09.02 - BBV Beleidskader Werk en Inkomen 2021-2024 “Zeker in Capelle”

Collegevoorstel Openbaar Behandelaar: D. Petersen, van Afdeling / Unit: SL - Samenleving Portefeuillehouder: H.D. Westerdijk

Vergaderdatum: 1 juni 2021 Behandelwijze: Bespreekstuk Documentnummer: 487991

ONDERWERP Beleidskader Werk en Inkomen 2021-2024 “Zeker in Capelle”

SAMENVATTING Het beleidskader Werk en Inkomen “Zeker in Capelle” legt vanuit de brede Visie op het sociaal domein de kaders onder de wettelijke taak van de gemeente, voor uitvoering van de taken op het terrein van Werk & Inkomen. Op basis van vier pijlers (matchen, faciliteren, laten groeien en zorgen) werken wij dit uit in vijf beleidslijnen. Doel is om zo op het terrein van Werk en Inkomen, de stevige, integrale basisinfrastructuur die wij hebben, te behouden en door te ontwikkelen. Hiermee is het mogelijk om naar gelang de groei, daling of een veranderende samenstelling van het bijstandsbestand aan alle bijstandsgerechtigde Capellenaren een vangnet te bieden. Zo geven wij Capellenaren de ondersteuning die zij nodig hebben om (weer) de stap naar werken en meedoen te zetten. Zeker in Capelle!

ADVIES OM TE BESLISSEN 1. De gemeenteraad voor te stellen: a. het conceptbeleidskader Werk en Inkomen 2021-2024, “Zeker in Capelle” vast te stellen; b. de financiële consequenties van het conceptbeleidskader Werk en Inkomen 2021-2024, “Zeker in Capelle” te betrekken bij de afwegingen in het kader van de Voorjaarsnota 2021; 2. Het conceptraadsvoorstel en -raadsbesluit inzake het Beleidskader Werk en Inkomen 2021-2024, “Zeker in Capelle” vast te stellen; 3. Het conceptraadsvoorstel en -raadsbesluit inzake het Beleidskader Werk en Inkomen 2021-2024, “Zeker in Capelle” ter besluitvorming aan de gemeenteraad voor te leggen; 4. Onder voorbehoud van de vaststelling van het beleidskader Werk en Inkomen 2021-2024, “Zeker in Capelle” door de gemeenteraad, het Uitvoeringsplan Werk en Inkomen 2021-2022 vast te stellen; 5. De in het conceptbeleidskader opgenomen indicatoren voor verantwoording in de planning- en controlcyclus vast te stellen; 6. De conceptbrief aan de Adviesraad sociaal domein Capelle aan den IJssel vast te stellen.

BESLUIT: 1 juni 2021

Het college besluit conform het voorstel.

1

INHOUD/STREKKING Inleiding In dit collegevoorstel ligt het nieuwe(concept-) beleidskader Werk en Inkomen “Zeker in Capelle” (hierna: Beleidskader) aan uw college voor. Met dit beleidskader Werk en Inkomen “Zeker in Capelle” wordt beoogd om vanuit het terrein van Werk en Inkomen bij de dragen aan de stevige, integrale basisinfrastructuur van de gemeente Capelle en deze te behouden en door te ontwikkelen. Hiermee is het mogelijk om naar gelang de groei, daling of een veranderende samenstelling van het bijstandsbestand steeds in staat te zijn om aan alle bijstandsgerechtigde Capellenaren de dienstverlening te bieden die zij nodig hebben. Ten eerste door hen tijdelijk financieel te ondersteunen met een bijstandsuitkering of andere regelingen wanneer er sprake is van een laag inkomen. Ten tweede door te zorgen dat zoveel mogelijk Capellenaren (weer) de stap naar werk zetten en mee kunnen doen in de Capelse samenleving op de wijze die men zelf kiest. Participatie Dit beleidskader is opgesteld op basis van de aanbevelingen uit de Verantwoording W&I van het Beleidskader Werk en Inkomen 2017-2020. Hierop heeft de Jongerenraad op 20 januari 2020, de Adviesraad sociaal domein op 28 april 2020 en de raadscommissie Samenleving en Economie op 23 juni 2020 hun input gegeven. Daarnaast is het beleidskader gebaseerd op recente landelijke en lokale ontwikkelingen tot en met begin 2021.

In november en december 2020 hebben extra consultatietrajecten met ervaringsdeskundige Capellenaren en maatschappelijke partners plaats gevonden: − Jongvolwassen Capellenaren zijn interactief bevraagd in focusgroepen op de thema’s eenzaamheid, geldzaken en schulden en opleiding en werk. De rapportage Jongvolwassenen in een kwetsbare positie van I&O Research is als bijlage aan dit collegevoorstel toegevoegd; − Op 8 december 2020 zijn de maatschappelijke partners geconsulteerd tijdens een extra vergadering van de raadscommissie Sameneving en Economie. De Adviesraad sociaal domein is zowel informeel als via een formele adviesaanvraag in maart 2021 betrokken bij het opstellen van het beleidskader. Het kader is tevens in concept voorgelegd aan interne en externe partners, zoals GR IJsselgemeenten/Sociale zaken en collega’s van andere units en afdelingen in de gemeente. Tot slot hebben wij natuurlijk ook dagelijks persoonlijk of digitaal contact met Capellenaren. De input en signalen die wij hieruit oppikken hebben we ook in het beleidskader meegenomen. Visie en doel De samenleving is niet maakbaar. Zeker op het terrein van Werk en Inkomen bepalen externe factoren als een goede arbeidsmarkt en economie mede het succes. Wij moeten daarom op het terrein van werk en inkomen sturen op factoren die wel beïnvloedbaar zijn.

In termen van de Visie sociaal domein van Capelle1 "draaien we zo aan de knoppen" die er aan bijdragen dat Capellenaren zo veel mogelijk werken en actief mee doen, dat de toegang tot zorg en preventie zo goed mogelijk is geregeld, er geïnvesteerd wordt in de fysieke en sociale omgeving, die bijdragen aan het creëren van kansen voor iedereen, en dat Capellenaren hun gedrag en vaardigheden kunnen verbeteren om stappen vooruit te zetten. Zo streven wij er naar dat Capellenaren zo veel als mogelijk voor zichzelf kunnen zorgen, financieel onafhankelijk zijn en kunnen meedoen in de samenleving. Betaald werk is daarbij een belangrijk middel. Het levert een belangrijke bijdrage aan een betere gezondheid, meer welbevinden en meer veerkracht om (financiële) tegenslagen het hoofd te bieden. Daarmee geven we invulling aan de overkoepelende maatschappelijk gewenste effecten.

1

Visie Capelle: √oor elkaar! November 2019 2

Aanpak: pijlers en beleidslijnen Werk is één van de belangrijkste factoren om mee te kunnen doen. Dit geeft mensen financiële ruimte, maar werk is ook van maatschappelijke waarde. Het leidt tot ontwikkeling en ontplooiing, een sociaal netwerk , meer gevoel van eigenwaarde, gezondheid en zelfstandigheid. Kortom: tot meedoen. Voor Capellenaren die door omstandigheden geen werk (meer) hebben en geen andere mogelijkheden tot inkomsten, biedt de gemeente een vangnet. Door middel van het bieden van financiële zekerheid en aanvullend door ondersteuning naar werk(-fit worden). Dit gebeurt langs vier pijlers, of uitgangspunten, waarop de aanpak voor de verschillende groepen in het bijstandsbestand gebaseerd zijn: Matchen, faciliteren, laten groeien en zorgen. − Matchen: Iedereen die kan werken, werkt naar vermogen; − Faciliteren: Mensen met een beperking gaan, met de noodzakelijke begeleiding aan de slag in duurzame banen binnen de verdiencapaciteit die zij hebben; − Laten groeien: Mensen voor wie een betaald werk nog niet tot de mogelijkheden behoort, worden en blijven actief in de samenleving; − Zorgen: Mensen voor wie de stap naar werk en activering nog een brug te ver is, werken aan hun problemen. Deze pijlers worden uitgewerkt in een aanpak via vijf beleidslijnen die voortborduren op de beleidslijnen uit de vorige beleidsperiode. Deze zijn: 1.

Voorkomen en beperken van de instroom; 2. Optimale en duurzame uitstroom naar werk; 3. Activering, stabilisering en zorg; 4. Blijvende aandacht voor handhaving; 5. Bieden van een basis aan inkomenszekerheid. Wij behouden deze beleidslijnen op die punten waarop ze bewezen succesvol waren. Wij vullen ze aan met nieuwe punten die bijdragen aan verdere verbetering van de aanpak. Dit leidt tot een aantal activiteiten per beleidslijn. Deze worden in een uitvoeringsplan verder uitgewerkt. In eerste instantie voor de periode 2021 – 2022. Een deel van deze activiteiten zal onderdeel uitkomen van de jaarplannen van de gemeenschappelijke regelingen of (via GR IJsselgemeenten) in de bestaande regionale agenda. Daarnaast zijn nieuwe activiteiten opgenomen waarvoor nader onderzoek zal worden gedaan. Monitoring en verantwoording Monitoring vindt ten eerste plaats door het volgen van voor ons beleid relevante ontwikkelingen, via indicatoren per beleidslijn en via kwalitatief onderzoek zoals klanttevredenheidsonderzoeken en eventueel aanvullende onderzoeken. Verantwoorden vindt plaats via de bestuurlijke rapportages sociale zaken en de jaarstukken van onze uitvoeringspartners en via de (financiële) verantwoordingsdocumenten van de gemeentelijke planningen controlcyclus.

Het beleidskader bevat voor de komende beleidsperiode een nieuwe set aan lokale indicatoren die worden opgenomen in de planning- en controlcyclus, naast de landelijke verplichte indicatoren. Voorgesteld wordt deze set lokale indicatoren als onderdeel van het beleidskader vast te stellen. Sturing op de uitvoering Het beleidskader is uitgewerkt in een tweejarig uitvoeringsplan. Te beginnen met 2021- 2022. In dit uitvoeringsplan nemen wij de activiteiten uit de beleidslijnen op. De belangrijkste partners in de uitvoering - de Gemeenschappelijke Regeling IJsselgemeenten en de Gemeenschappelijke regeling Promen/ProWork B.V.- stellen op basis van de jaarlijkse kaderbrief van de drie IJsselgemeenten aan GR IJsselgemeenten en afspraken in bestuurlijke overleggen, hun resp. Jaarplan Sociale Zaken en ondernemingsplannen op. Op basis van actuele ontwikkelingen wordt gezamenlijk bepaald welke accenten in de uitvoering van jaar tot jaar nodig zijn. Hierbij is de afspraak gemaakt dat er altijd ruimte is om te schuiven met de inzet van mensen en middelen.

3

Op deze wijze is er ruimte om te anticiperen op de actuele situatie of onverwachte ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld de coronacrisis. In hun jaarplannen beschrijven de gemeenschappelijke regelingen vervolgens hoe zij de uitvoering vormgeven op basis van de kaders van de gemeente en hoe zij deze monitoren op basis van een set van indicatoren. Hierover worden, in gezamenlijke overleg, streefwaarden opgenomen. Advisering Adviesraad sociaal domein Het conceptbeleidskader is op 9 maart 2021 toegezonden aan de Adviesraad sociaal domein Capelle aan de IJssel, voor formele advisering. Samenvatting reactie Adviesraad De adviesraad geeft in haar advies aan dat het conceptbeleidskader hen enigszins teleurstelt. Als reden voeren zij aan dat er gekozen wordt om de huidige bewezen dienstverlening voort te zetten en dit aan te vullen met nieuwe onderzoeken die leiden tot nieuwe activiteiten. Zij zeggen dat dit voorbij gaat aan een aantal belangrijke ontwikkelingen die spelen. Zij zijn van mening dat deze ontwikkelingen op die manier miskend worden en dat de gemeente Capelle daarmee niet “het tandje bij” zet, waar zij in een nieuw beleidskader naar zoeken. Zij zien juist graag dat de gemeente Capelle scherpe keuzes maakt, maar lichten die verder niet concreet toe.

Vervolgens geven zij een beschouwing op de verschillende ontwikkelingen die spelen, op de gekozen beleidslijnen en op de beleidseffecten. Deze beschouwing vatten zij tot slot samen in veertien concrete aanbevelingen. Algemene reactie De Adviesraad geeft aan dat dit beleidskader actuele ontwikkelingen miskent en vraagt om scherpere keuzes te maken. Het maken van scherpe keuzes is echter niet het doel van dit beleidskader. Doel is om voort te bouwen op datgene wat (bewezen) werkt en dit aan te vullen met wat nodig en wenselijk is. Dit miskent niet alle ontwikkelingen die de adviesraad opsomt (die ook allen in het beleidskader zijn opgenomen). Het verstevigt juist datgene waar Capellenaren op kunnen rekenen: een gedegen en bewezen dienstverlening. Waarbij ook gekeken wordt, naar gelang de ontwikkelingen, welke nieuwe aanpakken of instrumenten nodig zijn om de dienstverlening verder te verbeteren. Voorstel wel of niet over te nemen aanbevelingen Voorstel is om van de veertien aanbevelingen er vijf (1, 2, 4, 7 en 8) niet over te nemen. De overige negen aanbevelingen bevatten goede suggesties voor/ zijn verduidelijkt in het kader. Sommige zijn al praktijk of zijn goede suggesties voor de doorontwikkeling van de dienstverlening. Onderstaand wordt kort per aanbeveling toegelicht waarom de vijf aanbevelingen niet overgenomen worden.

In de antwoordbrief treft u per aanbeveling de uitgebreidere reactie. Toelichting bij aanbevelingen met voorstel ‘niet overnemen” 1. Wij adviseren u een scenario-onderzoek op te zetten naar de gevolgen van de coronacrisis. De leidende vraag daarin is welke keuzes u zou willen of moeten maken indien het beroep op bijstand meer stijgt dan nu het geval is (de ‘what…if’ vraag). Deze vraag van de Adviesraad is eerder gesteld aan GR IJsselgemeenten. Het bestuur van GR IJsselgemeenten besloten hierop niet in te gaan. Op dit moment is de vraag namelijk niet welke keuzes er bij hoogoplopende aantallen bijstandsgerechtigden gemaakt zouden moeten worden in de dienstverlening. Voornaamste vraag is of GR IJsselgemeenten het niveau van de dienstverlening gelijk kan houden voor alle Capelse bijstandsgerechtigden. Dát is ons minimale streven. Niet om vooruit te lopen op mogelijke keuzes. 2. Wij stellen voor een aparte beleidslijn rond het thema klantgerichtheid op te nemen, waarmee u de cliënt meer centraal plaatst én recht doet aan het recente debat over het karakter van de Participatiewet.

4

De adviesraad stelt concreet in haar beschouwing voor, om de beleidslijn handhaving te herbenoemen als klantgerichtheid. Handhaving is echter een belangrijke taak uit de participatiewet, om inhoudelijk kaders over neer te leggen en duidelijk te stellen, hoe de gemeente hiermee om gaat. Juist omdat het gezien de maatschappelijke discussie over de striktheid van de handhaving die nu speelt, van belang is om hierin duidelijk te zijn. De adviesraad stelt dat keuzes naar aanleiding van deze maatschappelijke discussie te weinig terugkomt in het beleidskader. In het kader wordt hier echter wel degelijk rekenschap van gegeven. De ontwikkelingen worden op dit punt nauwkeurig gevolgd. Het is echter niet aan de gemeente om hierin zelfstandig wijzigingen aan te brengen. Dat primaat ligt bij de landelijke politiek. Zodra daar wijzigingen aangebracht worden in de wet, worden de Capelse regels daarop aangepast. Tot dat moment dient de wet uitgevoerd te worden zoals hij is, maar nemen we wel alle ruimte die de wet geeft om per individuele Capellenaar maatwerk toe te passen. Op deze wijze is dit ook opgenomen in het beleidskader. 4. Maak van de begeleiding van mensen met grotere afstand tot de arbeidsmarkt prioriteit, en geef dit inhoud in de vorm van een aparte beleidslijn c.q. apart programma. De Adviesraad meent dat deze doelgroep de hoogste prioriteit verdient.

Vanuit beleid en uitvoering wordt de mening gedeeld dat deze groep aandacht verdient om te zorgen dat ook zij, ondanks de (corona)crisis, stappen kunnen zetten en snel de kansen kunnen grijpen in arbeidsmarktsectoren waar die zich voordoen. Dit geldt echter voor álle Capellenaren in ons bijstandsbestand. Voor elke Capellenaar moet er ondersteuning zijn, ongeacht de uitgangspositie. In de kern gaat het niet om de indeling van mensen in een bepaalde beleidslijn. Het gaat er om, dat mensen ongeacht hun arbeidsmarktpositie of uitdagingen die zij ervaren, op maat worden geholpen. GR IJsselgemeenten heeft een breed scala aan re-integratieinstrumenten. Deze, of een combinatie daarvan, worden ingezet voor elke Capellenaar voor wie dat het juiste instrument is. Ongeacht in welke administratieve beleidslijn zij vallen. 7. Onderzoek de mogelijkheden om in Capelle het concept van de basisbaan te introduceren. 8. Experimenteer met de basisbaan in het kader van de aanpak Florabuurt. Beide adviezen volgen wij op dit moment niet op. Er wordt in meerdere gemeenten geëxperimenteerd met dit concept. Werknemers zijn hier blij mee maar inmiddels is ook duidelijk de basisbaan op termijn alleen voortgezet kan worden indien het rijk structureel bijspringt in de financiering. Dit is hoogst onzeker.

Het is raadzaam om af te wachten hoe de resultaten en ervaringen in andere gemeenten zijn voordat de overweging gemaakt wordt of dit in Capelle op een houdbare en betaalbare wijze kan worden aangeboden. Het project Florabuurt gaat eerder van start en kan daarop dan ook niet wachten.

FINANCIEN In uitvoering van het beleid is in de gemeentebegroting voorzien. Naast de reguliere meerjarenbudgetten is een aantal incidentele budgetten toegevoegd door het Rijk bij de decembercirculaire 2020 ter bestrijding van de gevolgen van de coronacrisis. Het is echter momenteel nog niet duidelijk hoe het bijstandsbestand zich zal ontwikkelen. De verwachting is dat er een stijging plaats zal vinden, vooral na 1 juli 2021 wanneer de steunmaatregelen aflopen. Gezien de onzekerheid over deze ontwikkelingen is bij de Voorjaarnota 2021 een risicowaarschuwing meegegeven dat later in het jaar mogelijk alsnog een bijdrage vanuit het beschikbaar gestelde budget in de decembercirculaire 2020, noodzakelijk kan zijn. Deze zullen dan in de overwegingen bij de Najaarsnota 2021 meegegeven worden aan uw college en de gemeenteraad.

5

Extra voorstel onderzoeks- en communicatiebudget In het beleidskader zijn bij de beleidslijnen activiteiten in de uitvoering genoemd die worden gecontinueerd. Deze worden bekostigd vanuit het participatiebudget. Het beleidskader bevat ook ambities voor vernieuwing en doorontwikkeling. Voor dit laatste is in dit beleidskader een aantal activiteiten opgenomen die komende jaren zullen worden onderzocht of die om voorlichting en communicatie vragen. Denk aan onder meer uitvraag onder Capellenaren, focusgroepen, briefzendingen, voorlichtingsbijeenkomsten of inzet van professionele onderzoekers. Om dit gedegen te kunnen doen bevat de Voorjaarsnota 2021 een voorstel ter afweging, om komende vier jaar jaarlijks een bedrag van € 25.000,-- aan te ramen voor dit doel.

JURIDISCH ADVIES Dit beleidskader is gestoeld op: − De Participatiewet; − De (voorgenomen) Wet Inburgering 2022; − De (voorgenomen) CAO voor werknemers met een arbeidsbeperking 2021. Met dit beleidskader geeft de gemeente Capelle invulling aan de verplichting uit de Participatiewet tot het opstellen van een beleidskader. Daarnaast is beschreven hoe de gemeente vanuit de invalshoek van Werk en Inkomen vorm geeft aan twee andere taken, de Wet Inburgering die vanaf 2022 in zal gaan en de voorgenomen CAO voor werknemers met een arbeidsbeperking.

ONDERNEMINGSRAAD N.v.t.

COMMMUNICATIE Na de besluitvorming zal een persbericht uit gaan en informeert de afdeling Samenleving de maatschappelijke partners die bij de uitvoering n.a.v. dit beleidskader betrokken zijn.

BIJLAGEN − − − − − −

Conceptraadsvoorstel en -besluit Beleidskader Werk en Inkomen 2021-2024: Zeker in Capelle!; Uitvoeringsplan Werk en Inkomen 2021-2024; Advies van de Adviesraad sociaal domein inzake advies Beleidskader Werk en Inkomen; Zeker in Capelle; Antwoordbrief Adviesraad sociaal domein inzake advies Beleidskader Werk en Inkomen; Zeker in Capelle; Rapport Jongvolwassenen in een kwetsbare positie, I&O Research december 2020.

6