08.04 - Advies ASD Beleidskader armoede en schulden 2021-2024

Aan het College van Burgemeester en Wethouders Postbus70 (Rivierweg 111) 2900 AB Capelle aan den IJssel Capelle aan den IJssel, 8 april 2021 Betreft: Advies m.b.t. Beleidskader Armoede en Schulden 2021-2024 Geacht college,

Op 9 maart ontvingen wij uw adviesaanvraag voor beleidskader Armoede & Schulden 2021-2024. Ons advies is opgesteld op basis van het document ‘Beleidskader aanpak armoede en schulden CONCEPT’ en een vooroverleg dat plaatsvond op 20 januari. Bij deze bijeenkomst waren leden van de adviesraad aanwezig. Onze bevindingen hebben wij in een plezierig overleg op 30 maart met uw beleidsmedewerker mevr. Marjan Korsten besproken. Algemeen oordeel In het algemeen adviseren wij u positief over de voorgelegde adviesaanvraag. In het voorwoord van het beleidskader geeft u aan dat armoede en schulden iedereen kunnen overkomen en dat deze problematiek sterk samenhangt en verweven is met problematiek op gebieden als gezondheid, werk, opleiding, wonen, sociale contacten, etc. De Adviesraad herkent dit en houdt er rekening mee dat de huidige crisis de komende jaren meer inwoners in deze problemen zal brengen. Ook hier geldt voorkomen is beter dan genezen. Daarom is het extra belangrijk om via vroegsignalering deze inwoners op tijd in beeld te krijgen. Mogelijk zal de groep inwoners met deze problemen meer divers zijn dan eerder, waardoor meer maatwerk nodig zal zijn. Wij roepen de gemeente op bij de uitvoering de impact voorop te stellen en focus te houden. Door de vele uiteenlopende plannen maken wij ons daar zorgen over.

In het licht van mogelijke bezuinigingen vragen we ons af of de plannen ook uitvoerbaar zullen blijken met minder financiële middelen.

Ons advies

1. Versterken preventie Wij zijn verheugd te lezen dat sterke verbindingen worden gemaakt met andere zeer relevante thema’s. De focus op preventie is wat ons betreft een goede richting, zeker in combinatie met de aanpalende thema’s. Wij zien hierin mogelijkheden tot betere vroegsignalering en meer maatwerk. Zoals al aangegeven gaan wij er vanuit dat de noodzaak hiervoor hoger wordt de komende jaren.

1

2. Versterken integrale aanpak Naar onze mening worden de juiste verbindingen gelegd, zoals bijvoorbeeld met laaggeletterdheid. Aandacht voor laaggeletterdheid en de combinatie met armoede en schulden is wat ons betreft zeer waardevol. Hierbij zien wij als aandachtspunt dat toegankelijkheid en communicatie voor veel mensen nog steeds moeilijk is. Dat zit zowel in het beheersen van de Nederlandse taal als in digitale vaardigheden. Wij adviseren om belangrijke informatie aangaande armoede en schulden in meerdere talen beschikbaar te stellen om de doelgroep beter te kunnen bereiken. Het belangrijkste doel van dergelijke informatie is immers het voorkomen of aanpakken van financiële problemen. Daarnaast adviseren wij kritisch te kijken naar hoe informatie er uit ziet. Soms is de (moeilijkheid van de) taal goed maar ziet het er intimiderend uit, bijvoorbeeld door de hoeveelheid informatie. Zorg dat schriftelijke informatie er niet te ‘groots’ uitziet, in de woorden van een van de geïnterviewde inwoner: ‘geen burgemeestertaal’. In de link die gelegd wordt met gezondheid ziet de raad het als zeer sterk punt dat er vooral ook wordt gericht op het bewust maken van medewerkers (professionals en vrijwilligers) en hen te scholen. Op die manier kan er meer vroeg gesignaleerd en meteen aangepakt worden. Een aandachtspunt hierbij zijn chronisch zieke mensen die niet kunnen werken.

Bij hen is permanent sprake van (ervaren) schaarste, zowel op gezondheidsvlak als vaak op financieel vlak. Wij adviseren hierin met name speciale aandacht te hebben voor de beleving van schaarste bij deze groep en de gevolgen daarvan. Met de beleving van schaarste bedoelen we het gevoel te weinig te hebben. In dit geval gaat dat over gezondheid, bijvoorbeeld fysieke mogelijkheden en bewegingsruimte, en over geld. Het gaat dus niet altijd om een feitelijk tekort maar ook hoe het ervaren wordt. Mensen ervaren in zo’n situatie over het algemeen weinig grip op (aspecten van) hun leven en de (financiële) zelfredzaamheid kan daarmee achteruit gaan. De beleving hiervan is een aanknopingspunt waar op ingezet kan worden, omdat er misschien aan de feitelijke situatie (zowel qua gezondheid als financieel) niet altijd iets veranderd kan worden maar er in de houding en verwachtingen wel winst te behalen valt. Dat er een verbinding is met eenzaamheid is duidelijk, maar wat in het beleidskader beoogd wordt op dit vlak wordt nog niet duidelijk. Er wordt de komende jaren bepaald wat er moet gebeuren en wij juichen een aanpak gericht op de lange termijn van harte aan. Toch adviseren wij om ook te kijken wat er op korte termijn al gedaan kan worden, omdat zowel eenzaamheid als financiële problemen juist in tijden van Covid-19 zeer belangrijke en actuele thema’s zijn.

Verder adviseren wij in het kader van preventie meer aandacht te besteden aan de financiële opvoeding/les bij kinderen, omdat hier immers de basis wordt gelegd voor de toekomst. Kinderen krijgen niet altijd een goede basis mee als het gaat om financiële vaardigheden, terwijl dit toch bij uitstek preventief werkt. Bij sommige culturen is geld een onderwerp dat alleen voor volwassenen is en wordt weggehouden bij kinderen. De kinderen leren dus niet met geld om te gaan. Voor deze doelgroep is het belangrijk de ouders bewust te maken van het belang voor kinderen om te oefenen met geldzaken, bijvoorbeeld door zakgeld en leren sparen. Ook zijn er nog steeds jongeren die tussen wal en schip vallen. Er zijn jongerencoaches maar het duurt vaak te lang voor jongeren in aanmerking komen voor door hen gevraagde hulp of ondersteuning. Aanvraagtrajecten duren voor deze jongeren te lang, bijvoorbeeld voor een woning of hulpmiddelen. Dit is, zeker voor jongeren, erg demotiverend en kan problemen verergeren. In het 2

kader van preventie is snelheid hier geboden om te zorgen dat jongeren vastgehouden kunnen worden en goed op weg worden geholpen naar een duurzaam zelfredzame toekomst, het liefst voordat de situatie escaleert en problemen zich verder opstapelen. Hier zien wij ook een sterke verbinding met het beleidsterrein Werk en Inkomen.

3. Versterken schuldenaanpak Schuldenproblematiek is vaak zeer complex en moeilijk te doorbreken. Dit zien we terug in deze beleidslijn. Om de schuldenaanpak te versterken kan vele kanten op gedacht en gehandeld worden. Aan de ene kant kunnen vele acties samen groter zijn dan de som der delen, aan de andere kant maakt dat het soms lastig is om focus en overzicht te houden. Wij steunen een brede inzet maar vinden daarbij het evalueren van de impact van de verschillende acties voor de toekomst een cruciaal onderdeel, om gaandeweg steeds meer focus aan te brengen. Ook voor de professionals die inwoners met schulden begeleiden wordt het steeds complexer en er wordt steeds meer van hen verwacht. De effecten van schaarste en chronische stress die we bij mensen met schulden zien kan net zo goed optreden bij schuldhulpverleners met bijvoorbeeld een structureel te hoge caseload of steeds nieuwe werkprocessen en alsmaar meer taken en aandachtsgebieden. Dit gaat uiteindelijk ten koste van de aandacht die er voor de inwoner met financiële problemen is en de mate waarin er maatwerk geleverd kan worden.

Aandacht voor de effecten van stress en uitgaan van realistische verwachtingen van inwoners (in het kader van denken doenvermogen) moet per definitie gepaard gaan met aandacht voor dezelfde zaken bij de eigen medewerkers, omdat zij ook onderdeel zijn van de complexiteit van schulden en armoede. De aanpak van armoede en schulden berust voor een zeer aanzienlijk deel op het begeleiden en coachen van de mensen met financiële problematiek en om hier doeltreffend in op te treden en samen te werken. Een specifieke opmerking bij paragraaf 3.3.c: Om mogelijke recidive te voorkomen is ons advies om daar al vanaf de start van het traject oog en aandacht voor te hebben. De nazorg begint dan eigenlijk niet pas na maar al tijdens het traject, zodra de situatie stabiel is. Op die manier komt de nadruk echt te liggen op een duurzame toekomst.

4. Vergroten bereik inkomensondersteunende regelingen en voorzieningen Het meest zwaarwegende advies gaat over het leveren van maatwerk. Dit komt op een aantal plekken in het beleidskader terug als uitgangspunt, maar in de praktijk blijkt dit vaak lastig te bewerkstelligen. Wat ons betreft mag dit sterker terugkomen in het beleidskader, waarbij bovendien aandacht besteed kan worden aan de manier waarop maatwerk georganiseerd wordt en hoe er op gestuurd wordt. Het gaat dan om het structureel handelen vanuit de geest van de wet, in plaats van de letter van de wet. Dit is een cruciaal onderdeel van het aanpakken van armoede en schulden en het vraagt om een methodische benadering. Wij adviseren kritisch te kijken wat maatwerk volgens gemeente Capelle zou moeten zijn, in samenhang met de andere beleidsterreinen in het sociaal domein, en te sturen op dienstverlening en samenwerking volgens die uitgangspunten. Zodat regelingen en informatie en voorzieningen ingezet worden waar echt nodig is nen gericht op het gewenste effect dat de inwoner en gemeente samen willen bereiken, namelijk het vergroten van financiële zelfredzaamheid. 3

Onze adviezen op een rij 1. Wij adviseren om belangrijke informatie over armoede en schulden in meerdere talen beschikbaar te stellen om de doelgroep beter te bereiken. Met aandacht voor zowel de moeilijkheidsgraad van de gebruikte taal als digitale vaardigheden. 2. Wij adviseren speciale aandacht te hebben voor de gevolgen van schaarste en stress bij chronisch zieken in het kader van financiële problematiek. 3. In de verbinding met het thema eenzaamheid is naast verdere uitwerking van de lange termijn ook op korte termijn actie nodig. 4. In het kader van preventie adviseren wij meer aandacht te besteden aan de financiële opvoeding bij kinderen, met aandacht voor hoe dit gezien wordt in verschillende culturen. 5. Zorg voor de doelgroep jongeren voor extra snelheid en zoek hierbij de verbinding met Werk en Inkomen. 6. Blijf bij de brede inzet voor het versterken van de schuldenaanpak scherp op impact en focus. 7. Start met nazorg/voorkomen van recidive al tijdens een traject, door te werken aan het probleemoplossend vermogen en praktische zaken die nodig zijn voor een duurzame toekomst zonder geldstress. 8. Houd in de uitwerking van het beleid rekening met het doenvermogen van de mensen in de uitvoering en de mogelijke effecten van stress en schaarste (van tijd) die kunnen optreden. 9.

Maak maatwerk de basis en stel scherp vast wat dit is in gemeente Capelle aan den IJssel, hoe dit in de praktijk uitgevoerd moet worden en hoe op maatwerk gestuurd en gemonitord wordt. Graag bieden wij namens de Adviesraad Sociaal Domein u dit advies aan. Wij vertrouwen erop dat onze vragen en voorstellen van waarde zijn voor de huidige verantwoording en het toekomstig beleid. Natuurlijk zijn wij graag bereid tot een verdere toelichting op dit advies. Wij zien uw schriftelijke reactie op dit advies graag tegemoet.

Met vriendelijke groet, Adviesraad Sociaal Domein Capelle aan den IJssel Namens deze:

Ewout Bückmann,

Silke van Alphen,

Voorzitter

Secretaris

4