzondere vorm van seniorenhuisvesting die is ontwikkeld met vele woningtypes verenigd rond een collectief dek.

15

12. Max Havelaarburg Ontwerp: 1981 Bouwjaar: 1981-1982 Architect: Architektenbureau A. Alberts Locatie: Burgenbuurt, Max Havelaarburg Opdrachtgever: Bouwfonds Nederlandse Gemeenten Grenzend aan het Schollebos ontwierp Ton Alberts 153 premiekoop eengezinswoningen te midden van water en groen. Passend bij de organische, antroposofische architectuuropvattingen van Alberts ontwierp hij geen rechte straten met evenwijdige rijen woningen, maar een patroon van straten dat gekromd en grillig is, alsof het natuurlijk gegroeide vormen zijn. Alberts is niet alleen bekend als architect van het hoofdkantoor van de ING bank in Amsterdam Zuid oost (1979), maar heeft met zijn bureau ook veel gebouwd in de groeikernen. Ook de Max Havelaarburg bezit veel kenmerken die bekend zijn uit andere projecten die hij ontwierp in bijvoorbeeld Zoetermeer of Houten. De woningen zijn ondergebracht in drie lobben, die door tussenliggende sloten tot eilanden zijn gevormd. Zo is er een directe relatie ontstaan tussen de achtertuinen van de woningen met het omringende groen en water. De binnenzijde van de lobben is vormgegeven als een soort woonerf waaraan de voordeuren en de bergingen van de woningen liggen maar tegenwoordig vooral ook veel auto’s geparkeerd staan. De woningen zijn in twee typen gerealiseerd, met bakstenen gevels die op de eerste verdieping met houten planken zijn bekleed.

Kenmerkend voor de architectuur van Alberts zijn de lange pannendaken, de verspringende kozijnen (waarvan het derde kozijn steeds verlaagd is) en de grote schoorstenen in de kopse gevels. Deze elementen zorgen voor een expressieve, organische vorm.

Bron: Het verhaal van Capelle 1945-1990, Contrei.

Het buurtje is van waarde vanwege de stedenbouwkundige opzet in drie lobben met organisch gevormde straten en hofjes aan entreezijde en een vermenging van groen en water aan tuinzijde; vanwege de antroposofische architectonische vormgeving van de woningen met schoorstenen en gecomponeerde raampartijen.

16

206 - INTI ‘New Towns | Arrival Cities’

info@newtowninstitute.org www.newtowninstitute.org

17