09.02 - Jaarverslag 2021 gemeentelijke Kinderombudsman
Tekst van het document
2021 Jaarverslag
• Je hebt hulp nodig, maar je krijgt die niet • Je wil naar school, maar er is geen plek voor jou • Je hulpverlener luistert niet naar jou • Je wordt van het kastje naar de muur gestuurd
Loop je vast? Laat het weten!
Voorwoord Positief in 2021 vind ik de toenemende aandacht om kinderen te betrekken bij beslissingen die over hen genomen worden. Of dat Bij deze bied ik u als gemeentelijke kinderombudsman mijn
nu gaat om een individuele beslissing of over beleid. Ik mis nog
jaarverslag over 2021 aan.
wel de spelregels voor jeugdparticipatie. Want alleen dan kunnen kinderen daar op een veilige en zorgvuldige aan mee doen. Ook
Dit jaar kenmerkt zich voor mij door aanhoudende zorgen over
daaraan zal ik in 2022 aandacht blijven besteden.
de wachttijden in de jeugdhulp. De klachten die ik daarover krijg nemen niet af. En de gesprekken die ik met de gemeenten daarover
Tot slot ben ik 2021 met veel plezier als kinderombudsman in
voer, leiden helaas tot weinig verbetering. Een bijkomende zorg
Nissewaard aan de slag gegaan.
zijn de oplopende wachttijden bij de wijkteams, in ieder geval in Rotterdam. Kinderen moeten nu dubbel wachten voordat ze geholpen worden. Ik blijf hier aandacht voor vragen, ook in 2022 als het nodig is. In de publieke discussie stond dit jaar “de menselijke maat” voorop. Als oplossing om het vertrouwen tussen burgers en overheid te herstellen. In kinderrechten-taal vertaalt de menselijke maat zich in: “het belang van het kind voorop”. Dat betekent dat de belangen van een kind, en van andere betrokkenen, in kaart worden gebracht en tegen elkaar afgewogen. Vóórdat de
Stans Goudsmit
gemeente of een hulpverlener een beslissing over een kind
gemeentelijke kinderombudsman
neemt. En bij die afweging hoort het belang van het kind net iets zwaarder te wegen. In de klachten die ik krijg over het handelen van de gemeenten, ontbreekt een dergelijke kenbare belangenafweging regelmatig. Toen ik laatst aan een ambtenaar vroeg waarom hij zich niet verdiept had in de specifieke situatie van een kind, kreeg ik als antwoord: “dat doen wij pas in bezwaar. In eerste aanleg passen we de regels toe”. Ik verwacht van gemeenten in 2022 dat zij dat belang van het kind (en het gezin) direct bij de aanvraag helder maken en meewegen in hun beslissingen. Ik zal dat in de gaten houden.
3 2
Jaarverslag 2021 gemeentelijke kinderombudsman
3
Dit deed de kinderombudsman in 2021 Wachten op jeugdhulp De klachten over de wachttijden in de gespecialiseerde jeugdhulp nemen maar niet af. De kinderombudsman010 ziet bij de gemeenten te weinig verbetering.
De kinderombudsman010 controleert of de
En de wachttijden bij de wijkteams lopen ook op. Kinderen moeten dus dubbel
gemeente, de jeugdhulp en het onderwijs
wachten. Zorgen daarover delen de gemeentelijke kinderombudsmannen met
zich aan de kinderrechten houden. Die rechten
de Tweede Kamer.
staan in het Internationaal Verdrag inzake
Figuur 2: Wijze van afhandeling klachten in 2021
Kinderrechten (IVRK). KinderenInformatie en jongeren en 2%
Verder onderzoek en beoordelen
advies gegeven
hebben bijvoorbeeld recht 35% op zorg en onderwijs,
Klachten:
Klacht geregistreerd als signaal
10% bescherming tegen kindermishandeling en
Een aantal klachten die de kinderombudsman010 in 2021 heeft behandeld:
4% en dat ze hun mening mogen geven. discriminatie
Geen (verder) onderzoek
27%
7%
Doorzending andere ombudsman Doorverwijzing en uitleg
11%
4%
1. Ik kan niet in de jeugdhulpinstelling Interventie en bemiddeling
blijven. Waar moet ik heen?
138
115
behandelde klachten
telefoontjes beantwoord
Hoe krijg ik die verwijderd?
2. Mijn kind moet lang wachten op
32
Klachtbehandeling door gemeente of instelling gevraagd en vervolgens gemonitord
WhatsApp-berichten beantwoord
5. Mijn jeugdbeschermer houdt zich niet aan
jeugdhulp. Wie helpt hem?
afspraken. Wat kan ik doen?
3. De gemeente stelt telkens nieuwe eisen voor een PGB. Wie helpt mij?
4. Er staan onwaarheden in mijn dossier.
6. Ik wil een gesprek opnemen, maar dat mag niet. Klopt dat?
Figuur 2: Wijze van afhandeling klachten in 2021
Overig Niet bevoegd
3%
4%
Gemeentelijke organisatie
26% 13%
Veilig Thuis 3% Rotterdam Rijnmond Onderwijsinstelling
Klacht geregistreerd als signaal
10%
21% 20%
Wijkteams
Informatie en advies gegeven
Kinderrechten:
35%
De kinderombudsman010 besteedt veel aandacht
4%
Geen (verder) onderzoek
Doorverwijzing en uitleg
aan kinderrechten op Social Media. Zo kunnen
27%
7%
Doorzending andere ombudsman
10%
Jeugdbescherming Rotterdam Rijnmond
Jeugdhulpinstelling
Verder onderzoek en beoordelen
2%
Figuur 1: Percentage ontvangen klachten in 2021 per organisatie
4%
kinderen én volwassenen daar meer over leren. Interventie en bemiddeling
11%
Klachtbehandeling door gemeente of instelling gevraagd en vervolgens gemonitord
Jeugdparticipatie vindt de kinderombudsman010 één van de belangrijkste kinderrechten. Kinderen en jongeren hebben het recht om mee te praten én beslissen over belangrijke zaken in hun leven. De
De kinderombudsman010 start een onderzoek naar het dagelijks leven van kinderen en jongeren met een beperking. Met kinderen en jongeren bespreekt ze deklachten problemen waar Figuur 1: Percentage ontvangen in 2021 per organisatie zij tegenaan lopen en de oplossingen die zijn zien. Het resultaat verschijnt in 2022. Overig Niet bevoegd
3%
4%
13%
Veilig Thuis 3% Rotterdam Rijnmond Onderwijsinstelling
10%
Jeugdbescherming Rotterdam Rijnmond
Gemeentelijke organisatie
26% Jeugdhulpinstelling
21% 20%
Wijkteams
kinderombudsman010 dringt bij gemeenten aan op spelregels voor participatie.
Over de kinderombudsman
Het werk van de kinderombudsman in beeld
De gemeentelijke kinderombudsman controleert of de rechten van
Klachten in 2021
kinderen worden gerespecteerd. Dit doet zij door de kinderrechten
In de klachten van 2021 vallen twee dingen op. Allereerst zijn er
onder de aandacht van de gemeenten te brengen en door vragen
het afgelopen jaar meer klachten door kinderen en jongeren zelf
of klachten van kinderen, ouders/verzorgers en professionals te
ingediend. Klachten die jongeren zelf indienen zijn heel uiteen-
behandelen. In de klachtbehandeling gebruikt de kinderombudsman,
lopend. Zo wil een jongen de omgangsregeling met zijn vader
als onderdeel van de behoorlijkheidsnormen, het Internationaal
wijzigen en weet niet hoe dit moet. De kinderombudsman helpt
Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK) als toetsingskader.
hem door informatie te geven. Een meisje voelt zich niet gehoord door haar jeugdbeschermer. De kinderombudsman neemt contact
De gemeentelijke kinderombudsman behandelt klachten over de
op met de jeugdbeschermer. Daarna lossen het meisje en haar
gemeenten Albrandswaard, Capelle aan den IJssel, Hellevoetsluis,
jeugdbeschermer de problemen samen op. Soms komen jongeren
Krimpen aan den IJssel, Nissewaard, Rotterdam en Vlaardingen
met ingrijpende zaken. Zoals de zaak “Help, waar moet ik heen”,
(tot 1 januari 2022). Omdat de gemeenten verantwoordelijk zijn
die hierna volgt.
voor de jeugdhulp, behandelt de kinderombudsman ook klachten over instellingen die de jeugdhulp uitvoeren.
De kinderombudsman vindt het een positieve ontwikkeling dat kinderen en jongeren zelf de kinderombudsman weten te vinden.
Bij de klachtbehandeling biedt de kinderombudsman eerst de
Zij laten zien dat zij zelf actie kunnen ondernemen als er iets niet
mogelijkheid aan de betrokken instantie(s) om zelf de klacht
goed loopt in hun leven. Dat draagt bij aan het positieve gevoel
naar tevredenheid op te lossen. Soms gaat het om een probleem
dat ze invloed kunnen hebben op hun omgeving.
waarbij er onmiddellijk iets moet worden geregeld voor een kind. Dan slaat de kinderombudsman de eerstelijns klachtbehandeling
Ten tweede valt het de kinderombudsman op dat steeds meer
over en grijpt zij direct in.
klagers in hun klacht (een schending van) kinderrechten expliciet benoemen. Ook dit vindt de kinderombudsman een positieve
Kinderrechten onder de aandacht brengen is een ander belangrijk
verandering. Het duidt mogelijk op meer bewustzijn van die
onderdeel van het werk van de kinderombudsman. Zij geeft les aan
kinderrechten.
kinderen en jongeren over hun rechten. Ook geeft zij voorlichting aan ouders/verzorgers over kinderrechten. In gesprekken met
Aan de hand van een aantal voorbeelden laat de kinderombudsman
gemeenten, jeugdhulp- en onderwijsinstellingen wijst zij op het
hierna de meest voorkomende klachten van 2021 zien. De kinder-
belang van kinderrechten. Dit draagt bij aan bewustwording over
ombudsman bekijkt per klacht waar de klager het meest aan heeft.
kinderrechten bij de relevante partijen in het jeugdveld en vergroot
Soms is een telefoontje genoeg om een klacht op te lossen. Andere
de participatie van kinderen en jongeren zelf.
keren vraagt het om een uitgebreid onderzoek. In alle gevallen laat de kinderombudsman niet los, totdat de problemen zijn
6
Jaarverslag 2021 gemeentelijke kinderombudsman
7
opgelost. Alle voorbeelden die volgen zijn geanonimiseerd en
Net voor Dina’s 18e krijgt de kinderombudsman het goede nieuws:
de namen verzonnen.
Dina krijgt een woonplek in de omgeving van Rotterdam.
Aanhoudende zorgen over jeugdhulp
Hulp in de tussentijd!
De kinderombudsman blijft zich zorgen maken over de lange
Alfie is veertien jaar en heeft psychische problemen. Hij is naar de
wachttijden in de gespecialiseerde jeugdhulp. De meeste klachten
huisarts geweest en staat nu al vier maanden op de wachtlijst voor
die de kinderombudsman krijgt gaan hierover. Over kinderen
een psycholoog. Naar verwachting gaat dit nog wel acht maanden
die moeten wachten op een plek in de GGZ, op een plek in een
duren. Alfie’s situatie verslechtert: hij gaat experimenteren met
residentiele instelling, op intensieve ambulante hulp thuis. Of
verboden middelen. Zijn moeder maakt zich ernstige zorgen om
op een plek na verblijf in een gesloten jeugdhulpinstelling.
hem. Zij neemt contact op met de kinderombudsman en vraagt om hulp: wat kan zij op dit moment doen? De kinderombudsman
Daar komt nog een zorg bij. De kinderombudsman krijgt
neemt contact op met de gemeente en vraagt met spoed naar
sinds 2021 uit Rotterdam ook signalen dat de wachttijden bij
deze zaak te kijken. De gemeente gaat ermee aan de slag. De
de wijkteams oplopen. Dat betekent dat kinderen twee keer
kinderombudsman houdt vinger aan de pols en vraagt de gemeente
moeten wachten: eerst bij het wijkteam en daarna weer bij
regelmatig om een up-date. Twee maanden later belt Alfie’s
de gespecialiseerde jeugdhulp. In deze wachtperiode ontbreekt
moeder met goed nieuws. Alfie krijgt tijdelijk hulp van het
regelmatig overbruggingshulp. Over deze aanhoudende
wijkteam en hij staat op een kortere wachtlijst van een andere
zorgen schreef de kinderombudsman samen met de andere
psycholoog. Het gaat al een stuk beter met hem.
gemeentelijke kinderombudsmannen een brief aan de Tweede Kamer. Hierover leest u later meer.
Persoons Gebonden Budget Uit de klachten blijkt dat het aanvragen van een Persoons
Help, waar moet ik heen?
Gebonden Budget (PGB) voor jeugdhulp via het wijkteam geen
Dina wordt bijna achttien en verblijft in een jeugdhulpinstelling.
gemakkelijke opgave is. Er is veel inzet van ouders nodig om
Zij maakt zich zorgen waar zij na haar verjaardag moet wonen.
een aanvraag gehonoreerd te krijgen. Ouders geven aan dat er
Haar begeleider geeft haar twee keuzes: ze kan naar een instelling
telkens opnieuw documenten moeten worden overgelegd, dat
aan de andere kant van het land of ze staat op straat. Dat wil
de aanvraag onnodig lang blijft liggen en vragen onbeantwoord
Dina niet. Ze komt uit Rotterdam en volgt daar nu een opleiding
blijven. Ouders ervaren geen ondersteuning van het wijkteam bij
en een stage. Moet ze die dan afbreken? De kinderombudsman
het doen van de aanvraag. Alhoewel de Jeugdwet aangeeft dat
neemt contact op met de gemeente en haar jeugdbeschermer.
ouders een keuzevrijheid hebben tussen ingekochte jeugdhulp
En benadrukt het belang van Dina: haar banden met Rotterdam
(zorg in natura) en een PGB, ervaren ouders die vrijheid niet.
en de positieve ontwikkeling die zij daar op school doormaakt.
8
Jaarverslag 2021 gemeentelijke kinderombudsman
9
Wie helpt mijn dochter op school?
Hoe moet de jeugdhulp dan gefinancierd worden? De kinder-
Samrah, vijf jaar oud, heeft een traumatische ervaring gehad en
ombudsman spoort de gemeente aan een inventieve oplossing
wil daardoor niet naar school. Ouders en het wijkteam twisten
hiervoor te zoeken. Dit financieringsprobleem moet de hulp voor
eindeloos over wat passende hulp is voor Samrah. Het wijkteam
Maartje niet belemmeren! Die oplossing komt er via aparte
zoekt de oplossing in een groepssetting, de ouders vragen om
financiering. En Maartje kan naar school.
individuele hulp. Uiteindelijk moet een onderzoek door een externe partij uitkomst bieden. Dat onderzoek laat op zich wachten. Dan benadert moeder de kinderombudsman. De kinderombudsman
Waarheidsvinding in de jeugdhulp
vraagt de gemeente om een passende oplossing voor Samrah.
In 2021 ziet de kinderombudsman een toename van het aantal
Die wordt uiteindelijk gevonden in de vorm van een-op-een
klachten van ouders over onwaarheden in dossiers bij de jeugd-
begeleiding – dat is de uitkomst van het onderzoek. Maar dan
bescherming. Ouders zien dat andere instanties deze onwaar-
blijkt dat de gemeente deze vorm van hulp niet heeft ingekocht.
heden klakkeloos overnemen. Ook zien zij dat deze een rol spelen
Er moet een PGB komen. Ook dat laat weer op zich wachten. Al
in belangrijke beslissingen die bijvoorbeeld de rechter over de
die tijd blijft de kinderombudsman bij de gemeente aandringen
kinderen neemt. Het blijkt moeilijk om deze onwaarheden uit
op een oplossing voor voor Samrah. Uiteindelijk geeft de gemeente
het dossier verwijderd te krijgen. Een hardnekkig probleem dus.
een PGB af en Samrah kan met een begeleider weer naar school. Een goede oplossing, die wel veel te lang op zich heeft laten wachten.
Ik heb geen psychische problemen! De zoon van Michael staat onder toezicht van JBRR. De ex-vrouw
Gelukkig ziet de kinderombudsman soms ook dat de gemeente
van Michael vertelt leugens aan de jeugdbeschermer over Michaels
met een creatieve oplossing komt om passende hulp te bieden.
mentale gesteldheid. De jeugdbeschermer schrijft in het dossier
Dan biedt de gemeente maatwerk en staat het belang van het
dat Michael psychische problemen heeft. Ook schrijft zij dit aan de
kind weer voorop. Helaas moet de kinderombudsman dan wel
rechter. Michael neemt meerdere malen zonder succes contact op
eerst interveniëren, voordat zo’n oplossing op tafel ligt.
met JBRR om deze onwaarheid te verwijderd te krijgen. Hij krijgt geen antwoord en neemt contact op met de kinderombudsman. De kinderombudsman vraagt JBRR om na te kijken of er voldoende
Geen Zorg in natura en geen PGB, maar wel een oplossing!
onderbouwing in het dossier zit om deze stelling te staven. Na
Maartje gaat al anderhalf jaar niet naar school. Het is moeilijk om
meermaals contact te hebben gehad, haalt JBRR de onjuiste
passende hulp voor haar te vinden. Overal zijn lange wachttijden
informatie uit het dossier. Ook het verzoek aan de rechter past
en zo lang kan Maartje niet wachten. De jeugdhulp die uiteindelijk
JBRR aan. Dat leidt er toe dat de zoon van Michael niet nogmaals
voor Maartje gevonden wordt heeft de gemeente niet ingekocht.
uit huis geplaatst wordt!
En door financiële problemen krijgen Maartjes ouders geen PGB.
10
Jaarverslag 2021 gemeentelijke kinderombudsman
11
Onderwijs
Mag ik dit gesprek niet opnemen?!
Sinds het begin van de coronacrisis ontvangt de kinderombudsman
Ouders zijn ontevreden over de jeugdhulp die hun zoon van een
minder klachten van kinderen voor wie er geen passende plek op
jeugdhulpinstelling heeft gekregen. Zij dienen daarover een klacht
school is, de zogenoemde thuiszitters. Dat is logisch, omdat de
in bij de klachtencommissie Jeugdhulp Zuid-Holland. De ouders
scholen ook in 2021 weer voor een langere periode dicht waren.
zijn niet blij met de wijze waarop deze klachtencommissie hun
De kinderombudsman blijft alert op dit onderwerp.
klacht behandelt. Zo mogen ze het hoorgesprek niet opnemen en de klachtencommissie weigert om een getuige te horen die ouders hebben aangedragen. Daarop wenden zij zich tot de
Klachtbehandeling
kinderombudsman. Die doet onderzoek en brengt een rapport
De wijze waarop gemeenten en jeugdhulpinstellingen klachten
uit. De kinderombudsman oordeelt dat de klachten van ouders
behandelen en wat zij met de uitkomst ervan doen, is een onder-
gegrond zijn en doet ook in deze zaak een aantal aanbevelingen.
werp op zich van klachten die de kinderombudsman krijgt. Naar
Zo beveelt de kinderombudsman aan om in het klachtenreglement
twee van die klachten deed de kinderombudsman een uitgebreid
op te nemen dat een opname maken van het hoorgesprek voor
onderzoek en bracht een oordeel uit.
eigen gebruik in principe is toegestaan. En beveelt de kinderombudsman aan om in beginsel een getuige die een klager aandraagt, uit te nodigen om een toelichting te geven. Dat is
Doe wat je zegt!
namelijk vaak de enige manier voor een klager om zijn klacht
Een moeder is ontevreden over JBRR. Zij vindt dat de communicatie
te onderbouwen. Mochten er goede redenen zijn om dat niet
van JBRR te wensen overlaat. De klachtencommissie van JBRR geeft
te doen, moet de klachtencommissie dat uitleggen aan klager.
haar deels gelijk. JBRR zegt daarop toe dat moeder een nieuwe
De klachtencommissie heeft instemmend gereageerd op de
jeugdbeschermer krijgt. Dat gebeurt niet en de communicatie
aanbevelingen en gaat ermee aan de slag.
verbetert ook niet, vindt moeder. Zij richt zich tot de kinderombudsman. De kinderombudsman doet uitgebreid onderzoek en brengt een rapport uit. De kinderombudsman oordeelt dat JBRR zijn toezegging om de jeugdbeschermer te vervangen niet is nagekomen. Ook de toezegging om procesafspraken te maken over de communicatie tussen JBRR en moeder, heeft JBRR laten liggen. Hierop doet de kinderombudsman JBRR een aanbeveling om direct bij het begin van de ondertoezichtstelling heldere afspraken te maken over de communicatie. Bespreek wat het gezin van de jeugdbeschermer kan verwachten. Evalueer deze afspraken zo nu en dan en betrek het kind daar uitdrukkelijk bij.
12
Jaarverslag 2021 gemeentelijke kinderombudsman
13
Onderzoek op eigen initiatief De kinderombudsman ziet ook nog ruimte voor verbetering. Op de website van een aantal gemeenten is nog niets aangepast Naast het behandelen van individuele klachten voert de
om de vindbaarheid van de regelingen te vergroten. De kinder-
kinderombudsman onderzoek op eigen initiatief uit. Deze
ombudsman hoopt dat de regionale bijeenkomst van de publieks-
onderzoeken gaan niet over één verzoek of klacht, maar over een
academie kinderarmoede over het rapport, die op 1 november
onderliggend groter probleem. Dit probleem komt in meerdere
2021 plaats vond, gemeenten scherp houdt om werk te maken van
klachten of signalen naar voren. Het doel van deze onderzoeken
een betere vindbaarheid en toegankelijkheid van de regelingen.
is het blootleggen van de onderliggende problemen, zodat deze opgelost kunnen worden. Dit kan de gemeente en betrokken
Naar aanleiding van het onderzoek heeft de kinderombudsman
organisaties helpen bij hun werk en draagt ook bij aan het
de uitkomsten van het onderzoek ook elders toegelicht. Naast
herstel van vertrouwen in deze organisaties.
aandacht in de media, sprak de kinderombudsman over het rapport in de Week van het Geld, tijdens een bijeenkomst georganiseerd door Sam&. Ook is zij geinterviewd door master
Kinderen in armoede
studenten van de Rotterdam School of Management, die in het
Begin 2021 bracht de kinderombudsman haar onderzoek:
kader van het vak “Sustainable Grand Challenges” onderzoek
‘Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor
deden naar armoede onder jongvolwassenen. Tot slot gaf zij
kinderen in armoede’ uit. De kinderombudsman constateert
feedback op de landelijke campagne van SIRE tegen kinderarmoede.
dat de gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede te onbekend en te ingewikkeld zijn. Voor dit onderzoek ging de kinderombudsman met kinderen uit alle zes gemeenten in
Wachten op jeugdhulp: aanhoudende zorgen
gesprek. Zij lieten zien dat ook het aanbod niet altijd aansluit
De kinderombudsman heeft in 2019 onderzoek gedaan naar de
bij de behoeften van kinderen. En dat zij nauwelijks betrokken
wachttijden in de gespecialiseerde jeugdhulp. De uitkomst staat
worden bij het opstellen van die regels.
in het rapport “Het is mijn toekomst! Waar wachten we op?”. Sindsdien houdt het aantal klachten over de wachttijden in de
De kinderombudsman ziet dat het onderzoek bijdraagt aan meer
jeugdhulp aan. Ondanks meerdere gesprekken hierover met
aandacht voor het bereik van de armoederegelingen. De gemeenten
wethouders en de Gemeenschappelijke Regeling Rotterdam
hebben een aantal van de aanbevelingen serieus opgepakt. Zo is
Rijnmond (GRJR) ziet de kinderombudsman weinig verbetering.
Rotterdam gestart met Toegankelijk Toekennen. Kunnen MBO-
Samen met de andere gemeentelijke kinderombudsmannen
studenten in Vlaardingen en Krimpen aan den IJssel nu ook
schreef zij een zorgenbrief aan de commissie van Justitie en
gebruik maken van de regelingen. En in Hellevoetsluis kunnen
Veiligheid van de Tweede Kamer. De kinderombudsman stuurde
kinderen nu ook bij Stichting Leergeld extra’s aanvragen.
deze brief ook naar de GRJR. Dat leidde tot een gesprek met een aantal leden van de GRJR over deze zorgen.
3 14
Jaarverslag 2021 gemeentelijke kinderombudsman
15
Kinderrechten Opgroeien met een chronische ziekte of beperking Eind 2021 is de kinderombudsman met een nieuw onderzoek gestart naar het dagelijks leven van kinderen en jongeren met
De kinderombudsman zet zich blijvend in om de bekendheid van
een beperking. Tegen welke problemen lopen zij aan? En wat
kinderrechten te vergroten. Alleen als zij deze rechten kennen,
gaat er juist goed? De kinderombudsman onderzoekt de volgende
weten zij wanneer hun rechten geschonden worden.
leefgebieden: thuis, school, vrije tijd, veiligheid en zorg. Tot nu toe heeft de kinderombudsman met flink wat kinderen en
(Social) media
jongeren met een beperking gesproken. En ook met ouders en
In 2021 besteedde de kinderombudsman aandacht aan kinder-
professionals. Ook zijn er twee online vragenlijsten uitgezet. Één
rechten onder meer in haar vaste rubriek in de Havenloods, een
lijst is voor kinderen en jongeren en de andere lijst voor verzorgers
huis-aan-huis krant in Rotterdam. Hierin verschenen stukken
en professionals. In 2021 zijn er ongeveer 125 lijsten ingevuld.
over o.a. kinderrechten op internet, het belang van het kind, en over thuiszitters en het recht op onderwijs.
De kinderombudsman gaat in 2022 samen met kinderen en jongeren nadenken over oplossingen voor de problemen waar
De kinderombudsman is voorzitter van de jury bij de Rotterdamse
zij tegenaan lopen. Het rapport verschijnt in 2022.
kinderrechtenaward. Dit jaarlijkse evenement draagt ook bij aan de bekendheid van kinderrechten en van al die organisaties die zich daarvoor inzetten. De kinderombudsman is erg actief op social media (Instagram, Twitter, Facebook en LinkedIn). Voorbeelden van berichten die de kinderombudsman op social media plaatst zijn: de zaak van de maand, bezoeken die zij brengt, informatieve posts over kinderrechten en berichten over onderzoeken die zij publiceert. Social media is ook een goede manier om de kinderombudsman beter bekend te maken.
Jeugdparticipatie Jeugdparticipatie is een van de kinderrechten waar de kinderombudsman zich extra hard voor maakt. Kinderen en jongeren hebben het recht om mee te praten én beslissen over belangrijke zaken in hun leven. Participatie leidt aan de ene kant tot beleid
16
Jaarverslag 2021 gemeentelijke kinderombudsman
17 7
dat beter aansluit op de behoeften van kinderen en jongeren. Aan
Afspraken
de andere kant draagt het bij aan de ontwikkeling en zelfbewustzijn
De kinderombudsman wisselt met regelmaat ervaringen uit met
van kinderen en jongeren.
andere maatschappelijke organisaties. Soms zijn dit landelijke organisaties, zoals Defence for Children en KinderrechtenNU.
In het onderzoek naar armoederegelingen voor kinderen deed
Vaker gaat het om organisaties die een regio- of lokale functie
de kinderombudsman de aanbeveling om beleid te maken over
vervullen. Dit contact draagt eraan bij dat de kinderombudsman
jeugdparticipatie. Alhoewel de kinderombudsman ziet dat er meer
gevonden wordt als kinderen in de knel komen. Een deel van deze
aandacht voor jeugdparticipatie is gekomen, mist zij dergelijke
afspraken komt elders in dit jaarverslag aan de orde.
gemeentelijke regels die waarborgen dat participatie op een veilige en respectvolle manier plaats vindt. Daar zal de kinderombudsman in 2022 verder met gemeenten over in gesprek gaan.
Samenwerking met de andere kinderombudsmannen
Kinder- en jongerenraden zijn manieren waarop jeugdparticipatie
De kinderombudsman neemt deel aan het LOKIOM, een collegiaal
binnen gemeenten, scholen en de jeugdhulp vorm krijgt. Mede
overleg met de kinderombudsmannen van Amsterdam en Rotterdam,
daarom vindt de kinderombudsman het contact met deze raden
Jeugdombudsman Den Haag en de nationale Kinderombudsman.
belangrijk. Zo spreekt de kinderombudsman voor haar nieuwste
Dat vindt vier keer per jaar plaats. Tussen deze vergaderingen door
onderzoek naar het dagelijks leven van kinderen met een beperking
is er meermaals contact tussen de kinderombudsmannen over
met verschillende kinder- en jongerenraden. Daarnaast heeft de
actuele kwesties, zoals over de problemen in de gespecialiseerde
kinderombudsman goed contact met de jongerenraad van jeugd-
jeugdhulp.
hulpaanbieder Enver, die haar vertellen over hun ervaringen in de jeugdhulp. De kinderombudsman maakte kennis en werkte samen met Jongerengarage2020 aan een bouwproject in IJsselmonde. Ook sprak de kinderombudsman met de jongerenraad uit Capelle aan den IJssel en de kindergemeenteraden van Krimpen aan den IJssel en Nissewaard. Tot slot werkte de kinderombudsman mee aan een podcast over jeugdparticipatie bij R’damse Nieuwe, samen met de voorzitter van Young010.
18
Jaarverslag 2021 gemeentelijke kinderombudsman
19
Cijfers klachten per gemeente. Voor sommige gemeenten behandelde de kinderombudsman meer klachten dan zij ontving. Dit zijn
Ontvangen vragen en klachten
dan klachten uit eerdere jaren die in 2021 zijn afgehandeld. De
De gemeentelijke kinderombudsman ontving in 2021 in totaal
categorie ‘Overige gemeenten’ bevat klachten uit andere gemeenten
285 vragen en klachten. In tabel 1 is te zien op welke manier
waar de kinderombudsman niet bevoegd is. In deze gevallen geeft
deze klachten binnenkwamen. Het aantal klachten dat de
de kinderombudsman, indien mogelijk, informatie en draagt zij
kinderombudsman in 2021 ontving is 138. Dat aantal is bijna
over of verwijst door naar de juiste instantie.
gelijk gebleven met 2020. In het najaar van 2021 is de kinderombudsman gestart in
Tabel 2 Ontvangen en behandelde klachten in 2021 uitgesplitst per gemeente
Nissewaard.
Tabel 1 Ontvangen vragen en klachten 2019-2021
2021
2020
2019
Schriftelijke en spreekuurklachten
138
139
159
Telefonische vragen
115
123
155
WhatsApp-berichten
32
18
31
Totaal
285
280
345
Ontvangen
Behandeld
Albrandswaard
3
2
Capelle aan den IJssel
4
4
Hellevoetsluis
4
5
Krimpen aan den IJssel
3
3
Nissewaard
2
1
Rotterdam
115
113
Vlaardingen
2
3
Overige gemeenten
5
4
Totaal
138
135
Telefonische vragen en whatsApp-berichten die medewerkers van de kinderombudsman direct kunnen afhandelen, turven zij alleen op aantal. Schriftelijke en spreekuurklachten worden inhoudelijk
Figuur 1 laat zien over welke organisaties de ontvangen klachten
geregistreerd.
gaan. Wijkteams worden apart van de gemeentelijke organisatie gepresenteerd. Niet in elke gemeente is het wijkteam namelijk
Tabel 2 laat zien hoeveel inhoudelijk geregistreerde klachten de
onderdeel van de ambtelijke organisatie.
kinderombudsman in 2021 ontving en behandelde, uitgesplitst per gemeente. Deze tabel omvat alle klachten uit de gemeenten en dus niet alleen over de gemeentelijke organisatie. Aan het eind van dit hoofdstuk staat een korte specificatie van de behandelde
3 20
Jaarverslag 2021 gemeentelijke kinderombudsman
21
Figuur 1: Percentage ontvangen klachten in 2021 per organisatie
Niet bevoegd
3%
4%
Gemeentelijke organisatie
Verder onderzoek en beoordelen
26% 13%
Veilig Thuis 3% Rotterdam Rijnmond
Jeugdhulpinstelling
Klacht geregistreerd als signaal Geen (verder) onderzoek
Onderwijsinstelling
10%
Jeugdbescherming Rotterdam Rijnmond
Informatie en advies gegeven
2%
Overig
Figuur 2: Wijze van afhandeling klachten in 2021
21% 20%
Wijkteams
35% 10% 4%
Doorzending andere ombudsman
7%
Doorverwijzing en uitleg
4%
27% Interventie en bemiddeling
11%
Klachtbehandeling door gemeente of instelling gevraagd en vervolgens gemonitord
Behandelde klachten De kinderombudsman heeft in 2021 135 klachten behandeld. Figuur 2 geeft weer op welke manier de kinderombudsman deze
Toelichting per gemeente
klachten heeft afgehandeld.
Albrandswaard
In zo’n zestig procent van de zaken kon de kinderombudsman het
Figuur 1: Percentage ontvangen klachten in 2021 per organisatie
In 2021 zijn er drie klachten uit Albrandswaard binnengekomen.
kind, de ouder of professional verder helpen door een interventie
Één klacht gaat over Veilig Thuis. De kinderombudsman heeft
of advies. In 11% van de klachten heeft zij de gemeente of instelling
Overig 3% een interventie gepleegd, met positieve afloop.organisatie De andere klacht
zelf de mogelijkheid geboden de klacht naar tevredenheid op te lossen. In 2021 zijn drie klachten nader onderzocht. Twee daarvan hebben geleid tot een oordeel (zie “klachten in 2021”). In enkele gevallen heeft iemand een klacht ingediend om een signaal
Gemeentelijke
26% het wijkteam en de WMO gaat over het uitblijven van hulp door 4% Niet bevoegd
afdeling van de gemeente. Deze klacht heeft de kinderombudsman Jeugdhulp13%
Veilig naar Thuis de3% doorgezet gemeente en gemonitord. De laatsteinstelling klacht
Rotterdam Rijnmond
gaat over een PGB-aanvraag voor hulp aan een kind. Deze klacht
af te geven.
is nog in behandeling. Onderwijsinstelling 10%
Andere klagers waren bij de kinderombudsman niet aan het juiste
Capelle aan den IJssel Jeugdbescherming
adres. Met uitleg zijn zij doorverwezen naar andere instanties,
21% 20%
Wijkteams
Rotterdam Rijnmond Afgelopen jaar kwamen er vier klachten uit Capelle aan den IJssel.
zoals de rechter of een andere kinderombudsman. Soms is
Twee hiervan gaan over het Centrum Jeugd en Gezin. Het zijn
verder onderzoek niet nodig, omdat het probleem al is opgelost
zaken waar in het gezin een echtscheiding speelt. Één van de
of iemand niet meer reageert.
22
Jaarverslag 2021 gemeentelijke kinderombudsman
23
ouders vindt dat het CJG onjuist handelt. Bij beide zaken heeft
wel voor aan stichting Synerki om te kijken naar een andere plek.
de kinderombudsman informatie en advies gegeven aan de
De kinderombudsman behandelt op dit moment de laatste klacht
klagende ouder, die de situatie vervolgens zelf oplost. De derde
nog. Deze klacht gaat over een jongere die wacht op een passende
klacht gaat over Veilig Thuis. Ook hier heeft de kinderombudsman
plek in de gespecialiseerde jeugdhulp.
informatie en advies gegeven. De kinderombudsman heeft tot slot informatie gegeven aan een moeder wiens dochter geschorst
Nissewaard
is van haar middelbare school.
Op 22 september 2021 is de kinderombudsman in de gemeenteraad van Nissewaard beëdigd. Sindsdien zijn er twee klachten
Hellevoetsluis
binnengekomen. Een klacht gaat over een school. Een leerlinge
Dit jaar telt het aantal klachten over de gemeente Hellevoetsluis
moet een niveau zakken en kan daardoor niet op school blijven.
vier. Een basisschool dient de eerste klacht in over de gemeente
Ze heeft bijzondere redenen waarom het niet goed gaat op school.
die niet wil betalen voor de zorg voor een ziek meisje op school.
Daarom zoekt de kinderombudsman direct contact met de school.
Deze klacht lost zich op, omdat ouders een PGB hiervoor krijgen.
Dat leidt ertoe dat de leerlinge op school mag blijven om het jaar
Bij een andere PGB-aanvraag zijn ouders maandenlang met de
over te doen. De andere klacht gaat over het wijkteam. Die klacht
gemeente in gevecht om deze toegekend te krijgen. De kinder-
loopt nog.
ombudsman ziet dat er geen schot in zit, terwijl de nood hoog is. Zij legt de zaak voor aan de wethouder jeugd. Dan wordt het
Rotterdam
PGB snel toegekend. De derde klacht is een signaal van een pleeg-
Rotterdamse kinderen, jongeren en volwassenen klagen in 2021
moeder, die aangeeft hoe moeilijk het is om alle zorg geregeld te
114 keer bij de kinderombudsman. Een groot gedeelte van deze
krijgen. De laatste klacht is van een kind dat geen contact meer wil
klachten is ook in 2021 behandeld. Nu het merendeel van de
met zijn vader en vraagt wat hij kan doen. De kinderombudsman
klachten uit Rotterdam komt, geeft het bovenstaande overzicht
geeft informatie, ook waar hij hulp kan zoeken.
in de figuren 1 en 2 een duidelijk overzicht van de situatie in Rotterdam.
Krimpen aan den IJssel In 2021 komen er drie klachten binnen van inwoners van Krimpen
Vlaardingen
aan den IJssel. De eerste klacht gaat over JBRR. Een jongere krijgt
In 2021 komen er uit Vlaardingen twee klachten. Beide klachten
geen wezenuitkering en vindt dat de jeugdbeschermer daar niet
gaan over het uitblijven van hulp door het wijkteam. De kinder-
genoeg achteraan zit. De kinderombudsman neemt hierover
ombudsman draagt één klacht warm over aan de nationale
contact op met JBRR. De jongere krijgt uiteindelijk zijn uitkering
ombudsman. Ze voorziet de andere klager van advies om zelf
met terugwerkende kracht! Een andere jongere doet de gemeente
het probleem op te lossen.
de suggestie om een boulderbaan aan te leggen. De kinderombudsman brengt haar in contact met de gemeente. Die wijst dit verzoek op de voorgestelde plek af. De gemeente legt het idee
24
Jaarverslag 2021 gemeentelijke kinderombudsman
25
Het bureau van de kinderombudsman Klacht over de kinderombudsman In 2020 is er één klacht over de kinderombudsman ingediend. De kinderombudsman maakt onderdeel uit van het bureau
Deze klacht is in 2021 behandeld. De gemeentelijke ombudsman
gemeentelijke ombudsman. Het bureau kent geen organisatorische
heeft, volgens het klachtenprotocol, de klacht onderzocht en een
en personele scheiding tussen het werk van de ombudsman en het
oordeel hierover gegeven.
werk van de kinderombudsman. Dezelfde medewerkers behandelen zowel de klachten gericht aan de kinderombudsman als aan de
De klager vindt dat de kinderombudsman onvoldoende naar
ombudsman. De kinderombudsman heeft daarom geen aparte
haar klacht heeft geluisterd en niet genoeg geholpen heeft. De
begroting.
ombudsman heeft de klacht ongegrond verklaard. Wel heeft de kinderombudsman ervan geleerd om nog vaker dan voorheen
Het team klachtbehandeling is het eerste contactpunt voor klagers
(tussentijds) afspraken met een klager schriftelijk bevestigen.
die zich tot de kinderombudsman wenden. De medewerkers van het
Zo hoopt de kinderombudsman te voorkomen dat er bij een
team klachtbehandeling verzorgen de spreekuren, beantwoorden
klager verkeerde verwachtingen ontstaan over wat de kinder-
telefonische vragen en gaan aan de slag met de brieven, e-mails
ombudsman wel of niet kan betekenen.
en de online ingediende klachten. Zij leggen uit of de kinderombudsman iets kan doen en verwijzen zo nodig door naar de juiste instanties. Bij klachten waarin de kinderombudsman wel iets kan doen, zetten de medewerkers in op het snel oplossen en zo nodig bemiddelen tussen burger en gemeente of instelling. Kwesties die meer tijd en onderzoek vergen, worden door de onderzoekers van de backoffice behandeld. Ook zij bemiddelen zo veel mogelijk, slechts een klein aantal klachten wordt afgerond met een rapport met een oordeel, al dan niet met aanbevelingen aan de gemeente of instelling. Bij het kleine stafbureau liggen de bedrijfsvoeringstaken, de secretariële en managementondersteuning en de advisering aan de kinderombudsman. Voor taken op het gebied van communicatieadvisering en facilitair management, maakt de kinderombudsman gebruik van zelfstandig gevestigde externen. Het bureau gemeentelijke ombudsman heeft een privacybeleid. Dit beleid staat op de website van de kinderombudsman.
3 26
Jaarverslag 2021 gemeentelijke kinderombudsman
27
Let op! In de coronaperiode kunnen de spreekuren anders zijn, bekijk voor actuele informatie de website. Kantoor Rotterdam
Inloopspreekuur
Minervahuis I
Capelle aan den IJssel
Meent 106 (4e etage)
donderdag 9.00 – 10.00 uur
3011 JR Rotterdam
(tweemaal per maand)
Inloopspreekuren Rotterdam dinsdag 9.00 – 11.00 uur woensdag 13.30 – 16.00 uur donderdag 18.30 – 20.30 uur (alleen in de oneven weken) Inloopspreekuur Albrandswaard maandag 9.00 – 10.00 uur (eens per maand) Wijkcentrum De Boekenstal, Dorpsstraat 34, Poortugaal. Inloopspreekuur Hellevoetsluis vrijdag 9.00 – 10.00 uur (eens per maand) Het gebouw van het CJG, Vliet 2, Hellevoetsluis.
Bibliotheek aan de IJssel, Stadsplein 39, Capelle aan den IJssel. Inloopspreekuur Krimpen aan den IJssel donderdag 10.30 – 11.30 uur (eens per maand) Ontmoetingscentrum De Tuyter, Nachtegaalstraat 8, Krimpen aan den IJssel. Inloopspreekuur Nissewaard woensdag 9.00 – 10.00 uur (tweemaal per maand) Bibliotheek De Boekenberg, Markt 40, Spijkenisse.
ontwerp en opmaak: Elies van der Linden
Het team van de ombudsman en de kinderombudsman