07.01 - Kaders energievisie en warmteprogramma

Collegevoorstel Openbaar Behandelaar: P de Bruijn Afdeling / Unit: SO - Duurzaamheid, Milieu en Wonen Portefeuillehouder: S. Geissler

Vergaderdatum: 6 januari 2026 Behandelwijze: Bespreekstuk Documentnummer: 2193509

ONDERWERP Kaders Gemeentelijke energievisie en Warmteprogramma

SAMENVATTING De gemeente Capelle aan den IJssel werkt aan een Energievisie en een nieuw Warmteprogramma. Deze twee samenhangende documenten vormen de basis voor een toekomstbestendige en duurzame energievoorziening. Het Warmteprogramma, dat elke vijf jaar moet worden vastgesteld onder de wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie, is een verplicht programma onder de Omgevingswet en is een concrete uitwerking van de energietransitie binnen onze gemeente. Als voorbereiding op deze documenten zijn leidende principes voor het Warmteprogramma, de uitgangspunten van de Energievisie, het Afwegingskader voor het Warmteprogramma en de Evaluatie van de Capelse Transitievisie Warmte 2022 opgesteld. Deze onderdelen vormen de basis voor de verdere uitwerking. Zo werken we toe naar een breed gedragen Energievisie en Warmteprogramma, die we eind 2026 willen vaststellen. Het college heeft besloten om de leidende principes Energievisie en Warmteprogramma, als ook de concept Evaluatie Capelse Transitievisie Warmte 2022 vast te stellen en ter consultatie voor te leggen aan de gemeenteraad. Het college heeft kennisgenomen van de Notitie Reikwijdte en Detailniveau Warmteprogramma en de gezamenlijke regionale warmteprojecten.

ADVIES OM TE BESLISSEN 1. 2. 3. 4. 5. 6.

De concept leidende principes Energievisie (geen aparte bijlage) in principe vast te stellen; De concept leidende principes Warmteprogramma (bijlage. 1) in principe vast te stellen; Het concept afwegingskader Warmteprogramma (bijlage. 1) in principe vast te stellen; De concept Evaluatie Capelse Transitievisie Warmte 2022 (bijlage. 2) in principe vast te stellen; Bovenstaande documenten ter consultatie aan de gemeenteraad voor te leggen; Een definitief besluit te nemen over bovengenoemde documenten na de consultatie van de gemeenteraad en: - Kennis te nemen van de Notitie Reikwijdte en Detailniveau Warmteprogramma (bijlage. 3), - Kennis te nemen van de Memo gezamenlijke regionale warmteprojecten (bijlage.4).

BESLUIT: 6 januari 2026 1. Het college besluit conform het voorstel. 2. Het college geeft mandaat aan de wethouder Financiën voor het aanbrengen van de laatste tekstuele wijzigingen in de financiële paragraaf.

1

INHOUD/STREKKING 1. Aanleiding Eind 2026 willen wij een nieuw Warmteprogramma vaststellen. Dit programma vervangt de Capelse Transitievisie Warmte uit 2022 (TVW 2022). Ook stellen we een Energievisie op. Het opstellen van beide documenten is vastgelegd in het door de gemeenteraad vastgestelde Programma Duurzaamheid 2023-2026. Capelse Energievisie (CEV) In de CEV beschrijven wij straks het lokale energiesysteem van de toekomst. Het gaat over de infrastructuur, energiebronnen, energiedragers en ruimtelijke impact. Het bevat de leidende principes, toekomstbeelden voor 2030, 2040 en 2050, voorliggende keuzes en ontwikkelpaden die wij in in het eerste kwartaal van 2026 aan uw Raad willen voorleggen. Ook bouwt de CEV deels voort op het Koersdocument Duurzaam Capelle uit 2018. Warmteprogramma (WP) In het WP beschrijven wij onze plannen voor de verduurzaming van gebieden in de komende 10 jaar. Uw college stelt het elke vijf jaar opnieuw vast. Het WP is een verplicht programma onder de Omgevingswet en is de opvolger van de Capelse Transitievisie Warmte die in 2022 is vastgesteld. Wij geven hierin richting en maken structurerende keuzes ten aanzien van warmtebronnen, warmtedragers, de belangrijkste uitgangspunten en programmering van het aardgasvrij maken van gebieden. Aan het opstellen van het WP is een Milieueffectrapportage (MER) proces gekoppeld.

Wij leggen het Warmteprogramma eind 2026 ter vaststelling aan uw college voor. Wij stellen het WP op aan de hand van het CEV, die wij in het eerste kwartaal 2026 via het CEV ter consultatie aan de gemeenteraad voorleggen. Samenhang De documenten zijn nauw verbonden met elkaar en beïnvloeden elkaar. De CEV is de overkoepelende strategische visie van bronnen, transport en opslag van energie (warmte, elektriciteit, gassen), waarbinnen het WP programmatisch en meer gedetailleerd uitwerkt hoe wij op korte (elk WP kijkt 10 jaar vooruit) en lange termijn (t/m 2050) de warmtetransitie vormgeven. Keuzes die wij maken in het WP bepalen mede het toekomstbeeld van het energiesysteem van de toekomst, en keuzes die we maken in het CEV bepalen mede de mogelijkheden waarbinnen het WP opgesteld wordt. De documenten worden in samenhang geschreven. Leidende principes, afwegingskader en evaluatie De eerste stap om te komen tot de CEV en het WP is het vaststellen van duidelijke leidende principes en kaders zodat het vervolgproces zorgvuldig en breed gedragen kan plaatsvinden. De concept leidende principes en concept afwegingskader leggen wij nu ter besluitvorming aan u voor. In lijn met de verstuurde collegebrief over de kaderstellende rol van de gemeenteraad bij de energietransitie stellen wij u voor deze concept documenten ter consulatie voor te leggen aan de gemeenteraad.

Naast deze documenten hebben wij de TVW 2022 geëvalueerd. Door de nieuwe Wet gemeentelijke instrumenten warmte (Wgiw) gelden er aanvullende verplichtingen voor een warmteprogramma. Gemeenten moeten elke vijf jaar de voortgang van de warmtetransitie monitoren en evalueren. Daarom hebben we de TVW 2022 geëvalueerd en leerpunten verzameld voor de volgende fase van de warmtetransitie (zie bijlage 3).

2

2. Leidende principes Leidende principes Capelse energievisie De Capelse energievisie beschrijft het energiesysteem van de toekomst. Om de toekomstbeelden in de energievisie te ontwikkelen, stellen we een aantal leidende principes op. Dit zijn de uitgangspunten voor de verschillende toekomstbeelden en de ontwikkelpaden ernaartoe. Het zijn met opzet brede, soms zelfs voor de hand liggende principes. Het doel van de leidende principes is het onderbouwen van de gemaakte keuzes, en het doorlopend kunnen teruggrijpen naar een gemeenschappelijke basis. De leidende principes zijn: 1. Het energiesysteem werkt voor de Capellenaar Wij werken toe naar een systeem dat betaalbaar, veilig en eerlijk is, en dat de Capellenaar comfort biedt. 2. Wij besparen zoveel mogelijk energie Hoe minder energie we gebruiken, hoe betaalbaarder, stabieler en compacter het energiesysteem is. 3. Ruimte is schaars en wordt slim gebruikt Het energiesysteem heeft steeds meer ruimte nodig. Wij gebruiken de ruimte op een efficiënte manier en houden bij de inrichting rekening met de benodigde en beschikbare energie. 4. Opwek en opslag zijn voor het merendeel in lokaal eigendom Minimaal 50% van nieuwe grootschalige opwek en opslag is in lokale handen, zodat Capelle controle houdt over dat deel van het energiesysteem, en de Capellenaar ervan meeprofiteert.

Op dit moment zijn er geen nieuwe grootschalige projecten voor opwek en opslag in ontwikkeling en is beschikbare ruimte voor dit soort ontwikkelingen beperkt. 5. Wij minimaliseren de maatschappelijke kosten Wij kijken verder dan alleen de eindkosten voor de gebruiker; we houden ook rekening met indirecte of vermeden kosten (voor warmtenetten is minder stroom nodig dan voor all-electric oplossingen, de vermeden kosten van warmtenetten zijn dan de vermeden kosten van netverzwaring) en onvoorziene effecten aan de maatschappij die kosten kunnen opleveren. 6. Wij gebruiken de infrastructuur zo efficiënt mogelijk Wij maximaliseren de efficiëntie van het systeem: wij richten het niet op gewenste piekniveaus in, maar halen zoveel mogelijk nut uit een zo beperkt mogelijk netwerk, met behoud van leveringszekerheid 7. Energie is altijd beschikbaar voor de Capellenaar Leveringszekerheid en betrouwbaarheid zijn essentieel; het energiesysteem is een middel, geen doel op zich. Leidende principes warmteprogramma en afwegingskader (zie bijlage 1): In de Capelse Transitievisie Warmte 2022 zijn zes uitgangspunten geformuleerd die richting gaven aan de keuze voor warmtesystemen en het bijbehorende proces. Inmiddels zijn wij enkele jaren verder en is het speelveld veranderd.

Het Rijk heeft nieuwe wetgeving gemaakt: de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (regelt regierol gemeenten en geeft voorwaarden voor betaalbaarheid en rechten bewoner) en de wet collectieve warmte (verduurzaming bestaande warmtenetten, warmtenetten in publieke handen, meer bescherming woningeigenaren en huurders tegen hoge tarieven), geopolitieke ontwikkelingen en voortschrijdend inzicht maken het noodzakelijk om de uitgangspunten te herijken. De nieuwe leidende principes zijn ingedeeld in vijf thema's. In figuur 1 staan links de 5 thema’s wp, in het midden de principes van de transitievisie warmte en rechts de toelichting waarom we hebben aangepast of geschrapt.

3

Figuur 1: de leidende principes wp vergeleken met TvW Leidende principes WP

Leidende principes TvW

1

Betaalbaarheid en economisch krachtig.

Alternatieven voor aardgas moeten woonlastenneutraal zijn.

2

Duurzaam.

Wij gaan zo efficiënt mogelijk met energie om.

3

Ruimte en milieu.

-

4

Rechtvaardig en participatief.

In gebieden waar een warmtenet voor de hand ligt, blijft ruimte voor individuele oplossingen.

5

Betrouwbaar en veilig

-

De gemeente stemt haar regierol in de warmtetransitie af op de betreffende situatie Initiatieven van Capellenaren die aan de slag willen met aardgasvrij krijgen ondersteuning. De warmtetransitie pakken wij aan in samenwerking en afstemming met (regio)gemeenten.

Toelichting beknopt (zie pag 4 bijl.1 voor uitgebreide versie) Betaalbare oplossing passend bij draagkracht waarbij iedereen mee kan doen. Wij houden rekening met maatschappelijke kosten en gebruiken de standaard van het Rijk voor verduurzaming gebouwen. Blijft relevant. Wij voegen minimale impact op elektriciteitsnet en aandacht voor lokale bronnen en opslag toe. Wij houden rekening met ruimtelijke inpasbaarheid, combineren ruimtelijke opgaven en minimaliseren milieubelasting. Bewoners krijgen helder toekomstperspectief voor hun woning, er blijft ruimte voor eigen initiatief en individuele warmte oplossingen. Wij kiezen voor robuuste en veilige oplossingen die gezond en veilig zijn en rekening houden met impact op het elektriciteitsnet. De regierol van gemeenten verankerd in nieuwe wetgeving, namelijk in de Wgiw en de aanstaande WCW (Wet collectieve warmtevoorziening). Blijft van kracht, gemeente helpt met inkoopacties, subsidies of procesbegeleiding, dit punt valt in wp onder betaalbaar en economisch krachtig We werken samen in warmtecluster Rotterdam Noord, onderdeel van de RES MRDH.

4

Deze leidende principes zijn de grondslag voor de te maken keuzes in het warmteprogramma en het uitvoeringproces. Het afwegingskader bestaat uit (kwantitatieve) criteria om de beste warmteoplossing per buurt te berekenen en bepalen. Dit bestaat uit acht concrete criteria, welke zijn afgeleid uit de leidende principes die in figuur 2 zijn uitgewerkt. Er is vooralsnog geen weging en/of prioriteit gegeven aan de criteria. Dit volgt na nadere gesprekken met stakeholders en een peiling onder bewoners. Figuur 2. De criteria voor het afwegingskader van de warmteoplossing Criterium

Toelichting

1

Nationale kosten

Totale maatschappelijke kosten van de warmteoptie zowel investeringskosten als onderhoudskosten.

2

Eindgebruikerskosten (eenmalig/maandelijks)

De kosten voor de eindgebruiker (corporatieve huurder, particuliere huurder of eigenaar-bewoner).

3

Verandering elektriciteits- vraag

De mate waarin de techniek het elektriciteitsverbruik beïnvloedt.

4

CO2 uitstoot

Hoeveelheid broeikasgasuitstoot door de warmteoplossing.

5

Ruimtebehoefte openbare ruimte (incl. Extra e-verzwaring)

De ruimte die een warmtetechniek nodig heeft in de publieke ruimte.

6

Ruimtebehoefte in huis

De ruimte die een warmtetechniek nodig heeft in het huis ten opzichte van de huidige situatie (CV-ketel).

7

Milieueffecten op de leefomgeving

Mogelijke hinder voor bewoners of omgeving, zoals geluid, trillingen, uitstoot of visueel.

8

Juridische en bestuurlijke complexiteit

Juridisch: De aanwezigheid van wetgeving, de duur van vergunningsprocedures en de complexiteit van benodigde overeenkomsten. Bestuurlijk: De mate waarin het aantal onderdelen in het warmtesysteem en de bijbehorende stakeholders zorgen voor complexiteit in de uitvoering van de warmteoplossing.

NRD Warmteprogramma Volgens de nieuwe Wet gemeentelijke instrumenten Warmte moeten gemeenten nagaan of bij het opstellen van een warmteprogramma een milieueffectrapportage (plan-mer) verplicht is. Een plan-mer laat vooraf zien wat de invloed van bepaalde keuzes op het milieu is. Omdat het Capelse warmteprogramma kaders gaat stellen voor projecten die plan-mer beoordelingsplichtig zijn, zoals warmtenetten, geldt een plan-mer plicht. De notitie van reikwijdte en detailniveau (NRD) is de eerste stap in de procedure van de milieueffectrapportage (zie bijlage 4). Deze NRD beschrijft welke milieueffecten in het plan-mer worden onderzocht en op welke manier dit onderzoek wordt uitgevoerd. Met de NRD informeren wij betrokkenen en belanghebbenden over de inhoud, reikwijdte en detailniveau van het nog op te stellen plan-mer. Het concept NRD laten we toetsen door een extern bureau. Zij stellen aan de hand van de beschreven aanpak in de NRD de PlanMER op.

5

Regionale samenwerking warmte: Ter informatie delen wij een memo over de regionale samenwerking van warmteprojecten (bijlage 4). Zo werken we gezamenlijk met de buurgemeenten aan een bronnenstrategie voor de verdeling van de warmtebronnen, wat moet aansluiten op de lokale mogelijkheden. We inventariseren de mogelijkheden voor een regionaal warmtebedrijf in overeenstemming met de aangekondigde Wet Collectieve Warmte (WCW, inwerkingtreding per 1 juli 2026). Samen met Schiedam en Rotterdam onderzoeken we ook de implementatie van de WCW voor het huidige stadsverwarmingnet van Eneco en de indeling van de gezamenlijke Leiding over Noord, dit is een leiding die warmte van de Rotterdamse haven vervoert naar gemeenten Schiedam, Rotterdam en Capelle. 3. Direct gevolg De uitvoering van het WP en de CEV heeft invloed op bewoners, bedrijven en andere lokale partijen voor wat betreft de continue energievoorziening en nieuwe warmtesystemen. Dit heeft direct gevolg op bijvoorbeeld de woonsituatie, het openbreken van straten en de ruimtelijke indeling. Heldere kaders en afspraken zijn nodig om draagvlak te creëren voor uitwerking en gezamenlijke uitvoering. De kaders gaan zowel over de inhoudelijke keuzes als over het proces, zoals participatie en samenwerking. 4.

Bestuurlijk belang De kaders van het Warmteprogramma en de Capelse Energievisie raken meerdere bestuurlijke doelen: - Verduurzaming Capelle heeft de ambitie om in 2050 duurzaam, groen en schoon te zijn. De uitstoot van CO2 is dan bijna nul. Om hiertoe te komen zetten we richtlijnen op voor de lokale warmtetransitie en de energievisie. Door lokale en regionale warmtebronnen te gebruiken zijn we minder afhankelijk van energie uit het buitenland. - Economie Wij willen nieuwe ondernemingen faciliteren en de groei en elektrificatie van bestaande ondernemingen faciliteren. Ook onze ondernemers zullen in de toekomst aardgasvrij verwarmen en voldoende koelen in de zomers. - Woningbouw Als aansluiting op voorzieningen, zoals warmte en elektriciteit, in een appartementencomplex niet mogelijk is zorgt dit ervoor dat de business case voor het gehele complex mogelijk onrendabel wordt. Ook komt de leefbaarheid van nieuwe woningen in het geding als er geen aansluiting van supermarkten, scholen en zorgvoorzieningen mogelijk is. - Publieke voorzieningen Het voorzien in bij de tijd zijnde scholen, zorglocaties, sportverenigingen, openbaar vervoer en andere publieke voorzieningen is belangrijk voor de leefbaarheid en veiligheid.

- Overige voorzieningen Om te zorgen dat Capelle aan den IJssel een aantrekkelijke stad blijft zijn er naast publieke voorzieningen ook restaurants, hotels, cafés, winkels, locaties voor diensten zoals kappers en fietsenmakers, en culturele voorzieningen nodig. 5. Maatschappelijk belang Het wordt steeds warmer. Om fijn te blijven wonen en werken zijn duurzame oplossingen nodig waarmee we de CO2 uitstoot verminderen en zo klimaatverandering tegengaan. Beschikbaarheid van elektriciteit is heel lang vanzelfsprekend geweest. Dat is niet meer het geval. Voor alle aspecten van de moderne samenleving is elektriciteit nodig. Een betrouwbaar netwerk met voldoende capaciteit is cruciaal voor de veiligheid, voedselvoorziening, huisvesting, werkgelegenheid, economie, zorg en breder welzijn. De belangrijkste afspraken in omgang leggen wij vast in de kaders van de energievisie.

6

Het uitbreiden van het elektriciteitsnet en inpassing van de warmtetransitie vraagt ruimte. Deze ruimte kunnen we niet voor andere zaken gebruiken, zoals voor groen, parkeren of recreatie. Omdat de ruimte in Capelle aan den IJssel schaars is, is het belangrijk dat we zo min mogelijk ruimte gebruiken. 6. Kader - Landelijke klimaatakkoord en wetgeving; geeft richting aan de doelen en voorwaarden voor de gemeentelijke warmteprogramma's. - Duurzaamheidsprogramma Capelle; overkoepelende programma met doelen en acties voor alle duurzaamheidsthema's. - Regionaal; binnen de energieregio Rotterdam-Den Haag zijn er een aantal gezamenlijke leidende principes afgesproken voor een goede afstemming van warmteprogramma's met de buurgemeenten. - Netcode; netbeheerders worden gereguleerd via de netcode, waarin beschreven staat binnen welke kaders zij moeten werken. - Bouwplannen; in het programma wonen staan de bouwplannen van Capelle beschreven. - Samenwerking met Stedin; er is een samenwerkingsovereenkomst tussen Capelle en Stedin waarin staat hoe de buurtaanpak wordt uitgevoerd. - Beleid ondernemersklimaat; in het programma economie staat hoe we ondernemers willen faciliteren. 7. Realisatie Wij leggen het WP en CEV eind 2026 ter besluitvorming aan u voor.

FINANCIËN Wij hebben afgestemd, financiën is akkoord. Het toetsen van de NRD, het opstellen van de plan-mer, het onderzoek warmteoplossingen, het uitzoeken van de juridische status van leiding over noord onder de nieuwe wet collectieve warmte en de CEV betalen we uit bestaande en toegezegde middelen op de begroting. De consequenties van de Wet collectieve warmte (de nieuwe warmtewet die op 9 december 2025 door Eerste Kamer is aangenomen) en de eventuele financiële gevolgen hiervan zoals deelname in of oprichting van een publiek warmtebedrijf worden op een later moment in beeld gebracht. Op dit moment hebben wij hierover geen keuzes gemaakt en zijn financiële gevolgen dus daarom niet meegenomen in dit voorstel. Het voorstel heeft daarmee geen directe financiële consequenties. JURIDISCH ADVIES Wij hebben afgestemd, juridische zaken is akkoord.

ONDERNEMINGSRAAD Niet van toepassing.

COMMMUNICATIE Ondanks dat er veel samenhang zit tussen de twee documenten (Warmteprogramma en Energievisie) wordt voor beiden een eigen communicatieplan opgesteld.

7

Warmteprogramma Om Capellenaren te betrekken bij het opstellen van het nieuwe Warmteprogramma wordt een participatie- en communicatieplan geschreven. Hierin krijgen diverse stakeholders een rol met een bepaalde mate van betrokkenheid en duidelijke kaders. Om hier bekendheid aan te geven worden online en offline communicatiemiddelen ingezet. Denk aan: - Gerichte mailing naar betrokken stakeholders; - Online peilingen via sociale media; - Bijeenkomsten om te informeren over de komst van het nieuwe programma en wat zij hierin kunnen bijdragen; - Lokale krant; - Website en nieuwsbrief van gemeente en Duurzaam Capelle; - En communicatie via betrokken buurt- en bewonersorganisaties. Energievisie Om bekendheid te geven aan de Energievisie worden diverse online en offline communicatiemiddelen ingezet. Denk aan communicatiemiddelen als - De nieuwsbrief van Duurzaam Capelle en de gemeente; - Website van Duurzaam Capelle; - Sociale media; - De lokale krant; - En via communicatiekanalen van betrokken stakeholders.

BIJLAGEN 1. 2. 3. 4.

Concept leidende principes en afwegingskader Warmteprogramma Concept Evaluatie Capelse Transitievisie Warmte 2022 Concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau Warmteprogramma Memo Regionale samenwerking warmteprojecten

8