08.01 - BBV Concept Transitievisie Warmte

Collegevoorstel Openbaar Behandelaar: P. Bakker Afdeling / Unit: SO - Stadsontwikkeling Portefeuillehouder: N.C. van Veen

Vergaderdatum: 28 september 2021 Behandelwijze: Bespreekstuk Documentnummer: 582932

ONDERWERP Concept Transitievisie Warmte

SAMENVATTING Het college heeft de concept Capelse Transitievisie Warmte vastgesteld. Deze visie is wettelijk verplicht en bevat een verkenning op welke wijze alle gebouwen in Capelle aardgasvrij gemaakt zouden kunnen worden. De realisatie van deze visie is echter niet mogelijk. Dit kan pas als de Rijksoverheid de middelen en instrumenten beschikbaar stelt die nodig zijn om zo’n enorme transitie te realiseren. Waarbij voor het college een hard uitgangspunt is dat het kabinet zorgt voor een woonlastenneutrale overstap voor onze inwoners. Dit is in lijn met de motie die de tweede kamer op 29 oktober 2020 hierover heeft aangenomen. Wij zetten de komende jaren dan ook vooral in op energiebesparing. Want besparen is altijd goed. Welke aardgasvrije optie er eventueel ook komt. Wij zetten daarbij vooral in op isolatie: goed voor het comfort de portemonnee en het klimaat. Daarnaast ronden wij de twee gebiedsverkenningen af (Rivium en Florabuurt) die in opdracht van de raad in 2019 zijn gestart. Verdere uitvoering van de Transitievisie Warmte en het uitvoeren van verdere verkenningen zijn afhankelijk van ondersteuning en financiering vanuit het rijk.

ADVIES OM TE BESLISSEN 1. De concept Transitievisie Warmte vast te stellen; 2. De concept Transitievisie Warmte ter consultatie voor te leggen aan de gemeenteraad; 3. Na consultatie van de gemeenteraad een definitief besluit over de concept Transitievisie Warmte te nemen.

BESLUIT: 28 september 2021

Het college besluit conform het voorstel.

1

INHOUD/STREKKING 1. Inleiding In lijn met internationale afspraken wil Nederland de uitstoot van CO 2 fors terugdringen. Met als doel het afremmen van klimaatverandering. In het Klimaatakkoord zijn acties afgesproken om de uitstoot van CO2 in Nederland te verlagen. Onder andere door te zorgen dat alle gebouwen in Nederland uiterlijk in 2050 aardgasvrij zijn. Want bij het gebruik van aardgas komt CO 2 vrij. Wij moeten dus duurzame alternatieven vinden voor het gebruik van aardgas voor verwarming, warm water en om te koken. De landelijke afspraken sluiten aan bij de ‘stip op de horizon’ die de gemeenteraad in 2018 heeft gezet. Namelijk dat Capelle aan den IJssel in 2050 een duurzame, groene en schone stad is met een CO2 uitstoot van bijna nul. Warmtetransitie De overstap van het gebruik van aardgas naar het gebruik van duurzame energie voor verwarming, warm water en om te koken heet de warmtetransitie. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat gemeenten de regie nemen in de warmtetransitie. Daarvoor stellen alle gemeenten in 2021 een Transitievisie Warmte op. De transitievisie moet vervolgens minstens elke vijf jaar worden geüpdatet om nieuwe ontwikkelingen te verwerken. Bijgevoegde concept transitievisie beschrijft hoe Capelle aan den IJssel de overstap kan maken van het gebruik van aardgas naar het gebruik van duurzame energie voor verwarming, warm water en om te koken.

Deze visie gaat niet over het gebruik van aardgas in productieprocessen. Daar is per bedrijf maatwerk voor nodig. Realisatie nu niet mogelijk De realisatie van deze visie is echter niet mogelijk. Dit kan pas als het rijk de middelen en instrumenten beschikbaar stelt die nodig zijn om zo’n enorme transitie te realiseren. Waarbij een hard uitgangspunt is dat het kabinet zorgt voor een woonlastenneutrale overstap voor onze inwoners. Dit is in lijn met de motie die de tweede kamer op 29 oktober 2020 hierover heeft aangenomen. Wij maken ons, samen met andere (regio)gemeenten, hard richting de Rijksoverheid om te zorgen voor deze randvoorwaarden. 2. Transitievisie Warmte De transitievisie is geen uitgewerkt plan voor de hele stad. Wel geeft het focus en richting voor de langere termijn. In een uitvoeringsplan wordt straks per gebied de definitieve keuze gemaakt wat het duurzame alternatief voor aardgas is en wanneer het aardgas wordt afgesloten. Het uitvoeringsplan laat ook de gevolgen zien voor Capellenaren, zowel financieel als wat het voor de gebouwen betekent. Met een gebiedsaanpak wordt een uitvoeringsplan opgesteld. Totstandkoming De basis voor deze transitievisie is de warmtetransitieagenda die de gemeenteraad op 15 april 2019 heeft vastgesteld.

Deze agenda is opgesteld in overleg met het Energiecollectief Capelle (ECC), Havensteder, Stedin, Eneco en het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard (HHSK). Daarnaast hebben wij ervaring opgedaan met de verkenningen in de Florabuurt en omgeving en in het Rivium en ook regionaal zijn stappen gezet in de warmtetransitie. Bij het opstellen van deze visie dachten de hierboven genoemde partijen mee. Op verzoek van deze partijen is de nu voorliggende concept transitievisie wel echt een puur gemeentelijk document, die we na het principebesluit van uw college verder bespreken met deze partijen. Randvoorwaarden, uitgangspunten en criteria In de concept transitievisie worden de Capelse randvoorwaarden, uitgangspunten en criteria voor de warmtetransitie beschreven. Deze zijn overgenomen uit de Notitie Kaderstelling Warmtetransitie die op 22 maart 2021 door de gemeenteraad is vastgesteld. Duurzame alternatieven voor aardgas In de transitievisie is gekeken naar de beschikbare duurzame energie (lokaal en regionaal) en naar de beschikbare warmteopties. Daarnaast is de infrastructuur om duurzame energie te transporten (elektriciteitsnet, gasnet of warmtenet) in kaart gebracht.

2

In de Regionale Energiestrategie (RES) is een mogelijk regionaal warmtesysteem in beeld gebracht om lokale warmtenetten en (regionale) warmtebronnen met elkaar te verbinden. Ook heeft Gasunie in opdracht van de provincie onderzoek gedaan naar een provinciaal warmtesysteem. Het lijkt op dit moment niet voor de hand te liggen dat er een regionaal warmtesysteem komt waar Capelle aan den IJssel op kan aansluiten. De kansen voor een dergelijk systeem liggen vooral aan de westkant van de regio. Er komt een vervolgonderzoek naar het warmtesysteem aan de oostkant van Rotterdam (inclusief Capelle aan den IJssel). Het elektriciteitsnet moet verzwaard worden voor de energietransitie. Stedin heeft onderzocht of het elektriciteitsnet in Capelle aan den IJssel na deze verzwaring voldoende capaciteit heeft gelet op de warmtetransitie. De verwachting op dit moment is dat dit het geval is, wanneer in Capelle aan den IJssel voor de warmtetransitie vooral ingezet wordt op collectieve warmteopties. Stedin beheert ook het gasnet. Tijdens de warmtetransitie zal dit gasnet nog een belangrijke rol spelen. Of het gasnet in de toekomst ook nog een rol heeft, hangt af van de grootschalige beschikbaarheid van duurzaam gas. In Capelle aan den IJssel liggen, met de kennis van nu, twee warmteopties voor de hand: een warmtenet of een (elektrische) warmtepomp.

Voor 2030 houden wij geen rekening met grootschalige beschikbaarheid van duurzaam gas (groengas of waterstof) voor de gebouwde omgeving. Dit kan na 2030 veranderen, maar ook dan is het de vraag of het logisch is duurzaam gas in te zetten in Capelle aan den IJssel, omdat hier genoeg andere duurzame alternatieven zijn. Als duurzaam gas toch beschikbaar komt voor Capelle aan den IJssel dan ligt het voor de hand duurzaam gas eerst te gebruiken voor oude gebouwen die lastig te isoleren zijn en/of in gebieden waar in de grond geen ruimte is voor de aanleg van een warmtenet. Naar verwachting kan het duurzaam gas via het bestaande gasnet worden getransporteerd. Duurzaam gas zal waarschijnlijk ook gebruikt kunnen worden als brandstof voor de piekvoorziening van warmtenetten. Warmtekaart Door de uitkomsten van vier verschillende studies met elkaar te combineren en lokale kennis toe te voegen is een warmtekaart gemaakt. Met modelberekeningen wijzen verschillende studies warmteopties toe aan alle buurten, op basis van de laagste nationale kosten. De meest geschikte warmteoptie (en daarbij horende infrastructuur) is afhankelijk van de eigenschappen van gebouw(en) en het gebied. Diverse factoren spelen een rol, zoals bouwjaar, gebouwtype, gebouwfunctie, bebouwingsdichtheid, het eigendom, de schaal en de beschikbaarheid van energiebronnen.

De laagste nationale kosten zijn de totale kosten van alle maatregelen die nodig zijn om in een gebied over te stappen op een duurzame manier van verwarmen, ongeacht door wie deze kosten worden betaald. Het zijn kosten over de hele keten: productie, distributie, besparing en consumptie. Nationale kosten geven dus een beeld van de totale kosten van de warmtetransitie, zonder de kosten of belangen van één partij voorop te stellen. Vaak wordt hiervoor ook de term maatschappelijke kosten gebruikt. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat gemeenten in principe moeten uitgaan van de warmteoptie met de laagste nationale kosten. Onderbouwd mag hiervan worden afgeweken. Naast nationale kosten zijn er eindgebruikerskosten. Dit zijn de kosten voor de gebouweigenaar. De eindgebruikerskosten bestaan uit de energierekening en de kosten van investeringen (bijvoorbeeld in een andere warmte-installatie, isolatie of de aansluitingsbijdrage wanneer het gebouw op een warmtenet wordt aangesloten). Deze kosten kunnen pas bij het maken van een uitvoeringsplan goed in beeld worden gebracht. Zoals vastgelegd door de gemeenteraad gaan wij uit van een woonlastenneutrale overstap voor de Capellenaar. Advies voor de Capellenaar De warmtekaart laat voor alle buurten in Capelle aan den IJssel zien welke warmteoptie voor de hand ligt: een warmtenet of een elektrische warmtepomp.

Er zijn ook een paar buurten waar uit de modellen nog geen duidelijke voorkeur naar voren komt. De meest kansrijke warmteoptie voor een gehele buurt hoeft overigens niet de meest logische optie te zijn voor alle gebouwen in een buurt. Zeker wanneer de bebouwing in een buurt divers is kan de warmteoptie per gebouwtype verschillen. Wel geeft de warmtekaart richting in wat de meest waarschijnlijke warmteoptie is op buurtniveau. In de transitievisie is vervolgens beschreven wat de warmtekaart betekent voor de Capellenaar.

3

3. Uitvoering Realisatie kan pas als de Rijksoverheid de middelen en instrumenten beschikbaar stelt. Wij zetten de komende jaren dan ook vooral in op energiebesparing. Besparen Voor de hele stad geldt dat eigenaren van gebouwen nu al aan de slag kunnen met het besparen van aardgas. Besparen is altijd goed, onafhankelijk van de toekomstige warmteoptie of ontwikkelingen. Naast elektrisch koken, denken wij vooral aan isoleren wat goed is voor het beperken van de CO 2uitstoot, het verhogen van comfort en de portemonnee. Wij informeren gebouweigenaren actief over de stappen die mogelijk zijn om energie te besparen. Daarbij leveren wij zoveel mogelijk maatwerk per gebied, gebouwtype en bouwjaar. Maar ook per doelgroep. Gebiedsaanpak Een gebiedsaanpak is gericht op het maken van een uitvoeringsplan. Dit proces start altijd eerst met een verkenning. Op basis van de verkenning neemt de gemeenteraad een besluit of er daadwerkelijk een uitvoeringsplan wordt gemaakt. Op dit moment worden er twee verkenningen uitgevoerd, te weten het Rivium en de Florabuurt en omgeving. In 2019 besloot de gemeenteraad deze verkenningen te starten. Hier ligt de komst van een warmtenet voor de hand. De gemeenteraad besloot in 2019 ook om in gebieden waar een elektrische warmtepomp voor de hand ligt Capellenaren te ondersteunen bij de overstap naar aardgasvrij.

Dit gaat om de bedrijventerreinen en om Landelijk Capelle. In deze gebieden is nog geen verkenning gestart, omdat de Rijksoverheid de gemeentelijke uitvoeringskosten nog niet vergoed. In de concept Transitievisie Warmte wordt voorgesteld een kleiner deel van deze gebieden op te nemen in een gebiedsaanpak, maar de verkenning pas te starten nadat de Rijksoverheid de uitvoeringskosten vergoedt. 4. Vervolgstappen Dit principebesluit wordt ter consultatie voorgelegd aan de raadscommissie SOB van 11 oktober 2021. Ook bespreken wij het principebesluit met Stedin, Eneco, Havensteder, ECC en HHSK. Na de consultatie met de raadscommissie leggen wij een definitief besluit over de concept transitievisie aan uw college voor. Vervolgens wordt de concept transitievisie vier weken ter inzage gelegd. Wij verwachten de Transitievisie vervolgens begin 2022 ter besluitvorming voor te leggen aan de gemeenteraad.

FINANCIEN Het vaststellen van de transitievisie heeft geen financiële consequenties. Bestaande activiteiten die in de transitievisie staan genoemd worden gedekt binnen het budget voor het Programma Duurzaamheid. Nieuwe en aanvullende activiteiten worden pas gestart als de Rijksoverheid de uitvoeringskosten vergoedt. Het uitvoeren van de plannen vraagt immers extra capaciteit van de gemeente. Met het onderzoek ‘Uitvoeringskosten van het Klimaatakkoord’ heeft de Raad voor Openbaar Bestuur uit laten zoeken dat een gemeente als Capelle aan den IJssel ongeveer 18 FTE medewerkers nodig heeft om de taken uit het Klimaatakkoord uit te voeren. Na de coalitieonderhandelingen van een nieuw kabinet wordt bekend óf, en zo ja, hoeveel capaciteit de gemeenten financieel gecompenseerd krijgen voor deze taken. Deze middelen voor extra capaciteit zullen op zijn vroegst in 2022 ingezet kunnen worden. Om de plannen uit te voeren heeft Capelle aan den IJssel deze capaciteit nodig.

JURIDISCH ADVIES De transitievisie heeft geen juridische status. Door de transitievisie vast te stellen, besluit de raad vooral over het voorgestelde proces voor de komende jaren. In het vervolgproces worden wel documenten vastgesteld die juridische consequenties hebben. Het uitvoeringsplan vormt straks namelijk de onderbouwing voor het wijzigen van het omgevingsplan.

4

Het omgevingsplan betreft de uitwerking van het uitvoeringsplan in juridisch afdwingbare regels die gelden voor iedereen.

ONDERNEMINGSRAAD Niet van toepassing. COMMMUNICATIE Tijdens de Week van de Duurzaamheid 2021 organiseren wij een bijeenkomst over de warmtetransitie. Daar zullen wij Capellenaren informeren over de stand van zaken van de warmtetransitie in Capelle aan den IJssel en hen wijzen op de mogelijkheid om later een inspraakreactie op de concept transitievisie in te dienen. Ook tijdens de ter inzage periode organiseren wij een inloopbijeenkomst. Verder besteden wij aandacht aan de transitievisie in het Capelse Energieloket en via de gebruikelijke kanalen.

BIJLAGEN −

Concept Transitievisie Warmte, inclusief bijlage Duurzaamheidsattitude Capellenaren en bijlage Potentiele lokale warmtebronnen.

5