09.04 - Rapport I&O Research Jongvolwassenen in een kwetsbare positie CadIJ 15 dec 2020

Rapport

Jongvolwassenen in een kwetsbare positie Hoe verloopt de zoektocht naar hulp bij jongeren met een kwetsbare positie en wat is hun ervaring met deze hulp?

www.ioresearch.nl

Colofon Uitgave I&O Research Piet Heinkade 55 1019 GM Amsterdam Rapportnummer 2021/011 Datum Januari 2021

Opdrachtgever Gemeente Capelle aan den IJssel Auteurs Amar Mathurin Gwendolyn van Straaten

Het overnemen uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld.

2

Inhoudsopgave 1. Achtergrond, doelstellingen en aanpak 2. Problematiek en oorzaken 3. Proces van zoektocht tot ontvangen hulp 4. Relatie met de gemeente 5. Conclusies en aanbevelingen

Achtergrond Aanleiding De overgang naar volwassenheid is voor veel jongeren een turbulente fase. Het voltooien van een opleiding, het vinden van een baan, het verwerven van inkomen en het vinden van een eigen woning zijn een aantal van deze uitdagingen waar deze groep mee te maken krijgt. Naast opleiding, werk en huisvesting speelt het opbouwen van een fijn sociaal netwerk om op terug te kunnen vallen een belangrijke rol in het leven van een jongvolwassene. Zo’n 15% van deze groep heeft extra moeite de stap naar volwassenheid te zetten. Dit is een kwetsbare groep. Psychische problemen, de verleidingen van alcohol en drugs, gebrek aan een stabiele thuissituatie of het maken en hebben van schulden zorgen er voor dat hun leven uit balans raakt. De problemen bij deze kwetsbare jongeren liggen vaak op meerdere leefterreinen en deze groep krijgt te maken met verschillende wetten en regels die in de praktijk soms niet goed aansluiten. Om inzicht te krijgen in de problematiek van deze jongvolwassenen en hoe hun zoektocht naar hulp eruitziet, heeft I&O onderzoek uitgevoerd onder deze doelgroep. Doelstelling

Het doel van dit onderzoek was om inzicht te krijgen in wat er speelt onder (kwetsbare) Capelse jongeren en of eventuele ondersteuning goed aankomt bij deze groep. Verder wilden we inzicht vergaren in mogelijke hiaten die er zijn in de zoektocht naar hulp en ondersteuning. De uitkomsten kunnen worden opgenomen in de drie beleidskaders (dan wel, neergelegd worden bij aanpalende beleidsterreinen).

Gemeente Capelle aan den IJssel - Jongvolwassenen in een kwetsbare positie

4

Aanpak en leeswijzer Aanpak Om de ervaringen van de jongeren in beeld te brengen zijn digitale focusgroepen gehouden. Er zijn in totaal drie focusgroepen gehouden. Deze focusgroepen werden door twee onderzoekers begeleid, waarbij één de rol van gespreksleider had en de andere notuleerde. Ter voorbereiding is een gespreksleidraad opgesteld in samenspraak met de gemeente Capelle aan den IJssel. Van de focusgroepen zijn verslagen gemaakt die uiteindelijk dienen als basis voor het opstellen van het rapport. Tijdens de groepen is er gebruik gemaakt van Qandr. Dit is een interactieve online tool waarin deelnemers gestimuleerd worden vragen te beantwoorden op basis van intuïtie om vervolgens met elkaar het gesprek aan te gaan. De respondenten zijn geworven door de gemeente Capelle aan den IJssel, via verschillende instanties waar deze jongeren in beeld zijn/ contact mee hebben. Hierin is onderscheid gemaakt tussen drie doelgroepen: jong volwassenen die te maken hebben met eenzaamheid; jong volwassenen die moeite hebben met het vinden van werk/passende studie en jong volwassenen die te maken hebben met schulden. Vanwege de kwalitatieve aard van het onderzoek zijn de bevindingen niet representatief voor de gehele populatie, maar bieden ze wel een duidelijk en diepgaand inzicht in de beleefwereld van kwetsbare jongeren. Leeswijzer Het rapport is opgebouwd volgens het trechtermodel.

Hierbij wordt eerst stilgestaan bij de problematiek waar jongeren mee te maken hebben en hoe ze hierin terecht zijn gekomen (hoofdstuk 1), vervolgens wordt gekeken naar de zoektocht naar hulp (hoofdstuk 2) om uiteindelijk de rol van de gemeente uitgebreid onder de loep te nemen (hoofdstuk 3). Het rapport wordt afgesloten met conclusies en aanbevelingen. Om de verhalen goed tot uiting te laten komen, gebruiken we quotes die de bevindingen illustreren. In de tekst zijn ze te herkennen aan de cursieve zinnen tussen aanhalingstekens.

Gemeente Capelle aan den IJssel - Jongvolwassenen in een kwetsbare positie

5

Inhoudsopgave 1. Achtergrond, doelstellingen en aanpak 2. Problematiek en oorzaken 3. Proces van zoektocht tot ontvangen hulp 4. Relatie met de gemeente 5. Conclusies en aanbevelingen

Jongeren in een kwetsbare positie hebben vaak te maken met meerdere problemen

Moeilijkheden en problemen in het leven van de jongeren

Jongeren hebben vaak te maken met meerdere, opeenstapelende problemen Jongvolwassenen in een kwetsbare positie hebben vaak te maken met meerdere problemen. Deze problemen bevinden zich op verschillende vlakken. Veel voorkomende problemen bevinden zich op financieel vlak, moeite met het vinden van een werk en opleiding, en het kampen met eenzaamheid. Doordat deze problemen zich vaak op hetzelfde moment voordoen, of overlappen, stapelen de problemen zich op. Wat de situatie van de jongeren extra kwetsbaar maakt is dat het ene probleem vaak tot het andere leidt. ‘Ik heb bij de gemeente aangegeven dat ik geen inkomen heb, dakloos ben en geen stabiele thuissituatie heb, en geen geld om naar mijn werk te gaan. Ik kan ook niet naar sollicitatiegesprekken omdat ik geen geld heb.’

Jongeren houden, ondanks problemen, een positieve blik Ondanks vele problemen, blijven jongeren positief en hebben ze een positief toekomstperspectief. Deze positiviteit halen jongeren uit de zaken waar ze plezier en voldoening uit halen. ‘Wandelen en natuur zijn voor mij rustgevend. De geur van regen, naar de camping, dat soort dingen. Ik heb veel contact met vriendinnen, daar hecht ik veel waarde aan.’ De moeilijkheden en problemen nemen echter nu een te groot deel van hun leven in, waardoor ze niet volledig kunnen genieten van de goede aspecten in hun leven.

Gemeente Capelle aan den IJssel - Jongvolwassenen in een kwetsbare positie

Positieve aspecten in het leven van de jongeren

7

Aan de problematiek liggen verschillende oorzaken ten grondslag Kwetsbare jongeren komen door verschillende omstandigheden in een kwetsbare positie De problemen waar de doelgroep dit moment mee kampen zijn niet op korte termijn ontstaan en vinden vaak hun oorsprong in andere problematische situaties en gebeurtenissen. Er is vaak sprake van een langlopend proces dat leidt tot de problemen waar de jongeren zich nu in bevinden. Veel voorkomende oorzaken voor de huidige problemen bij jongeren zijn: • Een slechte of niet voldoende toereikende thuissituatie Deze thuissituatie leidt er soms toe dat jongeren uit huis worden gezet, of uit huis worden geplaatst en in instellingen komen te wonen. ‘Toevallig ben ik vandaag thuis, maar over het algemeen ben ik dat niet. Ik kan dan meestal terecht bij vrienden, maar als dat niet kan is het lastig. Ik heb wel meerdere keren ‘s nachts op straat gelopen.’ • De psychische gesteldheid van jongeren Een deel van de doelgroep kampt met depressies en verslavingsproblemen. Door deze psychische kwetsbaarheid worden problemen versterkt of ontstaan nieuwe problemen.

‘Ik heb me afgezonderd in mijn depressie, mijn familie heeft geholpen om me eruit te trekken.’ • Niet klaar zijn om (financieel) op eigen benen te staan Mede door het ontbreken van een stabiele thuissituatie en steun vanuit ouders heeft de doelgroep moeite om (financieel) op eigen benen te staan. Dit kan leiden tot schuldenproblematiek. • Traumatische gebeurtenissen Wanneer deze jongeren te maken krijgen met traumatische gebeurtenissen, zoals het overlijden van een ouder, maakt hen dit extra kwetsbaar. ‘Ik ben mijn moeder verloren, daar heb ik hulp bij gekregen. Daardoor ben ik lange tijd depressief geweest.’ Gemeente Capelle aan den IJssel - Jongvolwassenen in een kwetsbare positie

‘Op dat moment kwam van alles te gelijk, ik had mijn moeder verloren aan kanker. Daarbij kwamen veel andere problemen, en ik zat in mijn examenjaar van het vmbo.’

‘Ik heb mezelf altijd overbodig gevoeld. Ik weet nu dat ik me zo voelde, omdat ik anderhalf jaar clean ben en vijf jaar bezig ben met mijn herstel. Op mijn 16e heb ik voor het eerst proberen te stoppen met drugs.’ 8

Inhoudsopgave 1. Achtergrond, doelstellingen en aanpak 2. Problematiek en oorzaken 3. Proces van zoektocht tot ontvangen hulp 4. Relatie met de gemeente 5. Conclusies en aanbevelingen

Hulp wordt vaak pas gezocht als ze geen uitweg meer zien Jongeren starten pas zelf met zoeken naar hulp als het écht niet meer lukt Het erkennen dat ze hulp nodig hebben vinden de jongvolwassenen over het algemeen lastig. Dit wordt als een mentale drempel ervaren. Hier kunnen verschillende redenen voor ten grondslag liggen. Bij het hebben van schulden kan schaamte een rol spelen in de terughoudendheid in het zoeken naar hulp. ‘Ik heb ook te maken gehad met onbetaalde rekeningen, daar kwam bij mij veel schaamte bij kijken. De schaamte zorgt voor een hoge drempel in het zoeken naar hulp. Ik schaamde me ervoor omdat ik ergens goed wist dat ik het niet moest doen, maar toch deed.’ Een ander aspect dat een rol kan spelen bij schuldenproblematiek is dat jongeren zich te laat bewust zijn van de omvang van het probleem, waardoor de schulden zich verder opstapelen, totdat deze zo groot worden dat hulp van instanties nodig is. Naast schaamte en geen overzicht van de omvang van het probleem hebben, speelt ook dat jongeren in algemene zin het moeilijk vinden om te erkennen dat ze met problemen kampen en hiervoor hulp moeten zoeken. ‘Ik ben vorig jaar in de bijstand gekomen. Het feit dat ik het niet meer alleen aankon was al zo’n mentale klap.

Dat ik een bijstandsuitkering moest aanvragen en de hulp van anderen moest accepteren was al een ding voor mij.’ Deze aspecten leiden ertoe dat jongeren hun problemen eerst zo goed mogelijk zelf proberen op te lossen. Wanneer ze, of hun omgeving erachter komen dat dit echt niet meer lukt, zetten de jongeren, al dan niet met hulp van anderen, de stap naar hulp.

‘Het is heel normaal dat iemand je helpt, ik vind het ook normaal om anderen te helpen. Maar als het om mezelf gaat, kan ik hulp moeilijk accepteren. Ik denk soms toch nog, ‘ik ga jou niet lastig vallen met mijn problemen.’ Er heest bij mij toch nog het gevoel dat ik iemand last ben met mijn problemen.’

Jongeren moeten mentaal klaar zijn om hulp te ontvangen De jongvolwassenen accepteren pas hulp en zullen pas hulp zoeken als ze het gevoel hebben hier zelf mentaal klaar voor te zijn. Doordat ze vaak kampen met psychische kwetsbaarheid, voelen ze zichzelf niet altijd sterk genoeg voor hulp van buitenaf. ‘Ze hebben geprobeerd me door te verwijzen voor mijn verslaving, dan kom je op een wachtlijst van afkickklinieken. Daar had ik toen zelf geen zin in, ik vond het te zwaar om naar een kliniek te gaan. Als iemand overlijdt, wil je je niet daarna niet laten opsluiten in een kliniek.’

De zoektocht naar hulp begint in de meeste gevallen via Google

‘De Jonge Krijger stond een keer bij mij voor de deur, die heb ik toen afgeketst, omdat ik middenin mijn depressie zat. Ik had toen al allemaal instanties om me heen.’

Wanneer de jongvolwassenen het gevoel hebben hulp nodig te hebben voor hun problemen, weten ze vaak niet goed waar ze moeten beginnen met hun zoektocht. Hierdoor kiezen ze de voor hun meest logische stap, namelijk via een algemene zoekopdracht in Google. De instanties die ze op deze manier vinden zijn bepalend voor hun eerste ervaring en beeld met hulpverlening. Wanneer jongeren bij instanties terechtkomen die weinig voor ze kunnen betekenen, of waar ze slechte ervaringen mee hebben, kan dit voor hen een reden zijn om geen verdere stappen te zetten in het zoeken naar hulp. ‘Ik ben gaan vissen naar informatie, over wat de mogelijkheden zijn qua maatschappelijk werk. Dit heb ik gevonden via Google. ’ Gemeente Capelle aan den IJssel - Jongvolwassenen in een kwetsbare positie

10

Er is een aantal belangrijke zaken die leiden tot een goede start van het hulptraject Duidelijke communicatie is in het begin doorslaggevend Jongeren hebben behoefte en hechten waarde aan duidelijke afspraken met de gemeente. Hierbij is het belangrijk dat deze afspraken ook worden nagekomen. Wanneer de jongeren het gevoel hebben dat ze de enige zijn die hun afspraken na moeten komen, en dat de gemeente andersom dit niet (voldoende) doet, kan dat ‘oneerlijk’ of ‘ongelijkwaardig’ overkomen. Deze ervaringen kunnen ervoor zorgen dat de doelgroep het gevoel krijgt dat de gemeente niks voor hen kan betekenen.

‘Doen wat ze zeggen, door afspraken na te komen. Niet alleen wanneer het hun uitkomt, maar ook wanneer het ons uitkomt.’

Luisterend oor en begrip voor problemen net zo belangrijk als problemen oplossen Naast duidelijke communicatie hebben jongeren in eerste instantie ook vooral behoefte aan een luisterend oor. Er hoeft volgens jongeren niet meteen naar een oplossing voor hun problemen te worden gezocht. Luisteren naar hun problemen, in een veilige omgeving, is waar ze vaak in het begin behoefte aan hebben. Een veilige omgeving is een omgeving waar jongeren het gevoel hebben vrijelijk en een-op-een over hun problemen te kunnen praten.

De juiste hulp ontvangen hangt in perceptie erg af van het treffen van de ‘juiste’ persoon Wanneer jongeren in hun zoektocht naar hulp met de ‘juiste’ personen in aanraking komen, zorgt dit ervoor dat ze worden begeleid naar passende hulp. Of jongeren de hulpverlener als de ‘juiste’ persoon ervaren, hangt niet alleen af van de hulp die diegene hen kan bieden. Een luisterend oor en een veilig gevoel kunnen bieden, spelen net zo’n belangrijke rol. Jongeren ervaren dit echter nog te veel als ‘geluk’. ‘Ik zit in een traject bij het Leger des Heils, ik krijg urgentie bij een volgend huis. Het ligt aan de omgeving of je de juiste hulp vindt en het heeft denk ik met geluk te maken.’

Gemeente Capelle aan den IJssel - Jongvolwassenen in een kwetsbare positie

‘Ik was heel erg zoekende naar iemand die me waard genoeg vond om naar te luisteren, diegene hoefde nog niet eens iets zinnigs te vertellen.’ 11

Als de hulp eenmaal gevonden is, zijn de ervaringen over het algemeen positief Wanneer jongeren in het juiste hulptraject zitten is de ervaring over het algemeen positief Wanneer jongeren de juiste persoon hebben gevonden die hen kan helpen met hun problemen, wordt de ontvangen hulp door de doelgroep ook als positief ervaren. Bij deze hulpverlener kunnen ze met verschillende problemen terecht, waardoor ze worden begeleid naar andere vormen van hulp.

In het bijzonder wordt de aanpak van wijkteamcoaches erg gewaardeerd Een voorbeeld van hulpverlening die erg aansluit op de behoeften en de belevingswereld van de jongeren zijn de wijkteamcoaches. Belangrijk in de aanpak van deze coaches is dat een ze persoonsgerichte aanpak hanteren, ze kijken verder dan één probleem bij de jongeren en gaan actief op zoek naar een oplossingen voor deze problemen. In deze aanpak benaderen ze andere instanties en organisaties, om zo tot een integrale aanpak van problemen te komen. Een ander belangrijk aspect is de proactieve benadering van de coaches. De jongeren worden door de coaches zelf gebeld met de vraag hoe het gaat, in plaats van dat de jongeren zelf ergens achterheen moeten. ‘Ik had het meeste aan de wijkteamcoach. Die gaat door het vuur voor je. De hulp is persoonlijk, je leert elkaar kennen. Ze heeft echt alles op alles gezet om me te helpen, die belde me dag in dag uit. Ze was heel toegewijd.’

Jongeren voelen soms nog wel te snel losgelaten in de ontvangen hulp Een kanttekening die jongeren wel plaatsen bij de hulp die ze ontvangen is dat ze het gevoel hebben dat ze te snel worden losgelaten. De jongeren hebben het gevoel dat de opstart van hulp goed loopt en dat ze daarin goed worden begeleid. Echter komt er een punt in de hulp waarin ze meer worden losgelaten. De jongeren hebben niet altijd het gevoel hier al klaar voor te zijn. Dit kan bij hen het gevoel veroorzaken dat de gemeente hen te veel los laat. ‘In het eerste stuk werd ik goed geholpen door de gemeente, toen het ging lopen was ik op mezelf aangewezen .’

Gemeente Capelle aan den IJssel - Jongvolwassenen in een kwetsbare positie

12

Inhoudsopgave 1. Achtergrond, doelstellingen en aanpak 2. Problematiek en oorzaken 3. Proces van zoektocht tot ontvangen hulp 4. Relatie met de gemeente 5. Conclusies en aanbevelingen

Kwetsbare jongeren missen een ‘menselijke benadering’ bij de gemeente De doelgroep geeft aan zich vaker een ‘nummertje’ voor de gemeente te voelen De eerste stap naar hulp is in perceptie een grote stap waarbij veel barrières zijn overwonnen. De verwachtingen zijn hierom ook hoog gespannen. Jong volwassenen verwachten vooral een luisterend oor en specifieke aandacht voor hun situatie. In de praktijk mist de doelgroep dit vaak wanneer ze met de gemeente te maken hebben. ‘Ik moet wel zeggen dat ik het gevoel had dat ik een nummertje was. Er werd gekeken naar een protocol en stappenplan die voor iedereen hetzelfde is, maar voor iedereen zou dat anders moeten zijn’. Kwetsbare jongeren zijn vooral op zoek naar empathisch vermogen bij degene met wie ze hun persoonlijke problemen delen. In de gevallen dat dit ontbreekt, wordt het gevoel dat ze als een nummertje worden gezien versterkt.

‘In het gesprek waar ik moest verschijnen werd iedereen bij elkaar gezet. Verschillende mensen met verschillende problemen zaten allemaal bij elkaar: drugsproblemen, dakloos en iemand die zijn moeder heeft verloren. Ik voelde me daar wel heel ongemakkelijk. Ga dat gesprek gewoon persoonlijk aan’

Verwachtingen van kwetsbare jongeren passen in hun perceptie niet altijd in protocol Jong volwassen verwachten (en hopen) vaak dat er op korte termijn oplossingen mogelijk zijn. Dit blijkt achteraf vaak niet zo te zijn. Hoewel de doelgroep op de hoogte is van protocollen en procedures waar de gemeente aan gebonden is, vragen ze zich af of hun persoonlijke situatie geen maatwerk vereist en in hoeverre van procedures kan worden afgeweken. Op dit moment hebben ze naast een luisterend oor vooral behoefte aan duidelijke afspraken die ook daadwerkelijk worden nagekomen. In het geval dat dit niet gebeurt, staat de doelgroep voor een keus: doorgaan en er zelf achteraan zitten, of de hulpvraag uitstellen. ‘Ze zeiden dat ze me terug zouden bellen. Ik heb nooit meer van ze gehoord. Toen dacht ik ook laat maar…’

Gemeente Capelle aan den IJssel - Jongvolwassenen in een kwetsbare positie

14

De gemeente biedt ondersteuning, maar voelt nog wel afstandelijk Om de relatie met de gemeente te omschrijven is er gebruik gemaakt van een associatieve opdracht. In de afbeelding zijn verschillende relaties afgebeeld. Deze variëren van relaties waarbij een bepaalde afstand wordt ervaren tot intieme relaties. De doelgroep is gevraagd om een afbeelding te kiezen die het best weergeeft hoe de huidige relatie met de gemeente wordt ervaren.

De huidige relatie met de gemeente wordt ervaren als afstandelijk Door het gebrek aan empathie en een luisterend oor die jong volwassenen ervaren, wordt de relatie met de gemeente vaak als afstandelijk ervaren. Ze hebben hierbij niet het gevoel dat de urgentie die zij voelen omtrent hun problematiek ook zo door de gemeente wordt opgepakt. Hoewel de gemeente gezien wordt als een partij die handvatten aanreikt, hebben jong volwassen vaak het gevoel dat ze er zelf zaken in beweging moeten zetten. ‘Pas toen ik mezelf erg boos maakte, kwam er beweging in de zaak. Als ik iemand nu moet adviseren hoe je met de gemeente om moet gaan zou ik zeggen dat ze er echt dicht bovenop moeten zitten’. Hoewel zaken op deze manier in perceptie in beweging worden gezet, draagt dit ook bij aan het gevoel dat de gemeente niet altijd voor je klaar staat.

De relatie wordt minder afstandelijk op het moment dat ze bij ‘de juiste persoon’ terecht zijn gekomen De doelgroep heeft het gevoel dat je maar net de juiste persoon moet treffen die écht voor je klaarstaat binnen de gemeente. Vanaf dit moment loopt het proces een stuk soepeler. Hierdoor ontstaat de indruk dat je geluk moet hebben met de persoon die je treft, terwijl dit in een ideale situatie niet uit zou moeten maken.

Gemeente Capelle aan den IJssel - Jongvolwassenen in een kwetsbare positie

‘Ik klim naar boven via de handvatten, daar boven is de gemeente. Maar het is wel dat het initiatief bij jou ligt om zelf de klim te maken’

‘Ik hou mijn hand uitgestrekt. ik had het gevoel dat iemand er wel was en als je hem nodig had kon je wel bellen. Het is binnen handbereik als je eenmaal de juiste persoon hebt getroffen, maar wel op een afstandje.’

15

In de ideale relatie reikt de gemeente meer haar hand uit richting hulpbehoevenden ‘De ene staat de andere bij. Legt de arm op zijn schouder, om te zeggen het is oké en het komt wel goed, om goede moed in te spreken. Het is al een grote stap om een hulp te vragen. Dan moet degene die je helpt ook wel echt naar je luisteren.’

‘We staan samen op de plank. Die hebben we samen gemaakt en het is in balans. Op deze plank zijn we er ook voor elkaar’

Gemeente Capelle aan den IJssel - Jongvolwassenen in een kwetsbare positie

Naast het omschrijven van de huidige relatie is de doelgroep gevraagd om de ideale relatie tussen hen en de gemeente te omschrijven aan de hand van dezelfde associatieve oefening.

In de ideale relatie is er sprake van empathie De ideale relatie wordt omschreven als een relatie waarin er aandacht is voor individuele problemen en behoeften. In deze relatie is er sprake van afspraken die door beide partijen worden nagekomen en vooral ruimte voor een luisterend oor. ‘In de ideale relatie, luistert de gemeente écht naar mij en zoeken we samen naar oplossingen. Hier hoef ik het niet alleen te doen’. Kwetsbare jongeren vinden het over het algemeen moeilijk om hun verhaal te doen. In een situatie waarin ze zich veilig voelen en ze het gevoel hebben dat er écht naar ze geluisterd wordt, stellen ze zichzelf echter makkelijker open. In een ideale relatie wordt deze veilige plek door de gemeente gecreëerd door jongeren op hun gemak te stellen, naar hen te luisteren en door te laten zien dat er voor ze gevochten wordt.

De ideale relatie biedt toekomstperspectief In een ideaal scenario zijn kwetsbare jongeren niet meer afhankelijk van hulp van de gemeente. ‘De gemeente zwaait mij uit. We hebben samen een oplossing gevonden en ik heb mijn leven op de rit’. In dit scenario gaan jong volwassenen ervan uit dat de gemeente hen geholpen heeft om hen dusdanig te stimuleren dat ze werk/hulp gevonden hebben. Om dit te bereiken is het volgens jongeren belangrijk om samen te vinden waar ze goed in zijn/talent voor hebben en hen aan de juiste hulp te helpen. De basis hiervoor is individuele aandacht en inspelen op specifieke behoeften. 16

Inhoudsopgave 1. Achtergrond, doelstellingen en aanpak 2. Problematiek en oorzaken 3. Proces van zoektocht tot ontvangen hulp 4. Relatie met de gemeente 5. Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen Conclusie: kwetsbare jongeren wachten vaak (te) lang met het zoeken van hulp Kwetsbare jongeren wachten vaak tot het moment dat ze er zelf écht niet meer uitkomen tot ze hulp zoeken. In de meeste gevallen proberen jongeren hun problemen namelijk zelf op te lossen, totdat ze beseffen dat ze het niet alleen kunnen. Barrières om hulp te zoeken zijn onder andere schaamte, negatieve ervaringen met instanties in het verleden en niet volledig op de hoogte zijn van de consequenties van het niet nakomen van (financiële) verplichtingen. Op het moment dat ze hulp zoeken hebben de problemen zich hierdoor vaak al opgestapeld. Aanbeveling: sta als gemeente klaar om kwetsbare jongeren op te vangen op het moment dat zij hier klaar voor zijn Zorg er aan de ene kant voor dat je er vroegtijdig bij bent, maar ook dat je zichtbaar bent op het moment dat kwetsbare jongeren er klaar voor zijn hulp te accepteren. De proactieve houding waarbij problemen vroegtijdig worden gesignaleerd en hier acties aan worden gekoppeld (bijvoorbeeld door langs te gaan), wordt gewaardeerd. Jongeren die hiervoor open staan, maken hier graag gebruik van. Blijf hierop inzetten en zorg dat de opvolging op een goede manier gebeurt. Niet alle jongeren staan er op het moment dat hulp wordt aangeboden voor open.

Op het moment dat ze hier wel klaar voor zijn, zijn ze onbekend met de mogelijkheden die er beschikbaar zijn. Zorg ervoor dat ze op het moment dat ze met vragen zitten bij de gemeente uitkomen voor antwoorden. Doe dit door bijvoorbeeld in te zetten op goede ‘google hits’. Aangezien de meest gebruikte plek om hulp te zoeken via google is, is het van belang om als gemeente hoog in de zoekresultaten terecht te komen. Organiseer verder bijeenkomsten (digitaal en/of fysiek) voor jongeren waarin ze op een laagdrempelige manier informatie kunnen inwinnen en met jong volwassenen in een soortgelijke positie kunnen praten om van elkaar te kunnen leren.

Gemeente Capelle aan den IJssel - Jongvolwassenen in een kwetsbare positie

18

Conclusie en aanbevelingen Conclusie: kwetsbare jongeren hebben behoefte aan empathie op het moment dat ze hulp vragen Op het moment dat kwetsbare jongeren om hulp vragen, hebben ze al een aantal barrières overwonnen. Zo zijn ze bijvoorbeeld over eventuele schaamte heen of hebben ze de moed bij elkaar geraapt om over hun problemen te praten. In deze situatie hebben ze dan ook iemand nodig die écht naar hen luistert en met ze meeleeft. Aanbeveling: zorg ervoor dat kwetsbare jongeren een luisterend oor wordt geboden als ze om hulp vragen Zorg ervoor dat kwetsbare jongeren zich gehoord voelen op het moment dat ze hulp vragen. Doe dit door naar ze te luisteren en ze zo concreet mogelijk te helpen. De gemeente zal niet in alle gevallen in staat zijn om problemen van jongeren (op korte termijn) op te lossen. Hoewel jongeren naarstig op zoek zijn naar een oplossing, is dit in deze fase niet de enige manier om hen te helpen. Indien ze de drempels hebben overwonnen om hulp te vragen, zijn ze vooral op zoek naar iemand die hen begrijpt, met hen meedenkt en empathie toont. Hoewel een kant en klare oplossing in dit scenario niet gegeven wordt, zijn ze wel eerder geneigd hun hulpvraag door te zetten. Zo blijven ze ook in beeld bij de gemeente.

Gemeente Capelle aan den IJssel - Jongvolwassenen in een kwetsbare positie

19

Conclusies en aanbevelingen Conclusie: kwetsbare jongeren hebben te maken met meerdere problemen en hebben daarom een aanpak op maat nodig Jongvolwassenen in een kwetsbare positie hebben vaak te maken met meerdere problemen op verschillende vlakken. Dit maakt dat weinig kwetsbare jongeren zich in situaties bevinden waar een kant en klare oplossing voor is. Hierdoor vinden jongeren het extra belangrijk dat er ook oog is voor het bredere plaatje en er zo veel als mogelijk een maatoplossing wordt gevonden. Aanbeveling: hou oog voor meerdere problemen waar kwetsbare jongeren mee te maken (kunnen) hebben Jongeren die te maken hebben gehad met wijkcoaches zijn zeer te spreken over de aanpak die ze hanteren. De grootste kracht ligt in het feit dat ze de problematiek van jongeren niet in een bepaald kader proberen te plaatsen, maar in brede zin kijken hoe ze jongeren het best kunnen helpen. Dit geeft jongeren het gevoel dat ze gehoord worden en dat ze niet als nummertje/dossier rondom een bepaald thema worden gezien, maar als een persoon die hulp nodig heeft. Neem deze lessen mee in de benadering van jongeren. Ga hierbij niet gelijk uit van de problematiek waar ze mee te maken hebben, maar als een kwetsbare jongere die hulp nodig heeft en wegwijs gemaakt moet worden in een voor hen onbekend landschap.

Zorg ervoor dat de aanpak zoveel mogelijk aansluit op de specifieke situatie van de hulp beoefende Los van empathie hebben kwetsbare jongeren behoefte aan een aanpak op maat voor hun problematiek. Dit gebeurt aan de ene kant door een luisterend oor te bieden en aan de andere kant om los van de protocollen en uitgestippelde werkwijzen écht te kijken naar de individuele situatie van de hulpbehoevende. Gemeente Capelle aan den IJssel - Jongvolwassenen in een kwetsbare positie

20

Conclusie en aanbevelingen Conclusie: kwetsbare jongeren hebben behoefte aan duidelijkheid en een wederkerige relatie Kwetsbare jongeren zijn op het moment dat ze hulp zoeken in veel gevallen radeloos. In deze fase zijn ze op zoek naar houvast. Dit vinden ze terug in gemaakte afspraken en concrete plannen die hen perspectief bieden. Hierbij is het belangrijk dat beide partijen deze gemaakte afspraken nakomen. Dit biedt de basis voor een wederkerige relatie.

Aanbeveling: schep heldere verwachtingen en kom je afspraken na Een goede start van het hulptraject is cruciaal voor het vervolg van het traject. Voor de gemeente is dit het moment dat jongeren voor het eerst met hen in aanraking komen. Wanneer dit eerste contact moeilijk verloopt en/of weinig perspectief biedt, is dit vaak het moment dat jongeren afhaken. De eerste hulpvraag wordt vaak ingediend als ze echt geen andere uitweg zien. Hierdoor zijn de verwachtingen hoog gespannen. Dit maakt echter ook dat teleurstellingen sneller op de loer liggen wanneer blijkt dat de hulp langer op zich laat wachten dan verwacht. Neem kwetsbare jongeren bij de hand door heldere verwachtingen te scheppen, duidelijk te maken wat kan en niet kan en door duidelijke afspraken te maken en deze ook na te komen. Doordat zij in perceptie zelf vaak worden gehouden aan strakke afspraken, valt het bij hen extra op als de gemeente afspraken niet nakomt. Dit kan voor deuken in de relatie zorgen. Geef bijvoorbeeld een duidelijke termijn aan waarin jongeren terug gebeld kunnen worden of maak gelijk een concrete vervolgafspraak. Dit geeft houvast in onzekere tijden waarin ze zich bevinden. Deze open communicatie zorgt voor een evenwichtige relatie tussen de jong volwassenen en de gemeente.

Gemeente Capelle aan den IJssel - Jongvolwassenen in een kwetsbare positie

21

Conclusies en aanbevelingen Conclusie: een belangrijk afhaak moment is als de hulpvraag geen concrete opvolging krijgt Het hulplandschap is voor vele jongeren onbekend. Op het moment dat ze hier gevoelsmatig in worden losgelaten, weten ze vaak niet waar ze de juiste hulp kunnen vinden. Op het moment dan er geen opvolging wordt gegeven aan hun hulpvraag zijn ze mede hierdoor geneigd af te haken. Aanbeveling: zorg ervoor dat de hulpvraag opvolging krijgt, ook in gevallen waar de gemeente niet kan helpen Jong volwassenen die te maken hebben gehad met een hulpvraag die niet door de gemeente kon worden opgepakt en ook niet zijn doorverwezen naar een partij die dit wel kan, zijn eerder geneigd hun hulpvraag stop te zetten. Op het moment dat ze hulp zoeken, hebben ze ook behoefte aan een partij die hen wegwijs maakt in een voor hen onbekend landschap. Wanneer ze het gevoel hebben dat ze worden losgelaten, weten ze vaak niet op welke andere plek ze hulp moeten zoeken. Wees daarom (ook in de gevallen waarin je niet kan helpen) degene die kwetsbare jongeren wegwijs maakt op het moment dat ze aankloppen voor hulp.

Gemeente Capelle aan den IJssel - Jongvolwassenen in een kwetsbare positie

22

Afsluitend Aan het eind van de groepsgesprekken is aan de deelnemers gevraagd om een moodboard te maken met afbeeldingen die weergeven waar ze staan als alle problemen zijn opgelost. Vervolgens zijn we over deze afbeeldingen in gesprek gegaan. Kwetsbare jongeren kijken positief richting de toekomst Ondanks alle problematiek kijken kwetsbare jongeren met vertrouwen naar de toekomst. In de toekomst zijn ze vol zelfvertrouwen en behoren de problemen tot het verleden. Ze streven voornamelijk naar een ‘normaal’ leven, waarin ze financieel stabiel zijn, mensen om zich heen hebben en weten waar hun passie ligt. Dit biedt hen stabiliteit om bijvoorbeeld uit te kijken naar een leven met een gezin. Help jongeren dit perspectief vast te houden en werk hier samen met hen naartoe!

Gemeente Capelle aan den IJssel - Jongvolwassenen in een kwetsbare positie

23

I&O Research

I&O Research Enschede

I&O Research Amsterdam

Zuiderval 70

Piet Heinkade 55

Postbus 563

1019 GM Amsterdam

7500 AN Enschede

T (020) 308 48 00

T (053) 200 52 00

E info@ioresearch.nl

E info@ioresearch.nl KvK-nummer 08198802