09.01 - BBV Verkenning en Actieplan vervolg lokale inkomensregelingen

Collegevoorstel Openbaar Behandelaar: M. Korsten Afdeling/ Unit: SL - Samenleving Portefeuillehouder: R. van Hemert

Vergaderdatum: 11 november 2025 Behandelwijze: Bespreekstuk Documentnummer: 2065194

ONDERWERP Verkenning en Actieplan vervolg lokale inkomensregelingen SAMENVATTING De afgelopen jaren is landelijk en lokaal het aanbod aan inkomensregelingen voor mensen met een laag inkomen flink uitgebreid, waarbij verschillende aanvraagwijzen, voorwaarden en uitvoerende organisaties zijn. Het stelsel van inkomensregelingen is hierdoor te ingewikkeld geworden, wat onder meer leidt tot niet-gebruik. De Rijksoverheid is daarom aan de slag om het aanbod van inkomensregelingen te vereenvoudigen, zowel voor de burger als voor de uitvoerende instanties. De gemeente Capelle is ook hiermee bezig. Op basis van een verkenning naar de mogelijkheden voor vereenvoudiging heeft het college een voorlopig actieplan vastgesteld, als aanzet voor het vervolg van de lokale inkomensregelingen. Het plan houdt rekening met de aanbevelingen van het recente rekenkameronderzoek naar het bereik van de lokale inkomensregelingen en met de beperkte financiële middelen voor de komende jaren. Op onderdelen is vervolgonderzoek nodig. Het actieplan is aan de gemeenteraad aangeboden ter consultatie. Na verwerking van de reactie van de Raad, stelt het college het definitieve actieplan vast. ADVIES OM TE BESLISSEN 1.

Het concept 'Verkenning en Actieplan vervolg lokale inkomensregelingen' voorlopig vast te stellen, met inachtname van de uitgangspunten voor de inkomensregelingen en het dilemma rondom 'hoger bereik en hogere kosten'; 2. Het concept 'Verkenning en Actieplan vervolg lokale inkomensregelingen' ter consultatie voor te leggen aan de gemeenteraad; 3. De eventuele financiële consequenties na de consultatie en definitief collegebesluit te betrekken bij de afwegingen voor de Kadernota 2027; 4. De inkomensgrens voor het Jeugdfonds Sport & Cultuur van 130% van het wettelijk sociaal minimum voort te zetten in 2026; 5. De hoogte van de inkomensgrens voor het Jeugdfonds Sport & Cultuur voor na 2026 te betrekken bij de Kadernota 2027. BESLUIT: 11 november 2025 Het college besluit conform het voorstel.

1

INHOUD/STREKKING 1. Aanleiding Vereenvoudiging inkomensregelingen nodig Als onderdeel van de brede aanpak van armoede heeft de gemeente Capelle aan den IJssel verschillende inkomensregelingen voor Capellenaren met een inkomen op of rond het sociaal minimum. De regelingen dragen bij aan meer financiële zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie van deze mensen. De afgelopen jaren is landelijk en lokaal het aanbod aan inkomensregelingen flink uitgebreid, waarbij verschillende aanvraagwijzen, voorwaarden en uitvoerende organisaties zijn. Hierdoor is het stelsel van inkomensregelingen te ingewikkeld geworden. Dit is een oorzaak voor niet-gebruik en vormt ook een drempel voor mensen op weg naar (beter betaald) werk. Bovendien zijn er grote verschillen tussen de gemeenten, omdat zij grotendeels zelf de inhoud van de regelingen kunnen bepalen. Dit leidt onbedoeld tot flinke ongelijkheid in de inkomensondersteuning. De Rijksoverheid is daarom aan de slag om het aanbod van inkomensregelingen te vereenvoudigen, zowel voor de burger als voor de uitvoerende instanties. Gemeentelijke verkenning, rekenkameronderzoek en ombuigingen als basis voor actieplan Ook lokaal zijn we daarmee bezig. Als actiepunt uit het armoedebeleid is onderliggende verkenning gedaan om te bepalen hoe het aanbod aan inkomensregelingen eenvoudiger kan en daarmee effectiever en efficiënter.

Het gaat hierbij om de inhoud van de regelingen (onderwerp en voorwaarden als inkomensgrens en hoogte bijdragen), de aanvraagwijze en de organisatie van de uitvoering. Parallel aan deze verkenning heeft de rekenkamer Capelle aan den IJssel (verder rekenkamer) recentelijk onderzoek gedaan naar de lokale inkomensregelingen. Het accent lag op het bereik van de regelingen. De rekenkamer concludeert onder meer dat Capelle een breed pakket aan inkomensregelingen heeft, maar dat het bereik van de regelingen hoger kan, onder meer door eenvoudiger voorwaarden en aanvraagwijzen. De rekenkamer wijst daarbij ook op het vraagstuk dat een hoger bereik leidt tot hogere kosten en keuzes vraagt in welke inwoners de gemeente wil helpen. Voor de opvolging van de aanbevelingen van het rekenkameronderzoek heeft uw college op 30 september 2025 een plan van aanpak vastgesteld (Djuma documentnummer 2078622). De actiepunten uit dit plan van aanpak leveren ook een belangrijke bijdrage aan een eenvoudiger aanbod inkomensregelingen. Naast de gemeentelijke verkenning en het rekenkameronderzoek speelt de gemeentebrede ombuigingsopgave voor de komende jaren een rol bij het vervolg van de lokale inkomensregelingen. Bij de Kadernota 2026 is een aantal inkomensregelingen al onderwerp van gesprek geweest. 2.

Verkenning en actieplan lokale inkomensregelingen De opbouw van de verkenning is als volgt: - De verkenning gaat eerst in op de uitgangspunten voor onze inkomensregelingen. Zo vinden we het Rijk als eerste verantwoordelijk om te zorgen voor voldoende financiële bestaanszekerheid. De gemeente is aanvullend, waarbij voor de gemeentelijke ondersteuning geldt 'waar nodig en zo lang als nodig', met laagdrempelige dienstverlening: begrijpelijke taal, heldere voorwaarden en aanvraagwijzen, uitnodigende toon en met goed afgestemde ondersteuning. - Vervolgens zijn de lokale inkomensregelingen in beeld gebracht. Hieruit blijkt dat Capelle een breed pakket aan regelingen heeft, voor verschillende onderwerpen, voor verschillende doelgroepen (o.a. kinderen, langdurige minima en werkende minima) en met ondersteuning bij de aanvragen op verschillende locaties in de stad. In vergelijking met andere gemeenten behoort Capelle met dit aanbod tot de middenmoot. - Daarna is een schets van de belangrijkste ontwikkelingen in het beleid van de Rijksoverheid, met aanknopingspunten voor een laagdrempeliger dienstverlening voor Capelle. Het Rijk streeft naar een eenvoudiger stelsel van inkomensondersteuning dat begrijpelijker is, meer zekerheid biedt en werk (meer) lonend maakt.

En werkt hieraan door hervorming van het Toeslagenstelsel, de Participatiewet in balans (waaronder de mogelijkheid per 2027 tot ambtshalve toekenning van de

2

-

individuele inkomenstoeslag) en de Hervormingsagenda inkomensondersteuning (waaronder de Wet proactieve dienstverlening). Aansluitend zijn de lokale 'draaiknoppen' voor aanpassing van de inkomensregelingen toegelicht, zoals het aantal onderwerpen waarvoor een regeling is, de hoogte van de inkomensgrenzen en soorten verstrekkingen. De verkenning eindigt met een actieplan, bestaande uit de actiepunten uit Plan van aanpak rekenkameronderzoek lokale inkomensregelingen en vraagstukken voor het vervolg, als aanzet voor de vereenvoudiging van onze inkomensregelingen.

Hoe verder? Het actieplan is nadrukkelijk een aanzet tot het vervolg. De verkenning maakt duidelijk dat het om een complex onderwerp gaat. Denk aan: het streven naar vereenvoudiging en een hoger bereik van de inkomensregelingen en dus hogere kosten met tegelijk een ombuigingsopgave, het uitgangspunt 'eenheid van beleid' voor de inkomensregelingen uitgevoerd door GR IJsselgemeenten voor de gemeenten Capelle. Krimpen en Zuidplas, en de landelijke ontwikkelingen rondom proactieve dienstverlening. Dit maakt dat aanpassingen in het pakket aan inkomensregelingen weloverwogen en stapsgewijs moeten gebeuren. Bovendien gaat het om een kwetsbare groep Capellenaren, waarvoor aanpassingen een grote impact kunnen hebben. Welke keuzes willen we hier als gemeente in maken: kiezen we voor de geleidelijke weg door een aantal eenvoudige aanpassingen door te voeren, zonder grootschalige systeemwijzigingen, of moeten we juist wel voor fundamenteler aanpassingen kiezen? En wat mag dit kosten? Dit vraagt op onderdelen nog vervolgonderzoek.

Besluitvormingstraject en daarna Het besluitvormingstraject is als volgt: - 11 november: voorlopig collegebesluit concept Verkenning en Actieplan vervolg lokale inkomensregelingen; - 1 december: consultatie raadscommissie Samenleving en Economie; - 22 december/ 12 januari: definitief collegebesluit Verkenning en Actieplan vervolg lokale inkomensregelingen, vervolgens uitvoering van de actiepunten; - 1e helft 2026: voorbereiding voorstellen Kadernota 2027, gevolgd door besluitvorming . Consultatie raadscommissie Samenleving en Economie Na uw besluit over het concept 'Verkenning en Actieplan vervolg lokale inkomensregelingen' wordt de commissie Samenleving en Economie om een reactie gevraagd. De thema-avond voor de raad over de lokale inkomensregelingen op 30 september 2025 was een voorbereiding hierop. Daarbij is ook een aantal keuzevraagstukken genoemd, die verweven zijn in de verkenning en het actieplan.

Vragen voor de commissie zijn onder meer: - Welke beschouwingen heeft de commissie ten aanzien de uitgangspunten voor de lokale inkomensregelingen?; - Welke beschouwingen heeft de commissie ten aanzien het vraagstuk rondom het streven naar vereenvoudiging en een hoger bereik van de lokale inkomensregelingen in relatie tot de -in ieder geval op de korte termijn- hogere kosten? Op basis van de consultatie van de raadscommissie Samenleving en Economie over het gewenste vervolg op het aanbod van de lokale inkomensregelingen worden aanvullende actiepunten bepaald. De hierop aangepaste Verkenning en Actieplan vervolg lokale inkomensregelingen wordt vervolgens aan uw college voorgelegd ter definitieve besluitvorming. Voor de Kadernota 2027 volgen verdere voorstellen over de inkomensregelingen (zie ook bij de paragraaf Financiën). Daarnaast zijn de functie en positie van de inkomensregelingen ook onderwerp bij de Samenlevingsagenda, rondom de inzet voor een preventiever en samenhangender aanpak voor het thema Financiële bestaanszekerheid. Adviesraad sociaal domein Onderliggend BBV betreft geen beleidsaanpassingen. Daarom is het voorstel niet om advies voorgelegd aan de ASD. Het is wel van belang de ASD goed betrokken te houden. Dit gebeurt in een informatief overleg.

Daarnaast wordt de ASD betrokken bij de voorstellen voor de lokale inkomensregelingen in de aanloop naar de Kadernota 2027.

3

Jeugdfonds Sport & Cultuur: voortzetting opgehoogde inkomensgrens 130% wsm in 2026 Sinds 2014 kunnen kinderen in Capelle aan den IJssel van 4 tot en met 17 jaar uit gezinnen met een laag inkomen met een bijdrage vanuit het Jeugdfonds Sport & Cultuur Zuid-Holland (verder: Jeugdfonds) een sport- of cultuuractiviteit uitoefenen. De gemeente is een van de financiers van het Jeugdfonds. De voorwaarden voor de uitvoering, waaronder de inkomensgrens, zijn vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst tussen het Jeugdfonds en de gemeente Capelle. In 2023 en 2024 gold als proef een ophoging van de inkomensgrens van 120% van het sociaal minimum naar 130% (actiepunt uit het CollegeWerkProgramma 2022-2026). Op 22 oktober 2024 besloot uw college om de opgehoogde inkomensgrens in 2025 voort te zetten (documentnummer 16228123). Ook is toen besloten om in 2025 nader te bepalen of de opgehoogde inkomensgrens vanaf 2026 kan worden voortgezet. Dit in samenhang met de uitkomst van de gemeentelijke verkenning naar de inkomensregelingen, het rekenkameronderzoek en de ombuigingen. Dat moment is nu. Het voorstel aan uw college is om de opgehoogde inkomensgrens van 130% van het wettelijk sociaal minimum voort te zetten in 2026. Dit komt ten goede aan de groep werkende minima, een belangrijke doelgroep uit ons armoedebeleid.

Op kostenplaats 6630044 is voor 2026 een budget beschikbaar van € 407.000 (afgerond). Naar verwachting is dit voldoende om de kosten voor de verstrekkingen en uitvoeringskosten te voldoen. Voor de navolgende jaren is een besluit nog niet nodig. De samenwerkingsovereenkomst heeft een looptijd tot en met 31 december 2026. Volgend jaar gaan wij in gesprek met het Jeugdfonds over het vervolg, waarbij we ook de te hanteren inkomensgrens meenemen. De hoogte van de inkomensgrens wordt betrokken bij de Kadernota 2027. FINANCIEN Kadernota 2026 Bij de Kadernota 2026 heeft de raad al een aantal inkomensregelingen besproken als mogelijke ombuigingsoptie. De raad heeft besloten om: - Het Vakantiepaspoort te behouden (amendement). - De Rotterdampas per 2027 niet meer aan te bieden vanuit Capelle. Hierdoor verdwijnt de mogelijkheid voor een pas tegen gereduceerd tarief voor Capellenaren (volwassenen en kinderen) met een laag inkomen. Capellenaren kunnen wel nog via het Rotterdampasbureau (in Rotterdam) de stadspas aanschaffen, maar alleen tegen het standaardtarief. Verder heeft de gemeenteraad besloten de (inkomensonafhankelijke) Vangnetregeling voor zwemles voor het A-diploma te schrappen met ingang van schooljaar 2025/2026, vanwege de overlap met het Jeugdfonds Sport & Cultuur.

Kadernota 2027 Aan onderliggend voorstel voor het vervolg op de lokale inkomensregelingen zitten vooralsnog geen financiële consequenties. Als de consultatie van de raad daarin verandering brengt, worden de financiële consequenties betrokken bij de afwegingen voor de Kadernota 2027. In de aanloop naar de Kadernota 2027 volgt in ieder geval een voorstel voor eventuele ombuigingen voor de inkomensregelingen bekostigd uit het budget Bijzondere bijstand en uitgevoerd door GR IJsselgemeenten. Dit is afgesproken in een bestuurlijk overleg tussen de gemeenten Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel en Zuidplas met GR IJsselgemeenten op 10 juli 2025. In samenhang daarmee is bij de Kadernota 2027 ook een voorstel voor eventuele ombuigingen voor de overige inkomensregelingen. JURIDISCH ADVIES N.v.t.

4

ONDERNEMINGSRAAD N.v.t. COMMUNICATIE Rondom dit collegevoorstel is alleen communicatie nodig over het voortzetten van de inkomensgrens van 130% van het wettelijk sociaal minimum i voor het Jeugdfonds Sport & Cultuur n 2026. Dit gebeurt met inzet van de gebruikelijke middelen voor de publieksvoorlichting. Ook informeren we de betrokken maatschappelijke partners. Bij de uitvoering van betreffende actiepunten uit het Actieplan vervolg lokale inkomensregelingen volgt bijpassende inzet van communicatie. Dit wordt per actiepunt nader bepaald. BIJLAGEN -

Concept Verkenning en Actieplan vervolg lokale inkomensregelingen, 11 november 2025 Presentatie thema-avond raad lokale inkomensregelingen 30 september 2025 Afspraken bestuurlijk overleg 10 juli 2025

5