07.03 - Jeugdnota 2021 - 2024 - De Basis voor Groei - versie 19 april 2021

We hebben daarbij in het bijzonder aandacht voor kinderen die opgroeien in een gezin met een langdurig laag inkomen, en voor potentiele opvoeders met een laag inkomen. Opvoeders zijn vaak met eigen problemen bezig, waardoor ze niet goed te bereiken zijn voor hulp aan hun kinderen. En niet altijd weten opvoeders de hulp te vinden en spelen er gevoelens van schaamte om een beroep te doen op ondersteuning en hulp.

Vaccinaties tegen ernstige ziekten Vanuit de Wet publieke gezondheid (Wpg) zijn gemeenten primair verantwoordelijk voor de JGZ tot 19 jaar en voor de uitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma (RVP)11. Via het Rijksvaccinatieprogramma krijgen kinderen verschillende inentingen, die beschermen tegen ernstige infectieziekten zoals mazelen, rodehond en polio. Hoe hoger de vaccinatiegraad12 hoe kleiner de kans dat in de toekomst ziekten zoals mazelen uitbreken. Met een hoge vaccinatiegraad worden ook kwetsbare (nog) niet gevaccineerde kinderen tegen ziekten beschermd. Tot 2018 was er landelijk sprake van een daling van de vaccinatiegraad. In 2019 is dit gestabiliseerd en sinds 2020 stijgt het weer. De (algemene) vaccinatiegraad in Capelle is op dit moment 88,3% en heeft onze blijvende aandacht. We zetten hierop in via goede voorlichting en laagdrempelige toegang. We willen bestaande contactmomenten van het CJG zoveel mogelijk hiervoor benutten.

10 Gezondheidsmonitor 2019, GGD Rotterdam

11 Het RVP wordt vastgesteld door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Het RIVM heeft

regie en coördinatie op de uitvoering van het RVP. 12 Het percentage kinderen dat een bepaalde vaccinatie heeft ontvangen.

24

Kansrijke Start (Gezondheid in de eerste 1000 dagen) De eerste 1000 dagen van een kind zijn cruciaal voor een goede start. Wat er in de periode voor, tijdens en na de geboorte gebeurt, heeft grote invloed op de ontwikkeling van kinderen, zowel fysiek, mentaal als sociaal. In Capelle is sprake van slechte scores perinatale gezondheid: sterfte bij geboorte en laag geboortegewicht. Hoge risicofactoren in Capelle zijn armoede en schulden, laag opleidingsniveau en veel eenoudergezinnen. We bouwen voort op een goed netwerk van samenwerkingspartners zoals het CJG, verloskundigen en Welzijn Capelle. Wel is meer verbinding nodig met het medische domein (ziekenhuis) en de geboortezorg (kraamzorg, verloskundigen en gynaecologen). Met hen kijken we naar verbetering van de risicoscreening en toeleiding/overdracht.

Seksualiteit en relaties Wij willen dat Capelse jongeren een gezonde seksuele ontwikkeling doormaken. Wij willen dat jongeren op regelmatige basis goede voorlichting over seksualiteit en relaties krijgen en dat ze weten waar ze terecht kunnen met vragen op het gebied van seks en dat er geen taboe op rust of schaamte wordt gevoeld. In Capelle vinden we het belangrijk dat jongeren tolerant zijn als het gaat om seksuele oriëntatie: je mag zijn wie je wil zijn en je mag zijn mét wie je wil zijn (diversiteit). Jongeren die seksueel actief zijn doen dit uit vrije wil en dwingen anderen niet tot seksuele handelingen (tegengaan seksueel grensoverschrijdend gedrag), beschermen zichzelf en hun partner tegen soa’s en beschermen zichzelf en hun partner tegen ongewenste zwangerschap. Uit landelijk onderzoek13 en lokale participatie (Kindercollege en Capelse Jongerenraad) blijkt dat jongeren betere voorlichting willen over seksualiteit en relaties en zij willen dit ook vaker aangeboden krijgen. Hierbij moet naast de biologische kanten van seks, ook aandacht zijn voor de relationele kant vanuit verschillende perspectieven. Goede voorlichting is een beschermende factor voor grensoverschrijdend gedrag. Daarbij moet ook oog zijn voor diversiteit. Het lijkt erop dat jongeren op steeds latere leeftijd voor het eerst seks hebben.

Het aantal jongeren dat onveilige seks heeft is wel toegenomen, in Capelle van 3% naar 6%. Dit is iets om in te gaten te houden. We krijgen ook vaker signalen van seksueel grensoverschrijdend gedrag (zie ook hiervoor onder Social Media). In de Enquête Veilig Opgroeien 2019 geeft 4% van de Capelse 12-17 jarigen aan nare seksuele ervaringen te hebben, ten opzichte van 2% in 2014. Dit varieert van opmerkingen en foto’s tot onder druk seksuele handelingen uitvoeren.

Mentale gezondheid van jongeren Wij vinden het belangrijk dat jongeren, en hun opvoeders, weten wat er helpt om mentaal gezond op te groeien. Daarbij gaat het zowel om het voorkomen, het vroeg en goed aanpakken van mentale problemen en om het verhogen van veerkracht en sociale steun, om met mentale problemen om te gaan. Een fijne omgeving is belangrijk voor ontspanning, ontmoeting en beweging en bevordert de mentale gezondheid Mentale gezondheid is een lastig begrip en complex probleem. Niet iedereen ervaart druk op dezelfde manier. Uitingen van mentale problemen zijn onder andere terug te zien in eenzaamheid, somberheid en depressie, stress en angst. Er is landelijk toenemende aandacht voor de mentale gezondheid van jongeren via maatschappelijke discussies over bijvoorbeeld ervaren prestatiedruk en de rol sociale media. De ‘druk op het dagelijks leven bij jongvolwassenen’ is dan ook een speerpunt van de landelijke nota volksgezondheid. In Capelle zijn er (relatief) hoge scores op eenzaamheid, angst en stress, somberheid en depressie bij jongeren. De LHBTI-groep scoort in zijn algemeenheid hoger op depressie.

13 Seks onder je 25e, 2017, Rutgers WPF en Soa Aids Nederland en Rapportage Rutgers Dialoog 2020

25

Zowel jongeren als professionals geven aan dat zij zich zorgen maken over de gevolgen van corona op mentale gezondheid van jongeren. We vinden het belangrijk om hier aandacht voor te hebben door extra in te zetten door vroegsignalering en preventie.

Leefstijl Met een gezonde leefstijl zit je letterlijk en figuurlijk beter in je vel. Goed voor jezelf zorgen is belangrijk voor een gezond lichaam en een goede mentale gezondheid. Gezond eten, bewegen en weinig stress dragen hieraan bij. Daarentegen hebben middelengebruik en veel zorgen een negatief effect op je gezondheid. Stress, maar ook bijvoorbeeld eenzaamheid kan leiden tot fysieke gezondheidsklachten. Ook recente inzichten over het ziekteverloop van corona wijst ons op het belang van een gezonde leefstijl en het voorkomen van overgewicht. In zijn algemeenheid gaat het goed met de gezondheid van Capelse kinderen en jongeren. Capelse kinderen ontbijten steeds vaker en eten vaker groente. Capels kinderen willen graag opgroeien in een rookvrije omgeving. Steeds minder opvoeders vinden roken onder de 18 acceptabel. En minder opvoeders roken in huis. Kinderen en jongeren in huishoudens met (langdurige) beperkte financiële middelen hebben gemiddeld genomen een minder goede (ervaren) gezondheid. Kinderen en jongeren bewegen steeds minder vaak. Jongeren drinken vaker dan in de regio dagelijks zoete drankjes. Deze ontwikkelingen zijn van invloed op overgewicht. Tot nu toe zijn de cijfers over overgewicht stabiel. We willen kinderen en jongeren verleiden en stimuleren tot het maken van gezonde keuzes. Door hen informatie te geven en het makkelijker, gewoner en leuker te maken.

De meeste kinderen en jongeren willen zelf graag zo gezond mogelijk leven. Dit is niet altijd even simpel. Ongezond eten is bijvoorbeeld makkelijk te vinden en gezond eten is niet voor iedereen goed betaalbaar. En roken en het gebruik van alcohol en drugs zoals lachgas blijven een punt van zorg.

26

Speerpunten voor 2021-2024 → Hulpaanbod bij kwetsbare gezinnen brengen Onder Veilige Gezinnen, Scholen en Wijken is dit speerpunt ook opgenomen. Om een bepaalde groep kwetsbare gezinnen beter te bereiken is het belangrijk om op plaatsen en momenten aanwezig te zijn waar deze ouders toch al komen en waar contact niet of minder als bedreigend of spannend wordt ervaren zoals in de KinderLabs, Huizen van de Wijk, buurthuizen en op scholen. Ook de jaarlijkse testmomenten voor motorische vaardigheden bij de gymlessen in groep 3 tot 8 door Sportief Capelle bieden hier kansen voor.

→ Kansrijke Start (Gezondheid in de eerste 1000 dagen) Om meer kinderen een kansrijke en gezonde start te geven gaan we met onze samenwerkingspartners een plan van aanpak opstellen. Dat plan moet gericht zijn op het stimuleren van een gezonde leefstijl van aanstaande opvoeders en zwangeren en meer aandacht voor risicoscreening en toeleiding. De belangrijkste factoren hierbij zijn armoede en schulden, opvoeders met psychosociale/ggz-problematiek en opvoeders met een licht verstandelijke beperking (LVB). Om dit goed te doen moet er meer verbinding en samenwerking komen tussen lokale en regionale partners, tussen Welzijn Capelle, het CJG-jeugdgezondheidszorg, kraamzorg, verloskundigen en ziekenhuis. We werken daarbij samen met regiogemeenten om ervaringen en kennis te delen en gezamenlijk afspraken te maken met regionaal werkende partners zoals ziekenhuizen, kraamzorg en zorgverzekeraars.

→ Gezond seksueel gedrag We gaan werk maken van meer structurele voorlichting op school over seks en relaties. Aandacht voor seksuele diversiteit hoort daar ook bij. We gaan in gesprek met scholen en de GSA´s (genderallianties) over welke programma’s daarbij het beste passen en leggen daarbij nadrukkelijk een relatie met de subsidieregeling Weerbaarheid die hiervoor al genoemd is. Een positieve identiteit, zelfvertrouwen en sociaal-emotionele vaardigheden staan aan de basis van gezond seksueel gedrag en helpen om weerstand te bieden tegen (groeps)druk. Onze eerdere inzet (vanuit de GIDS-middelen) op seksueel grensoverschrijdend gedrag maken we structureel.

→ Mentale gezondheid De mentale gezondheid van jongeren is de komende jaren zowel landelijk als in Capelle een speerpunt. In navolging van het landelijke beleid zetten we in op het helpen vergroten van de veerkracht en weerbaarheid van jongeren, zoals eerder in deze Jeugdnota bij het speerpunten Pesten en Weerbaarheid is aangegeven. In de Alliantie Samen tegen Eenzaamheid hebben we specifieke aandacht voor eenzaamheid onder jongeren en werken we aan een online platform/ontmoetingsplek (bijv. een Instagramaccount). We gaan informatie over eenzaamheid onder jongeren delen met vrijwilligers en professionals die actief met jongeren in contact komen/zijn, zoals mentoren op scholen. Daarnaast ondersteunen we een maatjesproject van SWC en het Oranjefonds om jongeren te helpen bij het uitbreiden van hun sociale contacten. Via de vragenlijsten in de tweede klassen van het voortgezet onderwijs worden vroegtijdig jongeren met depressieve gevoelens opgespoord en geholpen. De ervaring met de vragenlijsten is positief. Na afloop van de GIDS14-periode willen wij deze aanpak structureel opnemen binnen een brede aanpak van mentale gezondheid. We zetten in op groepen die extra risico lopen zoals kinderen van ouders met psychische of verslavingsproblemen of ouders met een (licht) verstandelijke beperking.

We weten dat LHBTIjongeren vaker met depressie kampen dan gemiddeld en passen onze signaleringsaanpak daar op

14 Gezond in de Stad (GIDS) is een stimuleringsprogramma van Min VWS en loopt tot en met 2022

27

aan. Dit doen we onder andere in de bovengenoemde vragenlijsten in de tweede klassen van het voortgezet onderwijs. We blijven inzetten op bewegen en sporten in de buitenruimte als instrument voor het verbeteren van de mentale gezondheid en de weerbaarheid. We gaan het aanbod voor kinderen en jongeren in huishoudens met beperkte financiële middelen verbinden aan ontmoetings- en beweegactiviteiten via onder andere CAPSLOC, de KinderLabs en Sportief Capelle (voordelig sporten in de wijk).

→ Gezonde leefstijl Onze inzet op een gezonde leefstijl gebeurt op allerlei manieren en plekken. We hebben aandacht voor gezond eten, het drinken van water en bewegen maar ook voor preventie van roken en het gebruik en verslaving aan alcohol en drugs. Via de Kinderlabs laten we kinderen op een leuke manier kennismaken met gezond eten, koken en bewegen. Onze inzet op sporten en bewegen in de buitenruimte draagt ook bij aan een gezond leefstijl en het voorkomen van obesitas. We sluiten ons aan bij de landelijke en regionale ambities (Regionaal Preventieakkoord) op het gebied van een rookvrije omgeving voor kinderen en maken gebruik van het materiaal van de landelijke campagne “Rookvrije generatie”. Tenslotte zetten we blijvend in op voorlichting over middelengebruik en verslaving. We hebben hierbij ook aandacht voor gameverslaving en problematisch gebruik social media, vooral dat laatste is sinds 2015 fors toegenomen. Ook hierbij zien wij een relatie met de subsidieregeling Weerbaarheid omdat een positieve identiteit, zelfvertrouwen en sociaal-emotionele vaardigheden een grote rol spelen bij een gezonde leefstijl en weerstand bieden aan groepsdruk bij roken, alcohol en drugsgebruik.

28

Monitoring Hoofddoel is dat kinderen en jongeren kansrijker, veiliger en gezonder opgroeien. Dit meten we per doel aan de hand van onderstaande indicatoren. Het zijn zowel objectieve gegevens (aantallen) als subjectieve gegevens (beleving) uit verschillende bronnen zoals het CBS, DUO, leerplicht Capelle, Veilig Thuis, GGD Gezondheidsmonitor, Perined, CJG Capelle, Halt, politie en de bewonersenquête Capelle. In bijlage 3 is een overzicht opgenomen met per indicator de laatste stand van zaken (nulmeting). Alleen cijfers zeggen onvoldoende. Er moet altijd over gesproken worden om ze te kunnen duiden. Daarom plannen we jaarlijks een overlegmoment met onze partners om de lokale ontwikkelingen binnen het preventief jeugdbeleid te bespreken. Indien de ontwikkelingen daar om vragen stellen we onze inzet bij.

Doel

Indicator

Wat willen we

Hoe weten we of het goed gaat

Kansrijk Meer jeugdigen ontwikkelen hun talenten in hun vrije tijd Meer kinderen en jongeren leveren een betere prestatie op school en vergroten daarmee hun kansen Meer jeugdigen kunnen meepraten over belangrijke thema’s en voelen zich serieus genomen

% sportdeelname % cultuurdeelname % vrijwilligerswerk gemiddelde score CET gemiddeld opleidingsniveau %verzuim en voortijdig schoolverlaten % jongeren en jongvolwassen met inkomen uit arbeid %jeugdwerkloosheid Aantal leden Kindercollege, CJR, kinderwijkraden en kinderconferentie Aantal en inhoud beleidsthema’s waarbij het Kindercollege en de CJR betrokken is Kindercollege en CJR voelen zich betrokken en hebben het gevoel dat er naar hen geluisterd wordt

Veilig Meer jeugdigen groeien op in een veilige thuissituatie Meer jeugdigen groeien op in een veilige wijk en schoolomgeving Minder jeugdigen maken zich schuldig aan overlast en criminaliteit

Aantal trajecten opvoedondersteuning heeft gehad Aantal kinderen dat training heeft gevolgd Aantal meldingen Veilig Thuis % kinderen dat wordt gepest % kinderen dat zich veilig voelt op straat en in de wijk Aantal incidenten op en rond scholen Aantal meldingen jongerenoverlast bewoners en politie Aantal/omvang problematische groepen Aantal haltverwijzingen Aantal jongeren verdacht van misdrijf

Gezond Meer jeugdigen hebben een betere algemene gezondheid

% jeugdigen dat zich gezond voelt % vaccinatiegraad % vroeggeboortes en laaggeboortegewicht

Meer jeugdigen hebben een betere sociaalemotionele gezondheid

% depressieve gevoelens % verhoogd risico op psychosociale problemen % stressgevoelens op school of thuis % eenzaamheid % roken, alcoholgebruik, drugsgebruik % risico op problematisch gamen/social media gebruik % overgewicht % onbeschermde seks % onprettige seksuele ervaring

Meer jeugdigen gedragen zich gezonder

29

Financiën Basisinfrastructuur We hebben in Capelle een breed aanbod zich aan basisvoorzieningen dat (mede) beschikbaar is voor kinderen en jongeren in Capelle, een deel daarvan valt niet direct onder de budgetten voorjeugdbeleid in de begroting, maar wordt bekostigd uit de reguliere uitvoeringsbudgetten van onze partners. Concreet gaat het dan met name om het jongerenwerk en de Kinderlabs van SWC, het preventieve aanbod van het CJG, maar ook om activiteiten van Sportief Capelle, de bibliotheek, de brede school etc. SCENARIO’S Scenario 1 – Stevige basis voor Jeugdbeleid (uitgangspunt beschikbaar budget € 580.000) Bovenop het brede aanbod aan basisvoorzieningen, hebben we de afgelopen jaren een stevig jeugdbeleid neergezet van preventieve programma’s, jeugdcoaches van het CJG in de Kinderlabs, Vreedzaam, de Kinderbuurtcoaches, jongerencommunicatie en -participatie, vakantieprogramma’s. Hiervoor hebben we € 580.000 structureel beschikbaar in de Meerjarenbegroting. Het is belangrijk om dit vast te houden en door te bouwen op dit jeugdbeleid. Dit scenario biedt ruimte om de komende jaren extra in te zetten op perspectief voor de jeugd vanwege Covid-19.

Scenario 2 – Kansen voor groei (+ € 245.000 in 2022 en € 295.000 in 2023 e.v.) In dit scenario maken we werk van de ambitie om meer te doen voor de Capelse jeugd en worden er extra middelen vrijgemaakt. Voor het uitvoeren van het volledige programma zal bij de VJN een bedrag van € 215.000 voor 2022 en € 295.000 voor 2023 e.v. moeten worden aangevraagd. In dit scenario is het uitgangspunt om Kinderlabs te realiseren in meer kwetsbare wijken én om een aantal activiteiten dat de afgelopen jaren met incidentele middelen is gedekt en dat succesvol is gebleken, structureel te maken Dit betekent dat de extra inzet van een jongerenwerker en een kinderbuurtcoach in Middelwatering/Rondelen structureel wordt, dat de aanpak depressiepreventie wordt doorgezet en de inzet op seksuele gezondheid en relaties krijgt een extra impuls.

30

Scenario 2B Een variant op scenario 2 is om in 2022 nogmaals tijdelijke middelen in te zetten. Op dit moment – voorjaar 2021 – zijn er nog veel onzekerheden. Bijvoorbeeld over de impact van Covid-19 en welke inzet dat vraagt na 2021 en 2022. Deze variant op scenario 2 zou betekenen dat bij de Voorjaarsnota een eenmalig bedrag van € 245.000 voor 2022 wordt gevraagd.

31

Tijdelijke middelen en externe subsidies (2021 € 857.500, 2022 € 215.000, 2023 € 15.000) We kunnen in 2021 beschikken over een aanzienlijk bedrag aan extra, eenmalige middelen via het rijk Ook is er bij de Meerjarenbegroting 2021-2024 incidenteel budget beschikbaar gesteld voor de jaren 2021 en 2022. Inmiddels is duidelijk dat het landelijke programma Gezond in de Stad (GIDS) wordt verlengd tot eind 2022. Ook wordt steeds duidelijker welke middelen het rijk in 2021 beschikbaar stelt voor de sociale impact van Covid-19 voor de jeugd. Het is nog niet duidelijk of dit pakket ook in 2022 en daarna beschikbaar zal worden gesteld. Veel zal afhangen van de ontwikkelingen in de rijksbegroting en de landelijke verkiezingen. We volgen dit uiteraard nauwgezet en als kansen zich voordoen, maken we daar gebruik van.

32

Bijlage 1 – Staat van de Jeugd in Capelle aan den IJssel

33

Bijlage 2 – Analyse Vreedzaam

34

Bijlage 3 – Stand van Zaken Indicatoren (nulmeting)

35

Bijlage 4 – Samenvatting verantwoording Jeugdnota 2017-2021

36