07.08 - Was-wordt lijst Erfgoednota 2025

SAMENVATTING Dit document bevat een gedetailleerde vergelijking tussen de Erfgoednota 2018 en 2025 van de gemeente Capelle aan den IJssel. De belangrijkste verschuiving is de overgang naar de Omgevingswet, uitbreiding naar Post-65 erfgoed, verhoogde budgetten voor onderhoud en verduurzaming, en meer nadruk op gemeenschapsbetrokkenheid. Datum analyse: Oktober 2025 Bron: Erfgoednota 2018 en Erfgoednota 2025, Gemeente Capelle aan den IJssel

1. WETTELIJK KADER & INSTRUMENTEN 1.1 Wetgeving Onderwerp

Was (2018)

Wordt (2025)

Impact

Hoofdwet

Erfgoedwet 2016

Omgevingswet (sinds 1-12024)

Hoog

Planologisch instrument

Bestemmingsplannen

Tijdelijk omgevingsplan → Definitief omgevingsplan (deadline 2032)

Hoog

Gemeentelijke verordening

Erfgoedverordening

Verordening fysieke leefomgeving

Hoog

Vergunningstelsel

Monumentenvergunning Omgevingsvergunning (via (via Wabo) Omgevingswet)

Gemiddeld

1.2 Toetsingskaders Onderwerp

Was (2018)

Wordt (2025)

Impact

Toetsingskader monumenten

Vastgesteld 27 november 2007

Blijft bestaan, wordt Laag geïntegreerd in omgevingsplan

Archeologiebeleid

Beleidsnota Archeologie 20102014

Ongewijzigd, wordt Laag geïntegreerd in omgevingsplan

Verduurzamingsbeleid

Niet aanwezig

Nota Verduurzamen Erfgoed 2023

Hoog

2. BUDGETTEN & FINANCIËLE FACILITEITEN 2.1 Overzicht Budgetten Budget

Was (2018)

Wordt (2025) Verschil

€15.000/jaar €30.000/jaar Stimuleringspremie (2-jaarlijks (jaarlijks uitbetaald) uitbetaald)

Toelichting

Meer monumenteneigenaren +€15.000 maken gebruik van de regeling

Handhaving

€20.000/jaar €20.000/jaar

€0

Blijft gelijk; mogelijk toekomstig samenwerkingsverband met Rotterdam

Archeologie

€20.000/jaar €20.000/jaar

€0

Blijft gelijk

€30.000/jaar (2024-2026)

Nieuw: DuMo-subsidie +€30.000 (Duurzame Monumentenadviseur)

Verduurzaming

€0

Instandhouding

Onderzoek Niet naar Actie: onderzoek Onbekend beschikbaar gemeentelijk mogelijkheden fonds

TOTAAL

€55.000/jaar

€100.000/jaar Stijging van 82% + +€45.000+ + onderzoek toekomstige uitbreiding

2.2 Subsidies & Faciliteiten Faciliteit

Was (2018)

Wordt (2025)

Stimuleringspremie frequentie

Om het jaar

Jaarlijks

Onderhoudsinspectie

Gratis (via Monumentenwacht)

Gratis (via Monumentenwacht)

Kleine reparaties

Gemeente betaalt (via Monumentenwacht)

Gemeente betaalt (via Monumentenwacht)

DuMo-adviseur (verduurzaming)

Niet beschikbaar

Subsidie beschikbaar (20242026)

Faciliteit

Was (2018)

Wordt (2025)

Legescompensatie verduurzaming

Ja (beperkt)

Ja (uitgebreid)

Gemeentelijk fonds instandhouding

Nee

Onderzoek naar mogelijkheden

3. ERFGOEDCATEGORIEËN & MONUMENTENLIJST 3.1 Rijksmonumenten Categorie

Was (2018)

Wordt (2025)

Verschil

Aantal 17 rijksmonumenten

18

+1

Nieuw toegevoegd -

Status: Stormvloedkering/Algerabrug voorbeschermd (Ketensedijk 4, 6, 8) (2018), nu rijksmonument

Boerderijen

7

7

-

Woonhuizen

6

6

-

Kerk + toren

1+1

1+1

-

Overige

2 (gevangenis, 2 bejaardenhuis)

Waterbouwkundige 0 werken

-

1 (Stormvloedkering)

+1

3.2 Gemeentelijke Monumenten Categorie

Was (2018)

Wordt (2025)

Verschil

Aantal gemeentelijke monumenten

46

46

0

-

's-Gravenweg bij 325 (2015), 'sGravenweg 141 (2016), 'sGravenweg 347 (2018 afgebrand)

-3

Gesloopt sinds 2018

Categorie

Was (2018)

Wordt (2025)

Verschil

Woonhuizen/boerderijen

Meerderheid Meerderheid

-

Kerkgebouwen

Aanwezig

Aanwezig

-

Naoorlogse bouwkunst

Deel van bestand

Deel van bestand

-

3.3 Beschermde Dorpsgezichten Gebied

Was (2018) Wordt (2025) Opmerking

Aantal dorpsgezichten 7

6

-1 (wijziging in telling)

Dorpsstraat-Kerklaan

Ja

Ja

Vooroorlogse kern

Oude Plaats

Ja

Ja

L-vorm langs IJssel

Kleine Zeeheldenbuurt Ja

Ja

Rechthoekig trapezium

Kerklaan oost

Ja

Ja

Lintbebouwing

Schenkel oost

Ja

Ja

Naoorlogs (jaren 50)

Bergenbuurt

Ja

Ja

Naoorlogs (jaren 60)

3.4 Post-65 Erfgoed (NIEUW in 2025) Status: Onderzoek gestart, nog geen officiële bescherming Nr. Object

Locatie

Status 2025

1

Gemeentehuis/Kantoren De De Linie, Westerlengte Linie

Geselecteerd voor onderzoek

2

Verzorgingshuis, serviceflats, etc.

Baronie, Graafschap

Geselecteerd voor onderzoek

3

IJsselland Ziekenhuis

Prins Constantijnweg 2

Geselecteerd voor onderzoek

4

Metrostations

Capelle Centrum, Slotlaan, De Terp

Geselecteerd voor onderzoek

5

De Terp (1975-1976)

Damsterdiep en omgeving

Geselecteerd voor onderzoek

Nr. Object

Locatie

Status 2025

6

Molukse Wijk

Oosterlengte, Noorderbreedte, Banda Neira

Geselecteerd voor onderzoek

7

Woondekken Keerkring/De Schil

Scheldedal, Keerkring

Geselecteerd voor onderzoek

8

Dekwoningen Schollevaar

Reidans, Filomeentje Erf

Geselecteerd voor onderzoek

9

Woningen langs de gracht

Floris Burgwal

Geselecteerd voor onderzoek

10

Patiowoningen De Statendam

Sterrekinderen Erf

Zeer waardevol, mogelijk GM-status

Toelichting: De Baronie en De Statendam worden als zeer waardevol beschouwd en komen mogelijk in aanmerking voor aanwijzing als gemeentelijk monument.

4. BELEID & STRATEGIE 4.1 Beleidsfocus Aspect

Was (2018)

Wordt (2025)

Hoofdfocus

Beschermen van erfgoed

Beschermen + Beleven + Benutten

Tijdsperiode focus

Vooral vooroorlogs (tot Vooroorlogs + Wederopbouw (1940-1965) + 1940) Post-65 (1965-1990)

Benadering

Object- en gebiedsgericht

Integraal: ruimtelijke kwaliteit, duurzaamheid, sociale cohesie

Participatie

Beperkt

Actief: Verdrag van Faro, eigenaarbijeenkomsten

Erfgoeddefinitie

Traditioneel (experts bepalen)

Dynamisch (gemeenschap betrekken)

4.2 Provinciale & Rijkskaders

Niveau

Was (2018)

Wordt (2025)

Provinciaal beleid

Beleidsvisie Cultureel Erfgoed 2017-2020

Provinciale Omgevingsvisie + Omgevingsverordening

Provinciale focus

Landgoederen, molens, dijken, + 7 erfgoedlijnen voor kerken, sociale woningbouw publieksbetrokkenheid

Rijksbeleid

Modernisering Monumentenzorg Erfgoedvisie 2024 "Missie, visie en (MoMo) strategie" + NOVI

Rijksfocus

Restaureren → beheren en gebruiken

Beheer, gebruik, verduurzaming, maatschappelijke waarde

Internationale context

Verdrag van Malta (1992)

+ Verdrag van Faro (ondertekend 2024)

5. COMMUNICATIE & PARTICIPATIE 5.1 Communicatiekanalen Kanaal

Was (2018)

Wordt (2025)

Gemeentelijke website

Algemene erfgoedinformatie

Onderzoek naar dedicated erfgoedpagina

Inhoudelijke focus

Vooroorlogse periode

+ Accent op naoorlogse bouwkunst en stedenbouw

Digitaal archief

Beschikbaar (sinds 2012)

Beschikbaar + uitbreiding met "Het verhaal van Capelle 1945-1990"

Informatieborden

Markante plaatsen

+ Expliciete aandacht voor archeologie

Fiets- en wandelroutes

Langs monumenten

Blijft bestaan

5.2 Participatie & Betrokkenheid Activiteit

Was (2018)

Eigenaarbijeenkomsten Niet structureel

Wordt (2025) 1-2 keer per jaar voor alle GMeigenaren

Activiteit

Was (2018)

Wordt (2025)

Vooroverleg vergunningen

Ja, met Ja (ongewijzigd) beleidsspecialist/commissie

Bewonersparticipatie bij aanwijzing

Beperkt

2025: "Transparante communicatie, informatiebijeenkomsten en het betrekken van bewoners cruciaal voor draagvlak" (i.v.m. Post-65)

Betrokkenheid buurt/wijk

Beperkt

Groter (invloed Verdrag van Faro)

Expertmeetings

Niet structureel

Actie: organiseren over beheer, onderhoud, instandhouding

5.3 Onderzoek & Documentatie Onderwerp

Was (2018)

Wordt (2025)

Sociale woningbouw 1950-1960

Actie: onderzoek uiterlijk 2020

Uitgevoerd

Post-65 erfgoed

Niet in beleid

Onderzoek "Het verhaal van Capelle 1945-1990" (2022, Contrei)

Vervolgstudie 19902020

Niet gepland

Actie: vervolgonderzoek met Contrei

INTI-onderzoek

Niet aanwezig

Post-65 selectie door International New Town Institute

6. ADVIES & UITVOERING 6.1 Adviesstructuur Aspect

Was (2018)

Wordt (2025)

Erfgoedcommissie

Commissie voor Welstand en Monumenten (2017 opgeheven)

Externe Erfgoedcommissie (via Dorp, Stad en Land)

Status commissie Onafhankelijk

Onafhankelijk

Aspect

Was (2018)

Wordt (2025)

Advies bij

Alle vergunningaanvragen GM/beschermd dorpsgezicht

Ongewijzigd

RCE-adviesplicht

Bij afbraak, reconstructie, herbestemming RM

Ongewijzigd

Archeologieadvies

Bureau Oudheidkundig Onderzoek Archeologie Rotterdam (AR) Rotterdam (BOOR)

6.2 Handhaving & Toezicht Aspect

Was (2018)

Wordt (2025)

Handhavingsbudget

€20.000/jaar

€20.000/jaar

Instandhoudingsplicht

Wettelijk verankerd

Wettelijk verankerd + actieve monitoring

Monitoring

Reactief

Proactief: controle na 2 jaar via Monumentenwacht

Aanpak

Reactief optreden bij overtreding

Tijdig in gesprek + proportionele handhaving

Samenwerking handhaving

Niet aanwezig

Onderzoek naar samenwerkingsverband met Rotterdam

Vergunningcontrole

Op basis van aangevraagde vergunningen

+ Controle instandhouding (Omgevingswet)

7. DUURZAAMHEID (NIEUW THEMA 2025) 7.1 Beleidskader Duurzaamheid Aspect

Was (2018)

Wordt (2025)

Nota verduurzaming Niet aanwezig Nota Verduurzamen Erfgoed 2023 Regelgeving

Beperkt

Versoepeld via Nota Verduurzamen Erfgoed

Focus

Niet expliciet Erfgoedverduurzaming als prioriteit

Aspect

Was (2018)

Wordt (2025)

Rijksbeleid

Beperkt

Actieve rijksinzet op erfgoedverduurzaming

7.2 Financiële Ondersteuning Verduurzaming Regeling

Was (2018)

Wordt (2025)

DuMo-subsidie

Niet beschikbaar

€30.000/jaar (2024-2026)

Legescompensatie

Ja, beperkt (bouwen)

Uitgebreid met verduurzaming

Advies DuMo

Niet beschikbaar

Subsidie voor Duurzame Monumentenadviseur

Informatie & begeleiding

Beperkt

Actie: duidelijk informeren over mogelijkheden

7.3 DuMo (Duurzame Monumentenadviseur) Wat is een DuMo? Een DuMo-adviseur heeft specialistische kennis over het verduurzamen van monumenten en kan: •

Een DuMo-rapport opstellen met advies op maat

•

Helpen bij begeleiding van uitvoering verduurzamingsmaatregelen

•

Ondersteuning bieden bij subsidieaanvragen

Subsidiehoogte: Tot €30.000/jaar beschikbaar voor alle monumenteneigenaren samen

8. ACTIEPUNTEN OVERZICHT 8.1 Voortgezette Acties (uit 2018) Actie

Status 2018

Status 2025

Archeologische informatie vroeg in proces inbrengen Lopend

Blijft lopend

Jaarlijks €20.000 archeologie reserveren

Lopend

Blijft lopend

Inrichting/onderhoud OR in beschermde dorpsgezichten

Lopend, extra budget Blijft 2018 lopend

Actie

Status 2018

Status 2025

Samenhang nieuwe projecten met monumenten/dorpsgezichten

Lopend

Blijft lopend

Monumentenlijst behouden, informeren, organiseren Lopend

Blijft lopend

Informatie langs cultuurlandschappelijke structuren

Lopend

Blijft lopend

Historische informatieborden + archeologie

Lopend

Blijft lopend

8.2 Afgeronde Acties (2018-2025) Actie 2018

Deadline

Status 2025

Onderzoek sociale woningbouw 1950-1960

Uiterlijk 2020

Afgerond

Stimuleringsbijdrage jaarlijks beschikbaar (i.p.v. 2-jaarlijks)

2018

Geïmplementeerd in Stimuleringsverordening 2018

Capaciteit handhaving uitbreiden

2018

Geïmplementeerd: €20.000/jaar beschikbaar

Informatieverstrekking naoorlogse bouwkunst op website

Lopend

Deels: accent opgenomen, verdere uitwerking nodig

Omgevingsvisie en omgevingsplan opstellen (start 2019)

Start medio In uitvoering: tijdelijk 2019 omgevingsplan sinds 2024

8.3 Nieuwe Acties (2025) Actie Onderzoek Post-65 erfgoed voor bescherming Monitor instandhoudingsplicht na 2 jaar via Monumentenwacht

Type Onderzoek

Monitoring

Prioriteit

Budget

Deadline

Hoog

Binnen bestaand budget

Lopend

Hoog

Binnen bestaand budget

Na 2 jaar

Actie

Type

Prioriteit

Budget

Deadline

Organiseer 1-2 Binnen eigenaarbijeenkomsten Communicatie Gemiddeld bestaand per jaar budget

Jaarlijks

Vervolgonderzoek "Het verhaal van Capelle 1990-2020"

Onderzoek

Gemiddeld

Nog te bepalen

Nog te bepalen

Onderzoek mogelijkheden erfgoedpagina website

Communicatie Gemiddeld

Nog te bepalen

Nog te bepalen

"Het verhaal 1945-1990" Communicatie Laag beschikbaar op website

Binnen bestaand budget

Kort termijn

Stimuleer verduurzaming door duidelijk te informeren

Communicatie Hoog

Binnen Lopend DuMo-budget

Uitbreiding subsidieregeling naar €30.000/jaar

Financiën

Hoog

+€15.000/jaar Geïmplementeerd

Onderzoek samenwerkingsverband Organisatie Rotterdam (handhaving)

Gemiddeld

Mogelijk besparing

Toekomst

Onderzoek gemeentelijk fonds/subsidie Financiën instandhouding

Hoog

Nog te bepalen

Toekomst

9. INTEGRALE VERANDERINGEN 9.1 Verschuivingen in Benadering Van (2018)

Naar (2025)

Erfgoed als specialistisch vakgebied

Erfgoed als maatschappelijk thema

Van (2018)

Naar (2025)

Expert-gedreven

Participatief en inclusief

Focus op beschermen

Beschermen + beleven + benutten

Monumenten als losstaande objecten

Monumenten in samenhang met omgeving

Erfgoed vs. ontwikkeling

Erfgoed als onderdeel van ontwikkeling

Statisch erfgoedbegrip

Dynamisch erfgoedbegrip ("morgen is vandaag gisteren")

Vooroorlogse focus

Multi-periodebenadering

Restaureren

Beheren, gebruiken, verduurzamen

9.2 Integratie met Andere Beleidsterreinen Beleidsterrein

Relatie 2018

Relatie 2025

Duurzaamheid

Beperkt

Sterk: Nota Verduurzamen, DuMo-subsidie, programma Duurzaamheid

Ruimtelijke kwaliteit

Gemiddeld: via welstand

Sterk: Q-team, integrale beoordeling, omgevingsvisie

Openbare ruimte

Gemiddeld: HIOR, beheerplan

Sterk: bijzonder niveau dorpsgezichten, extra budget

Participatie

Beperkt

Sterk: Verdrag van Faro, eigenaarbijeenkomsten

Leefbaarheid

Indirect

Direct: sociaal-maatschappelijk belang erfgoed

Sociale cohesie

Niet expliciet

Expliciet: erfgoed als bindende factor

Welzijn

Niet expliciet

Expliciet: verbinding met welzijn en leefbaarheid

10. IMPACT & CONSEQUENTIES 10.1 Financiële Impact

Impact

Bedrag

Toelichting

Directe stijging

+€45.000/jaar

Stimuleringspremie +€15k, DuMo +€30k

Mogelijke Onbekend toekomstige stijging

Gemeentelijk fonds instandhouding

Percentage stijging +82%

Van €55k naar minimaal €100k per jaar

Dekking

Gedeeltelijk gerealiseerd

Stimuleringspremie: ja; DuMo: programma Duurzaamheid; Fonds: onderzoek

10.2 Organisatorische Impact Aspect

Impact

Schaal

Omgevingswet implementatie

Groot

Hoog: volledige herstructurering planologie

Monitoring instandhouding Gemiddeld

Gemiddeld: meer controle, structurele rapportage

Eigenaarbijeenkomsten

Klein

Laag: 1-2 bijeenkomsten/jaar binnen bestaande capaciteit

Post-65 onderzoek

Groot

Hoog: nieuw werkveld, veel objecten, draagvlaktraject

Verduurzaming

Gemiddeld

Gemiddeld: nieuwe kennis nodig, subsidieverlening

Handhaving

Gemiddeld

Gemiddeld: proactievere aanpak, meer tijdsinvestering

10.3 Maatschappelijke Impact Aspect

Impact

Erfgoedbewustzijn

Toename verwacht door Post-65 aandacht en participatie

Betrokkenheid bewoners

Toename door Verdrag van Faro en eigenaarbijeenkomsten

Toekomstbestendigheid monumenten

Toename door verduurzaming en betere monitoring

Aspect

Impact

Identiteit Capelle

Versterking door aandacht voor naoorlogse periode

Draagvlak erfgoedbeleid

Toename door inclusieve benadering

11. RISICO'S & AANDACHTSPUNTEN 11.1 Geïdentificeerde Risico's Risico

Kans

Impact

Mitigatie

Budget ontoereikend voor instandhoudingsfonds

Hoog

Hoog

Onderzoek naar mogelijkheden, gefaseerde aanpak

Weerstand bij Post-65 aanwijzing

Gemiddeld Hoog

Vroege communicatie, draagvlaktraject, informatiebijeenkomsten

Capaciteitstekort voor monitoring

Gemiddeld Gemiddeld

Samenwerkingsverband Rotterdam onderzoeken

Deadline omgevingsplan (2032) niet haalbaar

Laag

Hoog

Gefaseerde aanpak, prioritering

DuMo-subsidie loopt af (2026)

Hoog

Gemiddeld

Evaluatie en besluit over verlenging nodig vóór 2026

Toenemende verduurzamingsvraag

Hoog

Gemiddeld

Duidelijke regelgeving, capaciteit opbouwen

11.2 Kritische Succesfactoren Factor

Belang

Status

Draagvlak monumenteneigenaren

Hoog

Goed: stimuleringsregeling werkt

Politiek draagvlak

Hoog

Goed: budgetten goedgekeurd

Samenwerking met externe partners

Gemiddeld Goed: AR, Dorp Stad en Land, Contrei

Capaciteit beleidsambtenaren

Hoog

Aandachtspunt: werkdruk neemt toe

Factor

Belang

Status

Kwaliteit advisering

Hoog

Goed: externe commissie blijft onafhankelijk

Communicatie met bewoners

Hoog

Te verbeteren: nieuwe acties gepland

13. CONCLUSIES 13.1 Hoofdconclusies 1. Substantiële beleidsverbreding: Hoewel gepresenteerd als "technische update", bevat de Erfgoednota 2025 aanzienlijke beleidsuitbreidingen, vooral op het gebied van Post-65 erfgoed, verduurzaming en participatie. 2. Wettelijke transitie: De overgang naar de Omgevingswet is de grootste structurele verandering, met impact op alle planologische instrumenten en procedures. 3. Budgetverhoging: Een stijging van minimaal 82% in het erfgoedbudget (van €55.000 naar €100.000+) toont de toegenomen prioriteit en ambities. 4. Tijdshorizon verbreed: Van primair focus op vooroorlogs erfgoed naar een multiperiodebenadering die ook de naoorlogse groei van Capelle (1945-1990) erkent en beschermt. 5. Van object naar systeem: Verschuiving van individuele monumentenbescherming naar integrale benadering waarin erfgoed onderdeel is van ruimtelijke kwaliteit, duurzaamheid en sociale cohesie. 6. Participatie centraal: Invloed van Verdrag van Faro merkbaar in grotere nadruk op gemeenschapsbetrokkenheid en diversiteit in erfgoedopvattingen.